Η κολπική μαρμαρυγή, ο πιο κοινός τύπος καρδιακής αρρυθμίας (ακανόνιστος καρδιακός παλμός), περιλαμβάνει τους δύο άνω θαλάμους (κόλπους) της καρδιάς. Αν και ορισμένα άτομα με κολπική μαρμαρυγή δεν εμφανίζουν καθόλου συμπτώματα, άλλα υποφέρουν από κόπωση, σύγχυση, δύσπνοια, πόνο στο στήθος και αίσθημα παλμών.

Αν και δεν απειλεί άμεσα τη ζωή, η κολπική μαρμαρυγή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου ή καρδιακής ανεπάρκειας. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι οι πάσχοντες από την πάθηση έχουν επίσης αυξημένο κίνδυνο νόσου του Alzheimer και άλλων τύπων άνοιας (J Am Geriatr Soc, 2011 1 Αυγούστου · doi: 10.1111 / j.1532-5415.2011.03508.x).

Οι ανωμαλίες ή οι βλάβες στη δομή της καρδιάς είναι οι πιο συνηθισμένοι λόγοι της πάθησης. Άλλες πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν υψηλή αρτηριακή πίεση, καρδιακή προσβολή, συγγενή καρδιακά προβλήματα, χειρουργική επέμβαση, υπερδραστήρια θυρεοειδή αδένα, έκθεση σε διεγερτικά όπως φάρμακα, καφεΐνη ή καπνό και ιογενείς λοιμώξεις. Μερικά άτομα με κολπική μαρμαρυγή, ωστόσο, δεν έχουν καρδιακά προβλήματα ή βλάβη και η αιτία είναι συχνά ασαφής. Αυτό είναι γνωστό ως «μοναχική» κολπική μαρμαρυγή.

Η συμβατική θεραπεία ποικίλλει, ανάλογα με παράγοντες όπως η ηλικία, η σοβαρότητα των συμπτωμάτων και εάν υπάρχει μια υποκείμενη αιτία. Συνήθως, συνταγογραφείται ένας συνδυασμός αντι-αρρυθμικών και αντιπηκτικών φαρμάκων, αλλά αυτά συνοδεύονται από μια σειρά ανεπιθύμητων ενεργειών. Η κούραση, οι επώδυνες αρθρώσεις, η απώλεια γεύσης, το ξηρό δέρμα και τα ροζ ούρα είναι μερικά μόνο που έχουν αναφερθεί από τους ασθενείς.

Σε μία μελέτη που διακόπηκε πρόωρα, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της κολπικής μαρμαρυγής – ένα είδος ανώμαλου καρδιακού ρυθμού ή καρδιακής αρρυθμίας - έχει βρεθεί ότι διπλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου, εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων σοβαρών συμβάντων που σχετίζονται με την καρδιά. Πρόκειται για το Multaq (δρονεδαρόνη), ένα φάρμακο που εγκρίθηκε το 2009 για χρήση σε ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή και από τότε συνταγογραφείται ευρέως.

Οι γιατροί προειδοποιούνται να μην το συνταγογραφούν σε ασθενείς με μόνιμη κολπική μαρμαρυγή, αλλά ένα βασικό ερώτημα είναι αν και πώς ισχύουν τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης σε ασθενείς που λαμβάνουν Multaq για τις εγκεκριμένες ενδείξεις (μη μόνιμη κολπική μαρμαρυγή).

«Οι ασθενείς που λαμβάνουν Multaq πρέπει να συζητήσουν με το γιατρό τους σχετικά με το εάν θα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν Multaq για μη μόνιμη κολπική μαρμαρυγή», δήλωσε ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) (https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-drug-safety-communication-review-update-multaq-dronedarone-and-increased-risk-death-and-serious). Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) έχει δώσει παρόμοιες συμβουλές και διεξάγει επί του παρόντος μια ανασκόπηση οφέλους-κινδύνου για το φάρμακο.

Δυστυχώς, δεν είναι η πρώτη φορά που το Multaq συνδέεται με σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Μόλις πριν από λίγους μήνες, ο FDA εξέδωσε ανακοίνωση ασφαλείας που ειδοποιεί τους ανθρώπους για περιπτώσεις σπάνιων, αλλά σοβαρών, ηπατικών βλαβών σε ασθενείς που έλαβαν θεραπεία με το φάρμακο. Αυτό περιλάμβανε δύο περιπτώσεις οξείας ηπατικής ανεπάρκειας που απαιτούσαν μεταμόσχευση ήπατος. Επιπλέον, ακόμη και πριν εγκριθεί το φάρμακο για χρήση, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The New England Journal of Medicine ανέφερε ότι το Multaq συσχετίστηκε με επιδείνωση της καρδιακής ανεπάρκειας και πρόωρο θάνατο σε ορισμένους ασθενείς (N Engl J Med, 2008; 358: 2678-87 ).

Παρά τα ευρήματα αυτά, το Multaq παραμένει στην αγορά, αν και διαθέτει έναν μακρύ κατάλογο προφυλάξεων και προειδοποιήσεων.

Εναλλακτικές λύσεις για την κολπική μαρμαρυγή

Ευτυχώς, υπάρχουν ασφαλέστεροι τρόποι αντιμετώπισης της κολπικής μαρμαρυγής, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων υποσχόμενων φυσικών λύσεων. Ωστόσο είναι απαραίτητο να συμβουλευτείτε πρώτα έναν έμπειρο γιατρό.

  • Ακολουθήστε μεσογειακή διατροφή. Αυτή η διατροφή - συνήθως υψηλή σε δημητριακά ολικής αλέσεως, ελαιόλαδο, φρούτα και λαχανικά - θεωρείται μία από τις καλύτερες για την πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων. Μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη για περιπτώσεις κολπικής μαρμαρυγής, τουλάχιστον σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη. Ιταλοί ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι άνθρωποι που ακολουθούσαν μια μεσογειακή διατροφή ήταν λιγότερο πιθανό να εμφανίσουν κολπική μαρμαρυγή. Η υψηλότερη πρόσληψη αντιοξειδωτικών – μέσα από φρούτα και λαχανικά - συνδέθηκε επίσης με μειωμένη συχνότητα εμφάνισης της πάθησης (Nutr Metab Cardiovasc Dis, 2011 Jul 26; Epub ahead of print).
  • Προσέξτε την πρόσληψη καφεΐνης. Ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν μια σχέση μεταξύ καφεΐνης και αρρυθμιών, ενώ άλλες δεν αναφέρουν καμία σχέση (Am Heart J, 1998; 136: 643-6; Am J Clin Nutr, 2010; 92: 509-14). Ίσως κάθε οργανισμός (άρα και κάθε καρδιά) να αντιδρά διαφορετικά στην καφεΐνη, οπότε ο καλύτερος τρόπος για να μάθετε αν η καφεΐνη επηρεάζει την καρδιά σας είναι να σταματήσετε την λήψη της και να δείτε τι συμβαίνει.
  • Περιορίστε το αλκοόλ. Η έρευνα για το αλκοόλ και τους ακανόνιστους καρδιακούς ρυθμούς είναι πιο συνεπής. Οι συχνοί πότες μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ έχουν έως και δύο φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν κολπική μαρμαρυγή από εκείνους που πίνουν μέτρια ή καθόλου (Circulation, 2005; 112: 1736-42). Μία μελέτη διαπίστωσε υψηλότερο κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής ακόμη και σε άνδρες που κατανάλωναν κατά μέσο όρο δύο ποτά την ημέρα (Arch Intern Med, 2004; 164: 1993-8).
  • Κόψτε το κάπνισμα. Τα άτομα που καπνίζουν έχουν διπλάσιες πιθανότητες να έχουν κολπική μαρμαρυγή, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη. Διαπιστώθηκε επίσης ότι τα άτομα που σταμάτησαν το κάπνισμα τείνουν να διατρέχουν χαμηλότερο κίνδυνο σε σύγκριση με εκείνα που συνεχίζουν να καπνίζουν (Heart Rhythm, 2011; 8: 1160-6).
  • Αποφύγετε την ασπαρτάμη και το MSG (γλουταμινικό μονονάτριο). Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε στο The International Journal of Cardiology υποστηρίζει ότι το γλουταμινικό μονονάτριο (MSG) που χρησιμοποιείται ως ενισχυτικό γεύσης και η τεχνητή γλυκαντική ουσία ασπαρτάμη μπορεί να παίζουν ρόλο στο πρόβλημα της κολπικής μαρμαρυγής. Η έκθεση περιγράφει την περίπτωση ενός 57χρονου γιατρού του οποίου η κολπική μαρμαρυγή αντιμετωπίστηκε μετά την εξάλειψη του MSG και όλων των τεχνητών γλυκαντικών από τη διατροφή του. Με την επανεισαγωγή του MSG και της ασπαρτάμης στη διατροφή του, η κολπική μαρμαρυγή επέστρεψε μέσα σε λίγες ώρες (Int J Cardiol, 2009; 137: 307-8). Αυτά τα στοιχεία υποστηρίζονται από μια έρευνα που ονομάζεται «έκθεση AFIB», ένα διαδικτυακό ενημερωτικό δελτίο και κέντρο ενημέρωσης για άτομα με κολπική μαρμαρυγή. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή, το 10% των ασθενών που πάσχουν από κολπική μαρμαρυγή χαρακτηρίζουν το MSG ως έναυσμα για τις κρίσεις τους, ενώ το 4 τοις εκατό καταγράφει και την ασπαρτάμη (www.afibbers.org/faq. Htm # diet). Άλλοι πιθανοί διατροφικοί παράγοντες που προσδιορίζονται στην έκθεση περιλαμβάνουν το σιτάρι, τη γλουτένη, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τη ζάχαρη. Επομένως, κρατήστε ημερολόγιο τροφών για να δοκιμάσετε και να εντοπίσετε τυχόν τροφές, ποτά ή πρόσθετα που ενδέχεται να προκαλέσουν τις κρίσεις σας και, στη συνέχεια, δείτε αν βοηθάει η εξάλειψή τους από τη διατροφή σας.
  • Προσοχή στα παυσίπονα. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο British Medical Journal διαπίστωσε συσχέτιση μεταξύ της χρήσης κοινών αντιφλεγμονωδών παυσίπονων και αυξημένου κινδύνου κολπικής μαρμαρυγής. Σε σύγκριση με τους μη χρήστες, οι νέοι χρήστες μη εκλεκτικών μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΜΣΑΦ) είχαν 40% αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κολπικής μαρμαρυγής, ενώ εκείνοι που ξεκινούσαν θεραπεία με επιλεκτικούς αναστολείς COX-2, μια νεότερη γενιά αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, είχαν 70% αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της διαταραχής (BMJ, 2011; 343: d3450).
  • Σκεφτείτε τον βελονισμό. Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή, αυτή η τεχνική παραδοσιακής κινεζικής ιατρικής ήταν σχεδόν 20% πιο αποτελεσματική στον έλεγχο της κολπικής μαρμαρυγής από το αντιαρρυθμικό φάρμακο αμιωδαρόνη και δεν είχε δυσάρεστες παρενέργειες (Zhongguo Zhen Jiu, 2007; 27: 96- 8). Πιο πρόσφατα, ερευνητές στην Ιταλία κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο βελονισμός εμποδίζει τους μη φυσιολογικούς καρδιακούς ρυθμούς από το να επιστρέψουν σε ασθενείς με κολπική μαρμαρυγή που υποβάλλονται σε ηλεκτρική καρδιομετατροπή (Cardiovasc Electrophysiol, 2011; 22: 241-7). Η κολπική μαρμαρυγή μπορεί να σταματήσει αμέσως με βελόνα σε τρία σημεία: H-5 (Tongli). H-7 (Shenmen); και H-8 (Shaofu) (Shanghai College of Traditional Medicine. Acupuncture: A Comprehensive Text, translated by J. O’Connor and D. Bensky. Seattle, WA: Eastland Press, 1981: 252–4).
  • Δοκιμάστε τη γιόγκα. Το άγχος είναι μια πιθανή αιτία της κολπικής μαρμαρυγής σε ορισμένες περιπτώσεις, οπότε η ενσωμάτωση στη ζωή σας διαφόρων τεχνικών νου-σώματος όπως η γιόγκα που είναι γνωστή για την ανακούφιση από το άγχος, μπορεί να αποδειχθεί ευεργετική. Πράγματι, σε μια μελέτη 49 ασθενών με κολπική μαρμαρυγή που παρουσιάστηκαν στην ετήσια συνάντηση του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας του 2011 στη Νέα Ορλεάνη, οι ερευνητές ανέφεραν ότι η τακτική άσκηση γιόγκα μείωσε τον αριθμό των επεισοδίων κολπικής μαρμαρυγής κατά το ήμισυ. Επίσης, τα συμπτώματα του άγχους και της κατάθλιψης μειώθηκαν σημαντικά (www.medicalnewstoday. com/articles/221105.php).
  • Χρήσιμα βότανα. Παραδοσιακά έχουν χρησιμοποιηθεί πολλές φυτικές θεραπείες για τις αρρυθμίες, αλλά, όπως συμβαίνει συχνά με τις παραδοσιακές θεραπείες, λείπουν οι επιστημονικές μελέτες. Το εκχύλισμα κράταιγου (Crataegus oxyacantha), για παράδειγμα, το οποία παραδοσιακά χρησιμοποιείται ως τονωτικό της καρδιάς, μείωσε σημαντικά τις αρρυθμίες σε πειραματόζωα, αν και αυτά τα αποτελέσματα ενδέχεται να μην ισχύουν με την ίδια ακρίβεια για τον άνθρωπο (Basic Res Cardiol, 1999; 94: 71-7). Ένας εξειδικευμένος βοτανολόγος μπορεί να προσφέρει συμβουλές για τα πιο κατάλληλα βότανα για εσάς.
  • Συμπληρώματα διατροφής που βοηθούν.

      Μαγνήσιο: 1g ενδοφλεβίως αρχικά, ακολουθούμενο από 500mg δύο φορές ημερησίως από το στόμα, διόρθωσε την κολπική μαρμαρυγή εντός δύο ωρών σε μία περίπτωση και εξακολουθούσε να έχει αποτέλεσμα δύο χρόνια αργότερα (Townsend Lett Docs, 1991; July: 519). Η συμπλήρωση μαγνησίου σε ασθενείς με ανεπάρκεια σε αυτό το βασικό μέταλλο ενώ λαμβάνουν διγοξίνη για την αρρυθμία επέτρεψε τη μείωση των δόσεων του φαρμάκου κατά το ήμισυ (Am J Cardiol, 1986; 57: 956-9). Μπορεί ακόμη και να αποτρέψει και να διορθώσει αρρυθμίες σε άτομα που δεν έχουν έλλειψη μαγνησίου (Am J Cardiol, 1989; 63: 43G-6G).

      Η συμπλήρωση με συνένζυμο Q10, χαλκό, βιταμίνη C και Ν-ακετυλοκυστεΐνη (NAC) (Tohoku J Exp Med, 1983; 141 Suppl: 453-63; Am J Clin Nutr, 1979; 32: 1184-5; Tex Heart Inst J , 2007; 34: 268-74; Eur Heart J, 2008; 29: 625-31) έχει αποδειχθεί χρήσιμη για ασθενείς με αρρυθμίες.

      Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μπορεί να είναι ευεργετικά για σε περιπτώσεις κολπικής μαρμαρυγής, ενώ άλλες όχι (Curr Opin Clin Nutr Metab Care, 2008; 11: 94-9; JAMA, 2010; 304: 2363-72). Μπορεί να εξαρτάται από τον τύπο της κολπικής μαρμαρυγής, οπότε μιλήστε με το γιατρό σας και έναν έναν έμπειρο επαγγελματία διατροφής για συμβουλές.

      Βιταμίνη D: Μετά από χρόνια κολπικής μαρμαρυγής που ούτε η διγοξίνη ούτε η κινιδίνη μπορούσαν να αποτρέψουν και μετά από μια περίοδο νευραλγίας, μια 77χρονη γυναίκα άρχισε να παίρνει σταγόνες βιταμίνης D (για οστεοπόρωση). Η νευραλγία της ανακουφίστηκε σταδιακά, αλλά και ο φυσιολογικός της καρδιακός ρυθμός επανεμφανίστηκε αμέσως. Η βιταμίνη D μπορεί να παίζει ρόλο στη λειτουργία του κολποκοιλιακού κόμβου, διευκολύνοντας τη μεταφορά ασβεστίου (Geriatrics, 1990; 45: 83–5).

      Συνδυασμός φολικού οξές - νιασίνης. Τρεις ασθενείς, ηλικίας 70-76 ετών, με κολπική μαρμαρυγή θεράπευσαν την αρρυθμία τους, όταν τους δόθηκε συμπλήρωμα 15-40mg φολικού οξέος (βιταμίνη Β9) και 1,5-4,5g/ημέρα νιασίνης (βιταμίνη Β3) σε διαιρεμένες δόσεις (J Orthomol Psychiatry, 1994; 9: 205-21).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Κιθ ΜακΚόρμικ  κέρδισε το Εθνικό Πρωτάθλημα μοντέρνου πένταθλου, έναν αθλητικό διαγωνισμό που αποτελείται από πέντε αθλήματα: σκοποβολή, ξιφασκία, κολύμβηση, ιππασία, ανώμαλος δρόμος.

Το αρχαίο Ολυμπιακό πένταθλο - τρέξιμο, άλμα εις μήκος, ακοντισμός, δισκοβολία και πάλη – θεωρείται το πιο δύσκολο από όλα, αλλά και το σύγχρονο ισοδύναμό του είναι εξίσου εξαντλητικό.

Ο Κιθ ήταν ένας ισχυρός αθλητής που έκανε προπονήσεις 12 με 15 ώρες την ημέρα για χρόνια. Το 1976, ήταν αναπληρωματικό μέλος της ομάδας των ΗΠΑ στο πένταθλο για τους θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες στο Μόντρεαλ του Καναδά. Επίσης, αγωνίστηκε και κατέλαβε τη δεύτερη και τέταρτη θέση με πολλές ομάδες του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος.

Το πάθος του για τη φυσική κατάσταση επεκτάθηκε στην καριέρα του και το 1982 αποφοίτησε από το Εθνικό Κολέγιο Χειροπρακτικής και έγινε χειροπράκτης με κύρια ενασχόληση τους αθλητές. Συνέχισε επίσης να προπονείται τακτικά και να αγωνίζεται σε αγώνες τρίαθλου.

Και τότε, το 1999, σε ηλικία 45 ετών, άρχισε να πονάει άσχημα το ισχίο του κατά τη διάρκεια μιας προπόνησης. "Δεν μπορούσα καν να τελειώσω την προπόνηση, κάτι το οποίο ήταν πολύ περίεργο", λέει. "Το άφησα έτσι χωρίς να ασχολούμαι για μερικές εβδομάδες, και επειδή δεν γινόταν καλύτερα, πήγα σε έναν φίλο μου που είναι ορθοπεδικός χειρουργός και έβγαλε ακτινογραφίες των ισχίων μου." Δεν του άρεσε αυτό που είδε, οπότε ζήτησε σάρωση πυκνότητας οστού. Προέκυψε τιμή Τ ίση με -4,3. Ο δείκτης Τ δείχνει πόσο διαφέρει η οστική πυκνότητα ενός ατόμου από την οστική πυκνότητα ενός υγιούς 20χρονου. Μια τιμή Τ ίση με 2,5 ή χαμηλότερη διαγιγνώσκεται ως οστεοπόρωση.

Ο ΜακΚόρμικ στη συνέχεια πήγε σε έναν ενδοκρινολόγο στην περιοχή του στο Μπέλτσερτάουν της Μασαχουσέτης, αλλά ο νέος γιατρός δεν ήξερε τίποτα περισσότερο για την οστεοπόρωση από τον ασθενή του.

"Τότε, πριν από 20 χρόνια, δεν ήξερα τίποτα", λέει ο ΜακΚόρμικ. "Με κάθισε στο γραφείο του, τράβηξε το βιβλίο από το ράφι και το άνοιξε στην οστεοπόρωση με αυτήν τη λίστα με 20 πράγματα που πρέπει να ελεγχθούν και ξεκίνησε στην κορυφή της λίστας. Ήμουν απλά έντρομος."

Ο ΜακΚόρμικ δεν ταιριάζει με καμία από τις γνωστές αιτίες της οστεοπόρωσης. Δεν κάπνιζε. Δεν έπινε. Έκανε άσκηση σε όλη του τη ζωή και δεν ήταν παχύσαρκος. Κληρονομικότητα οστεοπόρωσης δεν υπήρχε στην οικογένειά του. Όταν έφτασε στο τέλος της λίστας, ο γιατρός του είπε, "Λοιπόν, φαίνεται ότι έχετε κανονική οστεοπόρωση" και του έδωσε συνταγές για διφωσφονικά (μια κατηγορία φαρμάκων που αποτρέπει την απώλεια οστικής πυκνότητας ) και ένα θειαζιδικό διουρητικό για τη μείωση της απώλειας ασβεστίου στα ούρα του.

"Είπα, γιατρέ, δεν ήρθα εδώ για ιατρική συνταγή. Θέλω απλώς να μάθω γιατί έχω οστεοπόρωση. Είμαι 45 ετών και θέλετε να πάρω αυτά τα φάρμακα για τα επόμενα 45 χρόνια; Δεν το καταλαβαίνω αυτό."

Αποφασισμένος να μην πάρει φαρμακευτική αγωγή, να κατανοήσει την ασθένειά του και να θεραπευτεί με φυσικό τρόπο, ο Κιθ ξεκίνησε μια μακρά περίοδο μελέτης και τελικά συνεργάστηκε με τον Δρ Λόρενς Ράιζ, επικεφαλής του Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού στο Κέντρο Υγείας του Πανεπιστημίου του Κονέκτικατ, ο οποίος έκανε πειραματική έρευνα για την ασθένεια.

Με τη βοήθεια του Δρ Ράιζ, ο Κιθ βελτίωσε τη διατροφή του, προσθέτοντας περισσότερα λαχανικά πλούσια σε ασβέστιο και άρχισε να παίρνει συμπληρώματα. Όμως η διαδικασία ανάκαμψης ήταν αργή - πολύ αργή. Με τιμή Τ -4.3, τα οστά του ήταν πολύ αδύναμα για τον τρόπο ζωής του και παρόλο που μείωσε ριζικά τις αθλητικές του δραστηριότητες, μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια έσπασε ή ράγισε τουλάχιστον 15 οστά.

"Χωρίς να κάνω τίποτα, έσπαγα ένα πλευρό», λέει. «Ήμουν πραγματικά εύθραυστος και δεν ήξερα τι στο καλό έκανα. Ήταν τρομερό. Παγιδεύεσαι τόσο πολύ στον εαυτό σου και ανησυχείς και νομίζεις ότι είσαι αυτό το εύθραυστο τρομερό άτομο που δεν φρόντισε τον εαυτό του. Ποτέ δεν έπαιρνα φάρμακα στη ζωή μου. Ποτέ δεν έπινα αλκοόλ. Δεν έκανα ποτέ τίποτα κακό. Αλλά η οστεοπόρωση αφήνει αυτή την τεράστια ενοχή ότι δεν φρόντισες τον εαυτό σου. Ψυχολογικά, είναι τραυματικό."

Μετά το δέκατο πέμπτο σπασμένο οστό, συμβιβάστηκε και ξεκίνησε αγωγή με Forteo (τεριπαρατίδη), μια ενέσιμη ορμόνη που διεγείρει τη δραστηριότητα των κυττάρων οστικής ανάπτυξης (οστεοβλάστες και οστεοκλάστες) στη μήτρα των οστών. Σε δύο χρόνια, πήγε από T -4,3 σε Τ -3,3, οπότε σταμάτησαν τα κατάγματα και σταμάτησε το φάρμακο, ενισχύοντας τη δική του φυσική θεραπευτική προσέγγιση.

Είχε μάθει πολλά τα προηγούμενα χρόνια - ειδικά για τη σχέση μεταξύ της υγείας του εντέρου, του ανοσοποιητικού συστήματος και της οστεοπόρωσης. Ανακάλυψε ότι είχε δείκτες που υποδηλώνουν αλλεργία στη γλουτένη και σταμάτησε την κατανάλωση γλουτένης. Άρχισε να παίρνει άλφα-λιποϊκό οξύ επειδή η έρευνά του έδειξε ότι είναι ένα από τα πιο σημαντικά συμπληρώματα για την οστεοπόρωση, μαζί με Ν-ακετυλο κυστεΐνη (NAC), το ασβέστιο, το μαγνήσιο, ιχνοστοιχεία και βιταμίνες D και K και προβιοτικά στη διατροφή του.

Μέχρι το 2010, επέστρεψε σε αγώνες διεθνούς επιπέδου, που τον κατέταξαν έβδομο στην ηλικιακή του ομάδα στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Τρίαθλου Ironman στη Χαβάη. Το 2011, κατέλαβε την ένατη θέση. Σήμερα εξακολουθεί να είναι ανταγωνιστικός αθλητής και παγκοσμίως γνωστός ειδικός που βοηθά ανθρώπους να ανακάμψουν από την οστεοπόρωση.

"Όταν δουλεύω με ασθενείς, στοχεύω να κερδίσω αυτό το παιχνίδι", λέει. "Δεν με νοιάζει πώς πρέπει να το κερδίσω εκτός από το να μην βλάψω το άτομο μέσα από τη διαδικασία. Δεν σκοπεύω να τους αφήνω υπό φαρμακευτική αγωγή για μεγάλο χρονικό διάστημα, και αν δεν χρειάζεται να πάρουν φάρμακα τότε δεν τα συμπεριλαμβάνω. Απλώς προσαρμόζουμε τη διατροφή, τη δίαιτα και την άσκηση, τέτοια πράγματα.

Οι άνθρωποι έρχονται σε μένα με τιμές T συνήθως κάτω από -4,5, και αυτό είναι κάτι επείγον. Πρέπει να απαλλάξουμε γρήγορα αυτούς τους ανθρώπους από το πρόβλημα. Εάν έχουν μόνο -2.8 ή -3.0, αυτό δεν είναι δύσκολη υπόθεση. Συνήθως μπορούμε να το χειριστούμε με μόνο διατροφή. Ωστόσο καθένας είναι μια διαφορετική περίπτωση."

Φτάνοντας στην αιτία
Η οστεοπόρωση δεν συμβαίνει απλώς ξαφνικά. Ο καθιστικός τρόπος ζωής, η παχυσαρκία, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και μια διατροφή πολύ πλούσια σε πρωτεΐνη αναφέρονται συνήθως ως παράγοντες και το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο κατάγματος των οστών κατά 15 τοις εκατό.1 Το χρόνιο ψυχολογικό στρες αυξάνει επίσης τον κίνδυνο για οστεοπόρωση.2

Πολλά φάρμακα μπορεί να αυξήσουν την απώλεια οστού και τον κίνδυνο κατάγματος. Κάποια από αυτά είναι τα αντιπηκτικά ηπαρίνη και βαρφαρίνη, τα διουρητικά, τα ανοσοκατασταλτικά κυκλοσπορίνη και κορτιζόνη, τα αντικαταθλιπτικά SSRI (εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης), η μεδροξυπρογεστερόνη (χρησιμοποιείται για αντισύλληψη), τα φάρμακα για τον διαβήτη, η ορμόνη του θυρεοειδή, φάρμακα χημειοθεραπείας και φάρμακα όπως οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων που μειώνουν την ποσότητα οξέος στο στομάχι.3

Ένα χαρακτηριστικό πολλών από αυτές τις κατηγορίες φαρμάκων είναι ότι παρεμβαίνουν, άμεσα ή έμμεσα, στον μεταβολισμό του φωσφόρου και του ασβεστίου στο σώμα.

Αλλά ο κοινός παρονομαστής στις περισσότερες, αν όχι όλες οι "αιτίες" της οστεοπόρωσης που αναφέρονται παραπάνω είναι το γεγονός ότι επηρεάζουν αρνητικά την υγεία του εντέρου και προκαλούν φλεγμονώδεις αντιδράσεις που επηρεάζουν δυσμενώς το ανοσοποιητικό σύστημα.

"Οτιδήποτε αυξάνει το ανοσοποιητικό σύστημα θα επηρεάσει τα οστά σας, επειδή οι οστεοκλάστες που διαλύον τα οστά είναι μια μορφή λευκών αιμοσφαιρίων", λέει ο ΜακΚόρμικ. "Άρα σχετίζονται στενά με το ανοσοποιητικό σας σύστημα."

Ο μυελός των οστών περιέχει δύο είδη βλαστικών κυττάρων, των «αρχικών» δηλαδή κυττάρων που αναπτύσσονται σε όλα τα κύτταρα του σώματος: αιμοποιητικά και μεσεγχυματικά. Τα μεσεγχυματικά γίνονται, μεταξύ άλλων, οστεοβλάστες, τα κύτταρα που χτίζουν οστά, ενώ οι οστεοκλάστες που διασπούν τα οστά είναι ένας από τους τύπους κυττάρων που προέρχονται από αιμοποιητικά κύτταρα.4

Κανονικά, οι οστεοβλάστες και οι οστεοκλάστες συνεργάζονται για να διαλύσουν τους παλαιότερους, πιο αδύναμους οστικούς ιστούς και να τους ξαναχτίσουν ισχυρότερους από πριν. Όμως, όπως εξηγεί ο ΜακΚόρμικ, εάν υπάρχει διαταραχή στον τρόπο με τον οποίο διαφοροποιούνται τα αιμοποιητικά και τα μεσεγχυματικά κύτταρα, μπορεί να δημιουργηθεί αυξημένη δραστηριότητα οστεοκλαστών και μειωμένη δραστηριότητα οστεοβλαστών.

Αυτό σημαίνει ότι, με την πάροδο του χρόνου, όλο και περισσότερα κύτταρα καταστρέφουν τα οστά και όλο και λιγότερα κύτταρα δημιουργούν, με αποτέλεσμα την απώλεια οστού.

"Οτιδήποτε προκαλεί το ανοσοποιητικό σας σύστημα, όπως τα προβλήματα του εντέρου, προκαλεί στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος να στείλουν αυτό που ονομάζεται προφλεγμονώδεις κυτοκίνες όπως οι ιντερλευκίνες και ο παράγοντας νέκρωσης όγκων και όλοι αυτοί οι διαφορετικοί χημικοί αγγελιοφόροι αυξάνουν το σύστημα ανοσολογικής απόκρισης", λέει ο ΜακΚόρμικ. "Οι οστεοκλάστες ανταποκρίνονται σε αυτήν την φλεγμονώδη απόκριση στο έντερο και εντείνουν τη δράση τους."

Επειδή είναι ουσιαστικά εξειδικευμένα λευκά αιμοσφαίρια, οι οστεοκλάστες είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι στις φλεγμονώδεις κυτοκίνες. Η χρόνια φλεγμονή σε οποιαδήποτε περιοχή του σώματος μπορεί να τους υποκινήσει να επιταχύνουν την αποδόμηση των οστών.1

Η οστεοπόρωση σχετίζεται επίσης πολύ με το κολλαγόνο. "Τα οστά σας αποτελούνται από μέταλλα, οστεοβλάστες, οστεοκλάστες και κολλαγόνο, το οποίο αποτελείται από πολλούς τύπους πρωτεϊνών, οι οποίοι με τη σειρά τους αποτελούνται από διάφορα αμινοξέα", λέει ο Δρ Γιουτζίν Ζαμπιέρον, φυσικοπαθητικός και ειδικός στην οστεοπόρωση από του Γούντμπερι του Κονέκτικατ.

"Τα αμινοξέα είναι το μικρότερα μέρη της πρωτεΐνης και χωρίς το σωστό υδροχλωρικό οξύ στο στομάχι δεν μπορείτε να αφομοιώσετε αμινοξέα όπως η γλυκίνη, η λυσίνη, η θειαμίνη, η γλουταμίνη και η προλίνη. Και όλα αυτά είναι πολύ σημαντικά αμινοξέα που δημιουργούν κολλαγόνο.

"Αν δεν έχετε τις πρώτες ύλες για το σώμα ώστε να δημιουργήσει αρχικά κολλαγόνο, τότε δεν θα μπορείτε ποτέ να το ξαναφτιάχνετε. Έτσι η οστεοπόρωση θεωρείται μια ασθένεια του κολλαγόνου."

Ο Ζαμπιέρον έχει βοηθήσει με επιτυχία πολλούς ασθενείς με σοβαρή οστεοπόρωση χωρίς φαρμακευτική αγωγή και λέει ότι εξαρτάται πραγματικά από το πόσο αφοσιωμένο είναι ένα άτομο στο να βρει την υποκείμενη αιτία, αναζητώντας τα πράγματα που οι συμβατικοί γιατροί δεν λαμβάνουν υπόψη, και στη συνέχεια, μένοντας συνεπείς σε ένα πρόγραμμα θεραπείας.

"Μπορεί να χρειαστεί λίγος χρόνος και ερευνητική δουλειά, αλλά πρέπει να το κάνετε με τη δέουσα επιμέλεια", λέει. "Είχα μία ασθενή που είχε οστεοπόρωση για χρόνια. Δοκίμασε μεταλλικά στοιχεία και άλλαξε εντελώς τη διατροφή της, και δεν είχε καμία επίδραση. Τελικά ήρθε σε μένα και έκανα μια ανάλυση κοπράνων αναζητώντας δείκτες δυσαπορρόφησης.

"Κοίταξα τις τροφές που έτρωγε, και σίγουρα, ήταν πολύ ευαίσθητη στη γλουτένη σίτου που της δημιούργησε σχεδόν μια υποκλινική κοιλιοκάκη. Έτσι, ανεξάρτητα από το πόσα μέταλλα θα έπαιρνε, δεν μπορούσε να τα απορροφήσει. Διέκοψε αυτές τις φλεγμονώδεις τροφές, τα επίπεδα αμινοξέων της αυξήθηκαν και τώρα επιτέλους σημειώνουμε πρόοδο."

Η επιστήμη μόλις τώρα αρχίζει να προχωρά στις λεπτές και συστημικές αιτίες της οστεοπόρωσης. Μετά από 20 χρόνια εργασίας και μελέτης, μέχρι σήμερα ο ΜακΚόρμικ δεν είναι σίγουρος τι προκάλεσε την οστεοπόρωση σε αυτόν.

"Νομίζω ότι συνήθως είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων", λέει. "Για μένα, η γλουτένη ήταν ένα σημαντικός λόγος. Αλλά νομίζω ότι ένα μεγάλο μέρος ήταν ότι καταπονήθηκα από τις σκληρές προπονήσεις όταν ήμουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του76. Έχω πάει σε επτά ομάδες παγκόσμιου πρωταθλήματος. Έχω πάρει μέρος σε πέντε Ironmans. Έκανα ποδήλατο πέντε ωρών και δεν θα έπαιρνα καθόλου τροφή μαζί μου.

"Νομίζω ότι όλα αυτά συνδυάστηκαν. Νόμιζα ότι ήμουν άφθαρτος. Αλλά η πραγματικότητα είναι ότι είμαι λίγο ευάλωτος. Όλοι είμαστε."

Τεστ οστεοπόρωσης
Η μέτρηση οστικής πυκνότητας είναι το μόνο τεστ που χρησιμοποιείται για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης επειδή σας λέει εάν έχετε φυσιολογική οστική πυκνότητα, χαμηλή οστική πυκνότητα (οστεοπενία) ή οστεοπόρωση.

Ωστόσο, όπως προειδοποιεί ο Δρ Γιουτζίν Ζαμπιέρον, "Μια σάρωση οστών δείχνει ότι υπάρχει οστεοπόρωση, αλλά δεν δείχνει την αιτία. Πρέπει πραγματικά να κάνετε εργαστηριακή ανάλυση που θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προχωρήσει ο επαγγελματίας υγείας την συγκεκριμένη κατάσταση."

Ο Δρ Κι ΜακΚόρμακ συμφωνεί. Λέει ότι δύο από τους πιο σημαντικούς ελέγχους που πρέπει να γίνουν είναι αυτοί για δείκτες επαναρρόφησης οστών και σχηματισμού οστών. Οι δείκτες επαναρρόφησης οστών περιλαμβάνουν την ανθεκτική σε τρυγικό οξύ φωσφατάση (TRAP) και προϊόντα διάσπασης κολλαγόνου (όπως συνδέσεις πυριδινίου, γαλακτοζυλ-υδροξυλυσίνη και τελοπεπτίδια CTx και NTx.)

Εάν αυτοί οι δείκτες είναι υψηλοί, αυτό δείχνει ότι οι οστεοκλάστες αυξάνονται και εάν οι οστεοκλάστες πολλαπλασιάζονται, αυτός είναι ένας ισχυρός δείκτης ότι μπορεί να εμπλέκεται κάποιο είδος φλεγμονής.

Ένα τεστ για το P1nP (ολικό προκολαγόνο τύπου 1 Ν-τερματικό προπεπτίδιο) είναι ο προτιμώμενος δείκτης για το σχηματισμό οστού και μια ένδειξη για το πόση δραστηριότητα οστεοβλαστών υπάρχει. Χαμηλή τιμή, σημαίνει ότι το σώμα δεν φτιάχνει οστά.

Ένα 24ωρο τεστ ασβεστίου ούρων ελέγχει την απώλεια ασβεστίου από τον ορό του αίματος. Εάν αυτό είναι υψηλό, αυτό δείχνει ότι ενδέχεται να έχετε πρόβλημα παραθυρεοειδούς. Υπάρχει ένα τεστ PTH για να δείτε εάν οι παραθυρεοειδικές ορμόνες είναι αυξημένες.

Ο πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός (PHPT) θεωρείται αιτία δευτερογενούς οστεοπόρωσης επειδή η πάθηση αυτή προάγει τη δραστηριότητα των οστεοκλαστών και την επαναρρόφηση των οστών.5

Ένα τεστ αίματος για κυτοκίνες μετρά κυτοκίνες- μικρές πρωτεΐνες που χρησιμοποιούν τα ανοσοκύτταρα για επικοινωνία - συμπεριλαμβανομένων της ιντερλευκίνης (IL) -1 βήτα, IL-6, IL-8 και του παράγοντα νέκρωσης όγκου άλφα, που εμπλέκονται στη φλεγμονή και μπορούν να προκαλέσουν βλάβη όταν αυξάνονται.

Ο Δρ Ζαμπιέρον συνιστά τεστ για το αμινοξύ ομοκυστεΐνη, επειδή η υψηλή συγκέντρωση ομοκυστεΐνης μπορεί να αποδυναμώσει το οστό παρεμβαίνοντας στις δομές κολλαγόνου, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο οστεοπορωτικού κατάγματος.6

Εάν χρησιμοποιείτε φαρμακευτική αγωγή
Όπως επισημαίνει ο Δρ Ζαμπιέρον, οι ασθενείς που λαμβάνουν συγκεκριμένα φαρμακευτικά σκευάσματα μακροπρόθεσμα είναι πιθανώς υποψήφιοι για οστεοπόρωση.

Εάν χρησιμοποιείτε για προβλήματα του στομάχου αναστολείς αντλίας πρωτονίων ή H2 αποκλειστές, αυτά τα φάρμακα θα εμποδίσουν την ικανότητά σας να απορροφάτε αμινοξέα και δημιουργείται μια γενική δυσαπορρόφηση θρεπτικών ουσιών ζωτικής σημασίας για την οικοδόμηση και διατήρηση των οστών.

Εάν παίρνετε τέτοια φάρμακα, προτείνει να κάνετε τεστ για να εξετάσετε τα επίπεδα ασβεστίου, μαγγανίου, μαγνησίου, στροντίου, βορίου, ψευδαργύρου και άλλων θρεπτικών συστατικών στον οργανισμό.

Ο Δρ Ζαμπιέρον συνιστά επίσης τον έλεγχο για ανεπάρκειες βιταμίνης D και βιταμίνης Κ, ειδικά για άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά φάρμακα.

Το πρόβλημα με το DXA
Το χρυσό πρότυπο για τον έλεγχο των οστών είναι η «διπλής ενέργειας απορροφησιομετρία ακτίνων Χ» ή αλλιώς DXA (dual energy x-ray absorptiometry) μία τεχνική ακτίνων Χ. Γίνεται ένεση με ένα ραδιενεργό υγρό εκ των προτέρων, στη συνέχεια ζητείται να ξαπλώσετε σε οριζόντια επιφάνεια, ενώ γίνεται σάρωση για μισή ώρα έως μια ώρα, ή ακόμη περισσότερο εάν απαιτείται πλήρης τρισδιάστατη προβολή. Οι μετρήσεις λαμβάνονται συνήθως από τη σπονδυλική στήλη, το ισχίο, τη φτέρνα και το αντιβράχιο.

Όμως, η ακρίβεια αυτού του τύπου σάρωσης μπορεί εύκολα να αποσυντονιστεί. ‘Μια βόλτα γύρω από το δωμάτιο προκαλεί αλλαγές στη μέτρηση μέχρι και 6 τοις εκατό (στο ισχίο), το οποίο αντιστοιχεί σε έξι έτη απώλειας οστών, σύμφωνα με τα συνήθη ποσοστά’, αναφέρει η Σούζαν Οτ, καθηγήτρια ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ.1

Η κακή ποιότητα του μηχανήματος ελέγχου και το υψηλό ποσοστό σφάλματος του χειριστή μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Η τεχνική αυτή μετρά πολλές διαφορετικές περιοχές ταυτόχρονα, αλλά αυξάνει επίσης τον κίνδυνο ψευδών θετικών αποτελεσμάτων.

‘Προφανώς μπορούν να ληφθούν μεγάλες αλλαγές ως ένδειξη βελτίωσης ή δραματικής απώλειας οστικής μάζας, αλλά μπορεί απλώς να οφείλονται στην μειωμένη ακρίβεια των μετρήσεων και την κακή τεχνική’, έγραψε ο Ντέιβιντ Ρέιντ, ρευματολόγος στο Νοσοκομείο του Αμπερντίν, στη Σκοτία, μαζί με τους συνεργάτες του.2

Οι μελέτες δείχνουν ότι τα τεστ DXA δεν είναι απαραίτητα πολύ ακριβή. Σε μια μελέτη, οι σαρώσεις απέτυχαν να ανιχνεύσουν οστεονέκρωση στο ένα έκτο των επιβεβαιωμένων περιπτώσεων.3

Τα προβλήματα βάρους (είτε λιποβαρή είτε υπέρβαρα άτομα), η ηλικία (άνω των 60) και ακόμη και η αρθρίτιδα μπορεί να επηρεάσουν πολύ τα αποτελέσματα. Στην πραγματικότητα, ολόκληρη η προσπάθεια μέτρησης οστικής μάζας μπορεί να είναι άχρηστη, καθώς η οστική μάζα δεν έχει απαραίτητα τίποτα να κάνει με την αντοχή των οστών. Το φθόριο, για παράδειγμα, προκαλεί μεγάλη αύξηση της οστικής μάζας, αλλά μειώνει τη δύναμή της. Αυτός είναι ο λόγος που ηλικιωμένοι πληθυσμοί σε κοινότητες που ακολουθούν φθορίωση δείχνουν αυξημένη οστεοπόρωση.

Επίσης, κάποια φάρμακα μπορούν να αυξήσουν την οστική μάζα κατά 5 τοις εκατό, αλλά επειδή η δομή των οστών έχει καταστραφεί, τα φάρμακα δεν τα κάνουν πιο δυνατά.

Η έρευνα δείχνει ότι μόνο το 50 τοις εκατό των ανθρώπων που θεωρείται ότι βρίσκονται σε κίνδυνο κατάγματος εξαιτίας της μειωμένης οστικής του πυκνότητας, τελικά θα υποστούν ένα τέτοιο κάταγμα.4

Βιβλιογραφικές αναφορές

  1. 1. BMJ, 1994; 308: 931-2
  2. 2. BMJ, 1994; 308: 1567
  3. 3. Παρουσίαση στην 66οετήσια συνάντηση της Αμερικανικής Ακαδημίας Ορθοπεδικών Χειρουργών, 1999, Καλιφόρνια
  4. 4. BMJ, 1996; 312: 296-7

 

Ο μύθος του γάλακτος
Το ασβέστιο έχει πολλές λειτουργίες στο σώμα, όπως στην ανάπτυξη και συντήρηση των οστών, στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, στην πήξη του αίματος και την επούλωση πληγών. Ωστόσο, παρά τη συνεχιζόμενη επιμονή της βιομηχανίας γάλακτος ότι το ασβέστιο από γαλακτοκομικά προϊόντα χτίζει ισχυρά οστά, η έλλειψη ασβεστίου δεν θεωρείται πλέον ο ένοχος πίσω από την οστεοπόρωση.

Μελέτες τώρα δείχνουν ότι η διατροφική πρόσληψη ασβεστίου δεν σχετίζεται με κίνδυνο κατάγματος. Και δεν υπάρχουν κλινικά στοιχεία που να δείχνουν ότι η αύξηση του ασβεστίου από τις πηγές τροφίμων αποτρέπει τα κατάγματα.7

Στην πραγματικότητα, μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες που πίνουν μεγάλες ποσότητες γάλακτος έχουν υψηλότερη συχνότητα καταγμάτων οστού από εκείνες που δεν το κάνουν. 8 Και τα κατάγματα του ισχίου είναι πιο συχνά σε άτομα που καταναλώνουν περισσότερα γαλακτοκομικά προϊόντα και λαμβάνουν μεγάλες ποσότητες ασβεστίου.9

Τι πρέπει να κάνετε
"Η οστεοπόρωση είναι κάτι παραπάνω από έλλειψη ασβεστίου", λέει ο φυσικοπαθητικός Γιουτζίν Ζαμπιέρον. "Και δεν πρόκειται για αυτά που τρώτε, αλλά για αυτά που απορροφάτε. Όσον αφορά τη διατροφή, μπορείτε να βρείτε πολύ κακή οστεοπόρωση σε χορτοφάγους και πραγματικά κακή οστεοπόρωση σεκρεατοφάγους. Δεν υπάρχει πραγματικά μία βέλτιστη διατροφή. Εξαρτάται από το άτομο."

Ωστόσο, εδώ παρατίθενται μερικές προτάσεις για την πρόληψη της οστεοπόρωσης εξαρχής.

Συμπληρώματα διατροφής
Ασβέστιο (προτεινόμενη μορφή: Calcium malate chelate). Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 500-700 mg/μέρα.

Μαγνήσιο (προτεινόμενη μορφή: Magnesium malate chelate). Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 300-400mg/μέρα.

Συμπύκνωμα μικροκρυσταλλικού υδροξυαπατίτη. Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 500mg/μέρα.

Βιταμίνη K. (σε μορφή MK4). Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 50-90 micrograms/μέρα.

Βιταμίνη D. Κάντε εξέταση για να δείτε πόση ποσότητα χρειάζεστε. "Κάποιοι ασθενείς μου παίρνουν 7.000 mg τη μέρα, και κάποιοι παίρνουν 1,000," λέει ο ΜακΚόρμικ. "Κάνετε τον έλεγχο τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο γιατί τότε είναι το τέλος του χειμώνα. Αν είστε στο 50 [ng/mL] τότε πάρτε 1,000mg τη μέρα. Αν είστε στο 20 [ng/mL], τότε ανεβάστε τη δοσολογία στα 5,000 mg τη μέρα."

Βότανα
Rehmannia: Πρόκειται για ένα βότανο που χρησιμοποιείται στην κινεζική ιατρική και βοηθά τους οστεοβλάστες να δημιουργήσουν νέα οστά ενώ μειώνει το ρυθμό που οι οστεοκλάστες καταστρέφουν τα οστά. Το Rehmannia μπορεί να μειώσει τη γλυκόζη στο αίμα. Μην το πάρετε εάν λαμβάνετε φάρμακα για διαβήτη.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: ως βάμμα, χρησιμοποιήστε 4-12mL/μέρα. αποξηραμένο βότανο, 10-30g/μέρα

Black cohosh (Σιμισιφούγκα): Το βότανο αυτό είναι ένας εκλεκτικός διαμορφωτής υποδοχέα οιστρογόνων που έχει αποδειχθεί ότι έχει καλές επιδράσεις στα οστά. Μπορεί όμως να μην είναι ασφαλές για γυναίκες που είναι έγκυες, είχαν καρκίνο του μαστού ή που έχουν ενδομητρίωση. Μην πάρετε εάν διατρέχετε κίνδυνο επιληπτικών κρίσεων, εγκεφαλικού επεισοδίου, θρόμβων στο αίμα ή έχετε ηπατική νόσο ή αν χρησιμοποιείτε αντισυληπτικά χάπια, θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης, φάρμακα αρτηριακής πίεσης ή ηρεμιστικά.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: 20-40 mg δισκία εκχυλίσματος δύο φορές/μέρα. Δεν συνιστάται η λήψη του για χρονικό διάστημα πάνω από έξι μήνες.

Drynaria fortunei (Gu-Sui-Bu): Πρόκειται για ένα κινέζικο φυτικό φάρμακο, ωφέλιμο για τραύμα στα οστά και πιθανώς οστεοπόρωση.

Προτεινόμενη ημερήσια δόση: 1mL/μέρα.

Άσκηση
Περπατήστε, παίξτε τένις ή τρέξτε. Σκούντημα. Εάν παίζετε γκολφ, περπατήστε αντί να χρησιμοποιήσετε αμαξίδιο και μεταφέρετε τη δική σας τσάντα. Πάρτε τις σκάλες αντί για τον ανελκυστήρα. Η προπόνηση δύναμης και η άσκηση με αντιστάσεις είναι γνωστό ότι είναι εξαιρετικά ευεργετική για τη διατήρηση της οστικής και μυϊκής μάζας. Εάν δεν μπορείτε να κινηθείτε, χρησιμοποιήστε μια μηχανή δόνησης ολόκληρου του σώματος όπως αυτή που ανέπτυξε η NASA για να διατηρήσει την οστική μάζα στους αστροναύτες.


Πηγές

Dr Keith McCormick, DC: www.mccormickdc.com
Dr Eugene Zampieron, ND: www.drznaturally.com

Βιβλιογραφικές αναφορές

1 Clin Cases Miner Bone Metab, 2015; 12: 111-5
2 J UOEH, 2015; 37: 245-53
3 Mayo Clin Proc, 2011; 86: 338-43; Osteoporos Int, 2017; 28: 2741-6
4 Exp Hematol, 1997; 25: 19-25
5 Aging (Milano), 1998; 10: 225-31
6 N Engl J Med, 2004; 350: 2042-9
7 BMJ, 2015; 351: h4580
8 Am J Public Health, 1997; 87: 992-7
9 J Nutr, 1986; 116: 2316-9

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα του πεπτικού συστήματος, που επηρεάζουν έως και το 15% των ατόμων στις ανεπτυγμένες χώρες.

Παρ' όλα αυτά, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου – σπαστική κολίτιδα - είναι ένα μυστήριο για πολλούς συμβατικούς γιατρούς. Ενώ το γαστρεντερικό σύστημα είναι σαφές ότι δεν λειτουργεί καλά, οι εργαστηριακές έρευνες είναι συνήθως άκαρπες, χωρίς να αποκαλύπτονται ανατομικές ή παθολογικές αιτίες για το πρόβλημα. Οι εξετάσεις κοπράνων, για παράδειγμα, συνήθως δεν οδηγούν σε σημαντικά ευρήματα: Καθόλου αίμα, όχι υπερβολικά λευκά, κανένα παράσιτο και κανένα βακτήριο.

Ένα άτομο με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου συνήθως έχει μια σειρά από κοιλιακά συμπτώματα: πονοκέφαλος, ναυτία, καούρα, αέρια, βλεννώδη κόπρανα, ανάγκη για συχνή ούρηση και κόπωση είναι κάποια από αυτά. Οι γυναίκες, που έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες από τους άνδρες να έχουν σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, συχνά υποφέρουν επίσης επώδυνες εμμηνορροϊκές περιόδους.

Αν και δεν είναι απειλητικό για τη ζωή, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ποιότητα ζωής ενός ατόμου. Τα άτομα αναφέρουν συχνά ότι βιώνουν απώλεια ελευθερίας, αυθορμητισμού και κοινωνικών επαφών, καθώς και συναισθήματα φόβου, ντροπής και αμηχανίας (Dig Dis Sci, 2009; 54: 1532–41).

Επιπρόσθετα στο πρόβλημα, η συμβατική θεραπεία είναι εξαιρετικά ανεπαρκής. Πολλές θεραπείες (όπως αντισπασμωδικά, αντιδιαρροϊκά, ηρεμιστικά και αγχολυτικά) μπορούν να βλάψουν περισσότερο παρά να βοηθήσουν και καμία από αυτές δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στη θεραπεία των συμπτωμάτων της πάθησης (J Chin Med Assoc, 2009; 72: 294–300).

Τα αντιχολινεργικά που εμποδίζουν τις επιδράσεις του νευροδιαβιβαστή ακετυλοχολίνη - όπως το Buscopan, για παράδειγμα, μπορεί προκαλεί ξηροστομία και θολή όραση (Phytomedicine, 2005; 12: 601–6), λαμβάνοντας υπόψη ότι οι διογκωτικοί παράγοντες και τα αντισπασμωδικά φάρμακα όπως το Spasmonal (κιτρική αλβερνη) μπορούν να προκαλέσουν ναυτία, ζάλη, κνησμό, εξάνθημα και πονοκέφαλο, σύμφωνα με το ηλεκτρονικό έντυπο φαρμάκων (http://emc.medicines.org.uk/medicine/15704/XPIL/Spasmonal+60mg/).

Επιπλέον, ένα φάρμακο έχει συνδεθεί ακόμη και με απειλητικές για τη ζωή ανεπιθύμητες ενέργειες. Το Alosetron (Lotronex), που χρησιμοποιείται για τη διαχείριση σοβαρής διάρροιας σε σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου σε γυναίκες, αποσύρθηκε από την αγορά το 2000 μετά από αναφορές για πέντε θανάτους και 70 περιπτώσεις σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών. Αυτές οι αντιδράσεις περιελάμβαναν ισχαιμική κολίτιδα (πυρετός και πόνος στο έντερο που προκαλείται από ανεπαρκή παροχή αίματος) και απόφραξη ή ρήξη του εντέρου ως επιπλοκή της σοβαρής δυσκοιλιότητας. Ωστόσο, οι συμβουλευτικές επιτροπές της Αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) συνέστησαν να εισαχθεί το φάρμακο το 2002 (αν και με περιορισμένη χρήση και διαθεσιμότητα) - η πρώτη περίπτωση που ένα φάρμακο επανήλθε στην αγορά των ΗΠΑ μετά την απόσυρσή του για λόγους ασφάλειας.

Ο Δρ Σίντνει Γουλφ, διευθυντής της Ομάδας Έρευνας για την Δημόσια Υγεία του Πολίτη, σχολίασε: «Με εξαίρεση ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του καρκίνου, η συχνότητα και η σοβαρότητα μιας απειλητικής για τη ζωή ανεπιθύμητης αντίδρασης - στην περίπτωση αυτή, η ισχαιμική κολίτιδα σε ασθενείς που χρησιμοποιούν alosetron - είναι από τις υψηλότερες που έχω δει για οποιοδήποτε άλλο φάρμακο.» (BMJ, 2002; 324:1053).

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ένας αυξανόμενος αριθμός ασθενών με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου στρέφονται στη συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική (Gastroenterol Clin Biol, 2009; 33 Suppl 1: S79–83).

Ο ρόλος της ζάχαρης
Μέρος του προβλήματος της θεραπείας του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου είναι ότι κανείς δεν ξέρει τι το προκαλεί. Η τελευταία έρευνα, ωστόσο, δείχνει ότι ορισμένες τροφές μπορεί να διαδραματίζσουν κάποιο ρόλο, μια ιδέα που οι εναλλακτικοί επαγγελματίες εξελίσσουν εδώ και χρόνια. Συγκεκριμένα, οι πιο πρόσφατες μελέτες αποκάλυψαν ότι το ένα τρίτο περίπου των ασθενών με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να έχουν προβλήματα με την επεξεργασία της φρουκτόζης, τον τύπο σάκχαρου που βρίσκεται στα φρούτα, μερικά λαχανικά, στο μέλι και το σιρόπι καλαμποκιού. Η «δυσαπορρόφηση φρουκτόζης», όπως είναι επίσημα γνωστή - η οποία αναφέρεται στην αποτυχία του σώματος να απορροφήσει πλήρως τη φρουκτόζη καθώς περνά μέσω του λεπτού εντέρου - μπορεί να οδηγήσει σε πολλά από τα συμπτώματα που εμφανίζονται συνήθως στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (J Am Diet Assoc, 2006; 106: 1631–9).

Σε μια αμερικανική μελέτη, οι ερευνητές στο Immanuel St Joseph's Hospital, μέρος του συστήματος υγείας Mayo στη Μινεσότα, εξέτασαν 80 ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και διαπίστωσαν ότι 31 (38%) είχαν επίσης δυσαπορρόφηση φρουκτόζης. Από αυτούς τους ασθενείς, οι 26 στη συνέχεια ξεκίνησαν δίαιτα χωρίς φρουκτόζη και εκείνοι που κατάφεραν να τηρήσουν τη δίαιτα (μόνο οι μισοί από αυτούς) παρατήρησαν σημαντικές βελτιώσεις στα συμπτώματά τους, όπως το κοιλιακό άλγος, το φούσκωμα, το αίσθημα πληρότητας, η δυσπεψία και η διάρροια. Οι ασθενείς που δεν επέμειναν στους διατροφικούς περιορισμούς, από την άλλη πλευρά, γενικά δεν είδαν καμία αλλαγή στα συμπτώματά τους (J Clin Gastroenterol, 2008; 42: 233–8).

Ομοίως, σε μια μελέτη 32 παιδιών με επίμονο ανεξήγητο κοιλιακό άλγος, 11 από αυτά βρέθηκαν να πάσχουν από δυσαπορρόφηση φρουκτόζης και, στη συνέχεια, έλαβαν δίαιτα χαμηλής φρουκτόζης. Μετά από δύο μήνες, όλα εκτός από δύο από αυτά τα παιδιά παρουσίασαν ταχεία βελτίωση των συμπτωμάτων τους και όλα συνέχισαν να αναφέρουν θετικές αλλαγές στη συνέχεια. Οι ερευνητές από το New York Medical College στις ΗΠΑ, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «η δυσαπορρόφηση της φρουκτόζης μπορεί να είναι ένα σημαντικό πρόβλημα στα παιδιά και ότι η διαχείριση της διατροφικής πρόσληψης μπορεί να είναι αποτελεσματική στη μείωση των γαστρεντερικών συμπτωμάτων» (J Pediatr Gastroenterol Nutr, 2008; 47: 303–8).

Παρόλο που η έρευνα για τον ακριβή ρόλο και τους μηχανισμούς πίσω από τη δυσαπορρόφηση της φρουκτόζης βρίσκεται ακόμη σε αρχικά στάδια, σε περιπτώσεις όπου συμπτώματα αερίων, φουσκώματος και διάρροιας φαίνεται να σχετίζονται με την κατανάλωση φρούτων, μια δίαιτα αποκλεισμού της φρουκτόζης μπορεί να αξίζει τον κόπο.

Άλλες προβληματικές τροφές
Εκτός από τα σάκχαρα φρούτων, άλλοι υδατάνθρακες με ανεπαρκή απορρόφηση - όπως η λακτόζη (βρίσκεται στο γάλα), οι φρουκτάνες (βρίσκονται στο σιτάρι και τα κρεμμύδια) και η σορβιτόλη (ένα κοινό γλυκαντικό) - μπορούν επίσης να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν τα συνήθη συμπτώματα του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (J Am Diet Assoc, 2009; 109: 1204–14; Curr Gastro ente rol Rep, 2009; 11: 368–74).

Επιπλέον, ορισμένες από τις τροφές που συνήθως συνιστώνται για την ανακούφιση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου μπορεί στην πραγματικότητα να επιδεινώνουν την κατάσταση. Το πίτουρο σίτου, για παράδειγμα, το οποίο συχνά συνταγογραφείται για δυσκοιλιότητα λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε φυτικές ίνες, βοήθησε μόνο το 10% των ασθενών σε μία μελέτη. Από την άλλη πλευρά, περισσότεροι από τους μισούς πάσχοντες που υποβλήθηκαν σε παρακολούθηση εκ νέου από ιατρούς στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Νότιου Μάντσεστερ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ανέφεραν ότι το πίτουρο σίτου έκανε τα συμπτώματά τους - συμπεριλαμβανομένων διαταραχών του εντέρου, κοιλιακής διαταραχής και πόνου— χειρότερα, οδηγώντας τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι «η υπερβολική κατανάλωση σιταριού στην κοινότητα μπορεί στην πραγματικότητα να δημιουργεί ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου». (Lancet, 1994; 344: 39–40).

Λαμβάνοντας υπόψη ότι το σιτάρι (μαζί με το γάλα και τα αβγά) είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους παράγοντες ενεργοποίησης των συμπτωμάτων σε άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, τέτοια αποτελέσματα δεν εκπλήσουν (AmJGastroenterol, 1998; 93: 2184–90).

Εάν προτείνεται οποιαδήποτε ίνα, τότε οι σπόροι Plantago - μια πηγή διαλυτών ινών που πωλούνται στο εμπόριο ως "psyllium" - φαίνεται να είναι καλύτερη επιλογή, αλλά μπορεί ακόμα να επιδεινώσει τα συμπτώματα σε κάποια άτομα. (Townsend Letter Docs, 2004; 252: 159).

Το προβιοτικό γιαούρτι είναι μια άλλη δημοφιλής πρόταση για άτομα με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αλλά αυτό επίσης μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Ενώ τα προβιοτικά μπορεί να είναι ευεργετικά για την πάθηση σε ορισμένους, τα γαλακτοκομικά προϊόντα έχουν βρεθεί ότι προκαλούν συμπτώματα σε σημαντικό ποσοστό των πασχόντων.

Σύμφωνα με τον Δρ Στέφεν O. Βάνγκεν, Διευθυντή Ιατρικής του Κέντρου Θεραπείας για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου στο Σιάτλ: «Ένας μεγάλος αριθμός των ασθενών μας που βιώνουν σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου στην πραγματικότητα υποφέρουν από αλλεργία στα γαλακτοκομικά προϊόντα, αλλά δεν το συνειδητοποιούν. Το γιαούρτι, αν και έχει υποστεί ζύμωση, εξακολουθεί να είναι γαλακτοκομικό προϊόν και μπορεί να αποτελέσει ισχυρή αιτία για τα πεπτικά τους προβλήματα. Για αυτούς τους ανθρώπους, δεν είναι επιθυμητή η κατανάλωση γιαουρτιού, ακόμη και εμπορικών σημάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε προβιοτικά βακτήρια» (Townsend Letter, 2008; June: 35).

Είναι σαφές ότι η δίαιτα είναι ένας κρίσιμος παράγοντας για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αλλά δεν υπάρχει προσέγγιση ενός μεγέθους για όλες τις επιτυχημένες θεραπείες. Ο πειραματισμός με τον περιορισμό ή την πλήρη εξάλειψη ορισμένων τροφών από τη συνήθη διατροφή σας ή / και η συνεργασία με έναν έμπειρο διατροφολόγο μπορεί να είναι ο καλύτερος τρόπος για να ελέγξετε την κατάσταση.

Άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις
Μαζί με την αλλαγή της διατροφής, υπάρχουν διάφοροι άλλοι φυσικοί τρόποι αντιμετώπισης του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου.

Υπνοθεραπεία. Συναισθηματικοί και ψυχολογικοί παράγοντες φαίνεται να εμπλέκονται στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, το οποίο μπορεί να εξηγήσει γιατί η ύπνωση έχει αποδειχθεί χρήσιμη για τους ασθενείς με την πάθηση.
Σύμφωνα με μια εκτενή ανασκόπηση της ιατρικής / επιστημονικής βιβλιογραφίας που διεξήχθη από το διάσημο Cochrane Collaboration, το οποίο κατέληξε σε μια συγκεντρωτική μετα-ανάλυση τεσσάρων μελετών στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 147 ασθενείς, η υπνοθεραπεία ήταν ανώτερη τόσο από την τυπική ιατρική αγωγή όσο και από την έλλειψη θεραπείας για την ανακούφιση του κοιλιακού πόνου και άλλων συμπτωμάτων του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου - τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα (Cochrane Database Syst Rev, 2007; 4: CD005110). Είναι σαφές, ωστόσο, ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες υψηλής ποιότητας προτού εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.

Χαλάρωση. Δεδομένου ότι πολλές δοκιμές έχουν ήδη προσδιορίσει το ρόλο των ψυχολογικών και συναισθηματικών παραγόντων ως ενεργοποιητών σε ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, συχνά συνιστώνται τεχνικές χαλάρωσης. Στη Γερμανία, η τεχνική που ονομάζεται «λειτουργική χαλάρωση» - ένας όρος που επινοήθηκε πριν από δεκαετίες για να περιγράψει μια μορφή χαλάρωσης που είναι επίσης γνωστή ως «self-hypnosis» - στοχεύει στη διατήρηση της ισορροπίας στο νευρικό σύστημα και φαίνεται να είναι ευεργετική.
Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή 80 ασθενών, οι οποίοι έλαβαν είτε λειτουργική χαλάρωση είτε ιατρική περίθαλψη (τυπική θεραπεία συν δύο συμβουλευτικές συνεδρίες) για πέντε εβδομάδες, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η λειτουργική χαλάρωση ήταν σημαντικά πιο αποτελεσματική. Πράγματι, τα θετικά αποτελέσματα - τόσο σωματικά όσο και διανοητικά - ήταν ακόμη παρόντα τρεις μήνες αργότερα (J Altern Complement Med, 2010; 16: 47–52).
Μια μικρής κλίμακας (21 ασθενείς με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου), τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή, που πραγματοποιήθηκε στη Σχολή Ιατρικής του Πανεπιστημίου Tohoku στην Ιαπωνία, περιελάμβανε τη χρήση της «αυτογενούς εκπαίδευσης», μιας τεχνικής χαλάρωσης που διδάσκει στο σώμα σας πώς να ανταποκρίνεται σε προφορικές εντολές μέσω έξι τυπικών ασκήσεων. Η τεχνική φαίνεται να συνδυάζει στοιχεία τόσο αυτο-ύπνωσης όσο και βιοανάδρασης. Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης υποδηλώνουν ότι η αυτογενής εκπαίδευση μπορεί να ωφελήσει «ενισχύοντας τον αυτοέλεγχο», όπως αντικατοπτρίζεται στις απαντήσεις των ασθενών σε ορισμένα ερωτηματολόγια που σχετίζονται με το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (Appl Psychophysiol Biofeedback, 8/12/2009; Epub).

Άσκηση. Υπάρχουν επίσης στοιχεία που υποδηλώνουν ότι η άσκηση μπορεί να είναι αποτελεσματική παρέμβαση για το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Όταν συγκρίθηκε εναντίον της συμβατικής θεραπείας σε μια δοκιμή 12 εβδομάδων, οι ασθενείς στην ομάδα άσκησης ανέφεραν σημαντική βελτίωση στα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας (Int J Sports Med, 2008; 29: 778-82). Μια άλλη δοκιμή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ακόμη και η ήπια σωματική δραστηριότητα μπορεί να μειώσει το αέρια και το κοιλιακό φούσκωμα (Am J Gastroenterol, 2006; 101: 2552–7).

Έλαιο μέντας. Σύμφωνα με μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, οκτώ από τις 12 ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο μελέτες έδειξαν στατιστικά σημαντικά θετικά αποτελέσματα με το έλαιο μέντας για την αντιμετώπιση του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου. Τα μέσα ποσοστά απόκρισης, ως αντανάκλαση της «συνολικής επιτυχίας», ήταν 58% για το έλαιο μέντας και 29% για το εικονικό φάρμακο. Ωστόσο, παρόλο που το έλαιο μέντας είναι συνήθως σε ειδικά επικαλυμμένες κάψουλες που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία του στομάχου, αυτές οι κάψουλες μπορεί ακόμα να οδηγήσουν σε παρενέργειες όπως καούρα ή ερεθισμό του ορθού (Phytomedicine, 2005; 12: 601–6).

Κινέζικα φυτικά φάρμακα. Σε μια δοκιμή που περιελάμβανε περισσότερους από 100 ασθενείς, εκείνοι που υποβλήθηκαν σε θεραπεία με κινέζικα βότανα, χρησιμοποιώντας φόρμουλες είτε εξατομικευμένες είτε τυποποιημένες, είδαν σημαντικές βελτιώσεις όσον αφορά τα συμπτώματα του εντέρου καθώς και τη συνολική ποιότητα ζωής. Ωστόσο, μόνο η ομάδα που έλαβε κινέζικα βότανα προσαρμοσμένα στον ασθενή ήταν σε θέση να διατηρήσει τη βελτίωση 14 εβδομάδες αργότερα. Επιπλέον, μόνο δύο ασθενείς που έλαβαν κινέζικα βότανα ανέφεραν τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες: ο ένας παραπονέθηκε για γαστρεντερική δυσφορία ενώ ο άλλος παρουσίασε πονοκεφάλους (JAMA, 1998; 280: 1585–9).

Άλλα βότανα. Τα περισσότερα από τα βότανα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου είναι αυτά που είναι γνωστά ως carminatives - έχουν μια ηρεμιστική, τονωτική και καθαριστική δράση στο έντερο. Αυτά περιλαμβάνουν τη μέντα (Mentha piperita), το χαμομήλι (Matricaria recutita), το μάραθο (Foeniculum vulgare), το γλυκάνισο (Pimpinella anisum), το κάρδαμο (Elettaria cardamomum), το κύμινο (Carum carvi) και το τζίντζερ (Zingiber officinale). Το τζίντζερ είναι συχνά η θεραπεία επιλογής, σύμφωνα με πολλούς φυσικοπαθητικούς. Σε μια διπλή-τυφλή, τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή, μείωσε τη διάρροια, τον μετεωρισμό και τον εντερικό σπασμό (Lancet, 1982; i: 655-7). Το τζίντζερ μπορεί επίσης να μειώσει τους σπασμούς των κολικών, τον μετεωρισμό, τη ναυτία και τη διάρροια. Οι σπόροι των κυμινοειδών, ο άνηθος και το μάραθο έχουν παρόμοια αποτελέσματα (Weiss RF, Herbal Medicine, Gothenburg: AB Arcanum, 1988).
Ένα καλό γενικό τονωτικό είναι ένα μείγμα σε σκόνη από ρίζα υδραστίδας, ρίζα γλυκόριζας, ρίζα γεντιανής, ρίζα τζίντζερ, φύλλα παπάγιας, ρητίνη μύρου, ιρλανδικά βρύα και σπόρους τριγωνέλλας (Mowrey D, The Scientific Validation of Herbal Medicine, New Canaan, Conn: Keats Publishing, 1986). Συμβουλευτείτε έναν φαρμακοποιό για τις ακριβείς ποσότητες.

Βελονισμός. Τα αποτελέσματα μιας δοκιμής στις ΗΠΑ διαπίστωσαν ότι ο βελονισμός σε συνδυασμό με τη μόξα μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικός για τη διαχείριση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (GastroenterolNurs, 2009; 32: 243–55). Ωστόσο, μια μεγάλη ανασκόπηση των μελετών έως το 2006 βρήκε μόνο έξι τυχαιοποιημένες δοκιμές, οι οποίες, στην πραγματικότητα, ήταν ασαφείς λόγω κακής ποιότητας ή έλλειψης σύγκρισης, λόγω των πάρα πολλών διαφορών στις μεταβλητές που μελετήθηκαν.
Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν είναι ακόμη σαφές εάν ο παραδοσιακός βελονισμός είναι καλύτερος από τον εικονικό βελονισμό στη μείωση των συμπτωμάτων του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (Cochrane Database Syst Rev, 2006; 4: CD005111).

(στο τέλος του άρθρου υπάρχουν προτάσεις για την ανακούφιση ή την αντιμετώπιση των παρενεργειών που προκαλούν τα EMFs. Επίσης παρατίθενται 171 έρευνες και μελέτες για κάθε είδος παρενέργειας).

Εξακολουθείτε να πιστεύετε ότι η ανεξέλεγκτη έκθεση στην ακτινοβολία ηλεκτρομαγνητικών πεδίων (EMF) και σε ραδιοσυχνότητες (RF) δεν είναι κάτι που θα πρέπει να μας ανησυχεί; Τότε σας προτείνω να δείτε το εξαιρετικό ντοκιμαντέρ «5G Apocalypse - The Extinction Event» της Sacha Stone. Επίσης πριν ξεκινήσετε να διαβάζετε αυτό το άρθρο θα ήταν καλό να έχετε ρίξει μια ματιά (πολύ σχολαστικά) στα εξής:

1. Στην αναφορά του επιστημονικού περιοδικού Scientific America: We have no reason to believe 5G is safe.

2. Την έρευνα-σοκ που επικαλέστηκε ο μηχανολόγος / ηλεκτρολόγος και μηχανικός Περιβάλλοντος Δρ Θεόδωρος Μέτσης: «Όπου εφαρμόζεται τεχνολογία πέμπτης γενιάς 5G ο covid-19 θερίζει». Μελετώντας με προσοχή την έρευνα του Ισπανού βιολόγου Bartomeu Payeras i Cifre, ο Δρ Μέτσης εξηγεί ότι «στις χώρες όπου εφαρμόζεται ήδη η τεχνολογία πέμπτης γενιάς παρουσιάζονται αυξημένα κρούσματα κορωνοϊού». Ο Ισπανός καθηγητής, θέλοντας να διαπιστώσει αν υπάρχει σχέση μεταξύ του Covid-19 και της τεχνολογίας 5G, έλαβε ένα μεγάλο στατιστικό δείγμα από την πληροφόρηση που δημοσιεύεται καθημερινά. Για να αποφύγει πλασματικά νούμερα, έκανε συσχέτιση των κρουσμάτων του Covid-19 σε σχέση πάντα με τον πληθυσμό αντί να λάβει απόλυτους αριθμούς και, βεβαίως, απέκλεισε αριθμούς από κράτη που ενδεχομένως αποκρύπτουν τα πραγματικά στοιχεία» σημειώνει ο Έλληνας επιστήμονας.
Στην πρώτη εικόνα που συμπεριλαμβάνεται στην έρευνα του Ισπανού καθηγητή Βιολογίας αναφέρονται κράτη με το μεγαλύτερο ποσοστό εμφάνισης Covid-19, τα οποία λαμβάνουν και σήμα 5G από δορυφόρους.

Στη δεύτερη γίνεται αναφορά στη στατιστική των τεσσάρων μεσογειακών χωρών με τις ίδιες κλιματολογικές συνθήκες (Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα), όπου οι διαφορές των κρουσμάτων του Covid-19 παρουσιάζουν πολύ μεγάλες αποκλίσεις αναλογικά με τον πληθυσμό τους.

3. Την αιτιολογική έκθεση του Αλκιβιάδη Κ. Κεφαλά, διδάκτορα Φυσικής του πανεπιστημίου του Μάντσεστερ στη Βρετανία και διευθυντή του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών: «Θανάσιμη και όχι απλά επικίνδυνη αποβαίνει η έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού στη μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία των κεραιών κινητής τηλεφωνίας-«χτυπώντας» άμεσα το καμπανάκι και για τις επιπτώσεις από την ακτινοβολία του δικτύου 5G.» Σύμφωνα με τον καθηγητή, η αλληλεπίδραση των Μη Ιονιζουσών Ακτινοβολιών (ΜΙΑ) στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον είναι ένα σχετικά παλαιό πρόβλημα, που πρωτοεμφανίστηκε στην ερευνητική δραστηριότητα της NASA ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1950. Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα οι ερευνητές πίστευαν ότι η αλληλεπίδραση των ΜΙΑ ήταν μόνο θερμική και, συνεπώς, μπορεί να οριστεί ένα κατώτερο κατώφλι βλάβης. Όπως εξηγεί ο Έλληνας επιστήμονας, είναι γνωστό και τεκμηριωμένο με χιλιάδες επιστημονικές δημοσιεύσεις σε διεθνή έγκριτα επιστημονικά περιοδικά ότι η μικροκυματική ακτινοβολία θραύει τους χημικούς δεσμούς του DNA/RNA.

4.Τo άρθρο του περιοδικού Nature : What 5G means for our health

Η έκθεση στα EMF έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία 100 χρόνια
Σκεφτείτε ότι σε προηγούμενες και λιγότερο έντονες γενιές ασύρματης τεχνολογίας (2G, 3G, 4G), είχε αποδειχθεί ότι τα EMF προκαλούν σοβαρή βλάβη (συσωρευτική, με τη πάροδο του χρόνου). Είναι πλέον προφανές ότι ο πρωταρχικός κίνδυνος των EMF, είναι η μιτοχονδριακή βλάβη που προκαλείται από τον υπεροξυνιτρίτη, έναν από τους πιο καταστροφικούς τύπους αντίδρασης Αζώτου.

Στις συσκευές που εκπέμπουν συνέχεια ακτινοβολία EMF (σε επίπεδα που προκαλούν βλάβη στα μιτοχόνδριά μας), περιλαμβάνονται τα κινητά τηλέφωνα, οι πύργοι κινητής τηλεφωνίας, οι δρομολογητές (router) και τα μόντεμ WiFi, τα baby monitors και οι smart συσκευές όλων των ειδών (συμπεριλαμβανομένων των smart meters).
Εάν γυρίσουμε πίσω στο τέλος του Α παγκόσμιου πολέμου, γύρω στο 1918, και χρησιμοποιήσουμε το συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο ως βάση για την έκθεση στα EMF στο ευρύ κοινό, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι η έκθεση στα EMF έχει αυξηθεί περίπου ένα πεντάκις εκατομμύριο τα τελευταία 100 χρόνια.
Θα είναι παράλογο, αν όχι αφελές, να υποθέσουμε ότι μια τέτοια ριζική αύξηση (1 δισεκατομμύριο φορές πάνω) δεν θα μπορούσε να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον και κατά συνέπεια στην υγεία της πανίδας και της χλωρίδας του πλανήτη (συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου). Στην πραγματικότητα οι περισσότεροι από εμάς, ως αποτέλεσμα αυτής της έκθεσης, βιώνουμε βιολογικές επιπτώσεις, αλλά δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε τη κατάσταση παρά μόνο όταν πλέον είναι αργά. Αλλά ακόμη και τότε είναι πολύ δύσκολο να συνδέσουμε τα συμπτώματα ή την ασθένειά μας με την έκθεσή μας στα EMFs.

Κατανοώντας τον μηχανισμό που προκαλεί βλάβη
Σύμφωνα με τις έρευνες 1, 2, 3 & 4 η ακτινοβολία μικροκυμάτων υψηλής συχνότητας, όπως αυτή του κινητού τηλεφώνου & του ασύρματου δρομολογητή (router), ενεργοποιεί τις VGCCs [Voltage-Gated Calcium Channels ή τασο-ελεγχόμενοι προσυναπτικοί δίαυλοι Ca++] που βρίσκονται στην εξωτερική μεμβράνη των κυττάρων μας. Σύμφωνα με τις προαναφερθείσες μελέτες οι VGCCs είναι 7.2 εκατομμύρια φορές πιο ευαίσθητες στην ακτινοβολία μικροκυμάτων από τα φορτισμένα σωματίδια που βρίσκονται μέσα και έξω από τα κύτταρά μας, πράγμα που σημαίνει ότι τα πρότυπα ασφαλείας για την έκθεση αυτή ακυρώνονται κατά 7.2 εκατομμύρια φορές.
Η ακτινοβολία μικροκυμάτων υψηλής συχνότητας ανοίγει τις VGCC, επιτρέποντας έτσι μια ανώμαλη εισροή ιόντων ασβεστίου στο κύτταρο, το οποίο με τη σειρά του ενεργοποιεί το οξείδιο του αζώτου και το υπεροξείδιο που αντιδρούν σχεδόν στιγμιαία για να σχηματίσουν υπεροξυνιτρίτη. (5) Ο υπεροξυνιτρίτης καταλύει το τεράστιο οξειδωτικό στρες με τη δημιουργία ελευθέρων ριζών που σχετίζονται με το αυξημένο επίπεδο συστηματικής φλεγμονής και μιτοχονδριακής δυσλειτουργίας και πιστεύεται ότι αποτελεί τη βασική αιτία για πολλές από τις σημερινές χρόνιες ασθένειες.
Για μια εις βάθος κατανόηση των υπεροξυνιτριτών και της βλάβης που προκαλούν, διαβάστε την σχετική έρευνα των Δρ. Pal Pacher, Joseph Beckman και Dr. Lucas Liaudet: Nitric Oxide and Peroxynitrite in Health and Disease. Μια έρευνα 140 σελίδων με 1.500 αναφορές.
Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους του υπεροξυνιτρώδους είναι ότι καταστρέφει το DNA. Η ευρωπαϊκή μελέτη REFLEX που δημοσιεύθηκε το 2004 αποκάλυψε ότι οι μη θερμικές επιδράσεις της ακτινοβολίας 2G και 3G είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά παρόμοιες με τις επιδράσεις των ακτίνων Χ όσον αφορά τη γενετική βλάβη που προκαλούν. (6)
Το σώμα σας έχει την ικανότητα να επιδιορθώσει αυτή τη βλάβη μέσω μιας οικογένειας 17 διαφορετικών ενζύμων που ονομάζονται PARP [Poly ADP Ribose Polymerases]. Ωστόσο, ενώ τα PARP λειτουργούν καλά, απαιτούν NAD+ (Nicotinamide Adenine Dinucleotide ή Δινουκλεοτίδιο Αδενίνης-Νικοτιναμίδης, επίσης γνωστή ως η φυσική μορφή της βιταμίνης Β3) για καύσιμο, και όταν εξαντλούνται τα NAD+ σταματούν να επιδιορθώνουν το DNA μας, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρο κυτταρικό θάνατο, καθώς χρειάζονται πάνω από 100 έως 150 μόρια NAD+ για την επιδιόρθωση κάθε διάσπασης στο νήμα του DNA.
Τα NAD+ παίζουν κεντρικό ρόλο για τη διατήρηση της κυτταρικής και μιτοχονδριακής υγείας, επομένως αποτελεί σημαντικό πρόβλημα το γεγονός ότι τα PARP καταναλώνουν NAD+ για την αντιμετώπιση της βλάβης από τα EMFs. Μπορούμε να βελτιώσουμε τα επίπεδα NAD+; Ναι, αλλά είναι ένα πολύπλοκο θέμα που απαιτεί πραγματικά ένα βιβλίο για να το εξηγήσει και να μας το αναλύσει προσεκτικά κάποιος ειδικός. Ωστόσο, το σίγουρο είναι ότι ως πρώτο βήμα θα πρέπει να μειώσουμε την κατανάλωση NAD+, κάτι που απαιτεί περιορισμό στην έκθεση σε EMFs.

Οι βλάβες συμβαίνουν σε βάθος χρόνου
Εάν τα αρνητικά αποτελέσματα των EMFs αναγνωρίζονταν αμέσως, τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο απλά και πιο εύκολα. Δυστυχώς όμως δεν λειτουργεί έτσι. Η ζημιά αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου, συσσωρευτικά, παρόμοια με αυτή του καπνίσματος. Μπορεί για χρόνια να μην έχετε κανένα σύμπτωμα ή να μην αισθάνεστε κάποια δυσφορία αλλά εντελώς ξαφνικά μπορεί να νιώσετε άσχημα με εξουθενωτικά συμπτώματα.
Οι ερευνητές συμφωνούν γενικά ότι υπάρχει μια περίοδος καθυστέρησης περίπου 10 ετών ή περισσότερο πριν εμφανιστεί η ζημιά, η οποία θέτει τα παιδιά σε μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς η έκθεσή τους ξεκινά πολύ νωρίτερα (στις ημέρες μας η έκθεση του εμβρύου στην ακτινοβολία ξεκινάει από τη μήτρα) και παραμένει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, εκτός εάν ληφθούν μέτρα για την ελαχιστοποίηση της καθημερινή τους έκθεσης. (διαβάστε σχετικά το βιβλίο: Μεγαλώνοντας με υγεία σε έναν κόσμο ψηφιακών πολυμέσων).
Και ενώ η διαμάχη για τις παρενέργειες των EMFs επικεντρώθηκε στο κατά πόσον μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο, (ειδικά όγκους στον εγκέφαλο), τελικά αυτό ίσως δεν θα έπρεπε να αποτελεί τον κύριο λόγο ανησυχίας. Δεδομένου ότι η ζημιά συνδέεται στενά με την ενεργοποίηση των VGCC, είναι λογικό ότι περιοχές όπου οι VGCC είναι πυκνότερες, θα ήταν πιο ευάλωτες σε βλάβες.
Όπως γνωρίζουμε, η υψηλότερη πυκνότητα των VGCC βρίσκεται στο νευρικό σύστημα, στον εγκέφαλο, στην καρδιά και στους όρχεις. Ως αποτέλεσμα, τα EMFs είναι πιθανό να συμβάλλουν σε νευρολογικά, νευροψυχιατρικά, καρδιακά και αναπαραγωγικά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένων ενδεικτικά των καρδιακών αρρυθμιών, του άγχους, της κατάθλιψης, του αυτισμού, του Αλτσχάιμερ και της στειρότητας.

Η τεχνολογία 5G συνδέεται με σημαντικά προβλήματα στην υγεία μας 
Ένα από τα κύρια προβλήματα με το 5G είναι ότι βασίζεται κυρίως στο εύρος ζώνης των Millimetre Waves (MMW ή EHF: Extremely High Frequency), το οποίο κυμαίνεται κυρίως μεταξύ 30 gigahertz (GHz) και 300GHz, (7) και είναι γνωστό ότι διεισδύει 1 έως 2 χιλιοστά μέσα στον ανθρώπινο δερματικό ιστό. (8,9). Η ικανότητά του να διεισδύει στον ιστό και να προκαλεί μια αίσθηση καψίματος, είναι και ο λόγος που το MMW επιλέχθηκε για χρήση σε όπλα ελέγχου πλήθους από το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ.(10). Μερικές έρευνες δείχνουν ότι οι ιδρωτοποιοί αδένες στο ανθρώπινο δέρμα, λειτουργούν ως κεραίες όταν έρχονται σε επαφή με τα MMWs, (11) που βοηθούν στην εξήγηση του οδυνηρού αποτελέσματος. Το MMW έχει επίσης συνδεθεί με πολλά προβλήματα υγείας: (11,12,13,14)

- προβλήματα στα μάτια, όπως η αδιαφάνεια των φακών σε αρουραίος, η οποία συνδέεται με τη παραγωγή καταρράκτη (15) και τη βλάβη στα μάτια σε κουνέλια (16, 17)

- μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, δείκτης στρες, σε αρουραίους (18,19) και μεταβολές του καρδιακού ρυθμού (αρρυθμίες) σε βατράχους (20)

- πόνος (21)

- καταστολή ανοσολογικής λειτουργίας (22)

- ανάπτυξη κατάθλιψης και αυξημένη αντίσταση στα αντιβιοτικά (23)

Το 2015, πάνω από 230 επιστήμονες που συμμετείχαν στην μελέτη για τις βιολογικές παρενέργειες (που επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου) που προκαλούνται από τη χρήση Μη Ιονιζουσών EMFs, σε 41 έθνη, υπέγραψαν μια διεθνή έκκληση προς τα Ηνωμένα Έθνη, ζητώντας προστασία από μη ιονίζουσα έκθεση σε EMFs, λόγω ενδείξεων για παρενέργειες στην υγεία, ακόμη και σε μικρό βαθμό. 24 Δύο χρόνια αργότερα, πάνω από 180 ιατροί και επιστήμονες από 35 χώρες, υπέγραψαν μια αναφορά 25 για την επιβολή moratorium σχετικά με την ανάπτυξη του 5G, λόγω των πιθανών κινδύνων για την άγρια ζωή και την ανθρώπινη υγεία, επικαλούμενοι έρευνα που δείχνει αυξημένο κίνδυνο για τα εξής:
• καρκίνο
• κυτταρικό στρες και αύξηση των επιβλαβών ελευθέρων ριζών
• γενετική βλάβη
• αναπαραγωγικά προβλήματα 26,27,28
• νευρολογικές διαταραχές

Λειτουργούμε με Βιοηλεκτρισμό
Η τάση στο σώμα σας φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο για την υγεία και τις ασθένειες που αναπτύσσουμε. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας του σώματος, επιτρέπει στα κύτταρα να επικοινωνούν και να εκτελούν βασικές βιολογικές λειτουργίες, απαραίτητες για την επιβίωσή μας.

Ωστόσο, το σώμα μας έχει σχεδιαστεί για να λειτουργεί σε συγκεκριμένα επίπεδα και συχνότητες, και περιβάλλεται από ανθρωπογενή EMFs που είναι τέσσερεις φορές υψηλότερα από εκείνα τα EMFs που υπάρχουν στο φυσικό περιβάλλον της Γης. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε βιολογική βλάβη, φθορά ή καταστροφή. Όπως σημειώνεται στο ντοκιμαντέρ «5G Apocalypse», που αναφέρω στην αρχή του άρθρου, η παρέμβαση στην ικανότητα του DNA να λαμβάνει και να μεταδίδει βιολογικά σήματα, αποτελεί μια μόνο από τις πιθανές παρενέργειες που προκαλεί η έκθεση σε EMFs.
Στο ντοκιμαντέρ συμμετέχει επίσης και ο Δρ Dietrich Klinghardt, του οποίου η έρευνα δείχνει ότι οι γυναίκες που γέννησαν αυτιστικά παιδιά είχαν 8,4% υψηλότερα επίπεδα (σωματικής) τάσης σε σχέση με εκείνες που γέννησαν νευρολογικά υγιή παιδιά. Επίσης η έρευνα έδειξε ότι η θέση που κοιμούνται τα παιδιά παίζει σημαντικό ρόλο, αποδεικνύοντας ότι τα αυτιστικά παιδιά είχαν 8,5 φορές υψηλότερη (σωματική) τάση.
Συνολικά, το επίπεδο ακτινοβολίας RF στη θέση ύπνου των μητέρων των οποίων τα παιδιά ήταν αυτιστικά, ήταν 20,7 φορές υψηλότερο από αυτό των μητέρων των οποίων τα παιδιά δεν είχαν επηρεαστεί. Σύμφωνα με τον Δρ Klinghardt, μπορούμε πραγματικά να προβλέψουμε τον αυτισμό απλά μετρώντας τα επίπεδα έκθεσης των μητέρων, στην ακτινοβολία EMFs.

Τα EMFs εμποδίζουν την νευρολογική λειτουργία και την αντίληψη
Ήδη από το 1924, ο Rudolf Steiner, Ph.D., Αυστριακός μελετητής που ανέπτυξε τη Βιοδυναμική γεωργία, την Ανθρωποσοφική Ιατρική, την Ευρυθμία, την Ανθρωποσοφική φαρμακοποιία και πολλά άλλα, (έγραψε περισσότερα από 330 βιβλία για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων), μίλησε για τους κινδύνους της ηλεκτρικής ενέργειας και τον αντίκτυπό της στο ανθρώπινο σώμα, λέγοντας τα εξής: «Θα πρέπει να σκεφτούμε καθολικά τον ρόλο που διαδραματίζει η ηλεκτρική ενέργεια στη Φύση… [τα] ανθρώπινα όντα δεν μπορούν να συνεχίσουν να αναπτύσσονται με τον ίδιο τρόπο σε μια ατμόσφαιρα που διαπερνάται πανταχόθεν από ηλεκτρικά ρεύματα και ακτινοβολίες. Αυτό θα επηρεάσει ολόκληρη την ανάπτυξη του ανθρώπου… Η ζωή των ανθρώπων μέσα στην ηλεκτρική ενέργεια, (ιδίως της ακτινοβολίας της ηλεκτρικής ενέργειας), θα τους επηρεάσει με τέτοιο τρόπο ώστε να μην μπορούν πλέον να καταλαβαίνουν τις πληροφορίες που λαμβάνουν τόσο γρήγορα. Το αποτέλεσμα θα είναι η μείωση της νοημοσύνης και της αντίληψής τους. Σήμερα αυτά τα αποτελέσματα γίνονται ήδη φανερά. Ακόμα και σήμερα μπορείτε να παρατηρήσετε πώς οι άνθρωποι καταλαβαίνουν τα πράγματα που τους προσεγγίζουν με πολύ μεγαλύτερη δυσκολία από ό, τι πριν από μερικές δεκαετίες.»
Σκεφτείτε ότι αυτό ειπώθηκε το 1924! Από το 1924 μέχρι σήμερα, η έκθεση σε EMFs έχει αυξηθεί εκθετικά και το 5G θα αυξήσει μαζικά αυτή την έκθεση ακόμη περισσότερο, καθώς θα προστεθεί στην ήδη υπάρχουσα τεχνολογία και δεν θα την αντικαταστήσει απλά. Σήμερα οι ερευνητές επιβεβαιώνουν όλα όσα είπε ο Steiner το 1924. Τα EMFs (που σήμερα εκπέμπονται κυρίως από ασύρματες τεχνολογίες που δεν υπήρχαν καν την εποχή του Steiner) έχουν πράγματι νεύρο-ψυχιατρικές παρενέργειες, 29 προκαλώντας τα πάντα,.. από μη καθαρή σκέψη και πονοκεφάλους έως μαθησιακές δυσκολίες και άνοια.

Η ακτινοβολία μικροκυμάτων έχει ξεκάθαρα βιολογικές παρενέργειες
Παρακολουθώντας το ντοκιμαντέρ «5G Apocalypse», στα πρώτα 29 λεπτά, ο Dr Frank Springob μας εξηγεί τι συμβαίνει στα ανθρώπινα κύτταρα με μόνο 2 λεπτά έκθεσης σε ένα smart meter. Ζητήθηκε από τρία άτομα να σταθούν σε απόσταση ενός ποδιού από έναν smart meter, για δυο λεπτά. Λήφθηκαν δείγματα αίματος πριν και μετά την έκθεση. Μετά από αυτήν την εξαιρετικά περιορισμένη ποσότητα έκθεσης, μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα τον εκφυλισμό των κυτταρικών τοιχωμάτων και τη βλάβη στα κύτταρα του αίματος, που εμφανίζονται στα δείγματα. Με τη χρήση βάσεων "μικρών κυψελών "30 τοποθετημένων σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους, τελικά κάθε γειτονιά θα «κολυμπά» σε ακόμη πιο ισχυρές συχνότητες από το 5G.

Το χειρότερο είναι ότι τον Σεπτέμβριο του 2018, η FCC (Federal Communications Commission) στις ΗΠΑ αναθεώρησε τους κανόνες της σχετικά με την ανάπτυξη της τεχνολογίας 5G, περιορίζοντας τα δικαιώματα των πόλεων να ελέγχουν την τοποθέτηση των κεραιών 5G.
Στην Ελλάδα την 1η Φεβρουαρίου 2019, το Υπουργείο Ψηφιακής Πολιτικής Τηλεπικοινωνιών και Ενημέρωσης δήλωσε τα εξής: 31 
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την πρώτη τριμηνιαία έκθεσή της για την πρόοδο της ανάπτυξης δικτύων 5G στην Ευρώπη. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ευρώπη προχωρά στην ανάπτυξη των δικτύων 5G με ταχείς ρυθμούς και παραμένει ανταγωνιστική σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Δοκιμαστικές υπηρεσίες έχουν ήδη ξεκινήσει σε 23 κράτη μέλη (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) και η μεγάλης κλίμακας υλοποίηση των δικτύων αναμένεται να ξεκινήσει το 2020, παράλληλα με τη διάθεση εμπορικών συσκευών 5G.
Η Ελλάδα παρουσιάζει πολύ υψηλό δείκτη ετοιμότητας για την ανάπτυξη των δικτύων 5G, καθώς έχουν ήδη ξεκινήσει οι προπαρασκευαστικές εργασίες και η υλοποίηση πιλοτικών δικτύων. Συγκεκριμένα, έχει ξεκινήσει η υλοποίηση πιλοτικών δικτύων 5G σε ελληνικές πόλεις, με τη συνεργασία των παρόχων δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ενώ έχει δρομολογηθεί η διάθεση του απαιτούμενου φάσματος στη ζώνη 3.4-3.8GHz και έχει ήδη διατεθεί φάσμα για την πιλοτική λειτουργία των δικτύων. 
Επιπλέον, η Ελλάδα συμμετέχει στο δίκτυο των ευρωπαϊκών διαδρόμων αυτοματοποιημένης οδήγησης, με την υπογραφή της διακρατικής συμφωνίας για την υλοποίηση του 5G διαδρόμου Ελλάδας-Βουλγαρίας Σερβίας.

Στη συνέχεια το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης τον Οκτώβριο του 2019 δήλωσε τα εξής: 32 Στο πλαίσιο της προετοιμασίας της χώρας για τα δίκτυα 5G και με γνώμονα την προστασία του δημοσίου συμφέροντος και την αποφυγή περιττής ταλαιπωρίας για τους πολίτες, η κυβέρνηση ανέλαβε νομοθετική πρωτοβουλία που ρυθμίζει τεχνικά θέματα για συχνότητες που σήμερα χρησιμοποιούνται από τα τηλεοπτικά δίκτυα. 
Συγκεκριμένα, η νομοθετική ρύθμιση αφορά συχνότητες της περιοχής των 700 MHz που θα αποδοθούν στους παρόχους κινητής τηλεφωνίας για ανάπτυξη υπηρεσιών 5G μέσω σχετικού διαγωνισμού εντός του 2021, σε συνέχεια αντίστοιχης διαδικασίας που θα πραγματοποιηθεί στα τέλη του 2020 για τις συχνότητες των 3,5 GHz.
Και κάπως έτσι η χώρα μας συμμετέχοντας «δημοκρατικά» στο κυνήγι των γρήγορων δικτύων, στο τέλος του 2020 (το τελευταίο τρίμηνο) θα μπει στη διαδικασία δημοπράτησης για την εκχώρηση του βασικού φάσματος για τα δίκτυα 5G. Και έχουμε και τους μικροδορυφόρους! Όσον αφορά το έργο των μικροδορυφόρων, που είχε εξαγγελθεί από την προηγούμενη ηγεσία του Υπουργείου Ψηφιακής Πολιτικής, ο φάκελός του επανεξετάζεται ως προς τις προδιαγραφές. Δεδομένου ότι το εν λόγω εγχείρημα είναι «white labeled» πρόγραμμα, που σημαίνει ότι θα υλοποιηθεί από τον Ευρωπαϊκό Διαστημικό Οργανισμό (ESA) και όχι από το Ελληνικό Δημόσιο, (από την πλευρά του Υπουργείου αυτό που παρέχεται είναι οι προδιαγραφές). Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να πρόκειται και για διαφορετικούς συνδυασμούς, σε σχέση με τους 11 μικροδορυφόρους που είχαν ανακοινωθεί.

Παρ’ όλες τις έρευνες και τα αποδεικτικά στοιχεία για τις παρενέργειες, ο αντιπρόεδρος της ΕΕΤΤ, Δ. Βαρουτάς δήλωσε:
«…πρέπει να υπάρχει μία ενημέρωση του κοινού, γιατί υπάρχει μία τεχνοφοβία. Το βλέπουμε στο θέμα των κεραιών. Φοβόμαστε την τεχνολογία. Οπότε, είναι πολύ βασικό να υπάρχει μία ενημέρωση στα θέματα 5ης γενιάς. Αυτό αφορά και την επικινδυνότητα. H δική μου άποψη, διδάσκοντας και στο πανεπιστήμιο για τις κεραίες, είναι ότι όσο πιο «πυκνή» είναι η κεραία, τόσο μικρότερη ακτινοβολία θα έχει και αυτό θα πρέπει να το έχουμε στο μυαλό μας. Σημειώνω εδώ, ότι θα πρέπει να κοινοποιήσουμε περισσότερο αυτή τη λογική στο ευρύ κοινό, στον καταναλωτή»
Και ενώ ο κύριος Βαρουτάς μας κατηγορεί ότι οι Έλληνες είναι τεχνοφοβικοί, οι ειδικοί όπως ο δρ Martin Pall λένε ότι: «Η τοποθέτηση δεκάδων εκατομμυρίων κεραιών 5G χωρίς ένα βιολογικό τεστ ασφάλειας πρέπει να αποτελεί την πιο ανόητη ιδέα που είχε ποτέ κανείς στην ιστορία του κόσμου».
Πράγματι, βλέποντας πόσοι αγωνίζονται ήδη με την ηλεκτρομαγνητική υπερευαισθησία, ο κορεσμός με ακτινοβολία MMW στις πόλεις και στις προαστιακές περιοχές, αναμφίβολα θα χειροτερέψει το πρόβλημα και θα κάνει τη ζωή αφόρητη για όσους ήδη αισθάνονται τις παρενέργειες της ασύρματης ακτινοβολίας.

Όπως τόνισε η Dr Yael Stein - η οποία έχει μελετήσει την τεχνολογία 5G MMW και την αλληλεπίδρασή της με το ανθρώπινο σώμα (33) - σε επιστολή της το 2016 προς την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών: (34)
«Οι προσομοιώσεις σε υπολογιστές έχουν δείξει ότι οι ιδρωτοποιοί αδένες συγκεντρώνουν τα κύματα sub-terahertz στο ανθρώπινο δέρμα. Οι άνθρωποι αισθάνονται αυτά τα κύματα ως θερμότητα. Η χρήση της τεχνολογίας επικοινωνιών sub-terahertz (MMW) (κινητά τηλέφωνα, Wi-Fi, κεραίες) θα μπορούσε να προκαλέσει στον άνθρωπο σωματικό πόνο μέσω των άλγοϋποδοχέων.
Ενδεχομένως, εάν το G5 Wi-Fi εξαπλωθεί στο δημόσιο τομέα, ενδέχεται να αναμένουμε περισσότερες επιπτώσεις στην υγεία που εμφανίζονται σήμερα με τις συχνότητες μικροκυμάτων RF, συμπεριλαμβανομένων πολλών ακόμη περιπτώσεων υπερευαισθησίας (EHS), καθώς και πολλών νέων περιπτώσεων με σωματικό πόνο καθώς και μια άγνωστη και αχαρτογράφητη ποικιλία νευρολογικών διαταραχών. "

Συμβουλές για την ανακούφιση από τα EMFs κατά τη διάρκεια της νύχτας
1. Χρησιμοποιήστε συσκευές (σταθεροποιητές τάσης) για τον περιορισμό αιχμών τάσης (TVSS - Transient Voltage Surge Supression) (35) και χρησιμοποιήστε μετρητές ακτινοβολίας χαμηλών συχνοτήτων για να επιβεβαιώσετε ότι βρίσκονται σε ασφαλή εμβέλεια.

2. Χρησιμοποιήστε ένα ξυπνητήρι με μπαταρία, ιδανικά ένα χωρίς φως.
3. Εξετάστε το ενδεχόμενο να μετακινήσετε το κρεβάτι του μωρού σας στο δωμάτιό σας, αντί να χρησιμοποιήσετε ένα ασύρματο baby monitor. Εναλλακτικά, χρησιμοποιήστε ένα ενσύρματο. Εάν δεν μπορεί να γίνει αυτό χρησιμοποιήστε ένα κουτί θωράκισης baby monitor.
4. Εάν πρέπει να χρησιμοποιήσετε Wi-Fi, κλείστε το όταν δεν το χρησιμοποιείτε, ειδικά τη νύχτα όταν κοιμάστε. Ιδανικά, προσανατολιστείτε προς την καλωδίωση του σπιτιού σας, ώστε να μπορείτε να απομακρύνετε εντελώς το Wi-Fi. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσετε ότι εάν έχετε δρομολογητή Wi-Fi, στην ουσία έχετε έναν μικρό πύργο κινητού τηλεφώνου μέσα στο σπίτι σας.
Ιδανικά, εξαφανίστε το Wi-Fi και απλώς χρησιμοποιήστε μια ενσύρματη σύνδεση. Εάν πρέπει οπωσδήποτε να έχετε δρομολογητή (router), μπορείτε να τον τοποθετήσετε σε ένα θωρακισμένο κουτί για WiFi. Μπορείτε να βρείτε θωρακισμένα αντικείμενα στο διαδίκτυο ή να φτιάξετε τα δικά σας χρησιμοποιώντας ύφασμα Swiss Shield. Εάν έχετε φορητό υπολογιστή χωρίς θύρες Ethernet, ένας προσαρμογέας USB Ethernet θα σας επιτρέψει να συνδεθείτε στο διαδίκτυο με ενσύρματη σύνδεση.
5. Για μια πιο εκτεταμένη θωράκιση, μπορείτε να βάψετε τους τοίχους και την οροφή του υπνοδωματίου σας με ειδικό χρώμα θωράκισης, το οποίο θα εμποδίσει τα RF από εξωτερικές πηγές, όπως πύργους κυψελών κινητής τηλεφωνίας, έξυπνους μετρητές ρεύματος (smart meters) και πύργους ραδιοφώνου / τηλεόρασης. Τα παράθυρα μπορούν να καλυφθούν με φιλμ ή μεμβράνη θωράκισης τζαμιών. Για το κρεβάτι σας, σκεφτείτε να χρησιμοποιήσετε κάποια προϊόντα ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης.

Συμβουλές για την ανακούφιση από τα EMFs κατά τη διάρκεια της ημέρας
1. Για να μειώσετε την έκθεση στα EMFs κατά τη διάρκεια της ημέρας, εξετάστε το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσετε φίλτρα Stetzer για να μειώσετε το επίπεδο της «βρώμικης» ηλεκτρικής ενέργειας ή των ηλεκτρομαγνητικών παρεμβολών που δημιουργούνται. Επίσης μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τον ρυθμιστή ΝΑ7 (electrosmog ELF ακτινοβολίας ρεύματος ΔΕΗ) που θα σας προστατέψει από τα φαινόμενα ηλεκτρομαγνητικής ρύπανσης που δημιουργεί το ηλεκτρικό ρεύμα στα καλώδια (δείτε το σχετικό video). Αυτή μπορεί να είναι μια καλύτερη στρατηγική για τη μείωση της βλάβης από την έκθεση στα EMFs, καθώς φαίνεται ότι το μεγαλύτερο μέρος της δημιουργείται από τις συχνότητες που αφαιρούν τα φίλτρα.

2. Συνδέστε τον υπολογιστή σας στο Διαδίκτυο μέσω ενσύρματης σύνδεσης Ethernet. Αποφύγετε επίσης ασύρματα πληκτρολόγια, trackball, ποντίκια, εκτυπωτές και φορητά οικιακά τηλέφωνα. Επιλέξτε τις ενσύρματες εκδόσεις τους.
3. Αποφύγετε να μεταφέρετε το κινητό σας τηλέφωνο έχοντας επαφή με το σώμα σας, (εκτός εάν βρίσκεται σε λειτουργία αεροπλάνου) και μην κοιμάστε ποτέ έχοντας το κοντά σας ή πάνω σας, εκτός εάν βρίσκεται σε λειτουργία αεροπλάνου. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σε λειτουργία αεροπλάνου μπορεί να εκπέμπει σήματα, γι' αυτό εναλλακτικά μπορείτε να βάλετε μια πλάτη θωράκισης
4. Όταν χρησιμοποιείτε το κινητό σας τηλέφωνο, χρησιμοποιήστε το ηχείο και κρατήστε το τηλέφωνο σε μεγάλη απόσταση. Προσπαθήστε να μειώσετε ριζικά το χρόνο που καταναλώνετε στο κινητό. Μια εναλλακτική λύση είναι τα τηλέφωνα λογισμικού VoIP που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ενώ είστε συνδεδεμένοι στο Διαδίκτυο μέσω ενσύρματης σύνδεσης, ή ακόμη καλύτερα, χρησιμοποιήστε ένα σταθερό τηλέφωνο.

5. Για να διαπιστώσετε εάν έχετε κοντά σας (και να ελέγχετε περιοδικά) κεραίες βάσης κινητής τηλεφωνίας και WiFi router από γειτονικά διαμερίσματα, τα οποία εκπέμπουν ιδιαίτερα ισχυρά ηλεκτρομαγνητικά πεδία, μπορείτε να αγοράσετε κάποιον μετρητή ακτινοβολίας υψηλών συχνοτήτων. Εναλλακτικά μπορείτε να νοικιάσετε μετρητή με ιδιαίτερα χαμηλό κόστος. 

Γενικές συμβουλές για την μείωση της ακτινοβολίας στο σπίτι
1. Εάν εξακολουθείτε να χρησιμοποιείτε φούρνο μικροκυμάτων, σκεφτείτε να τον αντικαταστήσετε με φούρνο ατμού, ο οποίος θα θερμαίνει το φαγητό σας το ίδιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ασφάλεια.
2. Εφόσον αυτό είναι εφικτό, αποφύγετε τη χρήση «έξυπνων» συσκευών και θερμοστατών που εξαρτώνται από την ασύρματη σύνδεση. Αυτό περιλαμβάνει όλες τις νέες «έξυπνες» τηλεοράσεις. Ονομάζονται έξυπνες επειδή εκπέμπουν σήματα Wi-Fi και, σε αντίθεση με τον υπολογιστή σας, δεν μπορείτε να απενεργοποιήσετε το σήμα Wi-Fi. Εξετάστε το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσετε αντί τηλεόρασης μια μεγάλη οθόνη υπολογιστή, καθώς δεν εκπέμπει σήματα Wi-Fi.

3. Αντικαταστήστε τους λαμπτήρες CFL με λαμπτήρες πυρακτώσεως. Αφαιρέστε ιδανικά όλα τα φώτα φθορισμού από το σπίτι σας. Όχι μόνο εκπέμπουν ανθυγιεινό φως, αλλά το πιο σημαντικό, μεταφέρουν το ρεύμα στο σώμα σας όταν είστε κοντά στους λαμπτήρες.
4. Οι διακόπτες Dimmer αποτελούν πηγή «βρώμικου» ηλεκτρικού ρεύματος, οπότε εξετάστε το ενδεχόμενο εγκατάστασης διακοπτών on / off αντί για διακόπτες dimmer.
5. Όσο αυτό είναι εφικτό μην χρησιμοποιείτε τους έξυπνους μετρητές ή προσθέστε μια ασπίδα σε έναν υπάρχοντα έξυπνο μετρητή, μερικές από τις οποίες έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν την ακτινοβολία κατά 98 έως 99%.
6. Εάν διατηρείτε ομοιοπαθητικά ή άλλα σκευάσματα (δυναμοποιημένης μορφής) προστατέψτε τα με μια θήκη προστασίας από EMF/EMR


Αναφορές και πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Rev Environ Health. 2015;30(2):99-116

International Journal of Innovative Research in Engineering and Management, September 2015; 2(5)
J Cell Mol Med. 2013 Aug;17(8):958-65
Current Chemical Biology 2016; 10(1): 74-82
American Journal of Physiology 1996 Nov;271(5 Pt 1):C1424-37
Physiol Rev. 2007 Jan; 87(1): 315–424
JRS.BV EU Reflex Study Shows DNA Damage
Electric Sense May 12, 2017
Environmental Health Trust, Letter to the FCC From Dr. Yael Stein MD in Opposition to 5G Spectrum Frontiers
Telecom Power Grab, 5G Fact Sheet
Environmental Health Trust 20 Facts About 5G Wireless
Phys Med Biol. 2011 Mar 7;56(5):1329-39
Eluxemagazine, Frightening Frequencies
ElectricSense, The Dangers of 5G, May 30, 2018 (PDF)
Dr. Mercola_A film about the impending 5G Apocalypse
A 5G Wireless Future by Dr. Cindy Russell (PDF)
References List to A 5G Wireless Future by Dr. Cindy Russell (PDF)
Klin Oczna. 1994 Aug-Sep;96(8-9):257-9
Health Phys. 2009 Sep;97(3):212-8
Zhonghua Lao Dong Wei Sheng Zhi Ye Bing Za Zhi. 2003 Oct;21(5):346-9
Fiziol Zh SSSR Im I M Sechenova. 1992 Jan;78(1):35-41
Biofizika. 2002 Jan-Feb;47(1):71-7
Applied Microbiology and Biotechnology June 2016; 100(11): 4761-4771
EMFScientist.org International Appeal to the UN May 11, 2015, updated January 1, 2019
Scientists Warn of Potential Serious Health Effects of 5G, September 13, 2017
Environ Int. 2014 Sep; 70C:106-112
Central European Journal of Urology 2014; 67(1): 65–71
Fertility and Sterility January 2012; 97(1): 39-45.e2
Youtube.com 5G Apocalypse — The Extinction Event Documentary March 23, 2019
Journal of Chemical Neuroanatomy September 2016; 75 Part B: 43-51
Governing.com January 15, 2019
Environmental Health Trust, 5G Fact Sheet (PDF)
Environmental Health Trust, Published Scientific Research on 5G, Small Cells and Health
Createhealthyhomes.com, Healthy Wiring Practices (PDF)
The Global Healing Center November 13, 2014


Παρακάτω παρατίθενται σχετικές έρευνες (ανά παρενέργεια) που δείχνουν πώς συνδέεται η συχνότητα μικροκυμάτων μη θερμικών ηλεκτρομαγνητικών πεδίων (EMFs) με σημαντικές παρενέργειες στην υγεία μας.

[1]. Βλάβη κυτταρικού DNA: Διασπάσεις μονού και διπλού κλώνου στο κυτταρικό DNA και οξειδωμένες βάσεις στο κυτταρικό DNA, οδηγώντας σε χρωμοσομικές και άλλες μεταλλακτικές αλλαγές:
1. Glaser ZR, PhD. 1971 Naval Medical Research Institute Research Report, June 1971. Bibliography of Reported Biological Phenomena (“Effects”) and Clinical Manifestations Attributed to Microwave and Radio-Frequency Radiation. Report No. 2 Revised. https://scholar.google.com/scholar?q=Glaser+naval+medical+microwave+radio-frequency+1972&btnG=&hl=en&as_sdt=0%2C38 (Accessed Sept. 9, 2017)

2. Goldsmith JR. 1997 Epidemiologic evidence relevant to radar (microwave) effects. Environ Health Perspect 105(Suppl 6):1579-1587.
3. Yakymenko IL, Sidorik EP, Tsybulin AS. 1999 [Metabolic changes in cells under electromagnetic radiation of mobile communication systems]. Ukr Biokhim Zh (1999), 2011 Mar-Apr:20-28.
4. Aitken RJ, De Iuliis GN. 2007 Origins and consequences of DNA damage in male germ cells. Reprod Biomed Online 14:727-733.
5. Hardell, L., Sage, C. 2008. Biological effects from electromagnetic field exposure and public exposure standards. Biomed. Pharmacother. 62, 104-109.
6. Hazout A, Menezo Y, Madelenat P, Yazbeck C, Selva J, Cohen-Bacrie P. 2008 [Causes and clinical implications of sperm DNA damages]. Gynecol Obstet Fertil ;36:1109-1117.
7. Phillips JL, Singh NP, Lai H. 2009 Electromagnetic fields and DNA damage. Pathophysiology 16:79-88.
8. Ruediger HW. 2009 Genotoxic effects of radiofrequency electromagnetic fields. Pathophysiology. 16:89-102.
9. Makker K, Varghese A, Desai NR, Mouradi R, Agarwal A. 2009 Cell phones: modern man’s nemesis? Reprod Biomed Online 18:148-157.
10. Yakymenko I, Sidorik E. 2010 Risks of carcinogenesis from electromagnetic radiation and mobile telephony devices. Exp Oncol 32:729-736.
11. Yakimenko IL, Sidorik EP, Tsybulin AS. 2011 [Metabolic changes in cells under electromagnetic radiation of mobile communication systems]. Ukr Biokhim Zh (1999). 2011 Mar-Apr;83(2):20-28.
12. Gye MC, Park CJ. 2012 Effect of electromagnetic field exposure on the reproductive system. Clin Exp Reprod Med 39:1-9. doi.org/10.5653/cerm.2012.39.1.1
13. Pall, ML. 2013. Electromagnetic fields act via activation of voltage-gated calcium channels to produce beneficial or adverse effects. J Cell Mol Med 17:958-965. doi: 10.1111/jcmm.12088.
14. Pall, M. L. 2015 Scientific evidence contradicts findings and assumptions of Canadian Safety Panel 6: microwaves act through voltage-gated calcium channel activation to induce biological impacts at non-thermal levels, supporting a paradigm shift for microwave/lower frequency electromagnetic field action. Rev. Environ. Health 3, 99-116. doi: 10.1515/reveh-2015-0001.
15. Hensinger P, Wilke E. 2016. Mobilfunk-Studienergebnisse bestätigen Risiken Studienrecherche 2016-4 veröffentlicht. Umwelt Medizin Gesellshaft 29:3/2016.
16. Houston BJ, Nixon B, King BV, De Iuliis GN, Aitken RJ. 2016 The effects of radiofrequency electromagnetic radiation on sperm function. Reproduction 152:R263-R276.
17. Batista Napotnik T, Reberšek M, Vernier PT, Mali B, Miklavčič D. 2016 Effects of high voltage nanosecond electric pulses on eukaryotic cells (in vitro): A systematic review. Bioelectrochemistry. 2016 Aug;110:1-12. doi: 10.1016/j.bioelechem.2016.02.011.
18. Asghari A, Khaki AA, Rajabzadeh A, Khaki A. 2016 A review on Electromagnetic fields (EMFs) and the reproductive system. Electron Physician. 2016 Jul 25;8(7):2655-2662. doi: 10.19082/2655.
19. Pall ML. 2018 How cancer can be caused by microwave frequency electromagnetic field (EMF) exposures: EMF activation of voltage-gated calcium channels (VGCCs) can cause cancer including tumor promotion, tissue invasion and metastasis via 15 mechanisms. Chapter 7 in Mobile Communications and Public Health, Marko Markov, Ed., CRC press, pp 163-184.
20. Pall ML. 2018 Wi-Fi is an important threat to human health. Environ Res 164:404-416.
21. Wilke I. 2018 Biological and pathological effects of 2.45 GHz on cells, fertility, brain and behavior. Umwelt Medizin Gesselshaft 2018 Feb 31 (1).

[2]. Μειωμένη γονιμότητα, (συμπεριλαμβανομένων αλλαγών αναδιαμόρφωσης ιστών στους όρχεις), μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων και ποιότητα σπέρματος, μειωμένη γονιμότητα των γυναικών (συμπεριλαμβανομένης της αναδιαμόρφωσης των ωοθηκών), απώλεια ωαρίων (ωοθυλακίων), μειωμένα επίπεδα οιστρογόνων, προγεστερόνης και τεστοστερόνης (δηλαδή επιπέδων ορμονών του φύλου), αυξημένη συχνότητα εμφάνισης αποβολών, μείωση της λίμπιντο: 
1. Glaser ZR, PhD. 1971 Naval Medical Research Institute Research Report, June 1971. Bibliography of Reported Biological Phenomena (“Effects”) and Clinical Manifestations Attributed to Microwave and Radio-Frequency Radiation. Report No. 2 Revised. https://scholar.google. com/scholar?q=Glaser+naval+medical+microwave+radio- frequency+1972&btnG=&hl=en&as_sdt=0%2C38 (Accessed Sept. 9, 2017)
2. Tolgskaya MS, Gordon ZV. 1973. Pathological Effects of Radio Waves, Translated from Russian by B Haigh. Consultants Bureau, New York/London, 146 pages.
3. Goldsmith JR. 1997 Epidemiological evidence relevant to radar (microwave) effects. Environ Health Perspect 105(Suppl 6):1579-1587.
4. Aitken RJ, De Iuliis GN. 2007 Origins and consequences of DNA damage in male germ cells. Reprod Biomed Online 14:727-733.
5. Hazout A, Menezo Y, Madelenat P, Yazbeck C, Selva J, Cohen-Bacrie P. 2008 [Causes and clinical implications of sperm DNA damages]. Gynecol Obstet Fertil ;36:1109-1117.
6. Makker K, Varghese A, Desai NR, Mouradi R, Agarwal A. 2009 Cell phones: modern man’s nemesis? Reprod Biomed Online 18:148-157.
7. Kang N, Shang XJ, Huang YF. 2010 [Impact of cell phone radiation on male reproduction]. Zhonghua Nan Ke Xue 16:1027-1030.
8. Gye MC, Park CJ. 2012 Effect of electromagnetic field exposure on the reproductive system. Clin Exp Reprod Med 39:1-9. doi.org/10.5653/cerm.2012.39.1.1
9. La Vignera S, Condorelli RA, Vicari E, D’Agata R, Calogero AE. 2012 Effects of the exposure to mobile phones on male reproduction: a review of the literature. J Androl 33:350-356.
10. Carpenter DO. 2013 Human disease resulting from exposure to electromagnetic fields. Rev Environ Health 2013;28:159-172.
11. Nazıroğlu M, Yüksel M, Köse SA, Özkaya MO. 2013 Recent reports of Wi-Fi and mobile phoneinduced radiation on oxidative stress and reproductive signaling pathways in females and males. J Membr Biol 246:869-875.
12. Adams JA, Galloway TS, Mondal D, Esteves SC, Mathews F. 2014 Effect of mobile telephones on sperm quality: a systematic review and meta-analysis. Environ Int 70:106-112.
13. Liu K, Li Y, Zhang G, Liu J, Cao J, Ao L, Zhang S. 2014 Association between mobile phone use and semen quality: a systematic review and meta-analysis. Andrology 2:491-501.
14. K Sri N. 2015 Mobile phone radiation: physiological & pathophysiological considerations. Indian J Physiol Pharmacol 59:125-135.
15. Hensinger P, Wilke E. 2016. Mobilfunk-Studienergebnisse bestätigen Risiken Studienrecherche 2016-4 veröffentlicht. Umwelt Medizin Gesellshaft 29:3/2016.
16. Houston BJ, Nixon B, King BV, De Iuliis GN, Aitken RJ. 2016 The effects of radiofrequency electromagnetic radiation on sperm function. Reproduction 152:R263-R276
17. Pall ML. 2018 Wi-Fi is an important threat to human health. Environ Res 164:404-416.
18. Wilke I. 2018 Biological and pathological effects of 2.45 GHz on cells, fertility, brain and behavior. Umwelt Medizin Gesselshaft 2018 Feb 31 (1).

[3]. Νευρολογικές και νεύρο-ψυχιατρικές παρενέργειες 
1. Marha K. 1966 Biological Effects of High-Frequency Electromagnetic Fields (Translation). ATD Report 66-92. July 13, 1966 (ATD Work Assignment No. 78, Task 11). http://www.dtic.mil/docs/citations/AD0642029 (accessed March 12, 2018)
2. Glaser ZR, PhD. 1971 Naval Medical Research Institute Research Report, June 1971. Bibliography of Reported Biological Phenomena (“Effects”) and Clinical Manifestations Attributed to Microwave and Radio-Frequency Radiation. Report No. 2 Revised. https://scholar.google.com/scholar?q=Glaser+naval+medical+microwave+radio-frequency+1972&btnG=&hl=en&as_sdt=0%2C38 (Accessed Sept. 9, 2017)
3. Tolgskaya MS, Gordon ZV. 1973. Pathological Effects of Radio Waves, Translated from Russian by Haigh. Consultants Bureau, New York/London, 146 pages.
4. Bise W. 1978 Low power radio-frequency and microwave effects on human electroencephalogram and behavior. Physiol Chem Phys 10:387-398.
5. Raines, J. K. 1981. Electromagnetic Field Interactions with the Human Body: Observed Effects and Theories. Greenbelt, Maryland: National Aeronautics and Space Administration 1981; 116 p.
6. Frey AH. 1993 Electromagnetic field interactions with biological systems. FASEB J 7:272-281.
7. Lai H. 1994 Neurological effects of radiofrequency electromagnetic radiation. In: Advances inElectromagnetic Fields in Living Systems, Vol. 1, J.C. Lin, Ed., Plenum Press, New York, pp. 27-88.
8. Grigor’ev IuG. 1996 [Role of modulation in biological effects of electromagnetic radiation]. Radiats Biol Radioecol 36:659-670.
9. Lai, H 1998 Neurological effects of radiofrequency electromagnetic radiation. https://mapcruzin.com/radiofrequency/henry_lai2.htm.
10. Aitken RJ, De Iuliis GN. 2007 Origins and consequences of DNA damage in male germ cells. Reprod Biomed Online 14:727-733.
11. Hardell, L., Sage, C. 2008. Biological effects from electromagnetic field exposure and public exposure standards. Biomed. Pharmacother. 62, 104-109.
12. Makker K, Varghese A, Desai NR, Mouradi R, Agarwal A. 2009 Cell phones: modern man’s nemesis? Reprod Biomed Online 18:148-157.
13. Khurana VG, Hardell L, Everaert J, Bortkiewicz A, Carlberg M, Ahonen M. 2010 Epidemiological evidence for a health risk from mobile phone base stations. Int J Occup Environ Health 16:263-267.
14. Levitt, B. B., Lai, H. 2010. Biological effects from exposure to electromagnetic radiation emitted by cell tower base stations and other antenna arrays. Environ. Rev. 18, 369-395. doi.org/10.1139/A10-018

15. Carpenter DO. 2013 Human disease resulting from exposure to electromagnetic fields. Rev Environ Health 2013;28:159-172.
16. Politański P, Bortkiewicz A, Zmyślony M. 2016 [Effects of radio- and microwaves emitted by wireless communication devices on the functions of the nervous system selected elements]. Med Pr 67:411-421.
17. Hensinger P, Wilke E. 2016. Mobilfunk-Studienergebnisse bestätigen Risiken Studienrecherche 2016-4 veröffentlicht. Umwelt Medizin Gesellshaft 29:3/2016.
18. Pall ML. 2016 Microwave frequency electromagnetic fields (EMFs) produce widespread neuropsychiatric effects including depression. J Chem Neuroanat 75(Pt B):43-51. doi:10.1016/j.jchemneu.2015.08.001.

19. Hecht, Karl. 2016 Health Implications of Long-Term Exposures to Electrosmog. Brochure 6 of A Brochure Series of the Competence Initiative for the Protection of Humanity, the Environment and Democracy. http://kompetenzinitiative.net/KIT/wp-content/uploads/2016/07/KI_Brochure-6_K_Hecht_web.pdf (accessed Feb. 11, 2018)
20. Sangün Ö, Dündar B, Çömlekçi S, Büyükgebiz A. 2016 The Effects of Electromagnetic Field on the Endocrine System in Children and Adolescents. Pediatr Endocrinol Rev 13:531-545.
21. Belyaev I, Dean A, Eger H, Hubmann G, Jandrisovits R, Kern M, Kundi M, Moshammer H, Lercher P, Müller K, Oberfeld G, Ohnsorge P, Pelzmann P, Scheingraber C, Thill R. 2016 EUROPAEM EMF Guideline 2016 for the prevention, diagnosis and treatment of EMF-related health problems and illnesses. Rev Environ Health DOI 10.1515/reveh-2016-0011.
22. Zhang J, Sumich A, Wang GY. 2017 Acute effects of radiofrequency electromagnetic field emitted by mobile phone on brain function. Bioelectromagnetics 38:329-338. doi: 10.1002/bem.22052.
23. Lai H. 2018. A Summary of Recent Literature (2007–2017) on Neurological Effects of Radio Frequency Radiation. Chapter 8 in Mobile Communications and Public Health, Marko Markov, Ed., CRC press, pp 185-220.
24. Pall ML. 2018 Wi-Fi is an important threat to human health. Environ Res 164:404-416.
25. Wilke I. 2018 Biological and pathological effects of 2.45 GHz on cells, fertility, brain and behavior. Umwelt Medizin Gesselshaft 2018 Feb 31 (1).

[4]. Απόπτωση / κυτταρικός θάνατος (μια σημαντική διαδικασία για την παραγωγή νεύρο-εκφυλιστικών ασθενειών οι οποίες παίζουν σημαντικό ρόλο στην στειρότητα).
1. Glaser ZR, PhD. 1971 Naval Medical Research Institute Research Report, June 1971. Bibliography of Reported Biological Phenomena (“Effects”) and Clinical Manifestations Attributed to Microwave and Radio-Frequency Radiation. Report No. 2 Revised. https://scholar.google.com/scholar?q=Glaser+naval+medical+microwave+radio-frequency+1972&btnG=&hl=en&as_sdt=0%2C38 (Accessed Sept. 9, 2017)
2. Tolgskaya MS, Gordon ZV. 1973. Pathological Effects of Radio Waves, Translated from Russian by B Haigh. Consultants Bureau, New York/London, 146 pages.
3. Raines, J. K. 1981. Electromagnetic Field Interactions with the Human Body: Observed Effects and Theories. Greenbelt, Maryland: National Aeronautics and Space Administration 1981; 116 p.
4. Hardell L, Sage C. 2008. Biological effects from electromagnetic field exposure and public exposure standards. Biomed. Pharmacother. 62:104-109. doi: 10.1016/j.biopha.2007.12.004.
5. Makker K, Varghese A, Desai NR, Mouradi R, Agarwal A. 2009 Cell phones: modern man’s nemesis? Reprod Biomed Online 18:148-157.
6. Levitt, B. B., Lai, H. 2010. Biological effects from exposure to electromagnetic radiation emitted by cell tower base stations and other antenna arrays. Environ. Rev. 18, 369-395. doi.org/10.1139/A10-018
7. Yakymenko I, Sidorik E. 2010 Risks of carcinogenesis from electromagnetic radiation and mobile telephony devices. Exp Oncol 32:729-736.
8. Yakimenko IL, Sidorik EP, Tsybulin AS. 2011 [Metabolic changes in cells under electromagnetic radiation of mobile communication systems]. Ukr Biokhim Zh (1999). 2011 Mar-Apr;83(2):20-28.
9. Pall, ML. 2013. Electromagnetic fields act via activation of voltage-gated calcium channels to produce beneficial or adverse effects. J Cell Mol Med 17:958-965. doi: 10.1111/jcmm.12088.
10. Pall ML. 2016 Microwave frequency electromagnetic fields (EMFs) produce widespread neuropsychiatric effects including depression. J Chem Neuroanat 75(Pt B):43-51. doi:10.1016/j.jchemneu.2015.08.001.

11. Batista Napotnik T, Reberšek M, Vernier PT, Mali B, Miklavčič D. 2016 Effects of high voltage nanosecond electric pulses on eukaryotic cells (in vitro): A systematic review. Bioelectrochemistry. 2016 Aug;110:1-12. doi: 10.1016/j.bioelechem.2016.02.011.
12. Asghari A, Khaki AA, Rajabzadeh A, Khaki A. 2016 A review on Electromagnetic fields (EMFs) and the reproductive system. Electron Physician. 2016 Jul 25;8(7):2655-2662. doi: 10.19082/2655.
13. Pall ML. 2018 Wi-Fi is an important threat to human health. Environ Res 164:404-416.

[5]. Οξειδωτικό στρες / βλάβη ελεύθερων ριζών (σχεδόν σε όλες τις χρόνιες ασθένειες εμπλέκονται σημαντικοί μηχανισμοί. Άμεση βλάβη του κυτταρικού DNA) 
1. Raines, J. K. 1981. Electromagnetic Field Interactions with the Human Body: Observed Effects and Theories. Greenbelt, Maryland: National Aeronautics and Space Administration 1981; 116 p.
2. Hardell, L., Sage, C. 2008. Biological effects from electromagnetic field exposure and public exposure standards. Biomed. Pharmacother. 62, 104-109.
3. Hazout A, Menezo Y, Madelenat P, Yazbeck C, Selva J, Cohen-Bacrie P. 2008 [Causes and clinical implications of sperm DNA damages]. Gynecol Obstet Fertil ;36:1109-1117
4. Makker K, Varghese A, Desai NR, Mouradi R, Agarwal A. 2009 Cell phones: modern man’s nemesis? Reprod Biomed Online 18:148-157.
5. Desai NR, Kesari KK, Agarwal A. 2009 Pathophysiology of cell phone radiation: oxidative stress and carcinogenesis with focus on the male reproductive system. Reproduct Biol Endocrinol 7:114.
6. Yakymenko I, Sidorik E. 2010 Risks of carcinogenesis from electromagnetic radiation and mobile telephony devices. Exp Oncol 32:729-736.
7. Yakimenko IL, Sidorik EP, Tsybulin AS. 2011 [Metabolic changes in cells under electromagnetic radiation of mobile communication systems]. Ukr Biokhim Zh (1999). 2011 Mar-Apr;83(2):20-28.
8. Consales, C., Merla, C., Marino, C., et al. 2012. Electromagnetic fields, oxidative stress, and neurodegeneration. Int. J. Cell Biol. 2012: 683897.
9. LaVignera et al 2012 La Vignera S, Condorelli RA, Vicari E, D’Agata R, Calogero AE. 2012 Effects of the exposure to mobile phones on male reproduction: a review of the literature. J Androl 33:350-356.
10. Pall, ML. 2013. Electromagnetic fields act via activation of voltage-gated calcium channels to produce beneficial or adverse effects. J Cell Mol Med 17:958-965. doi: 10.1111/jcmm.12088.
11. Nazıroğlu M, Yüksel M, Köse SA, Özkaya MO. 2013 Recent reports of Wi-Fi and mobile phoneinduced radiation on oxidative stress and reproductive signaling pathways in females and males. J Membr Biol 246:869-875.
12. Pall, M. L. 2015. Scientific evidence contradicts findings and assumptions of Canadian Safety Panel 6: microwaves act through voltage-gated calcium channel activation to induce biological impacts at non-thermal levels, supporting a paradigm shift for microwave/lower frequency electromagnetic field action. Rev. Environ. Health 3, 99-116.

13. Yakymenko I, Tsybulin O, Sidorik E, Henshel D, Kyrylenko O, Kysylenko S. 2015 Oxidative mechanisms of biological activity of low-intensity radiofrequency radiation. Electromagnetic Biol Med: Early Online 1-16. ISSN: 1536-8378.
14. Hensinger P, Wilke E. 2016. Mobilfunk-Studienergebnisse bestätigen Risiken Studienrecherche 2016-4 veröffentlicht. Umwelt Medizin Gesellshaft 29:3/2016.
15. Houston BJ, Nixon B, King BV, De Iuliis GN, Aitken RJ. 2016 The effects of radiofrequency electromagnetic radiation on sperm function. Reproduction 152:R263-R276.
16. Dasdag S, Akdag MZ. 2016 The link between radio frequencies emitted from wireless technologies and oxidative stress. J Chem Neuroanat 75(Pt B):85-93.
17. Wang H, Zhang X. 2017 Magnetic fields and reactive oxygen species. Int J Mol Sci. 2017 Oct 18;18(10). pii: E2175. doi: 10.3390/ijms18102175.
18. Pall ML. 2018 Wi-Fi is an important threat to human health. Environ Res 164:404-416.
19. Wilke I. 2018 Biological and pathological effects of 2.45 GHz on cells, fertility, brain and behaviour. Umwelt Medizin Gesselshaft 2018 Feb 31 (1).

[6]. Ορμονικές παρενέργειες (ενδοκρινικό σύστημα
1. Glaser ZR, PhD. 1971 Naval Medical Research Institute Research Report, June 1971. Bibliography of Reported Biological Phenomena (“Effects”) and Clinical Manifestations Attributed to Microwave and Radio-Frequency Radiation. Report No. 2 Revised. https://scholar.google.com/scholar?q=Glaser+naval+medical+microwave+radio-frequency+1972&btnG=&hl=en&as_sdt=0%2C38 (Accessed Sept. 9, 2017)
2. Tolgskaya MS, Gordon ZV. 1973. Pathological Effects of Radio Waves, Translated from Russian by B Haigh. Consultants Bureau, New York/London, 146 pages.
3. Raines, J. K. 1981. Electromagnetic Field Interactions with the Human Body: Observed Effects and Theories. Greenbelt, Maryland: National Aeronautics and Space Administration 1981; 116 p.
4. Hardell, L., Sage, C. 2008. Biological effects from electromagnetic field exposure and public exposure standards. Biomed. Pharmacother. 62, 104-109.
5. Makker K, Varghese A, Desai NR, Mouradi R, Agarwal A. 2009 Cell phones: modern man’s nemesis? Reprod Biomed Online 18:148-157.
6. Gye MC, Park CJ. 2012 Effect of electromagnetic field exposure on the reproductive system. Clin Exp Reprod Med 39:1-9. doi.org/10.5653/cerm.2012.39.1.1
7. Pall, M. L. 2015. Scientific evidence contradicts findings and assumptions of Canadian Safety Panel 6: microwaves act through voltage-gated calcium channel activation to induce biological impacts at non-thermal levels, supporting a paradigm shift for microwave/lower frequency electromagnetic field action. Rev. Environ. Health 3, 99-116
8. Sangün Ö, Dündar B, Çömlekçi S, Büyükgebiz A. 2016 The Effects of Electromagnetic Field on the Endocrine System in Children and Adolescents. Pediatr Endocrinol Rev 13:531-545.
9. Hecht, Karl. 2016 Health Implications of Long-Term Exposures to Electrosmog. Brochure 6 of A Brochure Series of the Competence Initiative for the Protection of Humanity, the Environment and Democracy. http://kompetenzinitiative.net/KIT/wp-content/uploads/2016/07/KI_Brochure-6_K_Hecht_web.pdf (accessed Feb. 11, 2018)
10. Asghari A, Khaki AA, Rajabzadeh A, Khaki A. 2016 A review on Electromagnetic fields (EMFs) and the reproductive system. Electron Physician. 2016 Jul 25;8(7):2655-2662. doi: 10.19082/2655.
11. Pall ML. 2018 Wi-Fi is an important threat to human health. Environ Res 164:404-416.
12. Wilke I. 2018 Biological and pathological effects of 2.45 GHz on cells, fertility, brain and behaviour. Umwelt Medizin Gesselshaft 2018 Feb 31 (1).

[7]. Αυξημένο ενδοκυτταρικό ασβέστιο: το ενδοκυτταρικό ασβέστιο διατηρείται σε πολύ χαμηλά επίπεδα (συνήθως περίπου 2 Χ 10-9 Μ) εκτός από μικρές αυξήσεις που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ρυθμιστικών αντιδράσεων, έτσι ώστε η συνεχής αύξηση των επιπέδων ενδοκυτταρικού ασβεστίου να παράγει πολλές παθο-φυσιολογικές (νοσογενείς) αντιδράσεις 
1. Adey WR. 1988 Cell membranes: the electromagnetic environment and cancer promotion. Neurochem Res.13:671-677.

2. Walleczek, J. 1992. Electromagnetic field effects on cells of the immune system: the role of calcium signalling. FASEB J. 6, 3177-3185.
3. Adey, WR. 1993 Biological effects of electromagnetic fields. J Cell Biochem 51:410-416.
4. Frey AH. 1993 Electromagnetic field interactions with biological systems. FASEB J 7:272-281.
5. Funk RHW, Monsees T, Özkucur N. 2009 Electromagnetic effects—Form cell biology to medicine. Prog Histochem Cytochem 43:177-264.
6. Yakymenko IL, Sidorik EP, Tsybulin AS. 1999 [Metabolic changes in cells under electromagnetic radiation of mobile communication systems]. Ukr Biokhim Zh (1999), 2011 Mar-Apr:20-28.
7. Gye MC, Park CJ. 2012 Effect of electromagnetic field exposure on the reproductive system. Clin Exp Reprod Med 39:1-9. doi.org/10.5653/cerm.2012.39.1.1
8. Pall, ML. 2013. Electromagnetic fields act via activation of voltage-gated calcium channels to produce beneficial or adverse effects. J Cell Mol Med 17:958-965. doi: 10.1111/jcmm.12088.
9. Pall ML. 2014 Electromagnetic field activation of voltage-gated calcium channels: role in therapeutic effects. Electromagn Biol Med. 2014 Apr 8 doi: 10.3109/15368378.2014.906447.

10. Pall ML. 2015 How to approach the challenge of minimizing non-thermal health effects of microwave radiation from electrical devices. International Journal of Innovative Research in Engineering & Management (IJIREM) ISSN: 2350-0557, Volume-2, Issue -5, September 2015; 71-76.
11. Pall, M. L. 2015 Scientific evidence contradicts findings and assumptions of Canadian Safety Panel 6: microwaves act through voltage-gated calcium channel activation to induce biological impacts at non-thermal levels, supporting a paradigm shift for microwave/lower frequency electromagnetic field action. Rev. Environ. Health 3, 99-116. doi: 10.1515/reveh-2015-0001.

12. Pall ML. 2016 Electromagnetic fields act similarly in plants as in animals: Probable activation of calcium channels via their voltage sensor. Curr Chem Biol 10: 74-82.
13. Pall ML. 2016 Microwave frequency electromagnetic fields (EMFs) produce widespread neuropsychiatric effects including depression. J Chem Neuroanat 75(Pt B):43-51. doi:10.1016/j.jchemneu.2015.08.001.

14. Batista Napotnik T, Reberšek M, Vernier PT, Mali B, Miklavčič D. 2016 Effects of high voltage nanosecond electric pulses on eukaryotic cells (in vitro): A systematic review. Bioelectrochemistry. 2016 Aug;110:1-12. doi: 10.1016/j.bioelechem.2016.02.011.
15. Asghari A, Khaki AA, Rajabzadeh A, Khaki A. 2016 A review on electromagnetic fields (EMFs) and the reproductive system. Electron Physician. 2016 Jul 25;8(7):2655-2662. doi: 10.19082/2655. 

[8]. Αιτία Καρκίνου από έκθεση σε EMFs 
1. Dwyer, M. J., Leeper, D. B. 1978 A Current Literature Report on the Carcinogenic Properties of Ionizing and Nonionizing Radiation. DHEW Publication (NIOSH) 78-134, March 1978.
2. Marino AA, Morris DH. 1985 Chronic electromagnetic stressors in the environment. A risk factor in human cancer. J environ sci health C3:189-219.
3. Adey WR. 1988 Cell membranes: the electromagnetic environment and cancer promotion.Neurochem Res.13:671-677.

4. Adey WR. 1990 Joint actions of environmental nonionizing electromagnetic fields and chemical pollution in cancer promotion. Environ Health Perspect 86:297-305. 
5. Frey AH. 1993 Electromagnetic field interactions with biological systems. FASEB J 7:272-281.
6. Goldsmith JR. 1995 Epidemiological evidence of radiofrequency radiation (microwave) effects on health in military, broadcasting and occupational settings. Int J Occup Environ Health 1:47-57.
7. Goldsmith JR. 1997 Epidemiologic evidence relevant to radar (microwave) effects. Env Health Perspect 105(Suppl 6):1579-1587.
8. Kundi M, Mild K, Hardell L, Mattsson M. 2004 Mobile telephones and cancer – a review of the epidemiological evidence. J Toxicol Env Health, Part B 7:351-384.
9. Kundi M. 2004 Mobile phone use and cancer. Occup Env Med 61:560-570.
10. Behari J, Paulraj R. 2007 Biomarkers of induced electromagnetic field and cancer. Indian J Exp Biol 45:77-85.
11. Hardell L, Carlberg M, Soderqvist F, Hansson Mild K. 2008 Meta-analysis of long-term mobile phone use and the association with brain tumors. Int J Oncol 32:1097-1103.
12. Khurana VG, Teo C, Kundi M, Hardell L, Carlberg M. 2009 Cell phones and brain tumors: a review including the long-term epidemiologic data. Surg Neurol 72:205-214.
13. Desai NR, Kesari KK, Agarwal A. 2009 Pathophysiology of cell phone radiation: oxidative stress and carcinogenesis with focus on the male reproductive system. Reproduct Biol Endocrinol 7:114.
14. Davanipour Z, Sobel E. 2009 Long-term exposure to magnetic fields and the risks of Alzheimer’s disease and breast cancer: Further biological research. Pathophysiology 16:149-156.
15. Yakymenko I, Sidorik E. 2010 Risks of carcinogenesis from electromagnetic radiation and mobile telephony devices. Exp Oncol 32:729-736.
16. Carpenter DO. 2010 Electromagnetic fields and cancer: the cost of doing nothing. Rev Environ Health 25:75-80.
17. Giuliani L, Soffriti M (Eds). 2010 NON-THERMAL EFFECTS AND MECHANISMS OF INTERACTION BETWEEN ELECTROMAGNETIC FIELDS AND LIVING MATTER, RAMAZZINI INSTITUTE EUR. J. ONCOL. LIBRARY Volume 5, National Institute for the Study and Control of Cancer and Environmental Diseases “Bernardino Ramazzini” Bologna, Italy 2010, 400-page monograph.
18. Khurana, V. G., Hardell, L., Everaert, J., Bortkiewicz, A., Carlberg, M., Ahonen, M. 2010 Epidemiological evidence for a health risk from mobile phone base stations. Int. J. Occup. Environ. Health 16, 263-267.
19. Yakymenko, I., Sidorik, E., Kyrylenko, S., Chekhun, V. 2011. Long-term exposure to microwave radiation provokes cancer growth: evidences from radars and mobile communication systems. Exp. Oncol. 33(2), 62-70.
20. Biointiative Working Group, David Carpenter and Cindy Sage (eds). 2012 Bioinitiative 2012: A rationale for biologically-based exposure standards for electromagnetic radiation. http://www.bioinitiative.org/participants/why-we-care/
21. Ledoigt G, Belpomme D. 2013 Cancer induction molecular pathways and HF-EMF irradiation. Adv Biol Chem 3:177-186.
22. Hardell L, Carlberg M. 2013 Using the Hill viewpoints from 1965 for evaluating strengths of evidence of the risk for brain tumors associated with use of mobile and cordless phones. Rev Environ Health 28:97-106. doi: 10.1515/reveh-2013-0006.
23. Hardell L, Carlberg M, Hansson Mild K. 2013 Use of mobile phones and cordless phones is associated with increased risk for glioma and acoustic neuroma. Pathophysiology 2013;20(2):85-110.
24. Carpenter DO. 2013 Human disease resulting from exposure to electromagnetic fields. Rev Environ Health 2013;28:159-172.gj
25. Davis DL, Kesari S, Soskolne CL, Miller AB, Stein Y. 2013 Swedish review strengthens grounds for concluding that radiation from cellular and cordless phones is a probable human carcinogen. Pathophysiology 20:123-129.
26. Morgan LL, Miller AB, Sasco A, Davis DL. 2015 Mobile phone radiation causes brain tumors and should be classified as a probable human carcinogen (2A). Int J Oncol 46(5): 1865-1871.
27. Mahdavi M, Yekta R, Tackallou SH. 2015 Positive correlation between ELF and RF electromagnetic fields on cancer risk. J Paramed Sci 6(3), ISSN 2008-4978.
28. Carlberg M, Hardell L. 2017 Evaluation of Mobile Phone and Cordless Phone Use and Glioma Risk Using the Bradford Hill Viewpoints from 1965 on Association or Causation. BioMed Res Int 2017, Article ID 9218486, https://doi.org/10.1155/2017/9218486
29. Bortkiewicz A, Gadzicka E, Szymczak W. 2017 Mobile phone use and risk for intracranial tumors and salivary gland tumors - A meta-analysis. Int J Occup Med Environ Health 30:27-43.
30. Bielsa-Fernández P, Rodríguez-Martín B. 2017 [Association between radiation from mobile phones and tumour risk in adults]. Gac Sanit. 2017 Apr 12. pii: S0213-9111(17)30083-3. doi:10.1016/j.gaceta.2016.10.014. [Epub ahead of print]
31. Alegría-Loyola MA, Galnares-Olalde JA, Mercado M. 2017 [Tumors of the central nervous system]. Rev Med Inst Mex Seguro Soc 55:330-334.
32. Prasad M, Kathuria P, Nair P, Kumar A, Prasad K. 2017 Mobile phone use and risk of brain tumours: a systematic review of association between study quality, source of funding, and research outcomes. Neurol Sci. 2017 Feb 17. doi: 10.1007/s10072-017-2850-8. [Epub ahead of print].
33. Miller A. 2017 References on cell phone radiation and cancer. https://ehtrust.org/references-cellphone-radio-frequency-radiation-cancer/ (Accessed Sept. 9, 2017)
34. Hardell L. 2017 World Health Organization, radiofrequency radiation and health – a hard nut to crack (Review). Int J Oncol 51:405-413.
35. Pall ML. 2018 How cancer can be caused by microwave frequency electromagnetic field (EMF) exposures: EMF activation of voltage-gated calcium channels (VGCCs) can cause cancer including tumor promotion, tissue invasion and metastasis via 15 mechanisms. Chapter 7 in: Mobile Communications and Public Health, Marko Markov, Ed., CRC Press, pp 163-184.

[9]. Τα παλμικά EMFs στις περισσότερες περιπτώσεις δρουν σε βιολογικό επίπεδο συγκριτικά με τα μη-παλμικά
Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο καθώς όλες οι συσκευές ασύρματης επικοινωνίας, επικοινωνούν μέσω παλμών, και όσο πιο «έξυπνες» είναι οι συσκευές τόσο περισσότερο δονούνται παλμικά (επειδή οι παλμοί μεταφέρουν τις πληροφορίες).

1. Osipov YuA, 1965 [Labor hygiene and the effect of radiofrequency electromagnetic fields on workers]. Leningrad Meditsina Publishing House, 220 pp.
2. Pollack H, Healer J. 1967 Review of Information on Hazards to Personnel from High-Frequency Electromagnetic Radiation. Institute for Defense Analyses; Research and Engineering Support Division. IDA/HQ 67-6211, Series B, May 1967.
3. Frey AH. 1974 Differential biologic effects of pulsed and continuous electromagnetic fields and mechanisms of effect. Ann N Y Acad Sci 238: 273-279.
4. Creighton MO, Larsen LE, Stewart-DeHaan PJ, Jacobi JH, Sanwal M, Baskerville JC, Bassen HE, Brown DO, Trevithick JR. 1987 In vitro studies of microwave-induced cataract. II. Comparison of damage observed for continuous wave and pulsed microwaves. Exp Eye Res 45:357-373.
5. Grigor’ev IuG. 1996 [Role of modulation in biological effects of electromagnetic radiation]. Radiats Biol Radioecol 36:659-670.
6. Belyaev I. 2005 Non-thermal biological effects of microwaves. Microwave Rev 11:13-29.
7. Belyaev I. 2005 Non-thermal biological effects of microwaves: current knowledge, further perspective and urgent needs. Electromagn Biol Med 24(3):375-403.
8. Markov MS. 2007 Pulsed electromagnetic field therapy: History, state of the art and future. The Environmentalist 27:465-475.
9. Van Boxem K, Huntoon M, Van Zundert J, Patijn J, van Kleef M, Joosten EA. 2014 Pulsed radiofrequency: a review of the basic science as applied to the pathophysiology of radicular pain: a call for clinical translation. Reg Anesth Pain Med. 2014 Mar-Apr;39(2):149-59.
10. Belyaev, I. 2015. Biophysical mechanisms for nonthermal microwave effects. In: Electromagnetic Fields in Biology and Medicine, Marko S. Markov, ed, CRC Press, New York, pp 49-67.
11. Pall, M. L. 2015 Scientific evidence contradicts findings and assumptions of Canadian Safety Panel 6: microwaves act through voltage-gated calcium channel activation to induce biological impacts at non-thermal levels, supporting a paradigm shift for microwave/lower frequency electromagnetic field action. Rev. Environ. Health 3, 99-116. doi: 10.1515/reveh-2015-0001.
12. Panagopoulos DJ, Johansson O, Carlo GL. 2015 Real versus simulated mobile phone exposures in experimental studies. BioMed. Res. Int. 2015, article ID 607053, 8 pages. doi:10.1155/2015/607053.
13. Batista Napotnik T, Reberšek M, Vernier PT, Mali B, Miklavčič D. 2016 Effects of high voltage nanosecond electric pulses on eukaryotic cells (in vitro): A systematic review. Bioelectrochemistry. 2016 Aug;110:1-12. doi: 10.1016/j.bioelechem.2016.02.011.

 

  1. Χολίνη, για το νευρικό ιστό
    Η χολίνη είναι βιταμίνη Β και η επαρκής πρόσληψή της είναι 425 mg / ημέρα για τις γυναίκες (περισσότερο σε έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες) και 550 mg / ημέρα για τους άνδρες. Ο καθηγητής Steven H. Zeisel, στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, έχει δείξει ότι η χολίνη διατηρεί υγιή τον νευρικό ιστό και τον καθιστά ανθεκτικό στο στρες (www. Gesundheitsseiten .com/wirkstoffe-a-c/29-wirkstoffe-a-c/204-cholina- inositol.html). Τα αυγά, το κοτόπουλο, ο μπακαλιάρος, το σπανάκι, το κουνουπίδι, τα φασόλια και τα φιστίκια αποτελούν μερικές από τις καλύτερες πηγές διατροφικής χολίνης.
  1. Ωμέγα – 3 λιπαρά, για την επίλυση προβλημάτων
    Τα ωμέγα -3 λιπαρά βελτιώνουν το ρυθμό «επικοινωνίας» μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων (Nat Rev Neurosci, 2008; 9: 568–78). Βρίσκονται σε ψάρια όπως ο σολομός, η ρέγκα, οι σαρδέλες και το σκουμπρί, ενώ είναι επίσης σε αφθονία στην αντράκλα (Portulaca oleracea), ένα χυμώδες βότανο που χρησιμοποιείται σε σαλάτες. Περιέχει επίσης βιταμίνες A, C, μερικές B και καροτενοειδή, καθώς και μαγνήσιο, ασβέστιο, κάλιο και σίδηρο, και δύο είδη χρωστικών ουσιών - κόκκινες μπετακυανίνες και κίτρινες μπεταξανθίθες - που είναι ισχυρές αντιοξειδωτικές ουσίες με αντιμεταλλαξιογόνες ιδιότητες σε εργαστηριακές μελέτες. Τα νωπά φύλλα γλιστρίδας (περίπου 1 φλιτζάνι ή 100 g) έχουν 300-400 mg άλφα-λινολενικού οξέος, ενώ 1 φλιτζάνι μαγειρεμένα φύλλα έχει 90 mg ασβεστίου, 560 mg καλίου και περισσότερες από 2000 IU βιταμίνης Α. Η γλιστρίδα έχει μια ευχάριστη, υπόξινη γεύση.
  1. Μασήστε τσίχλα, για συγκέντρωση
    Το μάσημα τσίχλας ενίσχυσε την μνήμη κατά 35%, ειδικά στο «Τεστ καθυστέρησης ανάκλησης λέξεων», όπου τα άτομα έπρεπε να θυμούνται μια λίστα με 10 λέξεις που έχουν χρησιμοποιήσει σε προτάσεις μετά από 10–15 λεπτά (www.psychologistworld.com/memory/ chewing_ gum.php).
    Ειδικά η μαστίχα Χίου, μία αρωματική ρητίνη από το δέντρο Pistacia lentiscus, είναι γνωστή για τις φαρμακευτικές της ιδιότητες εδώ αιώνες. Μια πρόσφατη έρευνα αποκάλυψε ότι η μαστίχα μπορεί να μειώσει τη χοληστερόλη και την υψηλή αρτηριακή πίεση, καθώς και να μειώσει τους πληθυσμούς βακτηρίων Helicobacter pylori (ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού) στο στομάχι (‘The Magic TreeMarvelous Masticha’, in Epikouria Magazine, Autumn/Winter, 2005 
  1. Τακτική άσκηση, για γρήγορη σκέψη
    Η τακτική σωματική άσκηση έχει οφέλη στη νοητική λειτουργία, τη μάθηση και τη μνήμη, και προστατεύει από την εκφύλιση των νεύρων καθώς και από την κατάθλιψη, ειδικά σε μεγαλύτερους ανθρώπους. (Trends Neurosci, 2007; 30: 464–72).
  1. Μείωση του στρες
    Το συνεχές αμείωτο άγχος είναι ένας από τους χειρότερους εχθρούς του εγκεφάλου γιατί, καθώς οι ορμόνες στρες αδρεναλίνη και κορτιζόλη αυξάνονται στον εγκέφαλο, βλάπτουν τα εγκεφαλικά κύτταρα. Ωστόσο, φαίνεται ότι ο υπερβατικός διαλογισμός μπορεί να εξουδετερώσει αποτελεσματικά τέτοιες δυσμενείς επιπτώσεις (www. Sciencemag.org/cgi/content/ abstract / 192/4245/1242).
  1. Βότανα, για καλή μνήμη
    Η έρευνα δείχνει ότι η κατανάλωση περίπου 500 ml χυμού (φρούτων ή λαχανικών) κάθε μέρα μπορεί να διατηρήσει την μνήμη σε καλή κατάσταση (www.mc.vanderbilt.edu/reporter/ind ex.html?ID=4980). Επίσης μπορείτε να πάρετε ένα τυποποιημένο εκχύλισμα Ginkgo biloba, καθώς αυτό το βότανο έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στο ότι διορθώνει προβλήματα μνήμης, την απώλεια γνωστικής εγρήγορσης, την άνοια και τη βλάβη των ελεύθερων ριζών στον εγκέφαλο (Arch Phys Med Rehabil, 2000, 81: 668–78). 
  1. Αντιοξειδωτικά, για την υγεία του εγκεφάλου
    Μια εργαστηριακή μελέτη έχει εντοπίσει μια οξειδωμένη μορφή βιταμίνης C - αφυδροασκορβικό οξύ - που μπορεί μέσω περνώντας τον αιμοτοεγκεφαλικό φραγμό να διατηρηθεί στον εγκεφαλικό ιστό. Αυτό δείχνει την οξείδωση της βιταμίνης C ως δυνητικά σημαντικό βήμα για τη συσσώρευση αυτής της βιταμίνης στον εγκέφαλο και έχει επιπτώσεις στην αύξηση του αντιοξειδωτικού δυναμικού στον εγκέφαλο για τον καθαρισμό των ελεύθερων ριζών (J Clin Invest, 1997; 100: 2842-8). 
  1. Διατηρήστε εύπλαστο τον εγκέφαλο
    Για να διατηρήσετε την νοητική οξύτητα, θα πρέπει να κάνετε κάτι απρόσμενο, κάτι για το οποίο ο εγκέφαλος δεν έχει προετοιμαστεί. Κάθε φορά που ξεφεύγετε από το συνηθισμένο και το αυτόματο, προκαλείτε με το βέλτιστο τρόπο τον εγκέφαλό σας να λειτουργεί στη μέγιστη απόδοσή του. Το μόνο που χρειάζεστε είναι ένα στυλό, ένα φύλλο χαρτιού και ένας μικρός τετράγωνος καθρέφτης. Πάρτε το στυλό στο χέρι με το οποίο γράφετε, και, με το άλλο χέρι, κρατήστε τον καθρέφτη όρθιο κατά μήκος της άνω άκρης του χαρτιού και στραμμένο προς το μέρος σας. Τώρα, με κεφαλαία γράμματα, γράψτε το όνομά σας με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να διαβαστεί σωστά στον καθρέφτη - και πρέπει να κοιτάτε μόνο στον καθρέφτη ενώ προσπαθείτε να το κάνετε αυτό. Μόλις το καταφέρετε, μπορείτε προσπαθήστε να γράψετε μεγάλες και περίπλοκες προτάσεις. Κάνοντας κάτι νέο και μη συνηθισμένο, ξυπνάτε ξανά εκείνο το μέρος του εγκεφάλου σας που ασχολείται με μυριάδες ασυνήθιστα πράγματα που αντιμετωπίσατε για πρώτη φορά όταν ήσασταν βρέφος.

Η απώλεια βάρους μετά την ηλικία των 50 είναι ένας τρόπος για να μειώσετε τις πιθανότητες καρκίνου του μαστού.

Πρόκειται για μια σημαντική ανακάλυψη. Παρόλο που ήταν πάντα γνωστό ότι το επιπλέον βάρος ή η παχυσαρκία αυξάνουν τις πιθανότητες για καρκίνο του μαστού, δεν ήταν βέβαιο αν η μείωση των κιλών θα μείωνε τον κίνδυνο.

Φαίνεται να υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ του ποσού του βάρους που χάθηκε και της μείωσης του κινδύνου, με τις γυναίκες που χάνουν το περισσότερο βάρος να μειώσουν επίσης περισσότερο τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Η μεγαλύτερη μείωση κινδύνου ήταν 26 τοις εκατό για όσες έχασαν 9 κιλά ή περισσότερο, αλλά και οι γυναίκες που έχασαν πολύ λιγότερο - μεταξύ 2 και 4,5 κιλών - παρόλα αυτά μείωσαν τον κίνδυνο κατά 13 τοις εκατό.

Όμως η απώλεια βάρους δεν είχε καμία επίδραση στις γυναίκες που λάμβαναν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μετά την εμμηνόπαυση. ο κίνδυνός τους παρέμεινε ο ίδιος, ενισχύοντας προηγούμενες μελέτες που διαπίστωσαν ότι το φάρμακο είναι ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για καρκίνο του μαστού.

Με περισσότερες από δύο στις τρεις αμερικανίδες υπέρβαρες ή παχύσαρκες, η απώλεια βάρους είναι ένας απλός και αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση των ποσοστών καρκίνου του μαστού, λένε οι ερευνητές από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ.

Είχαν αναλύσει 10 μελέτες στις οποίες συμμετείχαν περισσότερες από 180.000 γυναίκες ηλικίας 50 ετών και άνω.

Πηγή: Journal of the National Cancer Institute, 2019; doi: 10.1093/jnci/djz226

Παρασκευή, 05 Ιουνίου 2020 07:43

Οι νέοι κίνδυνοι των αντιβιοτικών

Τα αντιβιοτικά ενέχουν νέους κινδύνους που δεν αναγνωρίζονταν στο παρελθόν!

Όταν η Κ.Σ. άρχισε να παίρνει τα αντιβιοτικά που της συνταγογράφησε ο γιατρός της για μια μικρή μολυσμένη κύστη στον ώμο της, ένιωσε τη χειρότερη καούρα και δυσπεψία που είχε ποτέ στη ζωή της. Αυτό όμως δεν απέτρεψε τη συνταξιούχο δασκάλα από το να ακολουθήσει τις εντολές του γιατρού της. "Απλώς έπινα πολύ νερό, έκανα υπομονή και συνέχισα. Εξάλλου, ήταν μόνο για μια εβδομάδα."

Δύο εβδομάδες αργότερα, ωστόσο, η αντιβίωση είχε τελειώσει, αλλά τα ασαφή συμπτώματα της Κ.Σ. στο έντερο συνεχίζονταν σταθερά. Κάποια στιγμή αγνόησε τη ναυτία και τον πόνο στο στομάχι και πήγε με τον σύζυγό της να δειπνήσει με φίλους, αλλά καθώς περνούσε η μέρα, ένιωθε χειρότερα. Δεν μπορούσε να τελειώσει το γεύμα της και αργότερα ανακάλυψε με ανησυχία ότι τα ούρα της είχαν πολύ σκούρο καφέ χρώμα. Έψαξε το ένθετο της συσκευασίας της φλουκλοξακιλλίνης που είχε κρατήσει λόγω των προηγούμενων συμπτωμάτων της και βρήκε μία προειδοποίηση σχετικά με την «σπάνια» παρενέργεια της ηπατικής βλάβης που θα μπορούσε να είναι θανατηφόρα σε άτομα άνω των 50 ετών.

Έδωσε δείγμα ούρων της την επόμενη μέρα για εξέταση, όμως ο γιατρός της απέρριψε την πιθανότητα να είχε ηπατική βλάβη. Ήταν σίγουρος ότι είχε κάποια μόλυνση στο ουροποιητικό σύστημα. Εκείνη επέμεινε να ελέγξει το συκώτι της, ωστόσο, και όταν βγήκαν τα αποτελέσματα, κλήθηκε στο νοσοκομείο για υπερηχογράφημα για να εκτιμηθεί η ζημιά και ξεκίνησαν εξετάσεις αίματος που θα συνεχιζόταν για μήνες.

Άρχισε να διαβάζει πληροφορίες για πώς να θεραπεύσει κανείς το συκώτι του με αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής. Η υπερβολική ποσότητα χολής που χύθηκε από το στρεσαρισμένο συκώτι της στην κυκλοφορία του αίματος έκανε το δέρμα της να φαίνεται κίτρινο. Το λευκό των ματιών της άρχισε επίσης να κιτρινίζει. Τα ούρα της παρέμειναν σκούρα καφέ και φαινόταν να έχει θέμα και με το έντερό της.

"Στο δέρμα μου ένιωθα τρομερό κνησμό. Ξυπνούσα τη νύχτα γδέρνοντας το δέρμα μου από το πολύ ξύσιμο, οπότε έπρεπε να κοιμάμαι φορώντας μεταξωτά γάντια. Υπάρχουν άνθρωποι που αυτοκτόνησαν λόγω τέτοιου κνησμού."

Περίπου το 10% των ατόμων με ίκτερο που προκαλείται από φάρμακα πεθαίνουν ή χρειάζονται μεταμόσχευση ήπατος. Ένα άλλο 20% από αυτούς έχουν χρόνια ηπατική βλάβη περισσότερο από έξι μήνες μετά τη διακοπή των φαρμάκων.1

Ευτυχώς, η Κ.Σ. ανέκαμψε μέσα σε λίγους μήνες. Αλλά γιατί δεν προειδοποιήθηκε; Και γιατί ο γιατρός της δεν αναγνώρισε τα συμπτώματά της αμέσως;

Δεκάδες μελέτες στην ιατρική βιβλιογραφία περιγράφουν την ηπατική βλάβη που προκαλείται από φάρμακα ως πιθανή παρενέργεια των αντιβιοτικών τουλάχιστον ήδη από το 1985 - περισσότερο από ένα τέταρτο αιώνα πριν χορηγηθούν στη Κ.Σ. Σχεδόν μια δεκαετία νωρίτερα, μια μελέτη του Ηνωμένου Βασιλείου είχε προτείνει σε όλους τους ασθενείς να προειδοποιούνται για τον κίνδυνο ηπατικής βλάβης από τη φλουκλοξακιλλίνη και να χρησιμοποιούνται πρώτα εναλλακτικές λύσεις.2

Η περίπτωση της Κ.Σ. αποκαλύπτει ένα σύστημα γεμάτο κενά που αφήνουν τους ασθενείς ευάλωτους σε γνωστές βλάβες - όχι μόνο από τη φλουκλοξακιλλίνη, αλλά από τα αντιβιοτικά γενικά.

Είναι από τα πιο συνταγογραφούμενα φάρμακα στον πλανήτη. Στις ΗΠΑ, οι γιατροί γράφουν 270 εκατομμύρια συνταγές αντιβιοτικών - ισοδύναμες με 84 συνταγές αντιβιοτικών ανά 100 άτομα - κάθε χρόνο. Και χώρες όπως η Μογγολία, η Τουρκία και η Ελλάδα καταναλώνουν πολύ υψηλότερες ποσότητες ανά άτομο.3

Πόσο σπάνιες είναι οι «σπάνιες ανεπιθύμητες παρενέργειες»;

Έχουν υπάρξει χιλιάδες μετα-αναλύσεις μελετών σχετικά με τις παρενέργειες των αντιβιοτικών, όπως επίσης και πάρα πολλές αναφορές περιπτώσεων ατόμων που εμφάνισαν ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, συμπεριλαμβανομένης μιας λοίμωξης από "superbug" Clostridium difficile που προκαλεί πόνο στο έντερο και απειλητική για τη ζωή διάρροια, δερματικά εξανθήματα που εξελίσσονται σε επικίνδυνες φουσκάλες σε όλο το σώμα, φλεγμονή του εγκεφάλου και ξαφνικές καρδιακές προσβολές.4

Μια μελέτη του 2017 από ερευνητές του CDC που εξέτασε τα ιατρικά αρχεία 1.488 ενήλικων ασθενών που εισήχθησαν στο νοσοκομείο Johns Hopkins στη Βαλτιμόρη, οι οποίοι έπαιρναν συστηματικά αντιβιοτικά για τουλάχιστον 24 ώρες διαπίστωσαν ότι το 20% από αυτούς εμφάνισαν κάποια παρενέργεια που ο γιατρός τους αποδίδει στα φάρμακα.5

Δεδομένου ότι γράφονται εκατοντάδες εκατομμύρια συνταγές αντιβιοτικών, αυτό μεταφράζεται σε δεκάδες εκατομμύρια ανεπιθύμητες ενέργειες και εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο.

Παρενέργειες από φθοροκινολόνες

Μία κατηγορία αντιβιοτικών που ονομάζονται φθοροκινολόνες, όπως η σιπροφλοξασίνη, η μοξιφλοξασίνη και η λεβοφλοξασίνη, έχουν γίνει γνωστές στο κοινό λόγω καταγγελιών από ανθρώπους που περιγράφουν μια ιδιαίτερα τρομακτική λίστα σοβαρών παρενεργειών.

Χιλιάδες προηγουμένως υγιείς άνθρωποι στους οποίους είχαν συνταγογραφηθεί τα φάρμακα αυτά για ήπιες λοιμώξεις της ρινικής οδού, λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος και βήχα ανέπτυξαν καταστάσεις που περιλάμβαναν συμπτώματα όπως ισχυρή κόπωση, διαταραχές διάθεσης και αισθητηριακές διαταραχές, προβλήματα σε μύες, τένοντες και νεύρα που συνεχίστηκαν πολύ μετά τη διακοπή του φαρμάκου.

Υπό την πίεση του κοινού, η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) αναγνώρισε την κατάσταση αυτή το 2015, αποκαλούμενη ως αναπηρία που σχετίζεται με φθοροκινολόνη. Σε ειδικές ακροάσεις επιτροπών για τα φάρμακα, ο οργανισμός περιέγραψε πώς από 1.122 τέτοιες περιπτώσεις, 178 άτομα, ή 16 τοις εκατό, είχαν καταστάσεις που επηρεάζουν τουλάχιστον δύο διαφορετικά συστήματα του σώματος, συμπεριλαμβανομένης της καρδιάς και του κεντρικού νευρικού συστήματος, που κράτησαν εννέα χρόνια.6

Η Τ.A., συνήγορος ασθενούς που κατέθεσε κατά τις ακροάσεις, είπε ότι ανέπτυξε σοβαρά προβλήματα μετά από αρκετές συνταγές φλοξακιλλίνης και η ζωή της καταστράφηκε από υπερβολική κόπωση και πόνο στα νεύρα. "Έχασα τη δουλειά μου. Άλλαξε εντελώς η ζωή μου. Και δεν είμαι η μόνη. Υπάρχουν χιλιάδες άλλοι σαν κι εμένα. Μερικοί από αυτούς είναι παιδιά".

Αναφέρθηκαν 6.480 καταγραφές στις ακροάσεις, ατόμων που υπέστησαν βλάβες από αντιβιοτικά φθοροκινολόνης.

"Θα είσαι μια χαρά"

Ορισμένοι ασθενείς κατέθεσαν στην επιτροπή FDA το πώς τους είχαν διώξει οι γιατροί. Ο Χ.Τ., πρώην πυροσβέστης στη νότια Καλιφόρνια, είπε στις ακροάσεις ότι του είχε συνταγογραφηθεί λανθασμένα σιπροφλοξασίνη για κάτι που αποδείχθηκε ότι δεν ήταν μόλυνση, αλλά ένας μικρός τραυματισμός.

"Μετά από δύο εβδομάδες με έστειλαν σε ουρολόγο και του είπα για τον πόνο στα πόδια μου και για τις χιλιάδες ιστορίες που έχω διαβάσει στο διαδίκτυο ανθρώπων που βλάπτονται από αυτό το φάρμακο", δήλωσε ο Χ. στην ακρόαση. "Με επέκρινε και μου είπε να μείνω μακριά από το διαδίκτυο, ότι ήμουν νέος και υγιής και να συνεχίσω να παίρνω το αντιβιοτικό. Θα είμαι καλά." Αλλά ο Χ. δεν ήταν καλά. «Από εκεί που έπαιζα ποδόσφαιρο σε ομάδα και δούλευα σε μια σωματικά απαιτητική δουλειά, έφτασα στο σημείο να μην μπορώ να περπατήσω μέχρι το γραμματοκιβώτιό μου."

Για δεκαετίες, οι περισσότεροι γιατροί και ρυθμιστικοί οργανισμοί δεν ήθελαν να πιστέψουν ότι μια σύντομη πορεία αντιβιοτικών θα μπορούσε να έχει τόσο καταστροφικές συνέπειες για τη ζωή. Αλλά είναι σαφές τώρα ότι τα αντιβιοτικά μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη καταστροφή.

Καταστροφή του μικροβιώματος

Τα αντιβιοτικά είναι πολύ αποτελεσματικοί δολοφόνοι, αλλά δεν κάνουν διακρίσεις. Είναι σαν μία βόμβα ναπάλμ στο μικροβίωμά μας. Οι ερευνητές εντόπισαν πρόσφατα 1.952 νέα βακτηριακά είδη στο ανθρώπινο έντερο.7 Η προσπάθεια να καταλάβουμε τον ρόλο καθενός από αυτά στη διατήρηση ή διαταραχή της υγείας μας μόλις ξεκίνησε.

Γνωρίζουμε ότι η οικολογία αυτών των μικροβίων είναι κρίσιμη για την ευημερία μας και αποτελούν το 70 έως 80 τοις εκατό του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Δεν γνωρίζουμε ποια κρίσιμα μικρόβια μπορεί να εξαλείφουμε με κάθε δόση αντιβιοτικού, αλλά γενικά, όσο μεγαλύτερη ποικιλία μικροβίων έχουμε, τόσο καλύτερες είναι οι πιθανότητες καλής υγείας μας.

Μπορεί η έλλειψη μικροβίων να εξηγεί γιατί, για παράδειγμα, η χρήση αντιβιοτικών έχει αποδειχθεί εδώ και χρόνια ότι αυξάνει τον κίνδυνο φλεγμονώδους νόσου του εντέρου.8 Και γιατί μια μελέτη του 2017 διαπίστωσε ότι τα παιδιά που έλαβαν αντιβιοτικά τα πρώτα τρία χρόνια της ζωής τους διπλασιάστε τις πιθανότητες εμφάνισης άσθματος.9

Κατεστραμμένα μιτοχόνδρια

Οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να υποθέτουν ότι τα αντιβιοτικά δεν μπορούν να βλάψουν τα κύτταρά μας, όμως αυτό μπορεί να είναι τελικά ευσεβής πόθος. Αποδεικνύεται ότι τα μιτοχόνδρια - οι μικροσκοπικές μηχανές δομημένες όπως τα απλά βακτήρια ώστε να τροφοδοτούν με ενέργεια κάθε ανθρώπινο κύτταρο - μπορεί να είναι τυχαία θύματα των αντιβιοτικών.

Μια μελέτη του 2010 από ερευνητές της φαρμακευτικής εταιρείας Pfizer διαπίστωσε ότι ορισμένα αντιβιοτικά επηρεάζουν τα μιτοχόνδρια. Συγκεκριμένα, κάθε φάρμακο φθοροκινολόνης που εξέτασαν προκάλεσε ζημιά στα μιτοχόνδρια σε ανθρώπινα ηπατικά κύτταρα.

"Τα αντιβιοτικά διαταράσσουν επίσης τα κύτταρά μας, και με αρκετά βαρύ τρόπο", δήλωσε στο περιοδικό Nature το 2018 ο Τζέιμς Κόλινς, ιατρός στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης στο Cambridge, ΜΑ. Το 2013, η ομάδα του ανέφερε ότι αρκετές κατηγορίες αντιβιοτικών ανέστειλαν τη μιτοχονδριακή λειτουργία σε μια σειρά κυττάρων θηλαστικών.

"Ήμασταν έκπληκτοι για το πόσο ισχυρό ήταν το αποτέλεσμα και πόσο κοινό ήταν το αποτέλεσμα σε διαφορετικές κατηγορίες. Τα μεγαλύτερα αποτελέσματα παρατηρήθηκαν στις κινολόνες. "10

Παράξενα αποτελέσματα

Πολλά συμπτώματα εξαιτίας των αντιβιοτικών όπως η αναπηρία που σχετίζεται με την φθοροκινολόνη ταιριάζουν στην εικόνα της μιτοχονδριακής τοξικότητας, ωστόσο άλλα είναι δύσκολο να εξηγηθούν, όπως η «καλοήθης» πυκνή ανάπτυξη μαύρων τριχών στη γλώσσα με τη χρήση μινοκυκλίνης.11 Το ίδιο ισχύει και για τη «σπάνια» απειλητική για τη ζωή ασθένεια Σύνδρομο Stevens-Johnson / τοξική επιδερμική νεκρόλυση, η οποία εκτιμάται ότι επηρεάζει δύο έως επτά εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως κάθε χρόνο.12

Σε έναν 38χρονο πατέρα από το Κολοράντο, δόθηκε συνταγή αντιβιοτικού για μόλυνση σταφυλλόκοκκου στη γνάθο του. Δύο εβδομάδες αργότερα, ο Τ.Ν. άρχισε να αισθάνεται έντονο κνησμό και κάψιμο με φουσκάλες που κάλυψαν γρήγορα το 90% του σώματός του, αναγκάζοντάς τον να τυφλωθεί για εβδομάδες. Το δέρμα του έπεσε, και οι μεμβράνες του στόματος έκαναν φουσκάλες, έτσι φαινόταν «σαν ζόμπι». Ιστός πλακούντα εμφυτεύτηκε χειρουργικά πάνω από τα μάτια του για να τα σώσει. Η κατάστασή του βελτιώθηκε σταδιακά, αλλά ήταν τυχερός που επέζησε.

Η Ρ.Μ. ήταν 36 ετών όταν ο γιατρός της τής έδωσε φθοροκινολόνη για να αντιμετωπίσει μία κολπίτιδα. Δύο εβδομάδες αργότερα, περπατούσε σε ένα πάρκινγκ όταν, έπεσε από τον πόνο, ο οποίος λέει ότι ήταν "χειρότερος από τις πέτρες στα νεφρά, που είχα." Ο αχίλλειος τένοντάς της είχε σπάσει. "Μπορούσα να δω στο ασθενοφόρο ότι η γάμπα μου είχε πρηστεί σε μέγεθος μπάλας του μπέιζμπολ". Αφαιρέθηκε ένας τένοντας στο μεγάλο δάχτυλό της για να επισκευάσει τον αχίλλειο, αλλά αυτή ήταν μόνο η πρώτη από τις 30 ρήξεις τένοντα που είχε η Ρ. στα επόμενα χρόνια από τότε που πήρε το φάρμακο.

Έκανε 24 χειρουργικές επεμβάσεις και δεν ξέρει εάν ή πότε θα χτυπήσει ξανά. Τα προβλήματα μνήμης, η ομίχλη του εγκεφάλου και οι κρίσεις που αντιμετώπιζε αρχικά έχουν υποχωρήσει.

Η τενοντίτιδα και η ρήξη τένοντα ήταν αναγνωρισμένες παρενέργειες των φθοροκινολονών πριν από την κυκλοφορία των φαρμάκων αυτών. Προστέθηκε μια αυστηρή προειδοποίηση στο φύλλο οδηγιών το 2008, δύο χρόνια μετά τη συνταγογράφηση της Ρ.

Ένας από τους χειρουργούς της συνέδεσε το πρόβλημά της με το αντιβιοτικό που της είχαν συνταγογραφήσει, αλλά ήταν πολύ αργά για να κάνει αγωγή. Και το χειρότερο από όλα ήταν ότι "Αποδείχθηκε ότι αρχικά δεν είχα ποτέ μόλυνση για να χρειαστεί αντιβιοτικό. Αν το είχα αφήσει, νομίζω ότι θα ένιωθα καλύτερα σε λίγες μέρες."

Πλήρης αποκάλυψη

Η φρικτή εμπειρία της Ρ. την οδήγησε να γίνει συνήγορος καταναλωτή / εκπρόσωπος ασθενών στις ακροάσεις του FDA. Είναι σαφές ότι κατανοεί καλύτερα τα θέματα των αντιβιοτικών από τους περισσότερους γιατρούς ή τους ρυθμιστές υγείας.

"Για τους αρχάριους", λέει, "το σύστημα αναφοράς ανεπιθύμητων ενεργειών του FDA MedWatch είναι εθελοντικό και η υπηρεσία γνωρίζει ότι λιγότερο από το 10% των γιατρών αναφέρουν ανεπιθύμητα συμβάντα. Επιπλέον, οι υπηρεσίες υγείας δεν διασφαλίζουν ότι οι γιατροί ενημερώνονται ή χρησιμοποιούν την εξουσία τους για να σταματήσουν πλήρως τις επικίνδυνες πρακτικές συνταγογράφησης, όπως η χρήση φθοροκινολόνης για απλή ιγμορίτιδα", προσθέτει η Ρ.

Μέρος της αιτίας είναι η χρηματοδότησή τους. Για παράδειγμα, "Ο FDA λαμβάνει το 50% της χρηματοδότησής του από τη φαρμακοβιομηχανία", αναφέρει. Από το 1992, όταν εισήχθησαν τα τέλη έγκρισης φαρμάκων, οι εταιρείες φαρμάκων έχουν γίνει «πελάτες» του FDA, δίνοντας οδηγίες αντί να κατευθύνονται.

Πολύ λίγο, πολύ αργά

"Το ζήτημα των αντιβιοτικών παραλληλίζεται πραγματικά την κρίση με τα οπιοειδή", λέει ο Άλαν Κάσελς, ερευνητής πολιτικής για τα φάρμακα στο Πανεπιστήμιο της Βικτώρια στον Καναδά και συγγραφέας τριών βιβλίων, συμπεριλαμβανομένου του βιβλίου: Selling Sickness: How the World's Biggest Pharmaceutical Companies Are Turning Us All Into Patients (Nation Books, 2006) (Πουλώντας ασθένεια: πώς οι μεγαλύτερες φαρμακευτικές εταιρείες του κόσμου μας μετατρέπουν όλους σε ασθενείς) "Παρόλο που υπήρξαν προειδοποιήσεις για στο χαρτί οδηγιών από την κυβέρνηση, τις περισσότερες φορές, είναι πολύ λίγο, πολύ αργά."

"Από την πλευρά τους, οι φαρμακευτικές εταιρείες εγκληματούν κατά συρροή, παραβιάζοντας το νόμο, πληρώνουν το πρόστιμο και στη συνέχεια παραβιάζουν τον νόμο ξανά", αναφέρει. "Τα μέσα ενημέρωσης δεν ασκούν την κριτική που θα έπρεπε και οι γιατροί δεν εξασφαλίζουν ότι τα φάρμακα αυτά θα συνταγογραφούνται σωστά".

Οι ασθενείς με εμπειρίες αντιβιοτικών όπως η Ρ.Μ. και η Κ.Σ. συμβουλεύουν τους ασθενείς να προσέχουν εκείνοι για τον εαυτό τους.

"Κρατώ μακριά από τους γιατρούς όσο περισσότερο μπορώ", λέει η Κ τώρα. "Αν πρέπει να τους συμβουλευτώ, θα καταστήσω σαφές ότι μπορούν να με συμβουλέψουν, αλλά θα λάβω εγώ τις αποφάσεις και θα αρνηθώ τα περισσότερα συνταγογραφούμενα φάρμακα."

"Ερευνήστε" πριν πάρετε οποιοδήποτε φάρμακο, συμβουλεύει η Ρ. "Εάν δεν έχετε όλες τις πληροφορίες, δεν μπορείτε να δώσετε συγκατάθεση. Διαβάστε το ένθετο φύλλο οδηγιών. Ψάξτε στο διαδίκτυο. Ξέρω ότι οι γιατροί δεν συμπαθούν το Google, αλλά λέω στους ανθρώπους, "Ψάξτε το στο Google. Και διαβάστε επιστημονικά περιοδικά."

Ασφαλέστερες εναλλακτικές προτάσεις

Η χρήση αντιβιοτικών για μολύνσεις συγκρίθηκε με τη χρήση όπλων για κυνήγι ελέφαντα όταν κάποιος θέλει να σκοτώσει ένα μυρμήγκι. Ακολουθούν ορισμένες ασφαλέστερες επιλογές που μπορείτε να δοκιμάσετε πρώτα, πριν καταφύγετε στην αντιβίωση.

Βιταμίνη C

Οι ισχυρισμοί του βραβευμένου με Νόμπελ Linus Pauling σχετικά με τη βιταμίνη C για την αντιμετώπιση των λοιμώξεων επικυρώνονται από ένα αυξανόμενο σώμα επιστημονικών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένης μιας μελέτης του 2017 που δείχνει ότι η βιταμίνη C όταν χορηγείται ενδοφλεβίως (1,5 γραμμάρια κάθε 6 ώρες) σε ένα κοκτέιλ με θειαμίνη και υδροκορτιζόνη μείωσε το ποσοστό θανάτων σε νοσοκομείο από σήψη, μια απειλητική για τη ζωή λοίμωξη αίματος, από 40,4% σε 8,5%.13

Μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας το 2017 διαπίστωσε 148 δημοσιευμένες μελέτες σε ζώα που δείχνουν την ικανότητα της βιταμίνης C να προλαμβάνει ή να περιορίζει μολύνσεις που προκαλούνται από βακτήρια, ιούς και πρωτόζωα.

Μεταξύ των μελετών σε ανθρώπους, πέντε διαφορετικές κλινικές δοκιμές έδειξαν ότι η λήψη βιταμίνης C μπορεί να μειώσει στο μισό τον αριθμό των κρυολογημάτων σε σωματικά δραστήρια άτομα και τρεις έχουν δείξει ότι αποτρέπει την πνευμονία. Μία ελεγχόμενη δοκιμή ανέφερε επίσης οφέλη για ασθενείς με τέτανο.14

Οδηγίες: Για να μειώσετε τα κρυολογήματα, πάρτε τουλάχιστον 6 έως 8 γραμμάρια την ημέρα σε διαιρεμένες δόσεις. Για πιο σοβαρές λοιμώξεις, 1 γραμμάριο ανά ώρα έως ότου επιτευχθεί ανοχή στο έντερο.

Σκόρδο

Έχοντας χρησιμοποιηθεί από τους αρχαίους Έλληνες, Ρωμαίους και Αιγύπτιους, το σκόρδο υπήρξε από καιρό ένα όπλο επιλογής κατά της λοίμωξης. Βρετανοί ερευνητές πρόσφατα έμειναν «έκπληκτοι» όταν αναπαρήγαγαν μια συνταγή του 9ου αιώνα με σκόρδο, κρεμμύδι και χολή αγελάδας για μολύνσεις των ματιών και διαπίστωσαν ότι καταστρέφει τον ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη χρυσίζοντα σταφυλλόκοκκο (MRSA).15

Το δραστικό συστατικό στο σκόρδο, η αλικίνη, έχει αποδειχθεί ότι καταπολεμά ισχυρά τα βακτηρίδια, τους μύκητες και τους ιούς που προκαλούν μόλυνση.16

Οδηγίες: Καταπιείτε μία σκελίδα καθημερινά για να αποτρέψετε μία μόλυνση. Αφαιρέστε το λεπτό φλούδι γύρω από μια σκελίδα σκόρδο, συνθλίψτε εκ των προτέρων, καταπιείτε ολόκληρο τη σκελίδα και πιείτε κάτι μετά.

Για την ασφαλή θεραπεία της μόλυνσης σε αυτί σε παιδιά: Τρίψτε μια σκελίδα σκόρδο σε μια κουταλιά της σούπας λάδι. Αφήστε τη για 30 λεπτά για να απελευθερώσετε το δραστικό συστατικό, την αλικίνη, στραγγίξτε, ζεστάνετε απαλά το λάδι σε ένα φλιτζάνι σε ζεστό νερό και απλώστε μέσα στο προσβεβλημένο αυτί κάθε μία ώρα μέχρι να βελτιωθούν τα συμπτώματα.

Μέλι

Το μέλι χρησιμοποιείται από τους Βιβλικούς χρόνους για επούλωση πληγών και ως φάρμακο για την εξάλειψη μόλυνσης. Σε σύγκριση με τις συμβατικές μεθόδους, βρέθηκε ότι ένας χειρουργικός επίδεσμος καλυμμένος με μέλι μειώνει σημαντικά τις χειρουργικές ουλές.17

Ειδικά το μέλι Manuka  είναι γνωστό ότι έχει ιδιαίτερα ισχυρές αντιμικροβιακές ιδιότητες και έχει αποδειχθεί ότι σκοτώνει 60 διαφορετικά βακτήρια, συμπεριλαμβανομένων του ανθεκτικών στα αντιβιοτικά Staphylococcus aureus (MRSA),18 και για την καταπολέμηση του Pseudomonas aeruginosa, ενός βακτήριου που προκαλεί δύσκολα θεραπεύσιμες πνευμονικές λοιμώξεις, ειδικά σε άτομα με κυστική ίνωση. Όταν συγκρίθηκε με τρία ισχυρά αντιβιοτικά σε ένα εργαστηριακό μοντέλο μιας τέτοιας λοίμωξης, το μέλι manuka ανέστειλε τα βακτήρια εκεί όπου δεν μπορούσαν οι υψηλές συγκεντρώσεις των αντιβιοτικών.19

Οδηγίες: Βεβαιωθείτε ότι αγοράζετε καλής ποιότητας μέλι Manuka από αξιόπιστη εταιρεία ή παραγωγό. Επιπρόσθετα, θα ήταν καλό να υπάρχουν μετρήσεις για τα επίπεδα του γλυοξάλης ή αιθανοδιάλης, ενός φυσικό αντιμικροβιακού παράγοντα.

Ρίγανη

To έλαιο ρίγανης, το οποίο περιέχει τις ισχυρές αντιμικροβιακές ενώσεις καρβακρόλη και θυμόλη, έχει αποδειχθεί ότι έχει ανασταλτική δράση σε ένα πλήθος βακτηρίων.20

Οδηγίες: Για να ανακουφίσετε τη ρινική συμφόρηση και να καταπολεμήσετε τις λοιμώξεις, τα κρυολογήματα και τις αλλεργίες, προσθέστε μερικές σταγόνες έλαιου ρίγανης σε μια μικρή κατσαρόλα με βραστό νερό. Προσέχοντας να μην καείτε από τον ατμό, τοποθετήστε το κεφάλι σας κάτω από μια πετσέτα πάνω από το δοχείο και αναπνέετε βαθιά. Μην το χρησιμοποιείτε εάν είστε αλλεργικοί σε άλλα βότανα της ίδιας οικογένειας φυτών όπως η λεβάντα, το φασκόμηλο, η μαντζουράνα και ο βασιλικός.

Βιβλιογραφικές αναφορές

1 Scand J Gastroenterol, 2017; 52: 617-23
2 Eur J Gastroenterol Hepatol, 2007; 19: 15-20
3 World Health Organization, WHO Report on Surveillance of Antibiotic Consumption, 2018.
4 J AOAC Int, 2018; 101: 1119-26; Orphanet J Rare Dis, 2010; 5: 39; Arch Intern Med, 1999; 159: 1185-94; Expert Opin Drug Saf, 2015; 14: 295-303
5 JAMA Intern Med, 2017; 177: 1308-15
6 US Food and Drug Administration, Joint Meeting of the Antimicrobial Drugs Advisory Committee and the Drug Safety and Risk Management Advisory Committee, November 5, 2015.
7 Nature, 2019; 568: 499-504
8 Am J Gastroenterol, 2011; 106: 2133-42
9 Pediatr Allergy Immunol, 2017; 28: 430-7
10 Nature, 2018; 555: 431-3; Sci Transl Med, 2013; 5: 192ra85
11 N Engl J Med, 2018; 379: e16
12 StatPearls, Stevens Johnson Syndrome (Toxic Epidermal Necrolysis), 2018
13 Chest, 2017; 151: 1229-38
14 Nutrients, 2017; 9: 339
15 BBC News, March 30, 2015
16 Appl Microbiol Biotechnol, 2001; 57: 282-6
17 Forsch Komplementmed 2016; 23: 12-5
18 Asian Pac J Trop Biomed, 2011; 1: 154-60
19 Front Microbiol, 2019; 10: 869
20 J Sci Food Agric, 2013; 93: 2707-14; Int J Mol Sci, 2017; 18: 1283

Ένα ερευνητικό πρόγραμμα 25 ετών απέδειξε ότι οι οι καρδιακές παθήσεις δεν έχουν καμία σχέση με τα επίπεδα χοληστερόλης και όλα έχουν να κάνουν με τη φλεγμονή. Τα θύματα καρδιακής προσβολής "μείωσαν σημαντικά" τον κίνδυνο εμφάνισης δεύτερης προσβολής όταν μείωσαν τη φλεγμονή στο σώμα τους, ακόμη και αν τα επίπεδα χοληστερόλης τους παρέμειναν τα ίδια.

Η μελέτη - η οποία παρακολούθησε περισσότερους από 10.000 καρδιακούς ασθενείς - εμπνεύστηκε από την παρατήρηση ότι περίπου τα μισά άτομα που πάσχουν από καρδιακή προσβολή έχουν φυσιολογικά επίπεδα χοληστερόλης.

Έτσι, ερευνητές από το Brigham στρατολόγησαν θύματα καρδιακής προσβολής που είχαν αυξημένα επίπεδα φλεγμονής. Συνήθως, κάποιος που έχει ήδη υποστεί καρδιακή προσβολή έχει 25% πιθανότητα να ξαναπάθει άλλο ένα, και πιθανώς θανατηφόρο, καρδιακό επεισόδιο εντός πέντε ετών.

Όμως, οι συμμετέχοντες στη μελέτη όταν τα επίπεδα φλεγμονής τους μειώθηκαν είδαν επίσης τον κίνδυνο δεύτερου καρδιακού επεισοδίου να μειώνεται μεταξύ 15 και 17 τοις εκατό για 25 χρόνια. Για να επιτευχθεί αυτό, τους δόθηκε ένα αντιφλεγμονώδες φάρμακο, την κανακινουμάμπη (canakinumab), το οποίο δεν επηρέασε τα επίπεδα χοληστερόλης. Η ανάγκη για χειρουργική επέμβαση μπάι πας και αγγειοπλαστική μειώθηκε επίσης κατά 30%. Οι στατίνες που μειώνουν τη χοληστερόλη έχουν πολύ χαμηλότερο ποσοστό επιτυχίας, λένε οι ερευνητές.

Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τον κατασκευαστή του φαρμάκου, τη Novartis Pharmaceuticals και οι ερευνητές σημείωσαν ότι ένας στους 1.000 συμμετέχοντες υπέστη θανατηφόρα λοίμωξη. Με άλλα λόγια, 10 άτομα πέθαναν ως άμεσο αποτέλεσμα της λήψης του φαρμάκου.

Παρ’ όλα αυτά, το μήνυμα για το σπίτι παραμένει το ίδιο: οι καρδιακές παθήσεις αφορούν κυρίως τη φλεγμονή και δεν έχουν καμία σχέση με τη χοληστερόλη και υπάρχουν πολλοί φυσικοί και ασφαλέστεροι τρόποι για τη μείωση της φλεγμονής.


Πηγή: New England Journal of Medicine, 2017; doi: 10.1056/NEJMoa1707914

Η υπερβολική εξάντληση που είναι γνωστή ως Νοητική Εξουθένωση ή Mental Burnout) - όταν αισθάνεστε κουρασμένοι όλη την ώρα - έχει συνδεθεί με καρδιακές παθήσεις και αυξάνει τις πιθανότητες καρδιακής προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Και πρόσφατα, προστέθηκε στον κατάλογο των παθήσεων η κολπική μαρμαρυγή και ο ακανόνιστος καρδιακός παλμός.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η εξάντληση αυτή, που συχνά προκαλείται από συνεχή και παρατεταμένο στρες, μπορεί να αποτελέσει έναυσμα για καρδιακά προβλήματα - αλλά θα μπορούσε επίσης η πνευματική εξάντληση και η κούραση να είναι πρώιμα σημάδια ενός καρδιακού προβλήματος.

"Είτε έτσι είτε αλλιώς, η σύνδεση αυτή σημαίνει ότι οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν να χρησιμοποιούν τεχνικές μείωσης του στρες, όπως ο διαλογισμός, η γιόγκα ή η άσκηση", υποστηρίζουν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες.

Οι ερευνητές ανακάλυψαν μια σαφή σχέση μεταξύ πνευματικής εξάντλησης και κολπικής μαρμαρυγής όταν μελέτησαν περισσότερους από 11.000 ανθρώπους που τους παρακολούθησαν για ενδείξεις εξάντλησης, θυμού και ευερεθιστότητας και για χρήση αντικαταθλιπτικών για 25 χρόνια. Ανακάλυψαν ότι όσοι κατέγραψαν τις υψηλότερες βαθμολογίες για εξάντληση ήταν επίσης 20% πιθανότερο να αναπτύξουν κολπική μαρμαρυγή- αν και τα άτομα με προβλήματα θυμού δεν φάνηκε να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η εξουθένωση αυτή είναι διαφορετική από την κατάθλιψη, η οποία χαρακτηρίζεται από αισθήματα πεσμένης διάθεσης, ενοχής και κακής αυτοεκτίμησης, δήλωσε ο ερευνητής Parveen Garg.

Αν και η κολπική μαρμαρυγή είναι μια κοινή πάθηση, η οποία επηρεάζει περίπου 27 εκατομμύρια ανθρώπους στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, οι γιατροί εξακολουθούν να είναι ασαφείς ως προς την αιτία της. Ο Δρ Garg και η ομάδα του είναι πεπεισμένοι ότι η επαγγελματική εξουθένωση είναι συχνά μία αιτία της και αυτό είναι συχνά το αποτέλεσμα παρατεταμένου στρες, όπου οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται απελπισμένοι ή ανίκανοι να ελέγχουν τις καταστάσεις της ζωής τους στο σπίτι ή την εργασία. "Είναι μεγάλη η σημασία της αποφυγής της εξουθένωσης μέσω της προσεκτικής διαχείρισης των προσωπικών επιπέδων στρες ως ένας τρόπος για τη διατήρηση της συνολικής καρδιαγγειακής υγείας", πρόσθεσε.


Πηγή: European Journal of Preventive Cardiology, 2020; 2047487319897, Southwell Acupuncture Clinic

Τα φάρμακα δεν είναι ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί το χρόνιο άγχος. 

Όλοι υποφέρουν από άγχος κατά καιρούς, καθώς είναι μια απόλυτα φυσιολογική αντίδραση στο στρες. Αλλά όταν το άγχος γίνεται υπερβολικό και παράλογο και παρεμβαίνει στην καθημερινή ζωή, είναι σημαντικό να κάνουμε κάτι γι 'αυτό.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι αγχώδους διαταραχής, όπως ο πανικός, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, οι φοβίες και η γενικευμένη διαταραχή άγχους, η καθεμία με το δικό της σύνολο συμπτωμάτων και θεραπευτικών επιλογών.

Ωστόσο η συνηθισμένη αντίδραση του γιατρού είναι τα λεγόμενα «αγχολυτικά» φάρμακα, όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) και οι βενζοδιαζεπίνες, που ακολουθούνται με μια σειρά ανεπιθύμητων παρενεργειών όπως η εξάρτηση, η μειωμένη εγρήγορση, η σεξουαλική δυσλειτουργία και ακόμη και οι αυτοκτονικές σκέψεις.

Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν πολύ ασφαλέστερες και αποτελεσματικότερες εναλλακτικές λύσεις.

1) Δοκιμάστε την πασσιφλόρα

Η πασιφλόρα (Passiflora incarnata), ένα βότανο που χρησιμοποιείται για αιώνες ως χαλαρωτικό του νου και αναζωογονητικό της διάθεσης, έχει "ισχυρές ενδείξεις" ότι αποτελεί μια αποτελεσματική σύγχρονη θεραπεία για τα συμπτώματα του άγχους και τις διαταραχές που προκύπτουν από αυτό.1 Σε μια μελέτη, φάνηκε ότι ήταν εξίσου αποτελεσματική με το φάρμακο οξαζεπάμη που συνταγογραφείται κατά του άγχους για της γενικευμένης αγχώδους διαταραχής.2

Προτεινόμενη δοσολογία: 45 σταγόνες υγρού εκχυλίσματος / ημέρα.

2) Ξεκινήστε γιόγκα

Η γιόγκα μπορεί να είναι χρήσιμη, είτε υποφέρετε από περιστασιακές ανήσυχες σκέψεις είτε από πλήρης διαταραχή άγχους. Σε μία μελέτη για τις γυναίκες με διαταραχές άγχους, η άσκηση γιόγκα δύο φορές την εβδομάδα για δύο μήνες οδήγησε σε σημαντική μείωση των επιπέδων άγχους.3 Μια άλλη δοκιμή διαπίστωσε ότι η τακτική γιόγκα ήταν πιο αποτελεσματική από το περπάτημα για τη βελτίωση της διάθεσης και του άγχους σε υγιείς ανθρώπους - αυξάνοντας τα επίπεδα του νευροδιαβιβαστή GABA (γ-αμινοβουτυρικό οξύ) στον εγκέφαλο.4

3) Επιλέξτε τα κατάλληλα αμινοξέα

Μελέτες υποδεικνύουν ότι τα αμινοξέα L-λυσίνη και L-αργινίνη μπορεί να επηρεάσουν τους νευροδιαβιβαστές που εμπλέκονται στο στρες και το άγχος.5 Και στους ανθρώπους, η συμπλήρωση αυτών των δύο μαζί φαίνεται να μειώνει τόσο το περιστασιακό άγχος (προσωρινά συναισθήματα άγχους που προκύπτουν όταν αντιμετωπίζει μια συγκεκριμένη κατάσταση) όσο και το μόνιμο άγχος (γενική τάση ανησυχίας) σε υγιείς άντρες και γυναίκες που υποβάλλονται σε αγχωτικές καταστάσεις.

Η λήψη μόνο της L-λυσίνης έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το χρόνιο άγχος σε άτομα με χαμηλή διαιτητική πρόσληψη του αμινοξέος.6

Προτεινόμενη δοσολογία: 2,6 g / ημέρα από το καθένα (L-λυσίνη και L-αργινίνη)

4) Δοκιμάστε το χαμομήλι

Ένα άλλο χαλαρωτικό βότανο με μακρά ιστορία χρήσης, το χαμομήλι (Matricaria recutita) αποδείχθηκε σημαντικά καλύτερο από το εικονικό φάρμακο (placebo) στη μείωση των συμπτωμάτων σε ασθενείς με χρόνιο άγχος.7 Μια πιο πρόσφατη, πολύ πιο μακροχρόνια δοκιμή ανέφερε παρόμοια αποτελέσματα και σημείωσε ότι η θεραπεία ήταν ασφαλής με μερικές μόνο ήπιες παρενέργειες.8

Προτεινόμενη δόση: 220-1.500mg/ημέρα εκχύλισμα χαμομηλιού, ανάλογα με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων.

5) Κόψτε την καφεΐνη

Οι πάσχοντες από άγχος φαίνεται να είναι πιο ευαίσθητοι στις επιδράσεις της καφεΐνης9 - ακόμη και μικρές ποσότητες μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα - έτσι μπορεί να είναι μια καλή ιδέα ο περιορισμός της καφεΐνης από την διατροφή. Η καφεΐνη δεν βρίσκεται μόνο στον καφέ, το τσάι, ή κάποια αναψυκτικά και ενεργειακά ποτά. Υπάρχει και σε προϊόντα με κακάο, σε παγωτά και σε κάποια φάρμακα. Ακόμα και το τσάι και ο καφές χωρίς καφεΐνη περιέχουν ακόμα μικρές ποσότητες αυτού του διεγερτικού και ίσως επιβαρύνουν το νευρικό σύστημα των πασχόντων από έντονο άγχος.


Βιβλιογραφικές αναφορές

1 Nutr J, 2010; 9: 42

2 J Clin Pharm, Ther, 2001; 26: 363-7

3 Complement Ther Clin Pract, 2009; 15: 102-4

4 J Altern Complement Med, 2010; 16: 1145-52

5 Proc Natl Acad Sci U S A, 2003; 100: 15370-5; Nutr Neurosci, 2003; 6: 283-9

6 Biomed Res, 2007; 28: 85-90

7 J Clin Psychopharmacol, 2009; 29: 378-82

8 Phytomedicine, 2016; 23: 1735-42

9 Arch Gen Psychiatry, 1992; 49: 867-9