Περίπου 10-15 χρόνια πριν, τα συμπληρώματα πρωτεΐνης καταναλώνονταν αποκλειστικά από τους bodybuilders και άλλα άτομα που ασχολούνταν με βαριά άσκηση. Σήμερα έχουν ευρεία αποδοχή σε όσους γυμνάζονται αλλά και στο ευρύ κοινό. Ένα μεγάλο τμήμα του γενικού πληθυσμού βασίζεται στα συμπληρώματα πρωτεΐνης για την αντικατάσταση γεύματος και τη μείωση του βάρους του (Bartels & Miller, 2003).

Με συντριπτική πλειοψηφία, μελέτες έχουν καταδείξει με συνέπεια τα οξέα πλεονεκτήματα της συμπλήρωσης πρωτεϊνών στον μεταβολισμό των μυών μετά την άσκηση, η οποία θεωρητικά μπορεί να διευκολύνει την ανάκτηση της μυϊκής λειτουργίας και της απόδοσης. (Stefan M. Pasiakos et al 2014)

Στην έρευνα με θέμα «Whey Protein Improves Marathon-Induced Injury and Exercise Performance in Elite Track Runners», ο Wen-Ching Huang και οι συνεργάτες του (2017), απέδειξαν ότι τα συμπληρώματα πρωτεΐνης μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν στην αερόβια άσκηση για καλύτερη φυσιολογική προσαρμογή. Είναι ένα δυνητικό συμπλήρωμα θρεπτικών ουσιών με ποικίλα οφέλη για ερασιτέχνες δρομείς, την στιγμή που οι δρομικοί αγώνες (Μαραθώνιοι, Ημιμαραθώνιοι, 10 και 5 χιλιόμετρα) έχουν γίνει μια δημοφιλής άσκηση τα τελευταία χρόνια, λόγω του ότι οι άνθρωποι αναγνωρίζουν τις θετικές επιδράσεις της αερόβιας άσκησης και της άσκησης αντοχής στην προαγωγή της υγείας τους.

Στην αποκατάσταση των αθλητικών τραυματισμών, έρευνες αποδεικνύουν ότι οι τα συμπληρώματα πρωτεϊνών κατά την διάρκεια του προγράμματος κινησιοθεραπείας, μπορούν να συνεισφέρουν αποτελεσματικά στην επιτυχημένη διαχείριση της υποτροφίας του τετρακέφαλου μετά από αρθροσκόπηση στο γόνατο σε ποδοσφαιριστές. (Nikola Boyajiev et al. 2004)

Εντυπωσιακά είναι και τα αποτελέσματα σε ανθρώπους της λεγόμενης τρίτης ηλικίας. Πολλοί ηλικιωμένοι ασθενείς αποτυγχάνουν να ανακτήσουν το επίπεδο προ-νοσηλείας τους, ιδίως μετά από χειρουργεία ή τραυματισμούς. Η παραμονή στο κρεβάτι και η ακινητοποίηση συμβάλλουν στις ιατρογενείς διαταραχές, συμπεριλαμβανομένων των ελκών πίεσης, των βαθιών φλεβικών θρομβώσεων, της ακράτειας και συνήθως οδηγούν σε λειτουργική παρακμή και αναπηρία που οδηγούν σε περαιτέρω κλινική υποβάθμιση ή θάνατο. Η μείωση των διαιτητικών προσλήψεων συμβάλλει στην περαιτέρω λειτουργική παρακμή. Τα ελλείμματα στη μυϊκή δύναμη και η εξασθένηση της λειτουργικής απόδοσης επιδεινώνονται κατά τη διάρκεια της νοσηλείας και εμφανίζονται κατά την πρώτη εβδομάδα ακινητοποίησης που επηρεάζει το μέγεθος των μυών και τη νευρική λειτουργία. Μελέτες εξέτασαν τις θετικές επιπτώσεις των συμβατικών προγραμμάτων αποκατάστασης σε ορθοπεδικούς ασθενείς, συμπεριλαμβανομένης της περιπατητικής δυνατότητας, της μεταφοράς τους, της ισορροπίας και της αυτοεξυπηρέτησής τους σε σχέση με την διατροφή. Αποδείχθηκε ότι η φυσικοθεραπευτική παρέμβαση που συνδυάζεται με ισορροπημένη διατροφή και με αυξημένες πηγές πρωτεΐνης, ήταν αποτελεσματικότερη στην ανάκτηση της μυϊκής δύναμης.(C. Blanc - Bisson et al.2008)

Έχει συζητηθεί ότι η πρόσληψη συμπληρώματος πρωτεΐνης μπορεί να μειώνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου (Zhang et al., 2016). Ωστόσο, σε άλλη έρευνα προτάθηκε ότι η πρόσληψη φυτικών πρωτεϊνών μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, οι μηχανισμοί των οποίων δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητοί. Ωστόσο, όλοι οι συμμετέχοντες στις μελέτες που συμπεριλήφθηκαν, συμμετείχαν επίσης στην πρόσληψη άλλων θρεπτικών φυτικών συστατικών για μείωση της χοληστερόλης και του λίπους ταυτόχρονα, τα οποία θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. (Wang et al., 2016)

Η δοσολογία στα συμπληρώματα πρωτεϊνών δεν είναι ένα μέγεθος που ταιριάζει σε όλους. Η διατροφή πρέπει να εξατομικεύεται με βάση τις απαιτήσεις θρεπτικών ουσιών που εξαρτώνται από το είδος του προγράμματος προπόνησης ή αποκατάστασης και των επιμέρους στόχων (Martin Huecker et al. 2019)

Η International Society for Sports Nutrition δημοσίευσε Κατευθυντήριες Οδηγίες το 2017 για την πρωτεΐνη και την άσκηση, συνιστώντας 1,4-2,0 g ανά 1kg σωματικού βάρους την ημέρα ως ασφαλές στόχο για τους περισσότερους αθλητές.

Θα πρέπει να θεωρηθεί ότι τα συμπληρώματα πρωτεΐνης του εμπορίου είναι μεταποιημένα υλικά και συχνά δεν περιέχουν άλλα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για τη διατήρηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής.

Προτείνεται ότι η απαιτούμενη πρόσληψη πρωτεΐνης θα πρέπει να λαμβάνεται από φυσικές πηγές τροφής και στη συμπλήρωση πρωτεΐνης θα πρέπει να προσφύγετε όταν δεν υπάρχουν επαρκείς πρωτεΐνες στη φυσιολογική δίαιτα.

Πέρα από το κόστος και την ευκολία εύρεσης των συμπληρωμάτων πρωτεΐνης συνιστάται να χρησιμοποιείτε πηγές που δεν έχουν υποστεί επεξεργασία με θερμότητα, οξέα / βάσεις ή χημικά, να ελέγξετε την καθαρότητα του προϊόντος και να αποφύγετε τοξικές ουσίες. (Martin Huecker et al. 2019)

Στην σημερινή εποχή η αποκατάσταση είναι δουλειά της διεπιστημονικής ομάδας. Ο φυσικοθεραπευτής ανάλογα με τους θεραπευτικούς στόχους και τα πρωτόκολλα που ακολουθεί, ενημερώνει τον/την διατροφολόγο συνεργάτη, ο οποίος είναι υπεύθυνος για το πρόγραμμα διατροφής του αθλητή ή του ασθενή. Ο διατροφολόγος καθορίζει την ανάλογη δίαιτα και την σχετική πρόσληψη των συμπληρωμάτων διατροφής.


Γκέλσης Ιωάννης
Φυσικοθεραπευτής, ΟΜΤ
Επιστημονικά Υπεύθυνος Κέντρου Φυσικοθεραπείας «Kinesiotherapy»
Επιστημονικός Συνεργάτης Α.Π.Θ.

Η υπερβολική κατανάλωση φαγητού, και όχι τόσο η έλλειψη άσκησης, είναι αυτό που έχει μακροπρόθεσμη επίδραση στην αύξηση βάρους, μια διαδικασία που μπορεί να ξεκινήσει στην παιδική ηλικία. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την τρέχουσα άποψη που προτρέπει τους νέους ιδίως να κινηθούν περισσότερο και να κάνουν λιγότερο καθιστική ζωή.

Αντίθετα, πρέπει να δοθεί έμφαση στη διατροφή, υποστηρίζουν ερευνητές του Πανεπιστημίου Baylor αφού μελέτησαν τη ζωή των παιδιών στο τροπικό δάσος του Αμαζονίου, τα οποία, κατά μέσο όρο, είναι 25% πιο ενεργά σωματικά από τα παιδιά στις βιομηχανικές χώρες.

Το σώμα φαίνεται να έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται σε λιγότερη άσκηση, αλλά δεν μπορεί να προσαρμοστεί σε μια κακή διατροφή ή στην υπερβολική λήψη τροφής. Με άλλα λόγια, η ιδέα ότι μπορούμε να κάψουμε θερμίδες είναι απλοϊκή. Αντίθετα, το σώμα δεν συνεχίζει να καίει θερμίδες ατελείωτα, αλλά θα σταματήσει μετά από λίγο και θα τις αποθηκεύσει για άλλες μεταβολικές λειτουργίες.

Οι ερευνητές μελέτησαν 44 παιδιά Shuar, ηλικίας μεταξύ 5 και 12 ετών, που ζουν στον Ισημερινό και που εξαρτώνται από την αναζήτηση τροφής και την καλλιέργεια για το φαγητό τους. Κυνηγούν επίσης και ψάρια και παρόλο που είναι πολύ πιο δραστήριοι από τα αντίστοιχα παιδιά στη Δύση, η συνολική ημερήσια καύση θερμίδων είναι σχεδόν ίδια.

Η άσκηση είναι σημαντική, τονίζουν οι ερευνητές, ειδικά για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της καρδιακής λειτουργίας - αλλά δεν έχει, από μόνη της, πολύ αντίκτυπο στο βάρος μας.

Πηγή: Science Advances, 2019; 5: eaax1065; doi: 10.1126/sciadv.aax1065

Η «κακή» χοληστερόλη LDL – στην οποία στοχεύουν τα φάρμακα στατίνης - είναι ωφέλιμη όσο μεγαλώνουμε. Στην πραγματικότητα, τα υψηλότερα επίπεδα LDL βοηθούν στη μακροζωία όταν περνάμε την ηλικία των 60 ετών, ανακάλυψε μια νέα μελέτη.

Οι άνω των 60 ετών που έχουν υψηλότερα επίπεδα χοληστερόλης LDL είναι λιγότερο πιθανό να αναπτύξουν θανατηφόρες ασθένειες όπως καρκίνο, αναπνευστικά και γαστρεντερικά προβλήματα και καρδιακές παθήσεις, αυτό δηλαδή που υποτίθεται ότι προκαλεί η υψηλή κακή χοληστερόλη.

Αυτό συμβαίνει επειδή η στατίνη, το φάρμακο για τη χοληστερόλη, παρανοεί εντελώς τη λειτουργία της LDL (χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη) χοληστερόλης. Αντί να είναι το λίπος που φράζει την αρτηρία, φαίνεται να αντιμετωπίζει μικροοργανισμούς που μπορούν να προκαλέσουν αυτές τις θανατηφόρες ασθένειες, λέει μια ομάδα 17 επιστημόνων από ένα πλήθος ιατρικών και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ.

Αξιολόγησαν τα επίπεδα θνησιμότητας και αυτά της LDL χοληστερόλης σε 68.096 άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών, και ανακάλυψαν ότι το 80 τοις εκατό αυτών που ζούσαν περισσότερο είχαν επίσης τα υψηλότερα επίπεδα χοληστερόλης LDL. Αντίθετα, εκείνοι με τα χαμηλότερα επίπεδα ήταν πολύ πιο πιθανό να πεθάνουν πρόωρα.

Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των συνολικών επιπέδων χοληστερόλης και των καρδιακών παθήσεων στους νεότερους ανθρώπους, παραδέχονται οι ερευνητές, αλλά η ισορροπία γέρνει προς το αντίθετο όταν κάποιος φτάσει στην ηλικία των 60 ετών, την ίδια στιγμή που η πολιτική δημόσιας υγείας υπαγορεύει ότι οι στατίνες πρέπει να λαμβάνονται ως ρουτίνα προστασίας από καρδιακές παθήσεις.

Πηγή: BMJ Open, 2016; 6: e010401

Πέμπτη, 11 Ιουνίου 2020 09:24

Καφές - καφεΐνη: φίλος ή εχθρός;

Οτιδήποτε καταναλώνεις, το φαγητό που τρως, τα βότανα που απολαμβάνεις στο τσάι σου, τα φάρμακα που παίρνεις, επιδρούν απάνω σου και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργείς, σκέφτεσαι και νιώθεις. Αυτές οι ουσίες και συστατικά στη διατροφή σου είναι απλώς “χημικά μόρια” και η δράση τους είναι αυτή που μπορεί να επιθυμείς ή να θέλεις να αποφύγεις. Το σώμα και οι λειτουργίες του είναι τόσο περίπλοκες και λόγω του ότι οι ουσίες που καταναλώνουμε μέσω της τροφή μας αλληλεπιδρούν σε πολλά και διαφορετικά συστήματα, είναι δύσκολο να χαρακτηριστεί μια ουσία που γενικά χρησιμοποιούμε ως καλή ή κακή.

Τα αποτελέσματα και οι δράσεις, σε γενικές γραμμές, εξαρτώνται από την ποσότητα της ουσίας που καταναλώνεις. Συνήθως, μεγαλύτερες δόσεις παράγουν εντονότερα αποτελέσματα, αν και σε κάποιες περιπτώσεις μπορούν να παράξουν εντελώς αντίθετα αποτελέσματα οι υψηλές από τις χαμηλές δόσεις.

Η δράση μιας ουσίας επηρεάζεται από τα γονίδια σου, την επιγονιδιακή πληροφορία και το περιβάλλον, το πόσο εξοικειωμένο είναι το σώμα σου με το συγκεκριμένο συστατικό και ακόμα τις πεποιθήσεις και τις προσδοκίες που έχεις για την ουσία αυτή.

Καφεΐνη

Η καφεΐνη είναι πιθανώς η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη ψυχοενεργή ουσία στον κόσμο. Αν και βρίσκεται σε παραπάνω από 60 είδη φυτών, πάνω από το 50% της παγκόσμιας κατανάλωσής της προέρχεται από τον σπόρο του καφέ και από τα φύλλα του φυτού του τσαγιού. Περιέχεται και σε πολλά άλλα κοινά ποτά, όπως στο τσάι μάτε, στη γκουαρανά, στα λεγόμενα energy drinks και στα αναψυκτικά τύπου κόλα.

Λόγω της ευρύτατης χρήσης της η επιστημονική κοινότητα έχει ενδιαφερθεί για το ρόλο της καφεΐνης και τις πιθανές αρνητικές ή και θετικές της αλληλεπιδράσεις στην υγεία του ανθρώπου. Η καφεΐνη δραστηριοποιεί το νευρικό σύστημα και ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζει διαφορετικούς οργανισμούς είναι εξαρτώμενος από το πώς μεταβολίζεται, από την αλληλεπίδραση με άλλες ουσίες και τροφές, από πιθανά φάρμακα που χρησιμοποιούνται, από την επάρκεια βιταμινών, μετάλλων, ιχνοστοιχείων, από διάφορες ορμόνες κι από άλλους εξωγενείς και ενδογενείς παράγοντες.

Τα αρνητικά

Η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης μπορεί να δημιουργήσει αισθήσεις άγχους, τρεμούλες, ιδρώτες, αδυναμία συγκέντρωσης, αποσταθεροποίηση της ενέργειάς σου, κρύα άκρα, συχνοουρία, δυσκολία στον ύπνο ή και αϋπνία και γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Η υπερβολική κατανάλωση καφεΐνης, κυρίως με την απουσία ικανοποιητικής ποσότητας τροφής, μιμείται και δραστηριοποιεί ορμόνες στρες και μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση των επινεφριδίων. Σε προϋπάρχουσες καρδιακές δυσλειτουργίες και παθήσεις η καφεΐνη μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη, κυρίως σε παιδιά που μπορεί να μην έχουν διαγνωστεί.

Η καφεΐνη επίσης μπορεί να γίνει εθιστική και κάποιοι άνθρωποι βιώνουν συμπτώματα στέρησης αν χάσουν την καθημερινή τους δόση. Και γι’ αυτό, η υπερδοσολογία και τα στερητικά συμπτώματα της, συμπεριλαμβάνονται στην τελευταία έκδοση του DMS-5.

Λόγω της εν δυνάμει τοξικότητας της καφεΐνης, ο καφές έχει χαρακτηριστεί, εσφαλμένα, ως κακή ουσία και η κατανάλωσή του έχει θεωρηθεί από ουδέτερη ως αρνητική συνήθεια και σχεδόν ποτέ ως θετική. Μερικές σχολές του λεγόμενου εναλλακτικού χώρου έχουν δαιμονοποιήσει τον καφέ και την καφεΐνη και απαγορεύουν την κατανάλωση τους.

Το αστείο

Σε άρθρα που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και σε μερικά “εναλλακτικά” περιοδικά που καταδικάζουν την καφεΐνη προτείνουν ως εναλλακτικό ρόφημα το πράσινο τσάι γιατί περιέχει τεΐνη που την θεωρούν οk. Μάλλον δεν έχουν ανοίξει βιβλίο από τις αρχές του 19ου αιώνα που δεν ήξεραν ακόμα ότι το κύριο αλκαλοειδές που περιέχεται στα φύλλα του τσαγιού και που το είχαν ονομάσει τεΐνη, δεν είναι άλλο από την καφεΐνη. Το ίδιο ισχύει για την γκουαρανίνη, την ματεΐνη, την μεθυλθεοβρωμίνη, την 1,3,7-τριμεθυλξανθίνη και κάποια άλλα μόρια. ΟΛΑ αυτά είναι άλλα ονόματα της καφεΐνης. Απλώς γραμμάριο προς γραμμάριο κάποια από αυτά τα φυτά μπορεί να περιέχουν μέχρι και 400% παραπάνω καφεΐνη από τον καφέ…

Η δόση κάνει την διαφορά

“Μόνο η δόση κάνει ένα πράγμα να μην είναι δηλητήριο” σοφά είχε πει ο Παράκελσος, γιατί ακόμη και το νερό σε κατάλληλη δόση είναι τοξικό. Και η έρευνα έχει δείξει ότι η καφεΐνη σε δόσεις (σε ενήλικες άντρες) μέχρι και 400mg την ημέρα δε σχετίζεται με αρνητικά αποτελέσματα όποιας τοξικότητας, ούτε επηρεάζει αρνητικά το καρδιαγγειακό σύστημα, τα οστά, ούτε σχετίζεται αρνητικά με την ανάπτυξη καρκίνων και επίσης δεν επηρεάζει αρνητικά την ανδρική γονιμότητα. Αυτή η ποσότητα περιέχεται σε περίπου πέντε φλιτζάνια γαλλικό καφέ. Σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας κατανάλωση μέχρι 300mg καφεΐνης θεωρείται ασφαλής.

Τα θετικά

Παρακάτω θα ασχοληθώ σχεδόν αποκλειστικά με τον καφέ.

Ο καφές περιέχει πολλά βιολογικά ενεργά συστατικά, εκτός από καφεΐνη και είναι πλούσιος σε αντιοξειδωτικές ουσίες.

Η καφεΐνη φαίνεται να επιδρά θετικά στον εγκέφαλο. Αυξάνει την εγρήγορση, βελτιώνει την αίσθηση ευεξίας, βοηθάει στην συγκέντρωση και την εστίαση, βελτιώνει τη διάθεση και μειώνει κάποια χαρακτηριστικά της κατάθλιψης. Η χρήση του καφέ μπορεί να αυξήσει την αίσθηση της ηρεμίας, κι ακόμα και να σταθεροποιήσει την ενέργειά σου.

Το εντυπωσιακό είναι ότι η χρόνια κατανάλωση καφέ/ καφεΐνης έχει συσχετιστεί με την πρόληψη της μείωσης των διανοητικών ικανοτήτων, με την μείωση του ρίσκου εγκεφαλικών επεισοδίων και φαίνεται να προστατεύει από τη νόσο του Πάρκινσον και τη νόσο του Αλτσχάιμερ.

Σε μια έρευνα του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ εμφανίζεται μείωση 43% του ρίσκου θάνατο από καρδιά σε αυτούς που πίνουν καφέ.

Πρόσφατες έρευνες απέδειξαν τον προστατευτικό ρόλο της καφεΐνης σε κάποιες μορφές καρκίνου του εγκεφάλου και μετα-αναλύσεις ερευνών υποστηρίζουν την υπόθεση ότι η κατανάλωση καφέ σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο καρκίνου του στήθους σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.

Κάποιοι είχαν υποθέσει ότι τα άλλα συστατικά στον καφέ ή στο τσάι είναι τα ωφέλιμα και όχι καφεΐνη, αλλά η έρευνα έχει δείξει ότι η δραστικότητα σε κάποιες περιοχές της υγείας μειώνεται δραστικά ή εξαφανίζεται με την απομάκρυνση της καφεΐνης.

Συμπέρασμα

Τι συμπεράσματα λοιπόν μπορείς να βγάλεις από τις παραπάνω πληροφορίες; Είναι ο καφές φίλος ή εχθρός σου;

Ο καφές είναι απλώς καφές…

Η κατάλληλη ή η ακατάλληλη χρήση μιας ουσίας την κάνει φίλο ή εχθρό.

Η κατανάλωση καφέ αυξάνει την μεταβολική σου ικανότητα, το οποίο είναι πολύ καλό ΕΑΝ έχεις και άλλα πράγματα τα οποία υποστηρίζουν αυτή την μεταβολική αύξηση, κυρίως ικανοποιητική ποσότητα γλυκόζης στο αίμα σου. Το πιο κοινό αρνητικό σύμπτωμα είναι οι αισθήσεις άγχους και εσωτερικού τρέμουλου το οποίο προκαλεί η υπογλυκαιμία που μπορεί να προκαλέσει η καφεΐνη.

Όταν πίνεις καφέ, η γλυκόζη στο αίμα σου χρησιμοποιείται και αν δεν έχεις αρκετή διαθέσιμη ενέργεια, το σώμα σου χτυπάει καμπανάκια μέσω ορμονών στρες με σκοπό να ξανανέβουν τα επίπεδα ζαχάρου στο αίμα σου.

Το να χρησιμοποιείς λοιπόν μόνο καφέ σκέτο ή με λίγο ζάχαρη ή κάτι άλλο που περιέχει καφεΐνη πρωί-πρωί χωρίς να φας πρωινό ή/και κάποια στιγμή αργότερα για να “τραβήξει η μέρα” σου λίγο περισσότερο, αντί να φας κάτι ισορροπημένο και θρεπτικό, βασίζεσαι μόνο στους μηχανισμούς στρες του οργανισμού σου, υπερδραστηριοποιείς το σύστημα σου και αυτό θα σε οδηγήσει σε σύντομη κατάρρευση, την οποία κατά πάσα πιθανότητα θα προσπαθήσεις να την ελέγξεις πίνοντας ακόμα κάτι καφεϊνούχο…

Τα οφέλη της καφεΐνης φαίνεται να βελτιστοποιούνται όταν πίνεις καφέ μαζί με το φαγητό σου. Οι πρωτεΐνες, οι υδατάνθρακες και το λίπος του φαγητού σου λειτουργούν ως μηχανισμός χρονοκαθυστέρησης της απορρόφησης καφεΐνης.

Ο τρόπος με τον οποίον το σώμα σου μεταβολίζει καφεΐνη μπορεί να διαφέρει πάρα πολύ από κάποιο άλλο άτομο ακόμα και μέσα στην οικογένειά σου. Αν θέλεις να χρησιμοποιήσεις καφέ χρειάζεται να βρεις την κατάλληλη ποσότητα και μετά από ποιο χρόνο μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο σου. Δεν υπάρχουν γενικοί κανόνες όπου πολλοί άνθρωποι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο μπορούν να τους ακολουθήσουν.

Η υπερβολική σου αντίδραση στον καφέ μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βαρόμετρο για τα επίπεδα του στρες σου, για την ικανότητα του συκωτιού σου να αποθηκεύει γλυκογόνο, για την ανάγκη σου για ξεκούραση. Άτομα με υποθυρεοειδισμό τείνουν να είναι πιο ευάλωτα στις αρνητικές επιπτώσεις της καφεΐνης λόγω της σχέσης των ορμονών του θυρεοειδούς με το συκώτι.

Σε μια διατροφή η οποία είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, με μειωμένες τις ουσίες οι οποίες εμποδίζουν την απορρόφησή τους, με μια στάση ζωής όπου η κίνηση, η επαφή με το σώμα σου, με τη φύση, τον ήλιο και τα στοιχεία ενθαρρύνεται, η χρήση καφέ και καφεΐνης γενικότερα μπορεί να γίνει και χρήσιμη και ωφέλιμη!


Ευθ Λαζάρου

Ο Ευθύμης Λαζάρου έχει διδάξει βιοχημεία, διατροφή, εφαρμοσμένες μεθόδους φυσικής θεραπευτικής και οστεοπαθητικής στο BCOM (Un. Westminster) και έχει διατελέσει επιμελητής της πανεπιστημιακής κλινικής του BCOΜ. Δημιουργός της Ροϊκότητας, μιας μεθόδου ψυχοσωματικής ανάπτυξης. Διδάσκει σε διάφορα μέρη στο κόσμο και η βασική αρχή της δουλειάς του είναι η ενότητα του ψυχοδιανοητικού, σωματικού και πνευματικού εαυτού και η δυνατότητα της αυθεντικής έκφρασης του κάθε ατόμου.

Οι ενώσεις που βρίσκονται στο πράσινο τσάι και στο κόκκινο κρασί μπορούν να μεταβάλουν το DNA σας και να αλλάξουν τον γενετικό κώδικα που προκαλεί κληρονομικά προβλήματα όπως η μεταβολική νόσος.

Η Επιγαλλοκατεχίνη (EGCG) στο πράσινο τσάι και το ταννικό οξύ στο κόκκινο κρασί εμποδίζουν το σχηματισμό τοξικών μεταβολιτών, μορίων που αποτελούν τα δομικά στοιχεία του DNA και των πρωτεϊνών, που εμφανίζονται σε ανθρώπους που γεννιούνται με ελαττωματικά γονίδια.

Οι άνθρωποι που γεννιούνται με μεταβολικές ασθένειες συσσωρεύουν μεταβολίτες που σε μεγάλες ποσότητες μπορούν να είναι τοξικοί και να προκαλέσουν σοβαρές αναπτυξιακές και ψυχικές διαταραχές. Έχουν συνδεθεί με νευροεκφυλιστικά προβλήματα όπως οι ασθένειες του Αλτσχάιμερ και του Πάρκινσον, οι μεταβολικές ασθένειες και κάποιοι καρκίνοι. Μια κοινή μεταβολική διαταραχή στα παιδιά είναι η φαινυλκετονουρία.

Οι πάσχοντες πρέπει να τηρούν μια πολύ αυστηρή δίαιτα για όλη τους τη ζωή για να προσπαθήσουν να ελέγξουν τη διαδικασία, αλλά επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ έχουν ανακαλύψει τις ενώσεις στο πράσινο τσάι και το κόκκινο κρασί που τα πάνε καλύτερα και μπορούν να σταματήσουν τον σχηματισμό των μεταβολιτών εξαρχής.

Οι ενώσεις μιμούνται τον ρόλο των μεταβολικών ενζύμων που ελέγχουν την παραγωγή μεταβολιτών σε υγιείς ανθρώπους.

Η μελέτη "αναβαθμίζει την κατανόηση της ερευνητικής κοινότητας για τις μεταβολικές ασθένειες", δήλωσε η Shira Shaham-Niv από την ερευνητική ομάδα. "Μπαίνουμε σε μια νέα εποχή κατανόησης του ρόλου και της σημασίας των μεταβολιτών σε διάφορες ασθένειες".


(Πηγή: Communications Chemistry, 2018; 1: doi: 10.1038/s42004-018-0025-z)

Κινέζοι ερευνητές δοκιμάζουν υψηλή δόση βιταμίνης C ως θεραπεία για την καταπολέμηση της επιδημίας του Covid-19.

Ερευνητές στην Κίνα παρέχουν ενδοφλεβίως μεγάλες δόσεις - έως 24 γραμμάρια – βιταμίνης C σε ασθενείς με κορωναϊό για να διαπιστώσουν εάν μειώνουν τα συμπτώματα και επιταχύνουν την ανάρρωση. Η δόση είναι 400 φορές μεγαλύτερη από τη συνιστώμενη δόση για τη διατήρηση της γενικής υγείας και την πρόληψη του σκορβούτου.

O Covid-19 είναι ένας νέος ιός που αναγνωρίστηκε μόλις τον περασμένο Ιανουάριο μετά από μια μυστηριώδη εκδήλωση πνευμονίας στην επαρχία Wuhan της Κίνας τον περασμένο Δεκέμβριο. Δεν έχει βρεθεί κανένα αντι-ιικό για την αντιμετώπισή του και το εμβόλιο για την πρόληψη από τον ιό αυτό πιθανώς να δοθεί στην κυκλοφορία σε 18 μήνες.

Ωστόσο οι ερευνητές από το νοσοκομείο Zhongnan λένε ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η έλλειψη βιταμίνης C αυξάνει τον κίνδυνο μόλυνσης από ιούς της γρίπης και κάνει τα συμπτώματα πιο σοβαρά.

Η βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες που μπορούν να αποτρέψουν βλάβη στους πνεύμονες, ένα από τα συμπτώματα του κοροναϊού, υποστηρίζει ο επικεφαλής ερευνητής ZhiYong Peng, ο οποίος θα συνεχίζει τη θεραπεία με μεγάλες δόσεις μέχρι τον Σεπτέμβριο όταν θα έχουν υποβληθεί σε θεραπεία 140 ασθενείς με κορωναϊό, είτε με μεγαδόση βιταμίνης C που χορηγείται ενδοφλέβια κάθε μέρα για επτά ημέρες είτε με εικονικό φάρμακο.


(Πηγή: Clinical Trials. https://www.clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04264533)

Τετάρτη, 11 Μαρτίου 2020 10:04

Ζέα: μυθοπλασία και πραγματικότητα!

Κατά καιρούς διάφορες πληροφορίες έρχονται και φεύγουν. Πριν μερικά χρόνια είχε γίνει μεγάλος ντόρος για έναν μυστικό ή μαγικό σπόρο που κάποιοι είχαν βρει, ο οποίος ήταν χαμένος και με πολύ κόπο και προσπάθεια κατάφερναν να τον ξανα-καλλιεργήσουν κι αυτός ο σπόρος είναι η αρχαία ελληνική ζέα ή ζεια.

Στις διάφορες μυθοπλασίες που κυκλοφόρησαν στο ίντερνετ σύντομα μπλέχτηκε και μια υποτιθέμενη απαγόρευση από τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1928, που ΔΕΝ έγινε ποτέ, μαζί με την αντιεπιστημονική αντίληψη για την καθολική βλάβη που προκαλεί η γλουτένη σε όλους τους ανθρώπους και σε μερικές περιπτώσεις έχουν μπλέξει και αρκετές συνωμοσιολογικές θεωρίες, εθνικισμούς, αντισημιτισμό και πολλά άλλα.

Και γιατί όλα αυτά;

Πριν μερικά χρόνια είχα γράψει πάλι για το θέμα και αποφάσισα να ξαναγράψω διότι οι ισχυρισμοί έχουν αρχίσει να πολλαπλασιάζονται πάλι.

Το τελευταίο καιρό γίνεται λόγος για την υποτιθέμενη αντικαρκινική δράση αυτού του αλευριού και κυρίως έχει ξεκινήσει να πουλιέται εκτεταμένα ως άλευρο κατάλληλο για ανθρώπους που πάσχουν από κοιλιοκάκη, μία πάθηση η οποία σχετίζεται με την προβληματική ανταπόκριση του οργανισμού κάποιων ανθρώπων στις γλουτένες.

Επίσης το ψωμί από δίκοκκο σιτάρι “ζέας”, έχει γίνει ένα εμπορικό προϊόν και μεγάλες εταιρίες χρησιμοποιούν αυτό το νέο κόλπο για να πουλήσουν ως “καλύτερο” ψωμί ένα μείγμα από άλευρα, χημικά βελτιωτικά και “σαν-τροφές” (Με τον όρο σαν-τροφές εννοώ σκευάσματα ή προϊόντα τα οποία ενώ η φαινομενική τους σύσταση σε σχέση με τις πρωτεΐνες, τους υδατάνθρακες και τα λίπη φαίνονται καλές ή και ιδανικές, στη πραγματικότητα είναι σύνθετα συστατικά από πολύ χαμηλής ποιότητας πρώτες ύλες και απογυμνωμένα από μέταλλα, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία και άλλα θρεπτικά συστατικά.)

Και ξέρεις;

Είναι διαφορετικό να αγοράζουν οι άνθρωποι ένα ακριβότερο ψωμί για να τρέφουν άλλες, εκτός από τις διατροφικές τους, ανάγκες, για να τρέφουν την φαντασία τους και να νιώθουν καλύτερα και πολύ διαφορετικό να διαταράσσουν την υγεία τους από αβάσιμους ισχυρισμούς…

Επειδή οι αστικοί μύθοι πολλαπλασιάζονται και ταξιδεύουν γρηγορότερα από την ταχύτητα φωτός, δεν μπορώ να γνωρίζω αν το παραμύθι αυτό προέκυψε από ανθρώπους που ξεκίνησαν να καλλιεργούν συστηματικότερα το δίκοκκο ΣΙΤΑΡΙ, που για εμπορικούς λόγους το ονόμασαν Ζέα κι ούτε φυσικά ισχυρίζομαι κάτι τέτοιο.

Χωρίς να μπω σε ιδιαίτερες λεπτομέρειες, η ΖΩΟΤΡΟΦΗ που οι αρχαίοι έλληνες ονόμαζαν ζέα, δεν είναι γνωστό σε ποιο σπόρο αναφέρεται. Κάποια στιγμή μερικές πηγές θεώρησαν ότι η ζέα είναι το ιταλικό αλεύρι φάρρο. Ο συσχετισμός με το φάρρο, όχι μόνο δεν λύνει τα προβλήματα αλλά τα περιπλέκει ακόμα περισσότερο διότι με το όνομα αυτό οι γείτονες περιγράφουν τρεις διαφορετικούς τύπους σταριού.

Ο ισχυρισμός βέβαια είναι ότι η ζέα των αρχαίων Ελλήνων είναι το δίκοκκο σιτάρι (Triticum dicoccum) και για αυτό, με αυτόν το σπόρο θα ασχοληθούμε περισσότερο. Άλλα του ονόματα είναι το emmer ή το arras αν και σε μερικές περιπτώσεις το ονομάζουν λανθασμένα dinkel, spelt και einkorn και το πουλούν ως δίκοκκο.

Βγάλε άκρη όσο βγάζουν φράγκα….

Το δίκοκκο στάρι είχε καλλιεργηθεί γύρω στα 9000 χρόνια πριν και γύρω στα 5000 χρόνια πριν η καλλιέργεια του μειώθηκε πολύ γιατί είναι πολύ ευκολότερο να καθαρίσεις το σπόρο του κοινού σιταριού σε σχέση με το δίκοκκο σιτάρι. Λόγω του ότι το δίκοκκο προσαρμόζεται εύκολα σε φτωχά και ασθενή εδάφη εξακολουθεί να καλλιεργείται σε περιοχές της Ευρώπης, στην Αφρική, στη μέση Ανατολή, στην Ινδία και σε άλλες περιοχές όπου το κοινό σιτάρι δεν μπορεί να αναπτυχθεί αποτελεσματικά. Άρα το δίκοκκο στάρι, ΔΕΝ είχε χαθεί ποτέ και ούτε χρειαζόταν κάποιος να το ξαναβρεί σε κιούπια από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου…

Στην επιστημονική επιθεώρηση Journal of Cereal Science, (τόμος 65 και σελίδες 236-243, τον Σεπτέμβριο του 2015) παρουσιάστηκε μια έρευνα για διάφορες αρχαίες ποικιλίες σταριού και τα βιολογικά ενεργά συστατικά τους και βρέθηκε ότι υπάρχει ελάχιστη διαφορά σε σχέση με το σύγχρονο στάρι εκτός από κάποιες καροτίνες σε κάποια μόνο είδη. 

https://www.sciencedirect.com/…/artic…/pii/S073352101530045X
Ο ισχυρισμός λοιπόν για τις δεκάδες, εκατοντάδες ή χιλιάδες φορές συγκέντρωσης βιολογικά ενεργών συστατικών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων απλώς είναι λάθος, εκτός αν υπάρχουν και αυτές οι έρευνες κρυμμένες στα υπόγεια του Βατικανού που κάποιος γνωστός, κάποιου γνωστού της έχει διαβάσει…

Πάμε στην γλουτένη τώρα.

Το δίκοκκο σιτάρι αντιπροσωπεύει ετερογενή είδη με εξαιρετικά μεγάλη διαφοροποίηση και στη σύνθεση της προλαμίνης, πού είναι μία πρωτεΐνη που σχετίζεται στενά με την γλουτένη και στην αντίδραση κάποιων κυττάρων του αμυντικού μας συστήματος. Σε μια έρευνα η οποία παρουσιάστηκε στο επιστημονικό περιοδικό Clinical Nutrition, (τόμος 28, τεύχος 3, τον Ιούνιο του 2009), βρέθηκε ότι ανάμεσα σε εννέα ποικιλίες δίκοκκου σταριού που μελέτησαν, κάποιες έδωσαν σχεδόν μηδενικές αντιδράσεις σε κύτταρα, κάποιες το ίδιο και κάποιες πιο τοξικές αντιδράσεις από το κοινό σιτάρι.

Λόγω λοιπόν του ότι δεν είναι ξεκαθαρισμένο το πόσο γλουτένη και πόσο τοξικές είναι οι γλουτένες που περιέχονται στην λεγόμενη ζέα, το δίκοκκο σιτάρι, το ίδρυμα για ανθρώπους που πάσχουν από κοιλιοκάκη CDF (Celiac Disease Fondation) έχει εκδώσει καταλόγους όπου απαγορεύει τη χρήση του δίκοκκου σιταριού λόγω της περιεκτικότητας του σε γλουτένη.

https://celiac.org/live-g…/glutenfreediet/sources-of-gluten/

Και για να ξεκαθαρίσουμε το θέμα με τη γλουτένη, είναι γεγονός ότι για κάποιους ανθρώπους η συγκεκριμένη πρωτεΐνη είναι ιδιαιτέρως βλαπτική και θα πρέπει να την αποφεύγουν και ουσιαστικά να μην χρησιμοποιούν καθόλου.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια προβληματική αντίδραση του αμυντικού συστήματος σε κάποιους ανθρώπους είναι κανόνας για όλους τους άλλους. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι κάποιοι άνθρωποι είναι αλλεργικοί στη φράουλα, δεν κάνει τις φράουλες κακές για όλους τους ανθρώπους του πλανήτη.

Άρα, αν με ρωτήσεις, να φάω ή να μη φάω ψωμί ζέας; Είναι καλό ή κακό για μένα;

Πρώτα απ' όλα, βεβαιώσου ότι το ψωμί που θα φας είναι όντως φτιαγμένο από δίκοκκο σιτάρι κι όχι απλώς μία «σαν-τροφή» που έχουν πασπαλίσει πάνω της και λίγο μαγικό αλεύρι.

Αν επιλέξεις να το φας, γνωρίζοντας ότι περιέχει γλουτένη, επειδή σου αρέσει η γεύση του, επειδή θέλεις να ακολουθήσεις την μόδα, επειδή γουστάρεις να τρως αρχαιότερους σπόρους σταριού ή ό,τι άλλο, σαφώς και να το κάνεις.

Αν όμως θεωρείς ότι είναι μαγικά καλύτερο, παρ’ όλες τις αποδείξεις για το αντίθετο, τότε καλό είναι να ελέγξεις τις πεποιθήσεις σου και για ποιο λόγο χρειάζεσαι να τις πιστεύεις και να τις ακολουθείς.

Τέλος, αν έχεις διαγνωστεί με κοιλιοκάκη ή με πραγματική αλλεργία στην γλουτένη τότε είναι σημαντικό να μην το πλησιάσεις, διότι μπορεί να βλάψει σημαντικά την υγεία σου.

ΜΑΘΕ για την υγεία σου, μάθε για την διατροφή σου, μάθε για το τι ΟΝΤΩΣ σε τρέφει!


Ευθ Λαζάρου

Ο Ευθύμης Λαζάρου έχει διδάξει βιοχημεία, διατροφή, εφαρμοσμένες μεθόδους φυσικής θεραπευτικής και οστεοπαθητικής στο BCOM (Un. Westminster) και έχει διατελέσει επιμελητής της πανεπιστημιακής κλινικής του BCOΜ. Δημιουργός της Ροϊκότητας, μιας μεθόδου ψυχοσωματικής ανάπτυξης. Διδάσκει σε διάφορα μέρη στο κόσμο και η βασική αρχή της δουλειάς του είναι η ενότητα του ψυχοδιανοητικού, σωματικού και πνευματικού εαυτού και η δυνατότητα της αυθεντικής έκφρασης του κάθε ατόμου.



Θέλουμε να αποφύγουμε την εμφάνιση κινητικών προβλημάτων, πόνου, δυσκινησίας και των ενοχλήσεων που φέρνουν στην ζωή μας οι «γερασμένες» αρθρώσεις. Έχει ωστόσο περάσει στην συνείδησή μας και το δεχόμαστε αδιαμαρτύρητα ότι με το πέρασμα της ηλικίας έρχονται και τα «αρθριτικά».

Η οστεοαρθρίτιδα προκαλεί φλεγμονή στις αρθρώσεις, διάσπαση και βαθμιαία απώλεια του χόνδρου των αρθρώσεων. Καθώς ο χόνδρος φθείρεται, αισθανόμαστε πόνο και δυσκολία στην κίνηση. Όμως εκτός από την φυσιολογική ηλικιακή φθορά ποιά είναι όμως τα αίτια που πυροδοτούν και επιδεινώνουν την κατάσταση; Μήπως είμαστε εμείς που δημιουργούμε τις δυσοίωνες συνθήκες; Ξεκάθαρα ναι! Μπορούμε να αλλάξουμε πολλά για να προστατέψουμε τις αρθρώσεις μας και να διατηρήσουμε την κινητικότητά μας νεανική για μακρύτερο χρονικό διάστημα.

Το Α και το Ω εδώ είναι ο τρόπος που ζούμε και η διατροφή μας

Η άσκηση είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να αποτρέψετε προβλήματα σε μύες,αρθρώσεις και οστά. Ένα ήπιο πρόγραμμα άσκησης μπορεί να βοηθήσει να διατηρήσετε τη δύναμη και την ευελιξία σας. Οι ενδυναμωμένοι μύες λειτουργούν σαν μοχλοί και στηρίζουν την σωστή κίνηση των αρθρώσεων.

Το σωματικό βάρος παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς όσα παραπάνω κιλά έχουμε τόσο μεγαλύτερο φορτίο και φθορά δέχονται οι αρθρώσεις μας.

Η διατροφή είναι η πρωταγωνίστρια της πρόληψης αλλά και της αντιμετώπισης κάθε φλεγμονής. Όσο πιο υγιεινή και ισορροπημένη, τόσο τα προβλήματα απομακρύνονται χρονικά και μειώνονται σε ένταση.

  • Αποφεύγετε λευκά ζυμαρικά και αρτοσκευάσματα. Προτιμάτε προιόντα ολικής άλεσης. H γλουτένη επιτείνει τις φλεγμονές.
  • Μειώστε την κατανάλωση κόκκινου κρέατος, ζάχαρης, καθώς και τα κορεσμένα λιπαρά.
  • Καταναλώστε όσπρια, λαχανικά (κυρίως μπρόκολο, σπανάκι, λαχανάκια). Αποφύγετε ντομάτες, μελιτζάνες, πιπεριές γιατί επιτείνουν τις φλεγμονές.
  • Μην ξεχνάτε τα φρούτα, κυρίως τα κόκκινα μούρα που είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά και βιταμίνη C, απαραίτητα για την διατήρηση των δομών κολλαγόνου.
  • Περιορίστε την κατανάλωση γαλακτοκομικών. Η πρόσληψη ασβεστίου όταν τα καταναλώνει ενήλικας είναι ελάχιστη. Προτιμήστε σαν πηγή ασβεστίου τα αμύγδαλα, τον αμάρανθο, το σουσάμι.
  • Σολομός, τόνος, σαρδέλλα ,σκουμπρί, πρέπει να καταναλώνονται συχνά, γιατί έχουν ω-3 λιπαρά και σελήνιο, το οποίο αν υπάρχει επάρκεια,μειώνει στο 50% την πιθανότητα εμφάνισης αρθρίτιδας. Ω3 και σελήνιο θα σας δώσουν και οι ξηροί καρποί.

Χρειαζόμαστε τα συμπληρώματα διατροφής; Σίγουρα ναι!

Πολλές ουσίες απαραίτητες για τη διατήρηση της υγείας των αρθρώσεων είναι σχεδόν αδύνατο να τις εξασφαλίσουμε αποκλειστικά από τη διατροφή, ειδικά όταν η ηλικία μας ξεπερνά τα 50.

Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της φλεγμονής έχουν τα ω-3 λιπαρά οξέα. Συγκεκριμένα, έχει βρεθεί πως η χορήγηση συμπληρωμάτων λιπαρών οξέων μειώνει και το εύρος της φλεγμονής και την δυσκαμψία.

Το υδρολυμένο κολλαγόνο συντελεί στην αναγέννηση χόνδρου και στον ανασχηματισμό της άρθρωσης. Αποτελείται από πεπτίδια φυσικού κολλαγόνου από ζωικούς ιστούς, με πολύ χαμηλό μοριακό βάρος που παράγονται από ζελατινοποίηση και ενζυματική υδρόλυση. Μέχρι σήμερα, υπάρχουν πάνω από 60 μελέτες (in vitro, in vivo, κλινικές και βιοδιαθεσιμότητας) σχετικά με την αποτελεσματικότητα του υδρολυμένου κολλαγόνου στη μείωση του ρυθμού βλάβης των χόνδρων, την μείωση του πόνου και τον περιορισμό των εκφυλιστικών καταστάσεων στις αρθρώσεις. Και μην ξεχνάμε ότι όσο μεγαλώνουμε τόσο το κολλαγόνο αλλά και ο ρυθμός ενδογενούς παραγωγής του φθίνουν φυσιολογικά.

Ο συνδυασμός γλυκοζαμίνης - χονδροϊτίνης έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα για τη διαχείριση της οστεοαρθρίτιδας ως αποτελεσματική εναλλακτική λύση έναντι των κλασσικών αντιφλεγμονωδών και αναλγητικών.

Η θειική χονδροϊτίνη ανήκει στις γλυκοζαμινογλυκάνες , ενώσεις που βρίσκονται στους συνδετικούς ιστούς και έχουν δομικές και συνεκτικές λειτουργίες. Στην οστεοαρθρίτιδα, η χονδροϊτίνη έχει επίδραση στη βελτίωση του πόνου και της λειτουργικότητας.

Η γλυκοζαμίνη είναι ένα φυσικό συστατικό των γλυκοζαμινογλυκανών στην δομή του χόνδρου και στο αρθρικό υγρό. Η ταυτόχρονη και συστηματική χρήση γλυκοζαμίνης και χονδροιτίνης μειώνει την δράση των φλεγμονωδών και εκφυλιστικών μεσολαβητών, με αποτέλεσμα την εξασθένιση της αποικοδόμησης του χόνδρου και τη μείωση της εξέλιξης της νόσου.

Το υαλουρονικό οξύ είναι το «λιπαντικό» των αρθρώσεων. Η έλλειψή του δημιουργείται ούτως ή άλλως με την πάροδο του χρόνου, οι διατροφικές πηγές του είναι ελάχιστες και η αναπλήρωσή του αναγκαία.

Φυσικά παυσίπονα

Το MSM, ο κουρκουμάς, το τζίντζερ, το πιπέρι καγιέν βοηθούν στην ανακούφιση του χρόνιου αρθριτικού πόνου.

Το μαγνήσιο είναι «όπλο» πρώτης γραμμής γιατί δρώντας σαν μυοχαλαρωτικό θα βοηθήσει να μειωθούν οι σπασμοί στην φλεγμαίνουσα περιοχή, ενώ παράλληλα θα ενδυναμώσει τους μύες που συγκρατούν την άρθρωση.


 Βιβλιογραφία

  • Osteoarthritis. (2019).
    rheumatology.org/I-Am-A/Patient-Caregiver/Diseases-Conditions/Osteoarthritis
  • Osteoarthritis (OA). (2019).
    cdc.gov/arthritis/basics/osteoarthritis.htm
  • Gregson CL. Bone and joint aging. In: Fillit HM, Rockwood K, Young J, eds. Brocklehurst's Textbook of Geriatric Medicine and Gerontology. 8th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2017:chap 20.
  • US Department of Health & Human Services. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements website. Vitamin D: fact sheet for health professionals. ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional. Updated March 2, 2018. Accessed July 24, 2018.
  • Walston JD. Common clinical sequelae of aging. In: Goldman L, Schafer AI, eds. Goldman-Cecil Medicine. 25th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2016:chap 25.
  • Weber TJ. Osteoporosis. In: Goldman L, Schafer AI, eds. Goldman-Cecil Medicine. 25th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2016:chap 243.
  • Castiglioni, S et al. Magnesium and Osteoporosis: current state of knowledge and future research directions. Nutrients (2013) 5: 3022-33.
  • https://www.arthritis.org/living-with-arthritis/arthritis-diet/
  • PLoS One. 2009;4(4):e5258. doi: 10.1371/journal.pone.0005258. Epub 2009 Apr 23.
  • Fatty fish intake decreases lipids related to inflammation and insulin signaling--a lipidomics approach.
  • Lankinen M1, Schwab U, Erkkilä A, Seppänen-Laakso T, Hannila ML, Mussalo H, Lehto S, Uusitupa M, Gylling H, Oresic
  • Bioorg Chem.2001 Jun;29(3):156-63.
  • Effect of ginger constituents and synthetic analogues on cyclooxygenase-2 enzyme in intact cells.
  • Tjendraputra E1, Tran VH, Liu-Brennan DRoufogalis BDDuke CC.
  • https://health.clevelandclinic.org/the-best-food-to-help-relieve-your-joint-pain/

«Πώς έγινε βρε παιδί μου αυτό έτσι ξαφνικά; Αφού δεν είχε τίποτα. Όλες οι εξετάσεις ήταν άριστες».

Ίσως να έχεις ακούσει κι εσύ παρόμοια σχόλια και απορίες.

Όμως η υγεία δεν είναι κάτι στατικό, ούτε κάτι που μπορεί να μετρηθεί με απόλυτο τρόπο.

Και οι εξετάσεις είναι δείκτες, μια στιγμή μόνο στην δυναμική ισορροπία του συστήματος. Και έχουν πολύ μεγάλη σημασία και δηλώνουν πολύ ουσιαστικά θέματα λειτουργίας αλλά, από μόνες τους, δεν μπορούν να περιγράψουν με πληρότητα την υγεία.

Διότι είναι καλύτερο να σκεφτείς και να θεωρήσεις την υγεία ως σχέση με τον εαυτό και το περιβάλλον.

Σχέση με το σύνολο της ζωής και του τρόπου που την βιώνεις ΚΑΙ την ερμηνεύεις. Κάτι ζωντανό που χτίζεται και γκρεμίζεται συνεχώς. Μια διαρκής ροή ανταλλαγής ενέργειας και «αλχημικής» προσαρμογής.

Και αυτή η σχέση εύκολα μπορεί, και από τις πεποιθήσεις και από τα πιστεύω, να διαταραχθεί.

Μία μοντέρνα πεποίθηση είναι και ο τρόπος με τον οποίο πολλοί άνθρωποι φαντάζονται τη γονιδιακή πληροφορία. Ουσιαστικά βέβαια ξαναπαίζουν διασκευασμένο το παλαιό τραγούδι του κισμέτ, της μοίρας που είναι γραμμένη σε μαγικούς κώδικες και δεν αλλάζει. Και έτσι παραδίδουν τη ζωή τους στα ξόρκια που τυχαία γράφτηκαν στο DNA τους.

Για άλλους η πίστη ότι το σώμα τους είναι ένα αντικείμενο και η υγεία ένας στατικός θεωρητικός στόχος τους κάνει να συμπεριφέρονται στο κορμί τους σαν άγριο θηρίο που πρέπει να αποκοπεί από την φύση του. Και νομίζουν ότι κάνουν «καλό» με το να κοπανηθούν στο γυμναστήριο και να πεινάσουν για τροφή και σύνδεση για να γίνουν σαν τις περιπλανώμενες σκλαβωμένες αρκούδες που διασκεδάζουν με τον πόνο τους τα μάτια του κοινού....

Και άλλοι αφήνουν την πρωτογενή τους σχέση με τη ζωή σε απάθεια και νάρκη, δεμένα κορμιά σε «ανατομικές» καρέκλες και οθόνες.

Και όλα αυτά γιατί τελικά, όπως θέλει το λανθασμένο πιστεύω, το σώμα είναι μια άγνωστη μηχανή που όταν χαλάσει το πάμε στο συνεργείο για να του αλλάξουμε εξαρτήματα και βίδες.

Και όμως, μπορεί να έχω «περάσει» όλες τις εξετάσεις με άριστες τιμές και όμως να μην έχω σχέση με την ίδια τη ζωή μου. Γιατί δεν είμαι σε σύνδεση, σε στενή σχέση, με τον μοναδικό μου τρόπο ύπαρξης, τον σωματικό μου εαυτό.

Διότι δεν μπορώ να αποσυνδέω τον εαυτό από το σώμα. Και εάν δεν θρέψω αυτή τη σχέση με την εξελικτική σοφία των αιώνων, καμία υπερτροφή, συμπλήρωμα ή «θεραπεία» μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά και σε βάθος.

Γιατί αν εγκαταλείψω την μοναδική μου σχέση με την άγρια φύση και τη ζωή που ξεκίνησε να κολυμπάει στον αρχέγονο ωκεανό εκατομμύρια χρόνια τώρα, παραμελώ, εγκαταλείπω και υποσιτίζω ζωή μου σήμερα.

Πώς λοιπόν μπορώ να ξεκινήσω να φροντίσω, σχετιστώ και θρέψω τον εαυτό μου; Μήπως υπάρχει κάποιο χαπάκι αποσταγμένων δροσοσταλίδων από τα φύλλα του Δέντρου της Ζωής που να πάρω για να με κάνει να ζήσω καλά ή μήπως να αρχίσω μια εξωτική «θεραπεία» που αποκάλυψε μία «αποενσαρκωμένη» οντότητα που θα με κάνει καλύτερα;

Όχι, μη, για κανένα λόγο...

Ακόμη και αν αυτά υπήρχαν και λειτουργούσαν, χρειάζομαι να βρω τη βάση μου, το που είμαι και μετά να ξεκινήσω από αυτό ακριβώς το σημείο.

Πριν αναζητήσω σπάνια μόρια που «αποτοξινώνουν τα μιτοχόνδρια» και «υπερενυδατικούς χυμούς», μου χρειάζεται με ειλικρίνεια, να απαντήσω την παρακάτω ερώτηση:

Πριν από όλα αυτά τρώω πραγματική τροφή και πίνω πραγματικό νερό; Και δεν υπάρχει κάτι το πολύ μυστήριο σε αυτό.

Έχω αναζητήσει τη βέλτιστη τροφή μου, σε βασικό επίπεδο, εδώ και τώρα; Γιατί αν σκέφτομαι συνεχώς για «δίαιτες» ή «διατροφές» «πρωτεΐνες, υδατάνθρακες και λίπος» απομακρύνομαι από την ουσία που θέλει απλώς να εστιάζομαι σε αληθινή τροφή, αντί σε κατασκευάσματα που μοιάζουν με τροφές, σαν-τροφές, ή ακόμη και ουσίες που είναι βλαπτικές, αντί-τροφές, με υπέρ-ρεαλιστικά χρώματα και αρώματα.

Να θυμάσαι οι αληθινές τροφές χαλάνε εύκολα, οι άλλες είναι σχεδόν αθάνατες. Και μη παραμυθιάζεσαι με ετικέτες που γράφουν «χωρίς συντηρητικά» γιατί δεν έχουν μέσα τους τίποτα το ζωντανό για να «συντηρηθεί».

Αν η γιαγιά μου βρισκόταν ξαφνικά σήμερα σε ένα σούπερ μάρκετ, πολλές από τις συσκευασίες «τροφίμων» μέσα στα φουσκωμένα ασημένια σακουλάκια τους θα τις θεωρούσε μαξιλαράκια και όχι φαγητό...

Αν χρειάζεσαι μεταπτυχιακό στην οργανική χημεία για να καταλάβεις τη λίστα με τα 24 συστατικά για το «χωριάτικο ψωμί σε φέτες», μάλλον ούτε χωριάτικες, ούτε ψωμί είναι οι φέτες που αγόρασες.

Γι’ αυτό αναζήτησε φρέσκα, διάλεξε, κουβέντιασε με τους ανθρώπους και με την τροφή σου, απόλαυσε την κάθε σου μπουκιά και με ευγνωμοσύνη και παρουσία ζήσε το θαύμα και τη μαγεία της ζωής που καταναλώνει άλλες ζωές για να συνεχίζει τον δρόμο της. Και έτσι βαδίζεις τον δικό σου δρόμο της τέχνης της διατροφικής «αλχημείας».

Και αφού βρεις αυτή την δυναμική σχέση με την τροφή σου, άσε τους άλλους στον δικό τους δρόμο.

Γιατί δεν υπάρχει μία διατροφή η οποία είναι κατάλληλη για όλους τους ανθρώπους σε όλες τις φάσεις της ζωής τους. Και ναι, και οι αποκλειστικά χορτοφάγοι και οι αποκλειστικά κρεατοφάγοι μπορούν να διατηρούν εξαιρετικά επίπεδα υγείας, αν η διατροφή τους είναι αποτέλεσμα της σχέσης τους και της αλληλεπίδρασης των γονιδίων τους και του περιβάλλοντος τους, της σκέψης και της δράσης τους.

Γι’ αυτό βρες τι δουλεύει για σένα και ξεκίνα να απολαμβάνεις.

Και υπάρχει και ακόμη μία περιοχή σε αυτή την εξερεύνηση. Μαζί με την κοινή τροφή ακόμη μία άλλη «Τροφή» απουσιάζει από τους περισσότερους ανθρώπους του δυτικού τρόπου ζωής: Η έκθεση στα στοιχεία και η σωματική δυσκολία!

Χωρίς πολλά λόγια, όσο περισσότερο «ανατομικές» είναι οι καρέκλες σου, όσο περισσότερο «προστατεύεις» κάθε τετραγωνικό χιλιοστό του πέλματός σου από την επαφή με το χώμα και τις πέτρες, τόσο περισσότερο μειώνεις την ευφυΐα των μηχανισμών της εξέλιξης.

Γι’ αυτό έκθεσε το κορμί σου στη ζέστη και στο κρύο και πίεσε τα όρια της άνεσής σου. Δεν εννοώ φυσικά πώς πρέπει να ξεκινήσεις ενοχικά να αυτομαστιγώνεσαι, αλλά να ξέρεις, το να ζεις μόνιμα σε κλιματισμένα και αποστειρωμένα με χιλιάδες απορρυπαντικά δωμάτια ΚΑΙ αυτό πουριτανική τιμωρία είναι...

Και μετά την έκθεση στα στοιχεία και τη δυσκολία φρόντισε να σε φροντίσεις. Με την αληθινή τροφή και πάλι, με τον ύπνο σου σε δροσερό δωμάτιο, με το μασάζ και την καλή κουβέντα για σένα και για το θαύμα της ζωής, ανάμεσα σε άλλα.

Ξεκίνα με κάτι μικρό, από αγάπη και χαρά για αυτό που είναι, γι’ αυτό που είσαι.

Γράψε εκτεταμένες λίστες με ότι απολαμβάνεις, χαίρεσαι, εκτιμάς και αγαπάς και φρόντισε να συνδέεσαι με κάτι από αυτά κάθε μέρα, κάθε βδομάδα, κάθε μήνα.

Και τέλος βρες και λίγο χρόνο για σιωπή μέσα στην ημέρα σου, βρες τρόπο να απομονωθείς από τον διαρκή θόρυβο της πόλης και του διαδικτύου. Εκεί, στην ησυχία, μπορεί να ακούσεις μέσα σου και τις φωνές της ανάγκης των προγόνων, και τις δικές σου φωνές της ανάγκης για ζωή.

Και δεν είναι δύσκολο, λίγο αγάπη και φροντίδα θέλει, λίγο ξεβόλεμα που θα δώσει πλούσιους καρπούς.

Και αυτός είναι ένας πρώτος χάρτης για τον προσωπικό δρόμο της «Αλχημείας της Διατροφής».

Καλό δρόμο λοιπόν, καλή χρονιά και στην υγειά σου!


Ευθ Λαζάρου

Ο Ευθύμης Λαζάρου έχει διδάξει βιοχημεία, διατροφή, εφαρμοσμένες μεθόδους φυσικής θεραπευτικής και οστεοπαθητικής στο BCOM (Un. Westminster) και έχει διατελέσει επιμελητής της πανεπιστημιακής κλινικής του BCOΜ. Δημιουργός της Ροϊκότητας, μιας μεθόδου ψυχοσωματικής ανάπτυξης. Διδάσκει σε διάφορα μέρη στο κόσμο και η βασική αρχή της δουλειάς του είναι η ενότητα του ψυχοδιανοητικού, σωματικού και πνευματικού εαυτού και η δυνατότητα της αυθεντικής έκφρασης του κάθε ατόμου.

Το μαύρο τσάι είναι από τα πιο δημοφιλή ροφήματα στο κόσμο. Προέρχεται από το φυτό Camellia sinensis και συχνά αναμειγνύεται με άλλα φυτά για διαφορετικές γεύσεις, όπως το Earl Gray, το English breakfast ή το Chai. Έχει πιο έντονη γεύση και περιέχει περισσότερη καφεΐνη από άλλα τσάγια, αλλά λιγότερη καφεΐνη από το καφέ. Το μαύρο τσάι προσφέρει πολλαπλά οφέλη για την υγεία. Εδώ παραθέτουμε 8 από αυτά, τα οποία υποστηρίζονται από επιστημονικές έρευνες.

  1. Έχει Αντιοξειδωτικές ιδιότητες

Τα αντιοξειδωτικά είναι γνωστό ότι παρέχουν πολλαπλά οφέλη για την υγεία. Η κατανάλωσή τους μπορεί να βοηθήσει στην απομάκρυνση των ελεύθερων ριζών και στη μείωση της βλάβης των κυττάρων στο σώμα. Αυτό μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου χρόνιων ασθενειών (Πηγές: 1, 2). Οι κύριες πηγές αντιοξειδωτικών στο μαύρο τσάι είναι ομάδες πολυφαινολών, συμπεριλαμβανομένων των κατεχινών, των θεαφλαβίνων και των καρβαμινών. (Πηγή: 3) Μελέτη σε πειραματόζωα έδειξε ότι οι θεαφλαβίνες μείωσαν τα επίπεδα χοληστερόλης και σακχάρου στο αίμα. (Πηγή: 4) Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι όσοι κατανάλωναν 690mg κατεχινών από τσάι σε καθημερινή βάση για 12 εβδομάδες, παρουσίασαν μείωση του σωματικού λίπους. (Πηγή: 5)

  1. Μπορεί να ενισχύσει την υγεία της καρδιάς

Το μαύρο τσάι περιέχει μια άλλη ομάδα αντιοξειδωτικών που ονομάζονται φλαβονοειδή, τα οποία ωφελούν την υγεία της καρδιάς. Η κατανάλωσή τους σε τακτική βάση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση πολλών παραγόντων κινδύνου για καρδιακές παθήσεις, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερόλη, τα αυξημένα επίπεδα τριγλυκεριδίων και η παχυσαρκία (Πηγή: 6). Μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη διαπίστωσε ότι η κατανάλωση μαύρου τσαγιού για 12 εβδομάδες μείωσε σημαντικά τις τιμές των τριγλυκεριδίων κατά 36%, μείωσε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα κατά 18% και μείωσε την αναλογία LDL / HDL κατά 17% (Πηγή: 7). Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι όσοι έπιναν τρία φλιτζάνια μαύρου τσαγιού την ημέρα, είχαν 11% μειωμένο κίνδυνο ανάπτυξης καρδιακών παθήσεων (Πηγή: 8).

  1. Μπορεί να μειώσει την "κακή" χοληστερόλη LDL

Μια τυχαιοποιημένη μελέτη διαπίστωσε ότι η κατανάλωση πέντε φλιτζανιών μαύρου τσαγιού την ημέρα, μείωσε τη χοληστερόλη LDL κατά 11% σε άτομα με ελαφρώς ή ήπια αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης (Πηγή: 9). Μια άλλη τυχαιοποιημένη μελέτη με διάρκεια τριών μηνών, σε 47 άτομα, συνέκρινε τα αποτελέσματα του παραδοσιακού κινεζικού εκχυλίσματος μαύρου τσαγιού και ενός εικονικού φαρμάκου (placebo) στα επίπεδα της LDL. Καταγράφηκ σημαντική μείωση των επιπέδων LDL σε αυτούς που έπιναν μαύρο τσάι, σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν το εικονικό φάρμακο. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το μαύρο τσάι βοηθάει να βελτιωθούν τα επίπεδα χοληστερόλης σε άτομα που κινδυνεύουν από καρδιακές παθήσεις ή παχυσαρκία (Πηγή: 10).

  1. Μπορεί να βελτιώσει την υγεία των εντέρων

Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι το μικροβίωμα μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υγεία.

Οι πολυφαινόλες που βρίσκονται στο μαύρο τσάι μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση ενός υγιούς εντέρου προάγοντας την ανάπτυξη καλών βακτηρίων και αναστέλλοντας την ανάπτυξη βλαβερών βακτηρίων, όπως η σαλμονέλα (Πηγή: 11). Επιπλέον, το μαύρο τσάι περιέχει αντιμικροβιακές ιδιότητες που σκοτώνουν βλαβερές ουσίες και βελτιώνουν τα βακτήρια του εντέρου και την ανοσία, βοηθώντας στην αποκατάσταση των τοιχωμάτων του πεπτικού σωλήνα.

  1. Μπορεί να βοηθήσει στη μείωση κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου

Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η κατανάλωση μαύρου τσαγιού μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου. Μια μελέτη παρακολούθησε 74.961 άτομα για πάνω από 10 χρόνια. Διαπίστωσε ότι όσοι έπιναν τέσσερα ή περισσότερα φλιτζάνια μαύρου τσαγιού την ημέρα είχαν 32% χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου από όσους δεν έπιναν τσάι (Πηγή: 12).

Μια άλλη μελέτη εξέτασε στοιχεία από εννέα διαφορετικές μελέτες, που περιλάμβανε πάνω από 194.965 συμμετέχοντες. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα άτομα που έπιναν περισσότερα από τρία φλιτζάνια τσαγιού (είτε μαύρο ή πράσινο τσάι) ημερησίως, είχαν 21% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου, σε σύγκριση με τα άτομα που έπιναν λιγότερο από ένα φλιτζάνι τσάι την ημέρα (Πηγή: 13). 

  1. Μπορεί να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα

Μια μελέτη in vitro έδειξε ότι το μαύρο τσάι αύξησε τη δραστηριότητα της ινσουλίνης περισσότερο από 15 φορές. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αρκετές ενώσεις στο τσάι αποδείχθηκαν ότι βελτιώνουν τα επίπεδα ινσουλίνης, συγκεκριμένα μια κατεχίνη που ονομάζεται γαλλική επιγαλλοκατεχίνη (Πηγή: 14).

  1. Μπορεί να βοηθήσει στη μείωση κινδύνου του καρκίνου

Μια μελέτη in vitro ανέλυσε την δράση των πολυφαινολών του τσαγιού στα καρκινικά κύτταρα. Έδειξε ότι το μαύρο αλλά και το πράσινο τσάι βοηθούν στη ρύθμιση της ανάπτυξης καρκινικών κυττάρων και στη μείωση της ανάπτυξης νέων κυττάρων (Πηγή: 15). Μια άλλη μελέτη ανέλυσε τις επιδράσεις των πολυφαινολών στο μαύρο τσάι στον καρκίνο του μαστού. Έδειξε ότι το μαύρο τσάι μπορεί να βοηθήσει στην εξάλειψη της εξάπλωσης των ορμονοεξαρτόμενων όγκων του μαστού (Πηγή: 16).

  1. Μπορεί να βελτιώσει την συγκέντρωση

Το μαύρο τσάι μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της εστίασης λόγω της περιεκτικότητας σε καφεΐνη και ενός αμινοξέος που ονομάζεται L-theanine. Αυτό το αμινοξύ αυξάνει την δραστηριότητα στον εγκέφαλο, γεγονός που μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της συγκέντρωσης και της εγρήγορσης. Δύο τυχαιοποιημένες μελέτες έδειξαν ότι το μαύρο τσάι αύξησε σημαντικά την ακρίβεια και την εγρήγορση μεταξύ των συμμετεχόντων (Πηγή: 17).


Βιβλιογραφικές πηγές

  1. J Nutr;2003 Oct;133(10):3285S-3292S.
  2. Am J Clin Nutr;2003 Sep;78(3 Suppl):517S-520S. doi: 10.1093/ajcn/78.3.517S.
  3. Prev Med 2005 June; 40, Issue 6, P 910-918
  4. Lipids Health Dis.2018 Mar 27;17(1):57. doi: 10.1186/s12944-018-0688-6.
  5. Am J Clin Nutr.2005 Jan;81(1):122-9.
  6. Am J Med.2007 Mar;120(3 Suppl 1):S3-S11.
  7. Prev Med.2012 May;54 Suppl:S98-102. doi: 10.1016/j.ypmed.2011.12.009. Epub 2011 Dec 16.
  8. Eur J Clin Nutr.2007 Jan;61(1):3-18. Epub 2006 Jul 19.
  9. J Nutr.2003 Oct;133(10):3298S-3302S
  10. Nutr Res.2008 Jul;28(7):450-6. doi: 10.1016/j.nutres.2008.04.005.
  11. D. Hervert-Hernández & I. Goñi(2011) Dietary Polyphenols and Human Gut Microbiota: a Review, Food Reviews International, 27:2, 154-169, DOI: 10.1080/87559129.2010.535233
  12. Ann Epidemiol.2013 Mar;23(3):157-60. doi: 10.1016/j.annepidem.2012.12.006. Epub 2013 Jan 5.
  13. Stroke.2009 May;40(5):1786-92. doi: 10.1161/STROKEAHA.108.538470. Epub 2009 Feb 19.
  14. J. Agric. Food Chem.2002, 50, 24, 7182-7186
  15. Anticancer Agents Med Chem.2006 Sep;6(5):389-406.
  16. Eur J Cancer.2004 Sep;40(14):2165-74.
  17. Appetite.2011 Apr;56(2):235-40. doi: 10.1016/j.appet.2010.12.011. Epub 2010 Dec 21.