Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος είναι ο πιο συνηθισμένος τραυματισμός συνδέσμου στο γόνατο. Κατόπιν αυτού του τραυματισμού αυξάνεται ο κίνδυνος μελλοντικών κοινών προβλημάτων με τη μορφή λειτουργικών περιορισμών και αλλοιώσεων της άρθρωσης. Δευτερεύουσες επιδράσεις περιλαμβάνουν ελαττωματική νευρομυϊκή λειτουργία με μειωμένη αντοχή, λειτουργική απόδοση, διαφορετικό πρότυπο κίνησης και εξασθένηση του ορθοστατικού ελέγχου τόσο μετά από οξύ ή χρόνιο τραυματισμό του συνδέσμου όσο και μετά την ανασυγκρότησή του. Οι ασθενείς αυτοί αν και λειτουργούν καλά κατά τη διάρκεια της καθημερινής ζωής έχουν μειωμένη ικανότητα να διατηρήσουν ισορροπία ρίχνοντας βάρος στο τραυματισμένο πόδι σε απαιτητικές καταστάσεις ενώ είναι κουρασμένοι. Αυτό σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο περαιτέρω τραυματισμών. Η κόπωση προκαλείται από ένα συνδυασμό διαφορετικών φυσιολογικών μηχανισμών που εμφανίζονται τόσο στο κεντρικό όσο και στο περιφερικό σύστημα επηρεάζοντας τις προσκείμενες νευρομυϊκές οδούς και εκφράζεται ως έλλειψη ιδιοδεκτικότητας. Έτσι η μυϊκή κόπωση οδηγεί σε μείωση της απόδοσης για εργασία, η οποία μπορεί να έχει επίδραση στον ορθοστατικό έλεγχο.

Η βραχυχρόνια υπομέγιστη καρδιαγγειακή άσκηση πραγματοποιείται σε ένα εργομετρικό ποδήλατο. Ο καρδιακός ρυθμός καταγράφεται συνεχώς κατά τη διάρκειά της. Η κλίμακα borg χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί το υποκειμενικό επίπεδο της προσπάθειας κατά την άσκηση. Σε αυτή τη κλίμακα αριθμοί που κυμαίνονται από 6 έως 20 αντιστοιχούν στις εξής περιγραφές: 6 = καμία προσπάθεια, 13 = κάπως σκληρή, 15 = σκληρή, 17 = πολύ σκληρή, 19 = εξαιρετικά σκληρή και 20 = μέγιστη άσκηση. Η συγκεκριμένη κλίμακα σχεδιάστηκε για να αυξηθεί γραμμικά η ένταση της άσκησης και ο καρδιακός ρυθμός σε άσκηση ποδηλασίας και σχετίζεται με φυσιολογικές μεταβλητές όπως η καρδιακή συχνότητα και η συγκέντρωση γαλακτικού οξέος στο αίμα. Το φορτίο εργασίας (watt) ορίζεται ανάλογα με τη φυσική κατάσταση κάθε ασθενή με στόχο επίτευξη καρδιακής συχνότητας πάνω από το 60% της προβλεπόμενης μέγιστης (220-ηλικία). Ο ρυθμός του πεταλιού διατηρείται σταθερός στις 60 πεταλιές ανά λεπτό. Η άσκηση ξεκινά με προθέρμανση, άσκηση και αποθέρμανση. Η απουσία αυξημένου πόνου στο γόνατο ή κόπωσης σύμφωνα με την κλίμακα borg (μικρότερο των 16 βαθμών) επιτρέπει στους ασθενείς να συνεχίσουν την άσκηση ποδηλασίας για 30 λεπτά. Το εργομετρικό ποδήλατο ξεκινά τρεις εβδομάδες μετά το χειρουργείο κάνοντας 31 συνεδρίες με διάρκεια 12 εβδομάδων.

Η άσκηση σε εργομετρικό ποδήλατο μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια σε ασθενείς με τραυματισμό του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου διότι παράγει χαμηλότερη ένταση στον ίδιο τον σύνδεσμο. Οι δυνάμεις που ασκούνται στην κνημιαία άρθρωση κατά τη διάρκειά της σε μέτρια επίπεδα ισχύος είναι μικρότερες από ότι στο περπάτημα. Χαμηλό επίπεδο έντασης, υψηλός ρυθμός και προβλεπόμενο ύψος σέλας αποτελούν εγγύηση για την άσκηση χαμηλών δυνάμεων στην άρθρωση του γόνατος.

Η βραχυχρόνια υπομέγιστη καρδιαγγειακή άσκηση σε τραυματισμό πρόσθιου χιαστού συνδέσμου αυξάνει την ισορροπία στη μονοποδική στήριξη στο τραυματισμένο πόδι βελτιώνοντας τον ορθοστατικό έλεγχο, την ιδιοδεκτικότητα μειώνοντας την κόπωση. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να εξηγηθεί από την επίδραση που έχει η άσκηση στο ποδήλατο στη νευρομυϊκή λειτουργία των μυών της τραυματισμένης και μη τραυματισμένης πλευράς των κάτω άκρων.

Οι μηχανικοί υποδοχείς του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου συμβάλλουν στο νευρομυϊκό σύστημα ελέγχοντας τον μυϊκό τόνο γύρω από το γόνατο μέσω του αντανακλαστικού τόξου σταθεροποιώντας την άρθρωση του γόνατος. Η δράση των αρθρικών υποδοχέων, της μυϊκής ατράκτου και των τενόντιων οργάνων Golgi μπορεί να μειωθεί από την κόπωση λόγω του τραυματισμού με αποτέλεσμα έλλειψη ιδιοδεκτικότητας και απώλεια των μυϊκών αντανακλαστικών υπεύθυνων για τη σταθερότητα της άρθρωσης.

Δεν θα ήταν ασυνήθιστο για έναν αθλητή ψυχαγωγίας να περιμένει 2-3 μήνες μετά τη ρήξη του πρόσθιου χιαστού να κάνει τη χειρουργική επέμβαση και να ξεκινήσει βραχυχρόνια υπομέγιστη καρδιαγγειακή άσκηση. Ο όγκος και η ένταση της μυϊκής δραστηριότητας μειώνονται αμέσως και δραματικά μετά από την χειρουργική επέμβαση συμβάλλοντας στην ατροφία και στην έλλειψη αντοχής των τετρακεφάλων. Η προεγχειρητική άσκηση ποδηλασίας αυξάνει τη μυϊκή δύναμη των κάτω άκρων βοηθώντας στην ταχύτερη αποκατάσταση.

Οι εμβιομηχανικές μελέτες έχουν δείξει ότι η εργομετρική ποδηλασία είναι ένας εξαιρετικός τρόπος αποκατάστασης. Οι δυνάμεις στην κνημιαία άρθρωση και η πίεση στον τραυματισμένο σύνδεσμο κατά τη διάρκεια της άσκησης είναι χαμηλότερες από τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, καθιστώντας τη πολύτιμο εργαλείο στην αποκατάσταση ασθενών με χειρουργείο πρόσθιου χιαστού.

 

Ο Συρόπουλος Στυλιανός αποφοίτησε από το τμήμα φυσικοθεραπείας του Τει Αθήνας το έτος 2003. Το 2006 άνοιξε το δικό του εργαστήριο φυσικοθεραπείας στην περιοχή όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Νέα Ιωνία Αττικής. Παράλληλα με την ενασχόλησή του ως εργαστηριούχος φυσικοθεραπευτής εργάστηκε στις μονάδες εντατικής θεραπείας σε δύο κρατικά νοσοκομεία το Αρεταίειο Νοσοκομείο και το Σισμανόγλειο νοσοκομείο με διάρκεια θητείας δύο έτη. Η κλινική εμπειρία πάνω στην αντιμετώπιση του επειγόντως περιστατικού χρονίως πασχόντων ασθενών τον οδήγησε στην απόκτηση μεταπτυχιακού τίτλου το 2014 στην καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση από την Ιατρική σχολή του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Η συμμετοχή του σε παγκόσμια και πανευρωπαικά πρωταθλήματα κολύμβησης απο το 2011 έως σήμερα είναι συνεχής σε Κίνα, Αγγλία, Ιταλία, Τουρκία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Ρωσία, Μάλτα. Οι γνωσεις του πάνω στην φυσιολογία της αερόβιας άσκησης λόγω της πολυετούς εμπειρίας του στην μαραθώνια Κολύμβηση αλλά και στην βασική-εξειδικευμένη υποστήριξη της ζωής έχοντας πιστοποίηση απο το ευρωπαικό συμβούλιο αναζωογόνησης και το Αμερικανικό Κολλέγιο Καρδιολογίας εμπνέει ασφάλεια και εμπιστοσύνη στον ασθενή με καρδιοαναπνευστικές παθήσεις και τον καθιστά πολύτιμο εργαλείο στα χέρια του θεράποντα ιατρού.

 

Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών απασχολεί πλέον 1 στις 10 γυναίκες. Υπάρχει επίσης μια τάση αύξησης αυτού του ποσοστού ανά δεκαετία, κάτι που προβληματίζει την επιστημονική κοινότητα αλλά και τις ίδιες τις γυναίκες που ταλαιπωρούνται όχι μόνο από τα συμπτώματά αλλά και από το άγχος για την μελλοντική τους γονιμότητα. Τα αίτια για αυτήν την αύξηση είναι ένας συνδυασμός από ψυχοσωματικούς παράγοντες αλλά και παράγοντες τρόπου ζωής και διατροφής.

Κάποια από τα συμπτώματα του συνδρόμου αυτού είναι: κύστες στις ωοθήκες, αυξημένα επίπεδα ανδρικών ορμονών, αυξημένη τριχοφυΐα, ακανόνιστη ή αραιή περίοδος ή καθόλου περίοδος, ακμή, περιοχές σκούρου δέρματος στον λαιμό ή στην βουβωνική περιοχή. Περίπου 20 %-25% των γυναικών έχουν πολυκυστικές ωοθήκες όμως αυτό δεν σημαίνει πως έχουν και συμπτώματα ή πως υπάρχει κατ’ ανάγκη μείωση της γονιμότητας. Δηλαδή οι κύστες στις ωοθήκες από μόνες τους δεν είναι επαρκής παράγοντας δυσλειτουργίας. Είναι το ‘σύνδρομο’ (δηλαδή ένα σύνολο συμπτωμάτων) που επιφέρει τα προβλήματα.

Η κλασική ιατρική αντιμετώπιση είναι συνήθως χημικά φάρμακα ορμονικής υποκατάστασης - αντισυλληπτικά. Όμως γνωρίζουμε πλέον πως το σύνδρομο αυτό δεν δημιουργείται από έλλειψη οιστρογόνων αλλά είτε από πλεόνασμα ανδρογόνων είτε από γενικότερη ορμονική ανισορροπία.

Η μακροχρόνια λήψη χημικών φαρμάκων ορμονικής υποκατάστασης έχει παρενέργειες όπως καρδιαγγειακά προβλήματα, αθηρωμάτωση, προβλήματα στο ήπαρ, εμφράγματα, καρκίνο του μαστού, κ.α. Επιπλέον διεγείρει την αντίσταση των κυττάρων στην ινσουλίνη που με την σειρά της αποτελεί βασικό μηχανισμό επαναδημιουργίας πολυκυστικών ωοθηκών. Τέλος, η αντίσταση στην ινσουλίνη αυξάνει την τάση παχυσαρκίας, η οποία χειροτερεύει τόσο την αντίσταση στην ινσουλίνη (!) όσο και τα συμπτώματα στου συνδρόμου. Βλέπουμε λοιπόν πως μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος που να καταστήσει της ασθένεια χρόνιο πρόβλημα.

Μια σύντομη ξενάγηση στις Ορμόνες

ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ: Είναι η ορμόνη που ρυθμίζει το σάκχαρο στα κύτταρα ή το αποθηκεύει στο συκώτι. Όταν αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί σωστά τότε η ινσουλίνη μένει σε ψηλά επίπεδα στο αίμα με αποτέλεσμα ορμονικές ανισορροπίες. Η κορτιζόλη τότε αυξάνεται, η Ωχρινοτρόπος ορμόνη επίσης αυξάνεται και τέλος διεγείρεται η παραγωγή ανδρογόνων από τις ωοθήκες και ειδικά της Διυδρο-τεστοστερόνης (DHT). Ταυτόχρονα διεγείρεται η παραγωγή φλεγμονών. Η υπόφυση απορυθμίζεται. Τα επιπλέον ανδρογόνα και η DHT δημιουργούν προβλήματα στην ωορρηξία και στην περίοδο, υπάρχει αύξηση τριχοφυΐας και πολλά από τα συμπτώματα του συνδρόμου. Συνεπώς οι πολυκυστικές ωοθήκες και ο διαβήτης συνδέονται. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γυναίκες που παθαίνουν Διαβήτη Εγκυμοσύνης είχαν προηγουμένως πολυκυστικές ωοθήκες. Δεν είναι επίσης τυχαίο πως τα τελευταία χρόνια οι γιατροί προσπαθούν να καταπολεμήσουν το σύνδρομο των πολυκυστικών με αντι-διαβητικά φάρμακα.

ΔΙΥΔΡΟ-ΤΕΣΤΟΣΤΕΡΟΝΗ – DHT: Η Διυδρο-τεστοστερόνη (DHT) είναι μια ισχυρά ανδρογόνος ορμόνη και συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη πολυκυστικών. Έχει δειχθεί πως πλεόνασμα αυτής της ορμόνης δημιουργεί σχηματισμό κυστών και αυξημένη τριχοφυΐα καθώς και παύση της ωορρηξίας.

ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΟΡΜΟΝΗ – LH: Εκκρίνεται από την υπόφυση. Χρειάζεται για την ωρίμανση των ωοθυλακίων πριν την ωορρηξία. Επίσης βοηθά στην δημιουργία προγεστερόνης. Όταν η LH είναι σε πολύ ψηλά επίπεδα καταπιέζονται τα επίπεδα οιστρογόνων στο σώμα. Η LH μπορεί να αυξηθεί από χρόνιο στρες και ειδικά από αυξημένη Ινσουλίνη (δείτε πιο πάνω).

ΠΡΟΓΕΣΤΕΡΟΝΗ: Η ορμόνη που ευθύνεται για τις διεργασίες του δεύτερου μισού του έμμηνου κύκλου. Προετοιμάζει το ενδομήτριο για να διοχετευθεί εκεί το γονιμοποιημένο ωάριο. Όταν αυτή η ορμόνη δεν παράγεται επαρκώς τότε το ωοθυλάκιο δεν ωριμάζει αλλά αντίθετα παραμένει επάνω στην ωοθήκη, δημιουργώντας μια κύστη. Ταυτόχρονα το ωάριο δεν βγαίνει ποτέ από το ωοθυλάκιο συνεπώς δεν υπάρχει εμμηνορρυσία – περίοδος.

Η φυσική αντιμετώπιση

Ένα πολύπλοκο ψυχο-σωματικό φαινόμενο όπως το σύνδρομο πολυκυστικων ωοθηκών θα χρειαστεί μια πραγματικά Ολιστική αντιμετώπιση αν θέλουμε να έχουμε μακροχρόνια και ουσιαστικά αποτελέσματα και όχι απλώς «κουκούλωμα» των συμπτωμάτων.

Ψυχικοί λόγοι όπως αίσθηση βαθειάς απώλειας (π.χ. αγαπημένου προσώπου) μπορεί να κινητοποιήσουν τον οργανισμό σε μια υπερπαραγωγή συγκεκριμένων ορμονών – π.χ ανδρογόνων – και αυτές με την σειρά τους να επιφέρουν κύστες στις ωοθήκες και απορρύθμιση του ορμονικού συστήματος. Επιπλέον, λάθη στον τρόπο ζωής και διατροφής μπορούν να επιδεινώσουν ή ακόμη και να προκαλέσουν ορμονική ανισορροπία σε μια γυναίκα, για παράδειγμα: η ύπαρξη υπερβολικής ποσότητας ζάχαρης στην διατροφή θα δημιουργήσει αντίσταση των κυττάρων στην ινσουλίνη, και όπως είδαμε πιο πάνω αυτό έχει αρνητική επίδραση στην ορμονική υγεία. Το ίδιο μπορεί να επιφέρει και η ύπαρξη υπερβολικής ποσότητας λίπους στην διατροφή, ειδικά αν πρόκειται για το λάθος είδος λίπους όπως π.χ. τα σπορέλαια.

Λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες - ψυχικούς, διατροφικούς, τρόπου ζωής, περιβαλλοντικούς, φαρμακευτικούς - που επηρεάζουν κάθε μια γυναίκα ξεχωριστά, μπορούμε να έχουμε μια πλήρη εικόνα για την εξατομικευμένη αντιμετώπιση των πολυκυστικων ωοθηκών. Κάποιες γυναίκες θα χρειαστεί να κάνουν κάποιες έξυπνες αλλαγές στην διατροφή τους, κάποιες θα βοηθηθούν με την σωστά σχεδιασμένη απώλεια κιλών, πολλές θα χρειαστεί να ενισχυθούν με ομοιοπαθητική.

Η σωστή ομοιοπαθητική αγωγή έχει τη δυνατότητα τόσο της επιδιόρθωσης ορμονικών ανισορροπιών όσο και της βελτίωσης της ψυχικής διάθεσης, της βελτίωσης ποιότητας του ύπνου και της καλύτερης διευθέτησης του άγχους.  

Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις θα είναι ωφελιμότατη η αποτοξίνωση του σώματος - μέσω κατάλληλων διατροφικών αλλαγών, κατάλληλων βότανων και διατροφικών στοιχείων. Ας μην ξεχνάμε πως το ήπαρ και το έντερο μπορούν να αποβάλλουν τοξίνες αλλά και περίσσια ορμονών που είναι δυσλειτουργικές – όπως π.χ. η διυδροτεστοστερόνη που αναφέραμε πιο πάνω – αρκεί να τους δίνεται η ευκαιρία και η δυνατότητα.

Ευτυχώς διαθέτουμε πλέον πολλούς φυσικούς τρόπους που μπορούμε να συνδυάσουμε ώστε να επαναφέρουμε τη ρύθμιση του ορμονικού συστήματος και την σταδιακή επάνοδο στην καλύτερη υγεία, ώστε το σύνδρομο αυτό να αντιμετωπιστεί ουσιαστικότερα, βαθύτερα, χωρίς τις φαρμακευτικές παρενέργειες και πολλές φορές οριστικά. Θα χρειαστεί απλώς η σωστή κατεύθυνση και ο απαραίτητος χρόνος για να ξαναμπεί ο οργανισμός σε τροχιά καλύτερης υγείας. Για την πλειοψηφία των γυναικών η φυσική αγωγή θα αποτελέσει όχι μόνο την ασφαλέστερη αλλά και την πιο αποτελεσματική επιλογή για να ξαναβρούν την ορμονική τους ισορροπία και γονιμότητα και μία πολύ καλύτερη ποιότητα ζωής.

 

Ο Πρωτόπαπας Μάριος γεννήθηκε στην Αθήνα. Εδώ και 14 χρόνια ασχολείται με τις φυσικές μεθόδους αυτοθεραπείας. Έχει σπουδάσει σε Ελλάδα και Αγγλία: Ομοιοπαθητική, Ολιστική Διατροφολογία, Ρεφλεξολογία, Ανθοϊάμματα Bach, Ηλεκτροβελονισμό. Είναι διπλωματούχος εκπαιδευτής Buteyko Breathing, μιας τεχνικής για την αντιμετώπιση του άσθματος και άλλων αναπνευστικών προβλημάτων μέσω ειδικών αναπνευστικών ασκήσεων. Είναι μέλος – μη τακτικό - του Buteyko Breathing Assosciation. Έχει εκπαιδευτεί στην "German New Medicine" μέθοδο του ιατρού Ryke Hamer, μέσω ειδικών σεμιναρίων στο εξωτερικό από τους Alvin D Leon, Caroline Markoline και Isedora Baker, άμεσους συνεργάτες και μαθητές τους ίδιου του ιατρού. Τέλος έχει δίπλωμα Ρέϊκι 2ου βαθμού και Πρανικής Θεραπείας 1ου κ 2ου βαθμού, ενώ έχει εκπαιδευτεί σε τεχνικές N.L.P για την αντιμετώπιση ψυχοσωματικών προβλημάτων υγείας και άγχους. Είναι συγγραφέας του βιβλίου «Μπορείτε να αντιμετωπίσετε κάθε Γρίπη», ένας συνοπτικός οδηγός για την συμβολή των φυσικών μέσων για την αντιμετώπιση κάθε γρίπης και κρυολογήματος που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ApplePrint.
Είναι μέλος των:

  • Σύλλογος Ομοιοπαθητικών Ελλάδας (Σ.Ο.Ε) - που ανήκει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κλασικής Ομοιοπαθητικής (E.C.C.H)
  • Σύλλογος Ρεφλεξολόγων Ελλάδας (Σ.Ρ.Ε)
  • Buteyko Breathing Ascociation (BBA) - μη τακτικό μέλος.

Μια νέα μελέτη δείχνει ότι μια χημική ουσία που συνήθως απαντάται στα κονσερβοποιημένα τρόφιμα και στο εμφιαλωμένο νερό μπορεί να παίξει ρόλο στο σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών, μια κύρια αιτία γυναικείας στειρότητας.

Η γενετική και η κληρονομικότητα είναι οι συνηθισμένοι ύποπτοι σε αυτή την κοινή ορμονική διαταραχή, η οποία οδηγεί σε μη φυσιολογικούς κύκλους εμμήνου ρύσεως, διογκωμένες ωοθήκες και υπερβολική ανάπτυξη τριχών. Ωστόσο, η συγκεκριμένη έρευνα δείχνει ότι η έκθεση στη δισφαινόλη Α (BPA), χημική ουσία που χρησιμοποιείται στα πλαστικά και στις συσκευασίες τροφίμων, μπορεί να αποτελέσει μία σημαντική περιβαλλοντική αιτία.

Οι ερευνητές μελέτησαν 71 γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και 100 γυναίκες χωρίς την πάθηση (ομάδα ελέγχου). Διαχωρίστηκαν σε ομάδες ανάλογα με την ηλικία και τη σωματική διάπλαση και κατόπιν μετρήθηκαν τα επίπεδα BPA στο αίμα τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών είχαν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα ΒΡΑ σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου.

Μάλιστα, τα επίπεδα BPA στο αίμα ήταν σχεδόν 60% υψηλότερα στις αδύνατες γυναίκες που έπασχαν από το σύνδρομο και περισσότερο από 30% υψηλότερα στις υπέρβαρες γυναίκες με το σύνδρομο σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Επιπλέον, καθώς τα επίπεδα BPA αυξάνονταν, το ίδιο συνέβαινε και στις συγκεντρώσεις της τεστοστερόνης (ανδρική σεξουαλική ορμόνη) και της ανδροστενεδιόνης, μιας στεροειδούς ορμόνης που μετατρέπεται σε τεστοστερόνη. Υπήρξε επίσης μια θετική συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων ΒΡΑ και της αντίστασης στην ινσουλίνη. Τα υψηλά επίπεδα τεστοστερόνης και η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι βασικά χαρακτηριστικά του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών (J Clin Endocrinol Metab, 2011, 96: E480-4).

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών δυσκολεύονται να καθαρίσουν το BPA από τον οργανισμό τους. “Η υπερβολική έκκριση ανδρογόνων, όπως παρατηρείται στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, παρεμβαίνει στην αποτοξίνωση από το BPA που συμβαίνει στο ήπαρ, οδηγώντας στη συσσώρευση BPA στο αίμα”, δήλωσε η συν-συγγραφέας της μελέτης, Ευανθία Διαμαντή-Κανταράκη. Ωστόσο, τα αποτελέσματα θα μπορούσαν επίσης να σημαίνουν ότι η έκθεση σε BPA μπορεί να είναι μια υποκείμενη αιτία της πάθησης.

Πράγματι, το BPA έχει τη φήμη ότι είναι ένας «ορμονικός διαταρακτής» και μια πρόσφατη μελέτη σε ζώα διαπίστωσε ότι οι θηλυκοί αρουραίοι οι οποίοι εκτέθηκαν σε BPA όταν ήταν νεογέννητα προχώρησαν σε ανάπτυξη ορμονικών ανωμαλιών όπως το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ως ενήλικες. Οι αρουραίοι που εκτέθηκαν σε BPA στις υψηλότερες δόσεις έδειξαν μεγάλο αριθμό κύστεων στις ωοθήκες τους καθώς και στειρότητα (Environ Health Perspect, 2010 · 118: 1217-22).

Παρόλο που απαιτείται περισσότερη έρευνα για να προσδιοριστεί με ακρίβεια ποιος είναι ο ρόλος του BPA στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, εν τω μεταξύ, οι γυναίκες με την πάθηση αυτή καλούνται να περιορίσουν την έκθεση τους στη χημική ουσία. Μπορεί επίσης να είναι σοφό να ελαχιστοποιηθεί η έκθεση σε άλλες χημικές ουσίες που διαταράσσουν τις ορμόνες, όπως τα παρασιτοκτόνα και οι φθαλικές χημικές ουσίες των πλαστικών.

Ακόμα, καθώς δεν γνωρίζουμε ακόμα αν η μείωση της έκθεσης σε αυτές τις χημικές ουσίες θα έχει ευεργετικές επιδράσεις στα πραγματικά συμπτώματα του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, ακολουθούν μερικοί δοκιμασμένοι και αποδεδειγμένοι τρόποι για τη διαχείριση της κατάστασης.

Αντιμετωπίστε το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

  • Διατηρήστε ένα υγιές βάρος. Εάν είστε υπέρβαρες, ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους να ανακουφίσετε τα κλασικά συμπτώματα του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών είναι να χάσετε βάρος. Παρόλο που κανείς δεν κατανοεί πραγματικά τη σχέση μεταξύ του υπερβολικού βάρους και της πάθησης, φαίνεται ότι οι υπέρβαρες γυναίκες γενικά έχουν πολύ χαμηλότερα επίπεδα σφαιρίνης που δεσμεύει τη σεξουαλική ορμόνη (SHBG) στο αίμα τους. Αυτή η ανεπάρκεια μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερα επίπεδα κυκλοφορούσας τεστοστερόνης, που με τη σειρά της μπορεί να προκαλέσει πολλά από τα πιο ενοχλητικά συμπτώματα του συνδρόμου, όπως οι τριχοφυΐα στο πρόσωπο. Η έρευνα δείχνει ότι ακόμη και μία μέτρια απώλεια βάρους (μόλις 5% του αρχικού βάρους) μπορεί να εξισορροπήσει τις ορμόνες, να ομαλοποιήσει τον κύκλο της εμμήνου ρύσεως και να βελτιώσει την πιθανότητα ωορρηξίας και εγκυμοσύνης (Int J Womens Health, 2011 3: 25-35).
  • Δοκιμάστε μια δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Οι δίαιτες χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη φαίνεται ότι βοηθούν τις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Όχι μόνο μπορούν να βοηθήσουν στην απώλεια βάρους, αλλά μπορούν επίσης να βελτιώσουν την αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό του σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Σε μια μελέτη, οι Αυστραλοί ερευνητές συνέκριναν τις επιπτώσεις μιας δίαιτας χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη με μια συμβατική υγιεινή διατροφή (δίαιτα με μειωμένες θερμίδες, χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, με μέτρια έως υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες) στις υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η ευαισθησία στην ινσουλίνη και τα εμμηνορροϊκά μοτίβα βελτιώθηκαν σημαντικά περισσότερο στις γυναίκες που ακολουθούσαν τη δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη (Am J Clin Nutr, 2010, 92: 83-92).
  • Ασκηθείτε. Η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας συνιστάται συχνά για ασθενείς με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αν και δεν είναι γνωστό ποιος είναι ο βέλτιστος τύπος και πόση θα πρέπει να είναι η διάρκεια ή η συχνότητα. Μια πρόσφατη μικρή μελέτη υποδεικνύει ότι η εξατομικευμένη αερόβια άσκηση είναι ευεργετική με τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, καθώς επίσης και τη μείωση του αριθμού των ωοθυλακίων στην επιφάνεια των ωοθηκών (ένας υψηλός αριθμός είναι χαρακτηριστικός του συνδρόμου των πολυκυστικών ωοθηκών). Είναι ενδιαφέρον ότι αυτές οι αλλαγές ήταν ανεξάρτητες από τις αλλαγές στο σωματικό βάρος (Fertil Steril, 2011, 95: 2696-9).
  • Εξετάστε την πιθανότητα να κάνετε βελονισμό. Μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι “ο βελονισμός είναι μια ασφαλής και αποτελεσματική θεραπεία” για το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών. Παρόλο που αναφέρουν ότι απαιτούνται μελέτες υψηλότερης ποιότητας, φαίνεται ότι ο βελονισμός μπορεί να βοηθήσει το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών με διάφορους τρόπους, όπως η αύξηση της ροής του αίματος στις ωοθήκες, η μείωση του αριθμού των κύστεων στις ωοθήκες, η αύξηση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη και η παροχή βοήθειας στην απώλεια βάρους (Gynecol Endocrinol, 2010 · 26: 473-8).
  • Συμπληρώστε τη διατροφή σας. Ορισμένα συμπληρώματα φαίνεται να είναι χρήσιμα για το σύνδρομο αυτό, γι’ αυτό συμβουλευτείτε έναν εξειδικευμένο ιατρό για να ελέγξετε τι είναι σωστό για εσάς. Τα παρακάτω έχουν φανεί αποτελεσματικά σε κλινικές δοκιμές:
  • Ινοσιτόλη. Αυτή η φυσική θρεπτική ουσία, ανεπίσημα αναφερόμενη ως «βιταμίνη Β8», δοκιμάστηκε σε μια τυχαιοποιημένη διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο δοκιμή, που θεωρήθηκε ως «χρυσό πρότυπο» για επιστημονική αξιολόγηση. Συνολικά 136 γυναίκες έλαβαν ινοσιτόλη (100mg δύο φορές την ημέρα), ενώ 147 έλαβαν εικονικό φάρμακο. Μετά από 14 εβδομάδες, η ομάδα ινοσιτόλης παρουσίασε σημαντική βελτίωση στη συχνότητα ωορρηξίας σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Τα οφέλη παρατηρήθηκαν επίσης από την άποψη της απώλειας βάρους και των επιπέδων της HDL (καλής) χοληστερόλης (Eur Rev Med Med Pharmacol Sci, 2003 · 7: 151-9). Μια μορφή ινοσιτόλης που ονομάζεται μυο-ινοσιτόλη δοκιμάζεται επίσης για το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών. Μία μελέτη διαπίστωσε ότι μείωσε τα επίπεδα ινσουλίνης και τεστοστερόνης μετά από τρεις μήνες και βελτίωσε την ακμή και την υπερβολική τριχοφυΐα μετά από έξι μήνες (Gynecol Endocrinol, 2009, 25: 508-13).
  • Βιταμίνες του συμπλέγματος Β. Σε μια μελέτη γυναικών με ανθεκτική στην ινσουλίνη διαταραχή πολυκυστικών διαταραχών που έλαβαν θεραπεία στειρότητας, εκείνες που έλαβαν βιταμίνες Β είχαν υψηλότερα ποσοστά εγκυμοσύνης σε σύγκριση με εκείνες που έλαβαν το αντιδιαβητικό φάρμακο μετφορμίνη (Fertil Steril, 2007, 88: 227-30).
  • -Χρώμιο. Μια πιλοτική μελέτη διαπίστωσε ότι 200mcg καθημερινά αυτού του ιχνοστοιχείου βελτίωσαν την αντίσταση στην ινσουλίνη σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Ωστόσο, δεν είχε επίδραση στους έμμηνους κύκλους ή στα επίπεδα ορμονών (Fertil Steril, 2005, 84: 1755-7).
  • Άλφα-λιποϊκό οξύ. Σε μια μελέτη διάρκειας 16 εβδομάδων για έξι αδύνατες, μη διαβητικές γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, αυτό το φυσικό λιπαρό οξύ (600mg δύο φορές την ημέρα) βελτίωσε την ευαισθησία στην ινσουλίνη κατά 13,5%. Επιπλέον, δύο γυναίκες που δεν έλαβαν αντισυλληπτικά είχαν αυξημένο αριθμό εμμηνορροϊκών κύκλων (J Diabetes Sci Technol, 2010, 4: 359-64). Ωστόσο, απαιτούνται ακόμα καλύτερες μελέτες.
  • Ν-ακετυλοκυστεΐνη (NAC). Μελέτες υποδεικνύουν ότι αυτό το αμινοξύ μπορεί να βελτιώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και να αυξήσει τα ποσοστά εγκυμοσύνης σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (Fertil Steril, 2002, 77: 1128-35, Fertil Steril, 2005, 83: 367-70).
  • Βιταμίνη D. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι η ανεπάρκεια αυτής της βιταμίνης θα μπορούσε να σχετίζεται με το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και ότι η συμπλήρωσή της μπορεί να είναι επωφελής. Σε μια πιλοτική μελέτη, μια υψηλή δόση (20.000 IU) βιταμίνης D χορηγούμενη εβδομαδιαίως για 24 εβδομάδες οδήγησε σε βελτιώσεις της συχνότητας της εμμηνόρροιας και του μεταβολισμού της γλυκόζης (J Endocrinol Invest, 24 /5/2011). Ωστόσο, για ακόμη μια φορά απαιτούνται τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες.
  • Δοκιμάστε βότανα. Ο γνωστός διατροφολόγος και συγγραφέας βιβλίων για την υγεία των γυναικών Δρ Μέριλιν Γκλένβιλ συστήνει τα ακόλουθα βότανα για το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών στο βιβλίο της The Natural Health Bible for Women (London: Duncan Baird Publishers, 2010). Συμβουλευτείτε έναν εγγεγραμμένο και έμπειρο επαγγελματία που μπορεί να καθορίσει τα καλύτερα βότανα και τις δοσολογίες για εσάς.
  • Το Agnus castus (Vitex agnus castus) είναι ένας καλός ρυθμιστής του κύκλου της εμμηνόρροιας και φαίνεται να βοηθά και στο πρόβλημα των πολυκυστικών ωοθηκών.
  • Το Βlack cohosh (Cimicifuga racemosa) μπορεί να βοηθήσει στην καταστολή των επιπέδων της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH). Τα υψηλά επίπεδα LH βρίσκονται συνήθως σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και μπορούν να συμβάλουν στα συμπτώματα.
  • Το Saw palmetto (Serenoa repens) μπορεί να μειώσει τα επίπεδα ανδρογόνων, όπως η τεστοστερόνη, στον οργανισμό.
  • Η ρίζα πικραλίδας (αγριοράδικο) (Taraxacum officinale) και το γαϊδουράγκαθο (Silybum marianum) μπορούν να βοηθήσουν στον καθαρισμό του ήπατος και στην αποτοξίνωση του σώματος.
  • Πιείτε τσάι δυόσμου. Προκαταρκτικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι το τσάι από δυόσμο μπορεί να μειώσει τα επίπεδα τεστοστερόνης και πιθανόν να βελτιώσει την υπερβολική ανάπτυξη τριχών του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών. Ωστόσο, μπορεί να χρειαστεί αρκετός χρόνος (περισσότερο από 30 ημέρες) για να δείτε οποιαδήποτε αποτελέσματα (Phytother Res, 2010, 24: 186-8).

Μειώστε την έκθεση στο BPA

Η δισφαινόλη Α (ΒΡΑ) βρίσκεται σε διάφορα καταναλωτικά αγαθά, συμπεριλαμβανομένων των μεμβρανών για τρόφιμα και των πλαστικών συσκευασιών τροφίμων και ποτών. Μπορεί να διέλθει μέσα στο προϊόν και να καταλήξει στο σώμα, όπου μπορεί να είναι καταστροφικό για τις ορμόνες. Μπορείτε να περιορίσετε την έκθεσή σας σε αυτή την ουσία ακολουθώντας τις παρακάτω συμβουλές:

  • • Καταναλώνετε φρέσκα, μη επεξεργασμένα τρόφιμα και αποφύγετε όσο το δυνατόν περισσότερο τα κονσερβοποιημένα προϊόντα.
  • • Αποφύγετε τα πλαστικά δοχεία τροφίμων με τον αριθμό 7 στο λογότυπο ανακύκλωσης (γενικά άκαμπτα, διαφανή δοχεία).
  • • Επιλέξτε γυάλινα δοχεία και μπουκάλια νερού ή μεταλλικά παρά πλαστικά (προσοχή γιατί οι μεταλλικές φιάλες μπορεί να είναι επενδεδυμένες με πλαστικό που περιέχει ΒΡΑ).
  • • Αποφύγετε τη χρήση πλαστικών δοχείων στο φούρνο μικροκυμάτων (χρησιμοποιήστε αντ’ αυτού κεραμικά, γυάλινα ή άλλα δοχεία κατάλληλα για μικροκύματα).
  • • Χρησιμοποιήστε δοχεία από γυαλί και ανοξείδωτο χάλυβα για την αποθήκευση τροφίμων αντί για πλαστικά.

Άλλες χημικές ουσίες που διαταράσσουν τις ορμόνες που πρέπει να προσέξετε είναι τα φυτοφάρμακα και οι φθαλικές ενώσεις. Για να περιορίσετε την έκθεση σε φυτοφάρμακα, χρησιμοποιήστε προληπτικά μέτρα και φυσικά διαλύματα αντί για τοξικές χημικές ουσίες. Για να μειώσετε την έκθεση σε φθαλικές ενώσεις, επιλέξτε προϊόντα χωρίς πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC).

Αν θέλετε να αποφύγετε τα χημικά φάρμακα, στη συνέχεια ακολουθούν κάποιοι φυσικοί τρόποι αντιμετώπισης της γρίπης

Βιταμίνη D

Τα χαμηλά επίπεδα αυτής της βιταμίνης στο αίμα – κάτι πολύ συνηθισμένο σε ανθρώπους που δεν εκτίθενται καθόλου στον ήλιο – έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων του αναπνευστικού σε ενήλικες, παιδιά και βρέφη.1

Πολύ χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D έχουν επίσης συνδεθεί με πιο σοβαρά οξέα επεισόδια λοιμώξεων των πνευμόνων σε παιδιά,2 καθώς και σοβαρών πνευμονιών σε ενήλικες.3 Αυτό οφείλεται στο σημαντικό ρόλο της βιταμίνης D στην απόκριση του ανοσοποιητικού μας συστήματος στις λοιμώξεις.

Για να διατηρήσετε τη βιταμίνη D σε υγιή επίπεδα (50.1-220nmol/l), ζητήστε από το γιατρό σας να σας γράψει μία εξέταση αίματος για τον έλεγχο της βιταμίνης. Αν και οι περισσότεροι ερευνητές αναφέρουν πολύ υποσχόμενα αποτελέσματα με τη χρήση συμπληρωμάτων διατροφής για την κάλυψη των αναγκών σε βιταμίνη D,4 πιστεύεται ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες σε μεγαλύτερους πληθυσμούς.5

Βιταμίνη C

Η βιταμίνη C αποτελεί ένα σημαντικό αντιοξειδωτικό και είναι γνωστή για το ζωτικό ρόλο της στο ανοσοποιητικό σύστημα. Επίσης, εδώ και δεκαετίες χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της γρίπης και του κρυολογήματος.6

Πρόσφατα, μία μελέτη σε νέους πολωνούς αθλητές στους οποίους δόθηκε βιταμίνη C κατά τη διάρκεια 10ημερης προπόνησης, έδειξε ότι τα επίπεδα των δύο γονιδίων που σχετίζονται με το κυτταρικό στρες και την καταστροφή πρωτεϊνών ήταν σημαντικά χαμηλά στα άτομα που είχαν λάβει συμπληρώματα βιταμίνης C κατά τη διάρκεια των προπονήσεων και των αθλητικών αγώνων.7

Γαργάρες με τσάι

Μία γιαπωνέζικη μετα-ανάλυση μελετών που περιλάμβανε 1890 συμμετέχοντες ανακάλυψε ότι εκείνοι που έκαναν γαργάρες με τσάι (είτε αυτό ήταν μαύρο ή πράσινο) είχαν 30 τοις εκατό μικρότερο κίνδυνο να μολυνθούν από ιό της γρίπης, σε σχέση με τους συμμετέχοντες που έκαναν γαργάρες είτε με placebo είτε με νερό ή δεν έκαναν καθόλου γαργάρες.8

Andrographis ή νεροϊτιά

Αυτό το πικρό βότανο, που χρησιμοποιείται ευρέως στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική (Chuan Xin Lian) αποτελεί ένα σημαντικό όπλο πρόληψης και αντιμετώπισης της γρίπης καθώς έχει δείξει αντιφλεγμονώδεις και αντι-ιικές ιδιότητες.9

Σκόρδο

Ως ένα φυσικό αντιβακτηριακό και αντι-ιικό μέσο, το σκόρδο αποτελεί μία επιλογή που αξίζει να δοκιμάσετε για την αντιμετώπιση του κρυολογήματος και της γρίπης. Σε μία μελέτη 12 εβδομάδων, οι 146 εθελοντές που λάμβαναν συμπληρώματα διατροφής με σκόρδο είχαν σημαντικά λιγότερα κρυολογήματα, λιγότερες μέρες ασθένειας και μικρότερης διάρκειας κρυολογήματα σε σχέση με τους συμμετέχοντες που λάμβαναν κάποιο εικονικό συμπλήρωμα διατροφής (placebo).10

Άσκηση

Οι ενήλικες που είναι πιο ενεργοί και ασκούνται κατά τη διάρκεια των φθινοπωρινών και χειμερινών μηνών έχουν πολύ λιγότερες μέρες ασθένειας από κρυολόγημα ή γρίπη σε σχέση με εκείνους που δεν ασκούνται. Οι ερευνητές ανακάλυψαν επίσης ότι όσοι ασκούνται τακτικά τείνουν να έχουν ηπιότερα συμπτώματα όταν αρρωσταίνουν.11

Βιβλιογραφικές αναφορές

  1. BrJNutr,2011;106:1433-40; EurJClinNutr,2004;58:563-7; Pediatrics,2011;e1513-20
  2. PediatrInt,2011;53:199-201
  3. Respirology,2011;16:611-6
  4. PLosOne,2016;11:e0162996
  5. AdvNutr,2012;3:517-25
  6. AmJClinNutr,1980;33:71-6
  7. JIntSocSportsNutr,2015;12:9
  8. BMCPblicHealth,2016;16:396
  9. Evid-BasedComplementAlternatMed,2013;2013:846740
  10. AdvTher,2001;18:189-93
  11. BrJSportsMed,2011;45:987-92.

Οι φαρμακευτικές αγωγές δεν είναι η μόνη λύση για την αντιμετώπιση του χρόνιου άγχους. Εξετάστε και αυτές τις 5 αποτελεσματικές φυσικές επιλογές που ίσως βοηθήσουν να νικήσετε το πρόβλημα.

Καθένας μας υποφέρει από άγχος κατά καιρούς και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό, καθώς αποτελεί αντίδραση του οργανισμού στο στρες. Όμως όταν αυτό γίνεται υπερβολικό και παράλογο και επηρεάζει την καθημερινή ζωή, είναι σημαντικό να κάνουμε κάτι για να το αντιμετωπίσουμε.

Υπάρχουν διάφορα είδη αγχωδών διαταραχών, οι οποίες περιλαμβάνουν τις κρίσεις πανικού, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τις φοβίες και τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή. Κάθε ένα από αυτά τα είδη έχει τα δικά του ξεχωριστά συμπτώματα και τις αντίστοιχες επιλογές αντιμετώπισής τους.

Ωστόσο οι γιατροί συνήθως προτείνουν τα λεγόμενα «αγχολυτικά» φάρμακα, όπως οι επιλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και οι βενζοδιαζεπίνες που ακολουθούνται από διάφορες παρενέργειες όπως η εξάρτηση, η μειωμένη ετοιμότητα, η σεξουαλική δυσλειτουργία και ακόμα και οι αυτοκτονικές σκέψεις.

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις που είναι πολύ πιο ασφαλείς και αποτελεσματικές. Η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, μία μορφή συμβουλευτικής, είναι μία από τις πιο αποτελεσματικές μακροχρόνιες θεραπείες για τις διαταραχές που σχετίζονται με το άγχος, αλλά υπάρχουν ακόμα 5 φυσικές επιλογές που ίσως να μη γνωρίζετε.

  1. Πασσιφλόρα. Το λεγόμενο λουλούδι του πάθους (Passiflora incarnata) είναι ένα βότανο που χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες ως ηρεμιστικό και ενισχυτικό της διάθεσης και διαθέτει ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία ότι αποτελεί μία σύγχρονη αποτελεσματική θεραπεία για τα συμπτώματα των διαταραχών του άγχους.1 Σε μία μελέτη, η πασσιφλόρα αποδείχθηκε το ίδιο αποτελεσματική με το αγχολυτικό φάρμακο οξαζεπάμη για τη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή.2
  2. Γιόγκα. Η γιόγκα μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά βοηθητική, είτε υποφέρετε από περιστασιακές αγχώδεις σκέψεις είτε πάσχετε από συνεχή αγχώδη διαταραχή. Σε μελέτη, η πρακτική της γιόγκα δύο φορές τη βδομάδα για δύο μήνες οδήγησε σε σημαντική μείωση των επιπέδων του άγχους σε γυναίκες με αγχώδεις διαταραχές.3 Μία άλλη μελέτη ανακάλυψε ότι η τακτική άσκηση της γιόγκα ήταν πιο αποτελεσματική από το περπάτημα για τη βελτίωση της διάθεσης και του άγχους σε υγιή άτομα – και ίσως λειτουργεί ενισχύοντας τα επίπεδα του νευροδιαβιβιαστή GABA (gamma-aminobutyric acid) στον εγκέφαλο.4
  3. Αμινοξέα. Μελέτες υποστηρίζουν ότι τα αμινοξέα L-λυσίνη και L-αργινίνη ίσως επηρεάζουν τους νευροδιαβιβαστές που εμπλέκονται στο στρες και το άγχος.5 Η λήψη συμπληρωμάτων αυτών των δύο αμινοξέων φαίνεται να μειώνει τόσο τα παροδικά επίπεδα αισθημάτων άγχους που πυροδοτούνται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όσο και τη γενική τάση άγχους σε υγιείς άντρες και γυναίκες που βρίσκονταν σε αγχώδεις συνθήκες. Η λήψη L-λυσίνης μόνο φαίνεται να μειώνει το χρόνιο άγχος σε άτομα με χαμηλή διατροφική πρόσληψη του αμινοξέος.6
  4. Χαμομήλι. Άλλο ένα ηρεμιστικό βότανο με μεγάλη ιστορία χρήσης, το χαμομήλι (Marticaria recutita) έχει αποδειχθεί σε μελέτες καλύτερο από το placebo στη μείωση των συμπτωμάτων σε ασθενείς με χρόνια αγχώδη διαταραχή.7 Μία πρόσφατη μακροχρόνια μελέτη ανέφερε παρόμοια αποτελέσματα και σημείωσε ότι η θεραπεία ήταν ασφαλής και εμφάνισε ελάχιστες παρενέργειες.8
  5. Καφεΐνη. Οι πάσχοντες από διαταραχές άγχους φαίνεται να είναι ασυνήθιστα ευαίσθητοι στη δράση της καφεΐνης – ακόμα και μικρή ποσότητα μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα – οπότε η διακοπή της καφεΐνης από τη διατροφή μπορεί να αποτελεί μία πολύ καλή λύση. Η καφεΐνη δε βρίσκεται μόνο στον καφέ, αλλά και στο τσάι, σε αναψυκτικά και σε ενεργειακά ποτά. Προσέξτε επίσης την περιεκτικότητα σε καφεΐνη που περιέχουν τα σοκολατούχα προϊόντα, τα παγωτά, αλλά και κάποια φάρμακα. Ακόμα και τα προϊόντα καφέ και τσαγιού που είναι χωρίς καφεΐνη, περιέχουν ακόμα μικρές ποσότητες αυτής της διεγερτικής ουσίας.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

  1. NutJ,210;9:42
  2. JClinPharmTher,2001;26:363-7
  3. ComplementTherClinPract,2009;15:102-4
  4. JAlternComplementMed,2010;16:1145-52
  5. ProcNatlAcadSciNeurosci,2003;6:283-9
  6. BiomedRes,2007;28:85-90
  7. JClinPsychopharmacol,2009;29:378-82
  8. Phytomedicine,2016;23:1735-42

ArchGenPsychiatry,1992

Τα αντιβιοτικά είναι χωρίς αμφιβολία ένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα σήμερα. Όμως η αλόγιστη χρήση τους ενέχει κινδύνους. Η κατάχρηση αντιβιοτικών έχει όχι μόνο άμεσες συνέπειες για την υγεία (διαταραχή της ευαίσθητης ισορροπίας της εντερικής μικροχλωρίδας) αλλά και πιο ευρείες ανησυχίες όπως η αύξηση των ανθεκτικών στα φάρμακα βακτηρίων.

Η ιστορία είναι γνωστή: Οι γονείς πηγαίνουν το άρρωστο παιδί τους στο γιατρό και περιμένουν να κάνει κάτι για να το θεραπεύσει. Όμως για τον παιδικό βήχα και τη ρινική καταρροή, τα αντιβιοτικά αποτελούν πάντα τη λύση; Νέα έρευνα απαντά με ένα τεράστιο «όχι». Ενώ η συνταγογράφηση φαρμάκων μπορεί να κάνει τους γονείς να αισθάνονται καλύτερα, δεν κάνει και πολλά για να θεραπεύσει το παιδί μακροπρόθεσμα.

 Η έρευνα δείχνει ότι τα αντιβιοτικά δεν είναι η καλύτερη επιλογή

Σε μια συστηματική μετα-ανάλυση δέκα μελετών, επιστήμονες στο Bandolier διαπίστωσαν ότι τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του βήχα κατά την παιδική ηλικία δεν προσφέρουν μεγαλύτερη ανακούφιση στα παιδιά από ό,τι τα εικονικά φάρμακα (placebo). Η ομάδα τόνισε: «Δεν υπήρξε καμία απόδειξη ότι έχει καμία αξία να δίνονται στα παιδιά αντιβιοτικά για μια απλή λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού. Δεδομένων των ευρέων προβληματισμών για το ζήτημα που αφορά στην αντοχή στα αντιβιοτικά, πιθανώς αυτό δημιουργεί περισσότερο κακό παρά καλό. "

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες στο Choosing Wisely, τα αντιβιοτικά μπορεί να βοηθήσουν τα παιδιά που έχουν προσβληθεί από βακτηριακές λοιμώξεις. Αλλά όταν πρόκειται για άλλους τύπους ασθενειών όπως οι ιοί, τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά. Τα περισσότερα κρυολογήματα προκαλούνται από ιούς - συμπεριλαμβανομένων των κρυολογημάτων του αναπνευστικού όπως η βρογχίτιδα και ακόμη και οι λοιμώξεις του ιγμορείου.

Χάρη στη σύγχρονη ιατρική, πολλοί άνθρωποι είναι πεπεισμένοι ότι η φαρμακευτική συνταγογράφηση είναι η απάντηση σε κάθε πρόβλημα υγείας – είτε είναι αποδεδειγμένο ότι βοηθά είτε όχι. Ωστόσο κάποιες φορές, ο χρόνος και οι φυσικές θεραπείες για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της ασθένειας είναι πραγματικά καλύτερη λύση από οποιαδήποτε φαρμακευτική συνταγογράφηση.

Οι κίνδυνοι των αντιβιοτικών

Τα αντιβιοτικά έχουν μια σημαντική θέση στην ιατρική αλλά έχουν γίνει τόσο πολύχρηστα στην κοινωνία μας, που οι άνθρωποι δεν τα θεωρούν καν «φάρμακα». Είναι συνηθισμένο να ακούσουμε κάποιον να λέει, «Ω, αυτό είναι απλώς αντιβίωση», έτσι δεν είναι; Όμως πρόκειται στην πραγματικότητα για ισχυρά φάρμακα που έχουν τόσο άμεσες όσο και μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία και, όταν χορηγούνται μαζικά όπως συμβαίνει σήμερα, έχουν καταστροφικές συνέπειες συνολικά για τη δημόσια υγεία.

Μετά τη λήψη των αντιβιοτικών, είναι συνηθισμένο να παρατηρήσετε διάφορες ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι πιο συνηθισμένες περιλαμβάνουν πεπτικά προβλήματα όπως διαταραχές στομάχου, διάρροια και έμετο. Μερικοί άνθρωποι είναι επίσης αλλεργικοί στα αντιβιοτικά. Και οι αρνητικές συνέπειες μπορεί να επεκταθούν ακόμη περισσότερο – για παράδειγμα, η έρευνα έχει επισημάνει ότι η χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για παχυσαρκία.

Όμως οι κίνδυνοι από τα αντιβιοτικά δεν περιορίζονται στη δική μας υγεία: Η μαζική κατάχρηση αντιβιοτικών σε ανθρώπους και ζώα έχει συμβάλλει στην αύξηση του αριθμού των ανθεκτικών στα φάρμακα βακτηρίων - και αυτό θα οδηγήσει σε μεγάλα προβλήματα στο μέλλον. Όπως εξηγεί το Choosing Wisely:

Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών ενθαρρύνει την ανάπτυξη ισχυρότερων βακτηρίων που δεν ανταποκρίνονται πια σε αυτά. Αυτό σημαίνει ότι την επόμενη φορά που το παιδί σας θα χρειάζεται αντιβιοτικά για κάποια βακτηριακή λοίμωξη, αυτά δεν θα λειτουργήσουν καλά. Αυτό ονομάζεται «αντοχή στα αντιβιοτικά.» Τα ισχυρότερα βακτήρια μπορούν να εξαπλωθούν από το παιδί σας σε άλλα μέλη της οικογένειας και τους συμμαθητές του, προκαλώντας λοιμώξεις που είναι πιο δύσκολο να θεραπευτούν και επίσης απαιτούν πιο δαπανηρές θεραπείες.

Σήμερα, περίπου 700.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από λοιμώξεις που είναι ανθεκτικές στα αντιβιοτικά. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι, αν δεν αλλάξουν οι σημερινές συνήθειες συνταγογράφησης, από το 2050 ο αριθμός θα φτάσει μέχρι και τα 10 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο. Προκειμένου να καταπολεμηθεί η εξάπλωση της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά, είναι καθοριστική η μείωση των συνταγογραφήσεων. Η επιλογή εναλλακτικών φαρμάκων και θεραπειών μπορεί να γίνει ζωτικής σημασίας για την υγειονομική περίθαλψη στο εγγύς μέλλον.

Πηγές: BandolierChoosingWisely

Η μείωση του πυρετού είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που προσπαθεί να πετύχει συνήθως ο μέσος γιατρός. Όμως, η αυξημένη θερμοκρασία του σώματος μάς προστατεύει φυσικά από τη μόλυνση και ακόμη και από τους όγκους, σύμφωνα με νέα έρευνα.

Όσο υψηλότερα ανεβαίνει η θερμοκρασία πέρα του 'φυσιολογικού' ορίου των 37 βαθμών Κελσίου, τόσο περισσότερο το σώμα επιταχύνει τις φυσικές άμυνές του ενάντια στους όγκους, τις πληγές και τις μολύνσεις.

Αντίθετα, η χαμηλή θερμοκρασία σώματος, περίπου 34 βαθμών Κελσίου, η οποία συμβαίνει συνήθως όταν κοιμόμαστε, μπορεί να προκαλέσει φλεγμονώδεις διεργασίες όπως οι καρδιακές παθήσεις, γεγονός που θα εξηγούσε γιατί οι εργαζόμενοι σε βάρδιες ή άτομα που πάσχουν από συχνή στέρηση ύπνου ή αϋπνία είναι πιο επιρρεπή σε φλεγμονώδεις νόσους. Το 24ωρο ρολόι στο σώμα μας μπορεί να αντιμετωπίσει τη φυσική πτώση της θερμοκρασίας όταν κοιμόμαστε, αλλά ο κίνδυνος φλεγμονώδους νόσου και καρκίνου αυξάνεται όταν είναι χαμηλή για μεγαλύτερες περιόδους.

Οι επιπτώσεις της θερμοκρασίας του σώματος στην υγεία θα μπορούσαν επίσης να εξηγήσουν γιατί οι επιδημίες κρυολογημάτων και γρίπης επικρατούν στους χειμερινούς μήνες στο βόρειο ημισφαίριο, λένε ερευνητές των Πανεπιστημίων του Warwick και του Manchester.

Η αυξημένη θερμοκρασία σώματος ξεκινά την απελευθέρωση μιας πρωτεΐνης, της A20, η οποία βοηθά στην προστασία του σώματος από φλεγμονώδεις ασθένειες και καρκίνο. Ακόμη και μικρές αυξήσεις στη θερμοκρασία του σώματος βοηθούν τα αμυντικά συστήματα του οργανισμού, διαπίστωσαν οι ερευνητές.

Η έρευνα επιβεβαιώνει μια ανακάλυψη που έγινε μερικά χρόνια πριν, η οποία διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που είχαν υψηλό πυρετό τα προηγούμενα πέντε χρόνια ήταν λιγότερο πιθανό να αναπτύξουν καρκίνο.

Πηγή: Proceedings of the National Academy of Sciences, 2018; 201803609; doi: 10.1073/pnas.1803609115

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, δίνοντας μία ώθηση στην πηγή ενέργειας των εγκεφαλικών κυττάρων μπορείτε να αντιμετωπίσετε τη νόσο του Αλτσχάιμερ, του Πάρκινσον και άλλες ασθένειες.

Ενώ ο εγκέφαλος αποτελεί μόνο το 2% του σωματικού βάρους ενός ατόμου (ανάλογα με το άτομο), σε κατάσταση ηρεμίας καταναλώνει περίπου το 20% της συνολικής ενέργειας που χρειάζεται το σώμα.

Οι ιστοί με μεγάλη ζήτηση ενέργειας εξαρτώνται απόλυτα από τα μιτοχόνδρια - τις δομές εντός των κυττάρων που ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής ενέργειας του σώματος - και συνεπώς έχουν επίσης το χαμηλότερο όριο για την εμφάνιση σημείων μιτοχονδριακής δυσλειτουργίας. Δεδομένου ότι απαιτούνται μεγάλες ποσότητες ενέργειας από τους νευρώνες (νευρικά κύτταρα) για την εκτέλεση των εξειδικευμένων λειτουργιών τους, το κεντρικό νευρικό σύστημα είναι συχνά ένα από τα πρώτα συστήματα που εμφανίζουν εμφανή συμπτώματα ενεργειακών ελλείψεων.

Ο εγκέφαλος είναι ένα τεράστιο σύνολο αμέτρητων νευρώνων, οπότε είναι λογικό να επηρεάζεται σημαντικά από κάθε μιτοχονδριακή δυσλειτουργία και πιθανόν να ανταποκριθεί καλά στα μιτοχονδριακά θρεπτικά συστατικά.

 Μιτοχόνδρια και νευροεκφυλισμός

Ήδη από το 1999, οι επιστημονικές επισκοπήσεις άρχισαν να συνοψίζουν τον αυξανόμενο όγκο στοιχείων σχετικά με το ρόλο των μιτοχονδρίων στο νευροεκφυλισμό. Σύμφωνα με μια επισκόπηση που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές στο Κέντρο Κλινικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια, "Γίνεται σαφές ότι οι λεπτές λειτουργικές αλλοιώσεις σε αυτά τα βασικά κυτταρικά δυναμικά μπορεί να οδηγήσουν σε ύπουλες παθολογικές αλλαγές στους νευρώνες."1

Οι συγγραφείς περιέγραψαν μια θεωρία νευροεκφυλισμού που βασίζεται σε έναν φαύλο κύκλο μετάλλαξης του DNA, στην πτώση της ενέργειας και στη βλάβη εξαιτίας των ελεύθερων ριζών - κάτι που παρατηρείται τώρα σε πολλές άλλες διαταραχές και επιβεβαιώνεται από περαιτέρω μελέτες τα τελευταία 20 χρόνια.

Μελέτες όπως αυτές υποστηρίζουν τώρα το ρόλο της μη φυσιολογικής μιτοχονδριακής δυναμικής στο θάνατο νευρωνικών κυττάρων και την εμφάνιση νόσων όπως του Αλτσχάιμερ, του Πάρκινσον, του Χάντιγκτον και άλλων νευροεκφυλιστικών διαταραχών. Αν και πολλές παθήσεις, αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία και ο νευροεκφυλισμός έχουν παρόμοιες βασικές αιτίες, η φυσιολογία του εγκεφάλου είναι μοναδική και οι παθολογίες του παρουσιάζουν μερικούς ενδιαφέροντες μηχανισμούς και χαρακτηριστικά.

Ο ευαίσθητος εγκέφαλος

Ο εγκέφαλος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος στις βλάβες λόγω των ελεύθερων ριζών (εξαιτίας της υψηλής παροχής οξυγόνου και της υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά), οπότε μπορεί να φαίνεται λογικό να υποθέσουμε ότι το αντιοξειδωτικό αμυντικό σύστημα του εγκεφάλου θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ισχυρό.

Δυστυχώς, δεν είναι, και αυτό το ευαίσθητο όργανο είναι σχετικά ανυπεράσπιστο από τις βλάβες των ελεύθερων ριζών. Ως αποτέλεσμα, με την πάροδο του χρόνου τα κύτταρα του εγκεφάλου αποκτούν βαθμιαία οξειδωτική βλάβη. Αυτό ισχύει για όλους, αλλά είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό για εκείνους με γενετική ή περιβαλλοντική προδιάθεση για νευρολογικό εκφυλισμό.

Το μεγαλύτερο μέρος των λιπιδίων του εγκεφάλου περιέχεται στις κυτταρικές μεμβράνες, στους άξονες και τους δενδρίτες που εκτείνονται από το κυτταρικό σώμα και τα μιτοχόνδρια. Καθώς γερνάμε, περισσότερα από αυτά τα λιπίδια οξειδώνονται λόγω της έκθεσης σε υψηλά επίπεδα οξυγόνου του εγκεφάλου και των ελευθέρων ριζών και έτσι αυξάνεται η ευπάθεια του εγκεφάλου στις εκφυλιστικές νόσους.

Η διατήρηση της υγείας των μιτοχονδρίων είναι σημαντική για την αποτροπή αυτής της αργής μείωσης των νοητικών μας ικανοτήτων καθώς μεγαλώνουμε.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, επιστήμονες από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας πρότειναν ότι η διεγερτική τοξικότητα (η τοξικότητα από την υπερδιέγερση των νευρικών κυττάρων) αναπτύσσεται όταν μειώνεται το ενεργειακό επίπεδο των νευρώνων.2

Ο νευροδιαβιβαστής γλουταμινικό οξύ μεταδίδει κανονικά διεγερτικούς παλμούς από τον έναν νευρώνα στον άλλο. Ωστόσο, στον νευροεκφυλισμό, ο εγκέφαλος καθίσταται υπερευαίσθητος στο γλουταμινικό οξύ, το οποίο τότε γίνεται μια "διεγερτική τοξίνη" βραδείας δράσης στα κύτταρα του εγκεφάλου.

Για τα μιτοχόνδρια, αυτό σημαίνει ότι βρίσκονται συνεχώς στη διαδικασία να παράγουν περισσότερη ενέργεια - περισσότερο από όσο πραγματικά χρειάζονται οι νευρώνες. Με αυτόν τον υψηλότερο ρυθμό δραστηριότητας δημιουργείται ένα υψηλότερο ποσοστό παραγωγής ελεύθερων ριζών και με την πάροδο του χρόνου αυτό οδηγεί στην επιτάχυνση της κατάρρευσης αυτών των μιτοχονδρίων. Τελικά αυτή η αλυσίδα συμβάντων οδηγεί σε δυσλειτουργία στους νευρώνες.

Με βάση την ανακάλυψή τους ότι η παρουσία μιτοχονδρίων κοντά σε μια σύναψη επηρεάζει την ισχύ της σηματοδότησης των νευρώνων, οι ερευνητές χειρίστηκαν την μιτοχονδριακή κίνηση μεταβάλλοντας τα επίπεδα της συνταφιλίνης, μιας πρωτεΐνη που βοηθά να αγκιστρωθούν τα μιτοχόνδρια στους άξονες.

Η απομάκρυνση της συνταφιλίνης είχε αποτέλεσμα στα μιτοχόνδρια που κινούνταν γρηγορότερα και οι ηλεκτρικές εγγραφές από αυτούς τους νευρώνες έδειξαν ότι τα σήματα που έστελναν παρουσίαζαν διακυμάνσεις σε μεγάλο βαθμό.

Αντίθετα, η αύξηση των επιπέδων της συνταφιλίνης επιβράδυνε τη μιτοχονδριακή κίνηση και οδηγούσε σε σήματα με σταθερή ισχύ.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η δέσμευση της μιτοχονδριακής παραγωγής ATP, του μορίου που είναι υπεύθυνο για την αποθήκευση της κυτταρικής ενέργειας, μείωνε τη δύναμη των σημάτων που στέλνονταν, ακόμη και αν τα μιτοχόνδρια ήταν κοντά στις συνάψεις. Τα προβλήματα με την παραγωγή μιτοχονδριακής ενέργειας και τη μετακίνηση σε όλους τους νευρώνες φαίνεται να εμπλέκονται στο Αλτσχάιμερ, το Πάρκινσον, στην πλάγια μυατροφική σκλήρυνση (ALS) επίσης ονομαζόμενη νόσο του κινητικού νευρώνα και άλλες σημαντικές νευροεκφυλιστικές ασθένειες. Αυτή η έρευνα του 2013 προσθέτει ένα βασικό κομμάτι στο παζλ και μας δίνει περισσότερους λόγους να στοχεύουμε στα μιτοχόνδρια και την κυτταρική ενέργεια σε αυτές τις ασθένειες.3

Πώς εκφυλίζεται ο εγκέφαλος

Σε κυτταρικό επίπεδο, οι εγκέφαλοι που έχουν προσβληθεί από τη νόσο του Αλτσχάιμερ δείχνουν εκτεταμένη απώλεια νευρώνων και υψηλά επίπεδα αδιάλυτων ινωδών αποθέσεων γνωστών ως γεροντικές πλάκες και νευροϊνιδιακά πλέγματα. Στον πυρήνα των πλακών είναι μια τοξική πρωτεΐνη που ονομάζεται βήτα αμυλοειδές -το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Αλτσχάιμερ - που προσβάλλει τα κύτταρα. Το βήτα αμιλοειδές δημιουργεί ελεύθερες ρίζες, καταστρέφει το μιτοχονδριακό DNA, εμποδίζει την κυτταρική βιοενέργεια και μεταβάλλει τη σωστή αναδίπλωση άλλων πρωτεϊνών που συνεχίζουν να σχηματίζουν νευροϊνιδιακά πλέγματα. 

Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι ο σχηματισμός βήτα αμυλοειδούς είναι ο τρόπος του εγκεφάλου να αμυνθεί ενάντια στο οξειδωτικό στρες. Με άλλα λόγια, το βήτα αμυλοειδές είναι συνέπεια της νόσου του Αλτσχάιμερ, όχι η αιτία.

Η πιο πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι χρειαζόμαστε μεγαλύτερη εστίαση στα μιτοχόνδρια για την πρόληψη και τη θεραπεία της νόσου. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών, ο βαθμός αναπηρίας στη νόσο του Αλτσχάιμερ συσχετίζεται με το επίπεδο βιοενεργειακής εξασθένησης στον εγκέφαλο. Στην πραγματικότητα, μια πρόσφατη επισκόπηση δείχνει ότι η παραγωγή κυτταρικής ενέργειας μπορεί να είναι σημαντικότερος δείκτης της σοβαρότητας της νόσου του Αλτσχάιμερ από ότι οι γεροντικές πλάκες.4

Σε μία μελέτη από το Νευρολογικό Ινστιτούτο του Μπέργκ, ο βαθμός κλινικής αναπηρίας των ασθενών δεν σχετίζεται με την πυκνότητα των γεροντικών πλακών αλλά με μια μιτοχονδριακή ανωμαλία που εμπλέκεται στην κυτταρική ενεργειακή ικανότητα.5 Μια σημαντική πηγή οξειδωτικού στρες στον εγκέφαλο είναι μια ισχυρή ελεύθερη ρίζα που ονομάζεται υπεροξυνιτρώδης ρίζα (που σχηματίζεται από νιτρικό οξείδιο), που οξειδώνει τα λιπίδια στις μεμβράνες των νευρικών κυττάρων.

Αυτό δημιουργεί το εξαιρετικά τοξικό υποπροϊόν hydroxynonenal (HNE), το οποίο βρίσκεται σε περίσσεια σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου ασθενών με Αλτσχάιμερ. Το HNE σκοτώνει τα εγκεφαλικά κύτταρα όχι μόνο άμεσα αλλά και έμμεσα, καθιστώντας τα πιο ευαίσθητα στη διεγερτική τοξικότητα.

Η τρέχουσα έρευνα δεν έχει εντοπίσει μία υποκείμενη αιτία της νόσου του Αλτσχάιμερ, όμως μια ενδιαφέρουσα θεωρία πολλαπλών παραγόντων προτάθηκε από τον Γουάν Τάο Γινγκ του πανεπιστημίου στο Νέο Μεξικό το 1997.6 Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η ασθένεια του Αλτσχάιμερ αναπτύσσεται από την αλληλεπίδραση τεσσάρων αιτιών: ανισορροπίες στην ΑΡΡ (πρόδρομη πρωτεΐνη αμυλοειδούς), ασβέστιο, βλάβη λόγω ελεύθερων ριζών και έλλειψη ενέργειας. Η έρευνα του Γινγκ αναφέρει μελέτες που δείχνουν ότι κάθε παράγοντας ενισχύεται από τους άλλους παράγοντες.

Νόσος του Πάρκινσον: πέρα από το L-dopa

Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η μιτοχονδριακή δυσλειτουργία και η εξασθενημένη παραγωγή κυτταρικής ενέργειας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόοδο της νόσου του Πάρκινσον. Μελέτες σε ζωικά μοντέλα της νόσου του Πάρκινσον δείχνουν ότι το συνένζυμο Q10 (CoQ10), ένα αντιοξειδωτικό με εξέχοντα ρόλο στη λειτουργία των μιτοχονδρίων, μπορεί να προστατεύσει τα εγκεφαλικά κύτταρα από τη νευροτοξικότητα και τη διεγερτική τοξικότητα, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου άλλα ισχυρά αντιοξειδωτικά δεν μπορούν.

Στη νόσο του Πάρκινσον, ο κυτταρικός θάνατος εμφανίζεται κυρίως μεταξύ των νευρώνων στη μέλαινα ουσία - ένα μέρος του εγκεφάλου που συντονίζει την κίνηση. Αυτοί οι νευρώνες παράγουν το νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη. Ο θάνατος αυτών των κυττάρων εξαντλεί τα επίπεδα ντοπαμίνης και τελικά οδηγεί σε μυϊκή ακαμψία, τρέμουλο και δυσκολία στην έναρξη της κίνησης.

Έρευνες έχουν δείξει ότι η μέλαινα ουσία είναι το τμήμα του εγκεφάλου που έχει τον μεγαλύτερο αριθμό μεταλλάξεων στο μιτοχονδριακό DNA και τα μιτοχόνδρια ασθενών με νόσο του Πάρκινσον εμφανίζουν αρκετές ανεπάρκειες. 7

Άλλες μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δείξει δοσοεξαρτώμενη αύξηση των ελεύθερων ριζών στα μιτοχόνδρια όταν χορηγήθηκε στα ζώα L-dopa (λεβοντόπα), πρόδρομος της ντοπαμίνης που αποτελεί την κύρια φαρμακευτική θεραπεία για τους ασθενείς με Πάρκινσον.8 Αυτές οι μελέτες ήταν η πρώτη ένδειξη ότι η αύξηση της ποσότητας μιας ουσίας που πιστεύουμε ότι είναι ανεπαρκής ίσως να μην είναι η λύση στο πρόβλημα.

Η έρευνα για τη μιτοχονδριακή δυσλειτουργία στη νόσο του Πάρκινσον έθεσε σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη συμβατική χρήση του L-dopa στη θεραπεία της διαταραχής. Το L-dopa συνταγογραφείται στη συμβατική ιατρική για την ικανότητά του να βελτιώνει τα συμπτώματα του Πάρκινσον (τουλάχιστον προσωρινά), αλλά δεν βελτιώνει την υποκείμενη παθολογία της νόσου. Υπάρχουν ολοένα και περισσότερες ενδείξεις ότι το L-dopa ενδέχεται να επιδεινώσει ορισμένες από τις υποκείμενες αιτίες της νόσου του Πάρκινσον. Στην πραγματικότητα, είναι γνωστό ότι η θεραπεία με L-dopa τελικά χάνει την επίδρασή της και τα συμπτώματα επιστρέφουν ακόμη χειρότερα από πριν. Ως εκ τούτου, ίσως είναι καιρός να επανεξετάσουμε το κόστος και τα οφέλη της θεραπείας με L-dopa.

Τα μιτοχόνδρια των ασθενών με νόσο του Πάρκινσον εμφανίζουν επίσης κάποια αναστολή δραστηριότητας, αν και σχετικά ηπιότερη από αυτή που παρατηρείται στο Αλτσχάιμερ, μαζί με ένα σχετικό έλλειμμα του συμπλόκου αφυδρογονάσης του άλφα-κετογλουταρικού (KGDHC), ενός βασικού ενζύμου που βρίσκεται στο μιτοχονδριακό πλέγμα. Το KGDHC παράγει δινουκλεοτίδιο νικοτιναμιδίου-αδενίνης (NADH), ένα μόριο μεταφορέα ηλεκτρονίων, κρίσιμο για την κυτταρική αναπνοή (και συνεπώς τη μιτοχονδριακή λειτουργία) που μειώνεται σημαντικά σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου των ασθενών με νόσο του Πάρκινσον.9

Είναι ενδιαφέρον ότι έχουν παρατηρηθεί μειώσεις στα επίπεδα του KGDHC και στον φλοιό των ασθενών με Αλτσχάιμερ.

Ο Φλιντ Μπιλ εξέχων νευρολόγος και καθηγητής νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, έχει ξοδέψει χρόνια έρευνας αποδεικνύοντας ότι το CoQ10 έχει νευροπροστατευτικές ιδιότητες που μπορεί να βοηθήσουν ασθένειες όπως οι νόσοι του Πάρκινσον και του Χάντιγκτον και ένα αυξανόμενο σύνολο επιστημονικών στοιχείων υποστηρίζει την υπόθεσή του.

Η ερευνητική ομάδα του έδειξε ότι η χορήγηση CoQ10 σε μεσήλικες και γηραιά πειραματόζωα θα μπορούσε να αποκαταστήσει τα επίπεδα της θρεπτικής ουσίας σε αυτά των νεότερων ατόμων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα επίπεδα του CoQ10 αυξήθηκαν κατά 10-40% στα μιτοχόνδρια του εγκεφαλικού φλοιού, όπου παρατηρείται η υψηλότερη σκέψη. 10

Σε μια μεταγενέστερη μελέτη σε πειραματόζωα, η συμπλήρωση με CoQ10 επιβράδυνε τις τοξικές επιδράσεις ενός δηλητηρίου που είναι γνωστό ότι προκαλεί σύνδρομο Πάρκινσον σε ζώα. Μετά από μερικές εβδομάδες έκθεσης στο χημικό που επάγει το Πάρκινσον, οι συγκεντρώσεις ντοπαμίνης και η πυκνότητα ντοπαμινεργικών αξόνων στην περιοχή που περιβάλλει την μέλαινα ουσία έπεσαν σε όλα τα πειραματόζωα που εξετάστηκαν, αλλά τα επίπεδα σε ζώα που είχαν προηγουμένως υποβληθεί σε θεραπεία με CoQ10 ήταν πολύ υψηλότερα (37% και 62% αντίστοιχα) σε σύγκριση με εκείνα στα οποία έδωσαν μόνο το δηλητήριο, επιβεβαιώνοντας ότι ένα βιοενεργειακό έλλειμμα είναι ένα συστατικό της ασθένειας.11

Μιτοχόνδρια: οι μετασχηματιστές του κυττάρου

Τα μιτοχόνδρια είναι τα εργοστάσια ισχύος ή τα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας του κυττάρου. Είναι οργανίδια (εξειδικευμένες δομές όπως τα μικροσκοπικά όργανα μέσα σε κάθε κύτταρο) που δρουν σαν ένα κυτταρικό πεπτικό σύστημα για να πάρουν θρεπτικά συστατικά, να τα σπάσουν και να δημιουργήσουν την ενέργεια που χρειάζεται να λειτουργήσει το κύτταρο.

Αυτή η διαδικασία δημιουργίας ενέργειας είναι γνωστή ως κυτταρική αναπνοή και οι περισσότερες χημικές αντιδράσεις που ενέχονται στην κυτταρική αναπνοή λαμβάνουν χώρα στα μιτοχόνδρια.

Τα μιτοχόνδρια είναι πολύ μικρά, όμως εξελίσσονται τέλεια για να μεγιστοποιήσουν τη σκληρή δουλειά τους - έχουν ακόμη και το δικό τους DNA, που ονομάζεται μιτοχονδριακό DNA (mtDNA), το οποίο κωδικοποιεί τις εξειδικευμένες πρωτεΐνες που χρειάζονται για την κυτταρική αναπνοή. Κάθε κύτταρο περιέχει εκατοντάδες έως μερικές χιλιάδες μιτοχόνδρια. Ο αριθμός εξαρτάται από το τι πρέπει να κάνει το κύτταρο. Για παράδειγμα, τα μιτοχόνδρια είναι ιδιαίτερα άφθονα στην καρδιά και στους σκελετικούς μύες (που απαιτούν μεγάλες ποσότητες ενέργειας για μηχανική εργασία) και στα περισσότερα όργανα (όπως το πάγκρεας, με τη βιοσύνθεση της ινσουλίνης και το ήπαρ, όπου λαμβάνει χώρα αποτοξίνωση), ιδιαίτερα στον εγκέφαλο, όπου απαιτούνται τεράστιες ποσότητες ενέργειας από τα νευρικά κύτταρα.

Πώς η σηματοδότηση του εγκεφάλου χρησιμοποιεί ενέργεια

Το δίκτυο των νευρώνων σε όλο το σώμα ελέγχει τις σκέψεις, τις κινήσεις και όλες τις αισθήσεις μας με την αποστολή και λήψη ποικίλων νευροδιαβιβαστών (εγκεφαλικών χημικών σημάτων) στα σημεία επικοινωνίας μεταξύ των κυττάρων που ονομάζονται συνάψεις. Αυτοί οι νευροδιαβιβαστές απελευθερώνονται από μικροσκοπικές προεξοχές ευθυγραμμισμένες κατά μήκος του άξονα ενός νευρώνα, που ονομάζονται προσυναπτικά άκρα (προσυναπτικές απολήξεις), και στη συνέχεια δεσμεύονται με υποδοχείς στη μεμβράνη ενός γειτονικού κυττάρου.

Αλλά αυτό δεν είναι μια διαδικασία που ταιριάζει σε όλα τα εγκεφαλικά κύτταρα που επικοινωνούν μεταξύ τους σε ένα εύρος ισχύος ή έντασης. Μερικές φορές φωνάζουν δυνατά, ενώ άλλες φορές ψιθυρίζουν ή μουρμουρίζουν.

Για χρόνια, οι επιστήμονες αναρωτιόνταν γιατί και πώς οι νευρώνες αλλάζουν τόσο έντονα την έντασή τους. Μια μελέτη από ερευνητές από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας που δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2013 έδειξε ότι τα ταχέως κινούμενα μιτοχόνδρια εκπέμπουν εκρήξεις ενέργειας, που φαίνεται να ρυθμίζουν την επικοινωνία των νευρώνων.1

Οι προσυναπτικές απολήξεις βοηθούν στον έλεγχο της ισχύος των σημάτων που στέλνονται με τη ρύθμιση της ποσότητας των απελευθερωμένων νευροδιαβιβαστών καθώς και του τρόπου με τον οποίο απελευθερώνονται. Η παραγωγή νευροδιαβιβαστών, η συγκέντρωση και η απελευθέρωσή τους, καθώς και η λήψη ή η αφαίρεση αυτών των χημικών ουσιών απαιτούν ενέργεια.

Προηγούμενες μελέτες έδειξαν ότι τα μιτοχόνδρια μπορούν να κινηθούν γρήγορα κατά μήκος των νευραξόνων, μεταφερόμενα από το ένα προσυναπτικό άκρο στο άλλο. Οι ερευνητές πήγαν αυτή την παρατήρηση ένα βήμα παραπέρα αποδεικνύοντας ότι αυτά τα κινούμενα μιτοχόνδρια θα μπορούσαν να ελέγξουν τη δύναμη των σημάτων που στέλνονταν από τις προσυναπτικές απολήξεις. Χρησιμοποίησαν προηγμένες τεχνικές για να παρακολουθήσουν τα μιτοχόνδρια να κινούνται μεταξύ των απολήξεων, ενώ απελευθερώνονταν οι νευροδιαβιβαστές και βρήκαν ότι αυτές έστελναν σταθερά ισχυρά σήματα όταν τα μιτοχόνδρια βρίσκονταν κοντά. Όταν τα μιτοχόνδρια απουσίαζαν ή απομακρύνονταν από τα τις απολήξεις, η ένταση του σήματός τους παρουσίαζε διακύμάνσεις.

Αυτά τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η παρουσία στατικών μιτοχονδρίων στις συνάψεις βελτιώνει τη σταθερότητα και τη δύναμη των νευρικών σημάτων. Προηγουμένως, είχε αποδειχθεί ότι περίπου το ένα τρίτο όλων των μιτοχονδρίων στους άξονες κινούνται, τα υπόλοιπα είναι ακίνητα.2

Η επικοινωνία των νευρικών κυττάρων προφανώς ελέγχεται στενά από εξαιρετικά δυναμικά γεγονότα που συμβαίνουν σε πολυάριθμες συνάψεις. Αυτή η ανακάλυψη θα είναι εξαιρετικά πολύτιμη στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο εμπλέκονται τα μιτοχόνδρια όχι μόνο στη νευροεκφυλιστική ασθένεια αλλά σε οποιαδήποτε νευρολογική κατάσταση στην οποία μεταβάλλεται η σηματοδότηση των νευρικών κυττάρων, όπως η κατάθλιψη και η Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής / Υπερκινητικότητας.

  Ο μεγάλος προστατευτικός παράγοντας: κινόνη πυρρολοκινολίνης (PQQ)

Στις αρχές του 2010, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι η κινόνη πυρρολοκινολίνης (PQQ), ένας συμπαράγοντας ενζύμων που θεωρείται τώρα μια μη αναγνωρισμένη βιταμίνη Β, όχι μόνο προστατεύει τα μιτοχόνδρια από οξειδωτικές βλάβες, αλλά επίσης διεγείρει την ανάπτυξη νέων μιτοχονδρίων.1

Πολλές ιδιότητες έχουν αποδοθεί στο PQQ, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας των νευρικών κυττάρων, της προαγωγής της ανάπτυξης των νεύρων και της μιτοχονδριακής βιογένεσης. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι το PQQ μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην κυτταρική σηματοδότηση.

Μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι το PQQ προστατεύει τα νευρικά κύτταρα από εκφυλισμό και βλάβη και ακόμη προάγει την ανάπτυξη των νευρικών κυττάρων και βοηθά στη δημιουργία νέων συνάψεων μεταξύ των νευρικών κυττάρων που είναι σημαντικές για τη μνήμη. Τώρα, η προκαταρκτική έρευνα στον άνθρωπο αρχίζει να επιβεβαιώνει τα πιθανά οφέλη του PQQ για την υγεία.

Μελέτες υποδεικνύουν επίσης ότι το PQQ μπορεί να έχει αντιφλεγμονώδη δράση, είναι αποτελεσματικό νευροπροστατευτικό (μειώνοντας την εγκεφαλική βλάβη κατά τη διάρκεια του εγκεφαλικού επεισοδίου και προστατεύοντας τα εγκεφαλικά κύτταρα έναντι της διεγχειρητικής υπερδιέγερσης) και να είναι διεγέρτης του αυξητικού παράγοντα των νεύρων, μια βασική πρωτεΐνη που εμπλέκεται στην ανάπτυξη και την επιβίωση των νευρικών κυττάρων).2

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: Σε μία μελέτη, τα 20mg PQQ που λαμβάνονται από το στόμα καθημερινά βελτιώνουν τη βραχυπρόθεσμη μνήμη, την προσοχή, τη συγκέντρωση, την ταυτοποίηση πληροφοριών και την ικανότητα επεξεργασίας σε υγιείς ενήλικες. Τα αποτελέσματα ενισχύθηκαν σημαντικά όταν προστέθηκε συμπλήρωμα CoQ10.

 Protinomeni dosi

(μονάδες σε mg)

Ενισχυτές της υγείας του εγκεφάλου

 CoQ10

Το συνένζυμο Q10 (CoQ10), ένα μόριο που μοιάζει με βιταμίνη και είναι φυσικά παρόν σε σχεδόν κάθε κύτταρο στο σώμα μας, είναι ένα αντιοξειδωτικό, ένας σταθεροποιητής μεμβράνης και ένα ζωτικό συστατικό της διαδικασίας παραγωγής ενέργειας στα μιτοχόνδρια. Έχει επίσης νευροπροστατευτικά αποτελέσματα.

Μελέτες έχουν δείξει ότι το CoQ10 μπορεί να αυξήσει τον αριθμό των μιτοχονδρίων στον εγκέφαλο και προστατεύει τα ζώα από το νευροεκφυλισμό  που προκαλείται είτε από δηλητήριο ή από γονιδιακή μετάλλαξη.1

Παρόλο που παίρνουμε κάποιες ποσότητες CoQ10 από το φαγητό μας, αυτές ανέρχονται σε λίγα μόνο χιλιοστόγραμμα ημερησίως - όχι αρκετά για τα κλινικά μας οφέλη, και η συμπλήρωση γίνεται ολοένα και πιο σημαντική όσο μεγαλώνουμε.

Οι ερευνητές αναπτύσσουν νέα συστήματα χορήγησης για να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα του CoQ10.2 Οι συνθέσεις με βάση το έλαιο (συνήθως μαλακές γέλες) πιστεύεται ότι απορροφώνται πιο εύκολα από το σώμα και τα λιποσωμιακά ή προ-γαλακτωματοποιημένα σκευάσματα είναι ακόμα καλύτερα.

Η ουμπικινόλη φαίνεται να προσφέρει πολύ καλύτερη απορρόφηση από την ουμπικινόνη και η υδατοδιαλυτή (διαλυτοποιημένη) ουμπικινόλη απορροφάται ακόμη καλύτερα.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: Για νευρολογικές παθήσεις, από 600-3000mg, που λαμβάνονται σε μικρότερες δόσεις καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας με τροφή.

 D-ριβόζη

Αυτό το απλό σάκχαρο είναι σημαντικό για την ενεργειακή σύνθεση (ως δομικό συστατικό του ΑΤΡ, του μορίου που είναι υπεύθυνο για την αποθήκευση της ενέργειας). Στη δεκαετία του 1980, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα συμπληρώματα D-ριβόζης, όταν χορηγούνται πριν ή αμέσως μετά από ισχαιμικό επεισόδιο στην καρδιά, η καρδιά μπορούσε να ανακτήσει τα κυτταρικά επίπεδα ενέργειας.3

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: από 3 -5 g

 L-καρνιτίνη

Η L-καρνιτίνη (λεβοκαρνιτίνη), μια φυσικά απαντώμενη ένωση που βρίσκεται σε όλα τα είδη θηλαστικών, μεταφέρει λίπη στα μιτοχόνδρια για να παράγει ΑΤΡ.

Η διατροφική λήψη L-καρνιτίνης επιτυγχάνεται σε μεγάλο βαθμό μέσω της κατανάλωσης ζωικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των κόκκινων κρεάτων, των πουλερικών, των ψαριών και των γαλακτοκομικών προϊόντων, ενώ σε φυτικές τροφές υπάρχουν αμελητέες ποσότητες.

Η συνήθης διατροφή με ζωικά παρέχει 6-15 χιλιοστομόρια ανά χιλιόγραμμο την ημέρα και η τυπική χορτοφαγική διατροφή παρέχει λιγότερο από 1 χιλιοστόλιτρο ανά χιλιόγραμμο την ημέρα.

Η L-καρνιτίνη απαιτεί και άλλα θρεπτικά συστατικά, συμπεριλαμβανομένου του σιδήρου, της βιταμίνης C, του οξυγόνου, της 5-φωσφορικής πυριδοξάλης (της βιολογικώς δραστικής μορφής βιταμίνης Β6) και της βιταμίνης Β3, προκειμένου να συντίθεται σωστά.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: 500-2.000 mg

 Μαγνήσιο

Το μαγνήσιο είναι ένας κρίσιμος συμπαράγοντας σε πάνω από τριακόσιες βιοχημικές αντιδράσεις στο σώμα, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής του ΑΤΡ.

Τα μιτοχόνδρια δρουν ως τα ενδοκυτταρικά μας αποθέματα μαγνησίου και μεγάλο μέρος του μαγνησίου στο σώμα βρίσκεται δεσμευμένο σε ΑΤΡ, το οποίο βοηθά στη σταθεροποίηση του μορίου και το καθιστά ικανό να χρησιμοποιηθεί από το σώμα.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: 400-800 mg

Αλφα λιποϊκό οξύ

Το αλφα-λιποϊκό οξύ (ALA), ένα αντιοξειδωτικό που βρίσκεται στα μιτοχόνδρια, μπορεί να παρασκευαστεί από τον οργανισμό για τις μεταβολικές του λειτουργίες κάτω από τις βέλτιστες συνθήκες, αλλά το πρόσθετο ALA που παρέχεται από συμπληρώματα λειτουργεί ως υδατοδιαλυτό και λιποδιαλυτό αντιοξειδωτικό.

Το σώμα μπορεί να χρησιμοποιήσει μόνο μία μορφή, που ονομάζεται μορφή R (+), η οποία πρέπει να διατηρείται στο ψυγείο. Αποφύγετε την έκθεση του ALA σε πηγές θερμότητας.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: 300-600 mg

Κρεατίνη

Το ανθρώπινο σώμα δημιουργεί κρεατίνη από τα αμινοξέα μεθειονίνη, γλυκίνη και αργινίνη. Κατά μέσο όρο, το σώμα ενός ατόμου περιέχει περίπου 120 γραμμάρια κρεατίνης αποθηκευμένα με τη μορφή φωσφορικής κρεατίνης (επίσης γνωστή ως φωσφοκρεατίνη). Ορισμένα τρόφιμα (όπως το βόειο κρέας και τα ψάρια) έχουν σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε κρεατίνη.

Ένας αυξανόμενος αριθμός μελετών έχει ανακαλύψει ότι η κρεατίνη μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλο από νευροτοξικούς παράγοντες και ορισμένες μορφές εγκεφαλικού τραυματισμού. Μελέτες έχουν επίσης βρει ότι η κρεατίνη είναι εξαιρετικά νευροπροστατευτική έναντι διαφόρων νευροτοξικών παραγόντων.4

Προτεινόμενη ημερήσια δοσολογία: 2-25g, ανάλογα με το σωματικό βάρος (0,1 g / kg σωματικού βάρους)

Ρεσβερατρόλη και πτεροστιλβένη

Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει τώρα έναν άλλο στενό συγγενή της ρεσβερατρόλης που βρίσκεται στο κόκκινο κρασί και είναι γνωστή για τα οφέλη που προσφέρει στην υγεία του εγκεφάλου, η οποία ονομάζεται πτεροστιλβένη.

Η πτεροστιλβένη βρίσκεται κυρίως στα μύρτιλλα, τα οποία περιέχουν μεγάλες ποσότητες, καθώς και στα σταφύλια και το φλοιό του ινδικού δέντρου kino (που χρησιμοποιείται για αιώνες στην παραδοσιακή ιατρική της Αγιουρβέδα) και φαίνεται να έχει συνεργιστική δράση με την πτεροστιλβένη στον εγκέφαλο.5

Η πτεροστιλβένη παράγει ευεργετικές αλλαγές που συμπεριλαμβάνουν αυξημένη ρύθμιση συγκεκριμένων πρωτεϊνών του εγκεφάλου που σχετίζονται με βελτιωμένη μνήμη. Φυσικά, πολλά από αυτά τα οφέλη σχετίζονται με τα μιτοχόνδρια.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: 150-500 mg ρεσβερατρόλη. 100-500 mg πτεροστιλβένη

Προσαρμοσμένο απόσπασμα από το βιβλίο του Lee Know, ND με τίτλο Mitochondria and the Future of Medicine (Chelsea Green Publishing, 2018).

Βιβλιογραφικές αναφορές

Κυρίως άρθρο

1

Brain Res Brain Res Rev, 1999; 29: 1-25

2

Brain Res,1988; 451: 205-12

3

Cell Rep, 2013; 4: 413-9

4

Curr Pharm Des, 2013; 19: 6440-50

5

J Mol Neurosci, 2001; 16: 41-8

6

Gerontology, 1997; 43: 242-53

7

Nat Commun, 2016; 7: 13548

8

Neuroreport, 1994; 5: 1009-11

9

Ann Neurol, 1994; 35: 204-10

10

Ann Neurol, 1994; 36: 882-8

11

Brain Res, 1998; 783: 109-14

Πώς η σηματοδότηση του εγκεφάλου χρησιμοποιεί ενέργεια

1

Cell Rep, 2013; 4: 413-9

2

Cell, 2008; 132: 137-48

Ο μεγάλος προστατευτικός παράγοντας: κινόνη πυρρολοκινολίνης (PQQ)

1

J Biol Chem, 2010; 285: 142-52

2

Biosci Biotechnol Biochem, 2016; 80: 13-22

Ενισχυτές της υγείας του εγκεφάλου

1

Proc Natl Acad Sci U S A, 1998; 95: 8892-7

2

Curr Drug Deliv, 2016; 13: 1184-1204

3

J Thorac Cardiovasc Surg, 1982; 83: 390-8

4

Amino Acids, 2011; 40: 1305-13

5

Neurochem Int, 2015; 89: 227-33

Η ημικρανία είναι η τρίτη πιο κοινή ασθένεια στον κόσμο και η έβδομη όσον αφορά τη μείωση της ποιότητας ζωής.1 Εκτός από τους σοβαρούς πονοκεφάλους, τα συμπτώματα περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο, κοιλιακό άλγος και αυξημένη ευαισθησία στο φως και τον ήχο.

Ενώ είναι διαθέσιμα συνταγογραφούμενα φάρμακα όπως η μεθυσεργίδη, η σουματριπτάνη και η εργοταμίνη για τη θεραπεία της πάθησης, αυτά ακολουθούνται από έναν μακρύ κατάλογο ανεπιθύμητων ενεργειών, από ζάλη και υπνηλία έως πόνο στο στήθος και υψηλή αρτηριακή πίεση. Η μεθυσεργίδη έχει ακόμη συσχετιστεί με ίνωση, όπου συσσωρεύεται ουλώδης ιστός στα όργανα.2

Παρακάτω ακολουθούν πέντε φυσικοί τρόποι να νικήσουμε αυτή την πάθηση.

1) Ανακαλύψτε τυχόν τροφικές αλλεργίες

Ορισμένες χημικές ουσίες στα τρόφιμα έχουν συνδεθεί με ημικρανίες, ειδικά σε παιδιά και εφήβους,3 έτσι προσπαθήστε να κρατήσετε ένα ημερολόγιο για τα τρόφιμα και τις κρίσεις ημικρανίας για να εντοπίσετε τυχόν πιθανούς παράγοντες ενεργοποίησης. Μια μελέτη που συμπεριέλαβε περίπου 600 άτομα που έπασχαν από ημικρανία διαπίστωσε ότι η ευαισθησία στο τυρί, τη σοκολάτα, το κόκκινο κρασί και την μπύρα είχε τις πιο ξεκάθαρες συνδέσεις με κρίσης ημικρανιών.4 Η εξάλειψη των βασικών υπόπτων από τη διατροφή σας μπορεί ακόμη και να οδηγήσει σε πλήρη ανάκαμψη, όπως συνέβη στο 93% των παιδιών σε μια δοκιμή,5 και το 87% σε μια άλλη.6

2) Διορθώστε διατροφικές ελλείψεις

Η μη λήψη αρκετών θρεπτικών συστατικών μπορεί να είναι αιτία ημικρανίας. Έτσι ο εντοπισμός και η αντιμετώπιση τυχόν ελλείψεων μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση του προβλήματος. Η έλλειψη μαγνησίου, για παράδειγμα, έχει συνδεθεί με ημικρανίες,7 και αρκετές μελέτες υποδεικνύουν ότι η συμπλήρωση με το στοιχείο αυτό μπορεί να μειώσει τη συχνότητα των κρίσεων.8

Το συνένζυμο Q10 (CoQ10) είναι επίσης συνήθως χαμηλό σε πάσχοντες από ημικρανία.9 Η λήψη αυτού του αντιοξειδωτικού τύπου βιταμίνης μπορεί να μειώσει τη συχνότητα της ημικρανίας κατά το ήμισυ.10

Προτεινόμενες δόσεις: 200-600mg / ημέρα μαγνήσιο. 150mg / ημέρα CoQ10.

3) Δοκιμάστε το butterbur (πετασίτης)

Αυτό το δημοφιλές βότανο που χρησιμοποιείται για την καταπολέμηση της ινομυαλγίας λειτουργεί επίσης κατά των ημικρανιών, όπως δείχνουν αρκετές μελέτες. Όταν δοκιμάστηκε έναντι εικονικού φαρμάκου, ένα τυποποιημένο εκχύλισμα butterbur (Petasites hybridus) μείωσε σημαντικά τη συχνότητα των κρίσεων ημικρανίας, χωρίς να αναφερθούν ανεπιθύμητες ενέργειες ή με ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες (π.χ. ερυγές).11

Προτεινόμενη δοσολογία: 50-75mg δύο φορές την ημέρα ενός τυποποιημένου εκχυλίσματος του βοτάνου, που περιέχει τουλάχιστον 15 % πετασίνες, τα κύρια δραστικά συστατικά.

4) Χρησιμοποιήστε 5-ΗTP

Η 5-υδροξυτρυπτοφάνη, πιο γνωστή ως 5-ΗΤΡ, είναι ένα φυσικώς απαντώμενο αμινοξύ που μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη χρόνιων πονοκεφάλων διαφόρων τύπων, συμπεριλαμβανομένων των ημικρανιών, των πονοκεφάλων έντασης και των πονοκεφάλων στα παιδιά.12 Σε μελέτη, τα συμπληρώματα 5-ΗΤΡ ήταν εξίσου αποτελεσματικά με το φάρμακο μεθυσεργίδη που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της ημικρανίας - και ήταν ιδιαίτερα καλά στη μείωση της έντασης και της διάρκειας των κρίσεων.13

Προτεινόμενη δόση: 200-600mg καθημερινά (20mg για κάθε σωματικό βάρος 4.5Kg για τα παιδιά).

5) Δοκιμάστε το HIIT (high-intensity interval training) (Υψηλής Έντασης Διαλειμματική Άσκηση)

Τα αυξανόμενα στοιχεία δείχνουν ότι η άσκηση μπορεί να είναι εξαιρετικά ωφέλιμη για τη θεραπεία της ημικρανίας, αλλά ένας συγκεκριμένος τύπος άσκησης γνωστός ως υψηλής έντασης διαλειμματική προπόνηση - όπου κάνετε εναλλαγές περιόδων έντονης άσκησης με λιγότερο έντονες περιόδους ανάκαμψης - μπορεί να είναι καλύτερος από τα υπόλοιπα είδη άσκησης. Οι επιστήμονες συνέκριναν πρόσφατα τις επιδράσεις των προπονήσεων HIIT δύο φορές την εβδομάδα με μέτρια συνεχή άσκηση και μια παρέμβαση ελέγχου και διαπίστωσαν ότι η HIIT είχε τα πιο ευεργετικά αποτελέσματα, μειώνοντας σημαντικά τον αριθμό των ημικρανιών μεταξύ των πασχόντων.14 Υπάρχουν πολλές δυνατότητες για προπονήσεις HIIT, αλλά να έχετε κατά νου ότι η άσκηση μπορεί να είναι η ίδια μια αιτία ημικρανίας για μερικούς ανθρώπους.

Βιβλιογραφικές αναφορές

1

J Headache Pain, 2013; 14: 1

2

N Engl J Med, 1966; 274: 359-68

3

Pediatr Neurol, 2003; 28: 9-15

4

Headache, 1995; 35: 355-7

5

Lancet, 1983; 2: 865-9

6

Nutr Health, 2017; 23: 47-50

7

Cephalalgia, 1993; 13: 94-81; Int Clin Psychopharmacol, 2016; 31: 287-92

8

Cephalalgia, 1996; 16: 257-63; Headache, 1991; 31: 298-301

9

Headache, 2007; 47: 73-80

10

Cephalalgia, 2002; 22: 137-41; Neurology, 2005; 64: 713-5

11

Neurology, 2004; 63: 2240-4; Altern Med Rev, 2001; 6: 303-10

12

Altern Med Rev, 1998; 3: 271-80

13

Eur Neurol, 1986; 25: 327-9

14

Scand J Med Sci Sports, 2018; 28: 1103-12

Η λαϊκή και η παραδοσιακή ιατρική χρησιμοποιούν εδώ και αιώνες διάφορες φυσικές ουσίες για να καταπολεμήσουν τους παθογόνους μικροοργανισμούς. Στη συνέχεια περιγράφονται όλα τα φυσικά συστατικά που στηρίζουν την αποτελεσματικότητά τους και από επιστημονικά στοιχεία.

Τα αντιβιοτικά είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής. Σε πολλές περιπτώσεις μπορούν να σώσουν ζωές. Όμως, η υπερχρήση και πολλές φορές η κατάχρησή τους μέσω της υπερσυνταγογράφησης έχει οδηγήσει στη δημιουργία υπερ-μικροβίων που είναι ανθεκτικά σε αυτά. Τα Αμερικανικά Κέντρα για τον Έλεγχο και την Πρόληψη ασθενειών υπολογίζουν ότι κάθε 2 εκατομμύρια Αμερικανοί μολύνονται από υπερ-μικρόβια και περίπου 23000 άνθρωποι πεθαίνουν από αυτές τις λοιμώξεις.

Παρά την υπερσυνταγογράφησή τους, τα αντιβιοτικά δεν είναι για όλους. Περίπου το 10% των ανθρώπων υποφέρουν από σοβαρές αντιδράσεις σε κάποιο αντιβιοτικό, και ένας στους 15 από εμάς είναι αλλεργικός σε αυτά και δεν μπορεί να τα πάρει εξαρχής. Πέρα από τα γαστρεντερικά προβλήματα που μπορούν να προκαλέσουν οι αντιβιώσεις, νέα έρευνα έχει ανακαλύψει ότι μπορούν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο νεφρολιθίασης, ειδικά μεταξύ παιδιών και εφήβων.1

Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις και πολλά φυσικά φάρμακα έχουν χρησιμοποιηθεί πολλούς αιώνες πριν την ανακάλυψη των αντιβιοτικών τη δεκαετία του 1940. Όμως καθώς η βιομηχανία φαρμάκων κυριαρχεί στην ιατρική έρευνα, η έρευνα που αφορά στα φυσικά αντιβιοτικά είναι λίγη ως και σπάνια.

Οπότε, εδώ περιγράφονται κάποια από αυτά που έχουν αποδειχθεί επιστημονικά ότι λειτουργούν.

Μέλι

Το μέλι έχει χρησιμοποιηθεί ως τοπικό αντιμικροβιακό, αλλά οι επιστήμονες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να παίξει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην αντιμετώπιση λοιμώξεων. Το μέλι έχει τη μοναδική ικανότητα να πολεμά λοιμώξεις σε πολλαπλά επίπεδα, λένε οι ερευνητές από το πανεπιστήμιο Salve Regina στο Rhode Island. Επίσης εμποδίζει τη διαμόρφωση βιοφιλμ βακτηρίων, οπότε θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί επίσης και ως προληπτικό μέσο.2 Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ουαλίας έχουν ανακαλύψει ότι το μέλι παρεμβαίνει στην ανάπτυξη των τριών ειδών βακτήριων: Pseudomonas aeruginosa, Streptococci και MRSA (Χρυσίζων σταφυλόκοκκος ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη).15

Σκόρδο

Το σκόρδο και η δραστική του ουσία, η αλλισίνη έχει ερευνηθεί διεξοδικά περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο φυσικό αντιβιοτικό και περίπου 5000 μελέτες που έχουν δημοσιευτεί για αυτό σε επιστημονικά περιοδικά. Ωφελεί το αίμα και το έντερο και λειτουργεί ως αντιβιοτικό. Η αλλισίνη είναι γνωστό ότι η αλισίνη, δρα εμποδίζοντας την παραγωγή λιπιδίων του μύκητα κάντιντα σταματώντας την ανάπτυξή του. Σε μία μελέτη, ερευνητές ανακάλυψαν ότι ήταν πολύ πιο αποτελεσματική από δύο διαφορετικά αντιβιοτικά στην αντιμετώπιση του βακτηρίου Campylobacter, το οποίο είναι μία από τις πιο κοινές αιτίες στομαχικών προβλημάτων. 3

Έλαιο tea tree

Το έλαιο του tea tree (Malalauca alternifolia) περιορίζει την εξάπλωση των μυκητιασικών μολύνσεων από τον Candida, ειδικά σε κολπικές μυκητιάσεις. Λειτουργεί σε χαμηλές συγκεντρώσεις για κάποια στελέχη και σε μεγαλύτερες ποσότητες όταν χρειάζεται για την αντιμετώπιση άλλων στελεχών του Candida, όπως τα C. crusei και C. norvengensis, υποστηρίζουν οι ερευνητές από το πανεπιστήμιο Charles στην Πράγα.4

Ginger (Τζίντζερ)

Το Τζίντζερ βοηθά να αντιμετωπιστεί η ναυτία και τα στομαχικά προβλήματα, και έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για τη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης. Όμως μία μελέτη ανακάλυψε ότι μπορεί να αντιμετωπίσει το βακτήριο Streptococcus mutans όπως και τα στελέχη του Κάντιντα και του Εντερόκοκκου, που όλα συμβάλλουν στην τερηδόνα των δοντιών.5

Εκχύλισμα φύλλων ελιάς

Οι επαγγελματίες υγείας στις ΗΠΑ χρησιμοποιούν το εκχύλισμα φύλλων ελιάς από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, και μελέτες έχουν ανακαλύψει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που προκαλούνται είτε από ιούς ή από βακτήρια (σε αντίθεση με τα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται κυρίως για βακτηριακές λοιμώξεις). Συγκεκριμένα, έχει χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση λοιμώξεων στα δόντια και τα αφτιά αλλά και για λοιμώξεις της ουροποιητικής οδού.6

Υδραστίδα / Αστράγαλος

Η υδραστίδα (Hydrastis canadensis), ένα φυτό που προέρχεται από τον Καναδά, και ο Αστράγαλος (Astragalus propinquus), ένα βότανο που χρησιμοποιείται ευρέως στην Κίνα, αποτελούν και τα δύο διεγερτικά του ανοσοποιητικού συστήματος και χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση λοιμώξεων. Σε μία δοκιμή, ερευνητές ανακάλυψαν ότι επίσης λειτουργούν στη μείωση της φλεγμονής.7 Η υδραστίδα έχει αποδειχθεί επίσης ότι αποτελεί αποτελεσματικό αντίδοτο ενάντια σε μερικά από τα πιο γνωστά μικρόβια, όπως τα χλαμύδια, το E. coli, η Salmonella και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.13,14

Βερβερίνη

Η βερβερίνη είναι ένα ενεργό αντιβακτηριακό συστατικό που βρίσκεται σε διάφορα φυτά όπως η υδραστίδα, η ξανθόριζα, η μαόνια και το Coptis chinensis. Πρόκειται για ένα ισχυρό φάρμακο για ανθρώπους με καρδιαγγειακές παθήσεις και έχει χρησιμοποιηθεί από ασθενείς που έχουν υποστεί καρδιακή προσβολή. Επίσης έχει χρησιμοποιηθεί ως αντιβακτηριακό, όπως στην περίπτωση αντιμετώπισης του τραχώματος, μίας σοβαρής μόλυνσης του ματιού που μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση.8

Εχινάκεια

Η Echinacea purpurea, ένας είδος της οικογένειας των ηλιανθών, είναι άλλο ένα φυσικό αντιβιοτικό που έχει μελετηθεί αρκετά, με πάνω από 1000 δημοσιευμένες μελέτες που αφορούν τις αντι-ιικές και αντιμυκητιασικές της ιδιότητες. Μία πρόσφατη μελέτη ανακάλυψε ότι αποτελεί αποτελεσματικό φάρμακο και στο ατοπικό έκζεμα.10 Χρησιμοποιώντας το εμπορικά διαθέσιμο προϊόν Echinaforce, ερευνητές του Πανεπιστημίου British Columbia στο Βανκούβερ ανακάλυψαν ότι θα μπορούσε να καταπολεμήσει λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, που είναι συχνά αποτέλεσμα ιογενούς επιπλοκής. Ανακάλυψαν επίσης ότι η Echinacea purpurea έχει αντιφλεγμονώδη δράση.12

Σε μελέτη με τη συμμετοχή 10 παιδιατρικών κλινικών της Ελβετίας, η πλειοψηφία των παιδιών (90%) που χρησιμοποίησαν το ίδιο σκεύασμα εχινάκειας δεν εμφάνισε λοιμώξεις του αναπνευστικού και ανέφερε 32,5% λιγότερα επεισόδια κρυολογημάτων και γρίπης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου και 67,3% μείωση των ημερών πυρετού. 19

Εκχύλισμα σπόρων γκρέιπφρουτ

Το εκχύλισμα σπόρων γκρέιπφρουτ είναι ένα αντιβακτηριακό που έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές κοινές λοιμώξεις. Έχει βρεθεί ότι καταστρέφει τη μικροβιακή μεμβράνη του μύκητα κάντιντα με αποτέλεσμα αυτός να μη μπορεί να προσκολληθεί στα τοιχώματα του εντέρου. Σε μία δοκιμή, ελέγχθηκε για τη δράση του ενάντια σε 67 διαφορετικά βακτηριακά δείγματα και συγκρίθηκε έναντι 5 άλλων αντιβακτηριακών που χρησιμοποιούνται τοπικά απευθείας πάνω στο δέρμα. Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές κατέληξαν ότι το εκχύλισμα ήταν τόσο αποτελεσματικό όσο τα άλλα φάρμακα σε όλα τα δείγματα βακτηρίων.11

 Κράνμπερι

Αυτά τα μούρα που λαμβάνονται ως χυμός, εκχύλισμα, κάψουλα ή ταμπλέτα, χρησιμοποιούνται συχνότερα για λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος. Έχουν επίσης δοκιμαστεί κατά της λοίμωξης από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, που μπορεί να προκαλέσει πεπτικά έλκη. Αν και είναι μια δοκιμασμένη μέθοδος πρόληψης της ουρολοίμωξης, η απόδειξη ότι μπορεί επίσης να καταπολεμήσει τη λοίμωξη είναι ακόμα ασαφής.16

Πρόπολη

Η πρόπολη καλύπτει μεγάλο φάσμα ιών. Μπορεί να είναι χρήσιμη για την πρόληψη κρυολογήματος ή για να συντομευθεί η διάρκειά του όταν εκδηλωθεί. Σε μια δοκιμή που διεξάχθηκε στη Ρουμανία σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, δόθηκε ένα υδατικό παρασκεύασμα με βάση την πρόπολη καθ’ όλη τη διάρκεια της εποχής των ιώσεων. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα παιδιά αυτά είχαν λιγότερες περιπτώσεις οξέων ή χρόνιων συμπτωμάτων, καθώς επίσης και μείωση του αριθμού των παθογόνων μικροοργανισμών που μεταφέρονται μέσω των αεραγωγών του άνω αναπνευστικού.17

Σε μια άλλη μελέτη, που πραγματοποιήθηκε στην Πολωνία σε 50 ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε θεραπεία με πρόπολη, αποδείχθηκε ότι τα συμπτώματα του κοινού κρυολογήματος διαρκούσαν μόνο για μία έως τρεις ημέρες σε σύγκριση με τις σχεδόν πέντε ημέρες ασθένειας μεταξύ εκείνων που λάμβαναν εικονικό φάρμακο.18

Επίσης, η παράλληλη χορήγηση της πρόπολης με τα αντιβιοτικά μειώνει τις βλάβες, που προκαλούν τα τελευταία στον οργανισμό.

Βιβλιογραφία

  1. JAmSOcNephrol, 2018;ASN.2017111213
  2. 247th National Meeting of the American Chemical Society, March 16, 2014
  3. JAntimicrobial Chemother,2012;67:1915-26
  4. CeskaGynekol,2005;70:395-9
  5. IndianJDentRes,2013;24:397-400
  6. JPharmPharmacol,1999;51:1305-12
  7. JMedFood,2008;11:493-8
  8. PhytotherRes,2008;11;493-8
  9. InterfaceFocus,2018;8:20170059
  10. JDermatolSci,2017;88:67-77
  11. JAlternComplementMed,2002;8:325-32
  12. Phytomedicine, 2010;17: 563-8
  13. Antibiotics, 1976; 3: 577–88;
  14. Phytother Res, 2003; 17: 217–21
  15. Society for General Microbiology Spring Conference, Harrogate, England, April 13, 2011
  16. Cochrane Database Syst Rev, 2008; 1: CD001321.
  17. Rom J Virol, 1995; 46: 115-33
  18. Otolaryngol Pol, 1989; 43: 180-4
  19. JAMA. 1998;279(11):875-7.