Η Ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής (μέρος 2)

Κατηγορία Θέματα
Κυριακή, 18 Μαρτίου 2012 20:41 Διαβάστηκε 1788 φορές
Issue 54


Γράφει ο Αλέξανδρος Τηλικίδης,
Iατρός , βελονιστής, βοτανοθεραπευτής (Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής

Στο δεύτερο μέρος του αφιερώματός μας στην ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής θα ασχοληθούμε με τον Ιπποκράτη.

Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε, κατά τον Ιστόμαχο, το 1ο έτος της 80ης Ολυμπιάδας (460 π.Χ) και συγκεκριμένα την 26η ημέρα του μήνα Αγριανού (περίπου 12 Μαΐου), στο νησί της Κώ. Ο πατέρας του Ιπποκράτη ονομάζεται Ηρακλείδης και ήτο δέκατος έβδομος απόγονος του Θεού της Ιατρικής Ασκληπιού. Η δε μητέρα αυτού, ονομάζετο Φαιναρέτη, όπως και η μητέρα του Σωκράτη. Κατά δε το γένος της μητέρας του ο Ιπποκράτης θεωρείται εικοστός απόγονος του Ηρακλή.

Έτσι μπορούμε να πούμε ότι αμφότερα τα γονεϊκά σπέρματα που γέννησαν τον Ιπποκράτη έχουν θεϊκή προέλευση.

Ο Ιπποκράτης έλαβε άριστη μόρφωση από τον πατέρα του, Ηρακλείδη, αλλά και από τον παππού αυτού, Ιπποκράτη τον συνονόματο. Παππούς και πατέρας ήταν αμφότεροι ιερείς στο Ασκληπιείο της Κω. Έτσι ο Ιπποκράτης μυήθηκε πολύ γρήγορα στα μυστικά της Ιατρικής. Διδάσκαλοι επίσης του Ιπποκράτη θεωρούνται ο Ηρόδικος ο Κνίδιος, ο Γοργίας ο Λεοντίνος αλλά επίσης και ο Δημόκριτος ο Αβδηρίτης.

Ο Ιπποκράτης απέκτησε δυο γιούς και μία κόρη. Οι γιοί του Δράκων και Θεσσαλός καθώς και ο γαμπρός του Πόλυβος (αναφέρεται και από τον Αριστοτέλη, στο «περί ζώων φύσεως») ακολούθησαν όπως και ο πατέρας τους την ιατρική. Όλοι συνέγραψαν σπουδαία ιατρικά έργα, τα οποία πολλές φορές συγχέονται με τα αυθεντικά της Ιπποκράτειου συλλογής. Κάποια από τα έργα που περιέχονται στα σημερινά άπαντα του Ιπποκράτη, τα έχουν συγγράψει οι υιοί αυτού και ο γαμπρός του, υπό τους οφθαλμούς του ίδιου του Διδασκάλου.

Ο Ιπποκράτης για μεγάλα χρονικά διαστήματα περιόδευσε στον τότε γνωστό κόσμο (Σκυθία, Αίγυπτος, Ιωνία) προσφέροντας τις ιατρικές του υπηρεσίες, ενώ παράλληλα συγκέντρωνε πληροφορίες για την φύση των ασθενειών στους διάφορους τόπους της Γης. Από τις εμπειρίες που απέκτησε κατά τις περιοδείες του αυτές συνέγραψε το περίφημο «Περί ανέμων, υδάτων και τόπων». Μετά τις περιοδείες του επέστρεψε στην γενέτειρά του Κω, όπου και ηγήθηκε της γνωστής ιατρικής σχολής της Κω, ενώ η παράδοση αναφέρει ότι δίδαξε κάτω από τον πλάτανο ο οποίος βρίσκεται σε κεντρική πλατεία της πρωτεύουσας του νησιού.

Ο Ιπποκράτης πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του και στην Θεσσαλία και συγκεκριμένα στην αρχαία Τρίκκη. Η αγάπη του για την Θεσσαλία φαίνεται και από το γεγονός ότι τον έναν από τους υιούς του τον ονόμασε Θεσσαλό. Τελικά απεβίωσε στην Θεσσαλία κατά άλλους σε ηλικία 86, ή 90, ή 104, ή 109 ετών. Ετάφη δε στην περιοχή της αρχαίας Γυρτώνος (μεταξύ Τυρνάβου και Λαρίσης). Ο Άνθιμος Γαζής αναφέρει ότι ο ίδιος προσωπικά το 1807 είδε τον τάφο του Ιπποκράτη, ανάμεσα σε μνήματα Τούρκων στην περιοχή της Λάρισας. Το 1826, ανάμεσα στα χωριά Γιαννούλι και Κισσαίου ευρέθη τάφος του οποίου η επιγραφή ανέφερε καταφανώς το όνομα του Ιπποκράτη. Το 1857, ο Σ. Σαμαρτσίδης ιατρός της Λάρισας δημοσίευσε στο περιοδικό της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (τεύχος 4, σελ. 534-536) την επιγραφή από τον τάφο του Ιπποκράτη.

Το ερώτημα που γεννιέται ως προς τον Ιπποκράτη, είναι γιατί αυτός εστεφανώθη τόσο από τις δάφνες της δόξας και παρέμεινε στην ιστορία για τόσες χιλιάδες χρόνια; Γιατί οι άνθρωποι σήμερα 2,500 χρόνια μετά συνεχίζουν να ορκίζονται στο όνομά του και γιατί όλοι τον μνημονεύουν με θαυμασμό και δέος;

Ο Ιπποκράτης διέπραξε θαυμαστά έργα στον τομέα της ιατρικής και γι’ αυτό παρέμεινε και θα παραμείνει στους αιώνες φωτεινός σηματοδότης της ιατρικής σοφίας. Η δραστηριότητά του και το έργο του είναι πολυσχιδές, επί της ουσίας όμως επικεντρώνεται σε ένα βασικό στόχο που είναι η εξυπηρέτηση των αναγκών του ανθρώπου.

Ένα γεγονός το οποίο μας δίνει μερική απάντηση στο ερώτημά μας, είναι η εποχή όπου έζησε. Ο Ιπποκράτης είχε την εύνοια να γεννηθεί και να μεγαλώσει την εποχή του Χρυσού αιώνα. Εποχή φωτός για την Ελλάδα κατά την διάρκεια της οποίας παρήχθησαν τα στοιχεία του πολιτισμού τα οποία καθορίζουν ακόμα και σήμερα τα κοινωνικά πράγματα στον Δυτικό κόσμο.

Ο Ιπποκράτης ήταν σύγχρονος του Σωκράτη, του Περικλή, του Φειδία, του Ευρυπίδη, του Θουκυδίδη και πολλών άλλων, οι οποίοι κατά την διάρκεια του Χρυσού αιώνα έδρασαν και μεγαλούργησαν. Και έτσι όπως ο Σωκράτης οδήγησε την φιλοσοφία στο απόγειο, ο Περικλής την δημοκρατία, ο Φειδίας την γλυπτική και την αρχιτεκτονική, ο Ευριπίδης την ποίηση και το θέατρο, ο Θουκυδίδης την ιστορία, έτσι και ο Ιπποκράτης οδήγησε την ιατρική στο απόγειο της δόξας.

Το πνεύμα ελεύθερης σκέψης και δημοκρατίας που κυριάρχησε κατά την εποχή του, τον εμπόδισε να ακολουθήσει την ιατρική καριέρα των προγόνων του, οι οποίοι ήταν όλοι Ασκληπιάδες, δηλαδή ιερείς σε Ασκληπιεία. Προτίμησε να εφαρμόσει και να διδάξει την ιατρική τέχνη (όπως ο ίδιος περιέγραφε την Ιατρική), εκτός των ιερατείων και με αυτόν τον τρόπο να την προσφέρει απλόχερα σε όλους.

Ο Ιπποκράτης είχε μαθητές, στους οποίους δίδασκε την Ιατρική τέχνη επ’ αμοιβή και όλα τα συγγράμματά του έχουν επί της ουσίας τον χαρακτήρα του διδακτικού εγχειριδίου. Για την επιλογή του ν’ αποκλίνει από τον ιερατικό δρόμο και να εφαρμόσει μια πιο λαϊκή ιατρική, πολεμήθηκε ιδιαίτερα απ’ το ιατρικό ιερατικό κατεστημένο των Ασκληπιείων. Έως και του αποδόθηκε ο εμπρησμός του Ασκληπιείου στην Κω. Ο Χρυσός αιώνας έθεσε ως επίκεντρο τον ίδιο τον άνθρωπο, απελευθερώνοντάς τον από τα δεσμά και τις δεισιδαιμονίες των ιερατείων, θέτοντας τον ίδιον ως υπεύθυνο της μοίρας του. Αυτός ο ανθρωποκεντρικός τρόπος σκέψης, επηρέασε και τον ίδιο τον Ιπποκράτη, ο οποίος απαλλαγμένος και από τα δεσμά των ιερατείων, μπόρεσε να εκφράσει ελεύθερα την ιατρική του σκέψη, η οποία λόγω της αλήθειας της εξακολουθεί έως σήμερα να καθορίζει τα ιατρικά πράγματα στον Δυτικό κόσμο.

Ο ίδιος ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για την υγεία και την ασθένεια. Επιλέγοντας τον δύσκολο δρόμο της αρετής οδηγείται στην υγεία και την μακροβιότητα. Επιλέγοντας τον εύκολο δρόμο της πονηριάς και της κακίας οδηγείται κατ’ ανάγκη στην ασθένεια.

Οι γιατροί είναι ούτως ή άλλως άχρηστοι για τους ενάρετους. Οι γιατροί για τους ασθενείς, δηλαδή όσους επιδιώκουν την ευκολία και καταλήγουν στην ασθένεια, το καλύτερο που μπορούν να κάνουν είναι να ωφελήσουν, με μέριμνα πάντοτε μήπως βλάψουν (Ωφελέειν, μη βλάπτειν).

Αν εκείνο που οδηγεί τον ασθενή στην υγεία είναι η αρετή, ποια είναι τότε η αρετή γι’ αυτόν που ασκεί την ιατρική τέχνη; Ο Ιπποκράτης λοιπόν έθεσε πρώτος την απάντηση στο ερώτημα αυτό. Ο γιατρός οφείλει να θέτει το συμφέρον του ασθενούς πάνω απ’ το δικό του προσωπικό συμφέρον. Αυτή είναι η αρετή για τον γιατρό. Τότε ο ίδιος ο γιατρός αλλά και ο ασθενής βέβαια, δεν κινδυνεύουν απ’ την άσκηση της ιατρικής τέχνης.

Ο μόνος δρόμος λοιπόν και για τους δύο, γιατρό και ασθενή, κατά την άσκηση της ιατρικής τέχνης, αλλά επί της ουσίας και για την άσκηση κάθε τέχνης, είναι ο δρόμος της αρετής.
Η επιδίωξη της αρετής είναι το βασικό στοιχείο του βίου του Ιπποκράτη. Λόγω της επιλογής του δύσκολου δρόμου της αρετής ο Ιπποκράτης παρέμεινε και θα παραμείνει εις την αιωνιότητα φωτεινός σηματοδότης της ιατρικής σκέψης. Μέσω δε της αρετής οδηγήθηκε και στο δεύτερο μεγάλο επίτευγμά του, την βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης.

Την βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης ο Ιπποκράτης την κατέγραψε στα έργα του, διασώζοντας επί της ουσίας το φως με το οποίο φωτίστηκε η ιατρική σκέψη της εποχής του.
Ο Ιπποκράτης χρησιμοποίησε ως εργαλεία της σκέψης του, τις φυσικές θεωρίες που πρωτοδιατύπωσαν οι Ίωνες φιλόσοφοι τον 6ο π.Χ. αιώνα. Γεννήθηκε την εποχή και στον τόπο όπου οι Ίωνες φιλόσοφοι Θαλής, Αναξιμένης, Αναξίμανδρος, Ηράκλειτος και ο μεγάλος Πυθαγόρας ήταν ήδη καταξιωμένοι και γνωστοί στον Ελληνικό κόσμο.

Έχοντας λοιπόν από την μία την αρετή του Σωκράτη και από την άλλη την θεωρία πυρός-ύδατος και 4 στοιχείων των Ιώνων φυσικών φιλοσόφων, μπόρεσε να οδηγήσει την ιατρική σκέψη στο απόγειό της. Η θεωρία του πυρός και του ύδατος, δηλαδή των αντίθετων αλλά συμπληρωματικών δυνάμεων, είναι αυτούσια η θεωρία Yin-Yang των Κινέζων, η οποία συνεχίζει να καθορίζει μέχρι και σήμερα, την σκέψη της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής. Η θεωρία των 4 στοιχείων (φωτιά, αέρας, νερό, γη), την οποία ο Ιπποκράτης την χρησιμοποιεί ως θεωρία των 4 χυμών (ξανθή χολή, αίμα, φλέγμα, μέλανα χολή), είναι επίσης αυτούσια η θεωρία των 5 στοιχείων των Κινέζων.

Τα θεμέλια δηλαδή της ιατρικής σκέψης τόσο των Κινέζων όσο και του Ιπποκράτη είναι κοινά. Αν λάβουμε υπόψη μας δε, την μακροβιότητα της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής μπορούμε να καταλάβουμε τη σημαντικότητα της Ιπποκρατικής σκέψης.

Αναγνωρίζοντας δε την μεγάλη σημασία του Ιπποκρατικού έργου αλλά και του να γνωρίσει ο σύγχρονος Έλληνας την σκέψη του Ιπποκράτη, η Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής προσφέρει δωρεάν τα άπαντα του Ιπποκράτη (εκδ. Μαρτίνος, μετάφραση Καίσαρας Εμμανουήλ, επιμέλεια Γ.Κ Πουρναρόπουλος) σε ηλεκτρονική μορφή. Οι ενδιαφερόμενοι ας απευθυνθούν στο e-mail της Σχολής: info@akadimia.gr ή στο site: www.akadimia.gr