Από το τέλος του 2026, όλα τα μη ολικής άλεσης άλευρα σίτου στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει υποχρεωτικά να εμπλουτίζονται με φυλλικό οξύ, σύμφωνα με νέα κυβερνητική νομοθεσία. Το μέτρο αφορά τόσο τα συμβατικά όσο και τα βιολογικά άλευρα και αποσκοπεί στη μείωση των περιστατικών ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα στα νεογνά, οι οποίες σχετίζονται με έλλειψη φυλλικού οξέος κατά την εγκυμοσύνη.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη λογική της «προληπτικής ενίσχυσης» βασικών τροφίμων, ώστε να καλύπτονται διατροφικά κενά σε επίπεδο πληθυσμού. Ωστόσο, η απόφαση επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: αποτελεί ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός τη σωστή μακροπρόθεσμη λύση ή απλώς διορθώνει επιφανειακά ένα πρόβλημα που έχει βαθύτερες διατροφικές και κοινωνικές ρίζες; 

Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση και το σκεπτικό της δημόσιας υγείας
Η νομοθεσία αφορά τα μη ολικής άλεσης άλευρα από κοινό σιτάρι (Triticum aestivum). Ήδη τα συγκεκριμένα άλευρα εμπλουτίζονται υποχρεωτικά με ασβέστιο, σίδηρο, νιασίνη και θειαμίνη, και πλέον προστίθεται και το φολικό οξύ. Αν και τα βιολογικά πρότυπα κανονικά αποτρέπουν τον εμπλουτισμό -καθώς προάγουν την ελάχιστη επεξεργασία και τη διατήρηση της φυσικής σύστασης των τροφίμων- επιτρέπουν εξαιρέσεις όταν ο εμπλουτισμός επιβάλλεται από την κρατική νομοθεσία.
Το φολικό οξύ είναι η συνθετική μορφή της βιταμίνης Β9 (φυλλικό οξύ) και είναι απαραίτητο για τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και τη σωστή ανάπτυξη του εμβρύου. Η ανεπάρκειά του κατά τα πρώτα στάδια της κύησης έχει συσχετιστεί με σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες. Σε επίπεδο πληθυσμού, ο εμπλουτισμός βασικών τροφίμων θεωρείται ένας αποτελεσματικός τρόπος μείωσης του κινδύνου, ιδίως σε κοινωνικές ομάδες που δεν λαμβάνουν επαρκή διατροφική καθοδήγηση ή συμπληρώματα. Ωστόσο, η πολιτική αυτή βασίζεται στην παραδοχή ότι η διατροφή του γενικού πληθυσμού δεν μπορεί να βελτιωθεί επαρκώς μέσω εκπαίδευσης, πρόσβασης σε ποιοτικές τροφές και ενίσχυσης της διατροφικής κουλτούρας.

Η κριτική προσέγγιση και ποια προϊόντα εξαιρούνται
Οργανισμοί του χώρου της βιολογικής γεωργίας έχουν εκφράσει επιφυλάξεις. Τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην έλλειψη εμπλουτισμού, αλλά στην υπερβολική επεξεργασία των δημητριακών, η οποία οδηγεί σε σημαντική απώλεια φυσικών θρεπτικών στοιχείων. Η εκτεταμένη άλεση και η επεξεργασία αφαιρούν το πίτουρο και το φύτρο του σιταριού (τμήματα πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες). Έτσι, το τελικό προϊόν απαιτεί «διόρθωση» μέσω προσθήκης συνθετικών μικροθρεπτικών συστατικών. Η εναλλακτική προσέγγιση θα ήταν η ενίσχυση της κατανάλωσης φυσικών πηγών φυλλικών ενώσεων: πράσινα φυλλώδη λαχανικά, εσπεριδοειδή, όσπρια και ψωμί ολικής άλεσης.
Αξιοσημείωτο είναι ότι μικροί παραδοσιακοί μύλοι που παράγουν λιγότερους από 500 μετρικούς τόνους ετησίως εξαιρούνται από την υποχρέωση προσθήκης φολικού οξέος. Επίσης, δεν υπόκεινται στον εμπλουτισμό: Άλευρα ολικής άλεσης, Άλευρα χωρίς γλουτένη, Άλευρα από άλλα είδη σίτου, όπως spelt ή durum, προϊόντα μικρών αρτοποιών και παραδοσιακών μύλων. Για τον συνειδητοποιημένο καταναλωτή, αυτές οι επιλογές αποτελούν έναν τρόπο διατήρησης της φυσικής σύστασης των τροφίμων.

Ένα βαθύτερο ερώτημα
Το ζήτημα του εμπλουτισμού αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης διατροφικής πολιτικής: Θέλουμε να διορθώνουμε βιομηχανικά τα θρεπτικά κενά ή να επανασχεδιάσουμε το διατροφικό μας μοντέλο; Ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμο όφελος σε ευάλωτες ομάδες. Ωστόσο, δεν υποκαθιστά την ανάγκη για πρόσβαση σε ποιοτικά, ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα και για μια κουλτούρα διατροφικής παιδείας που ξεκινά από το σχολείο.
Η πρόκληση δεν είναι απλώς να προσθέσουμε θρεπτικά συστατικά σε ένα προϊόν. Η πρόκληση είναι να επαναφέρουμε τη διατροφική ακεραιότητα στο ίδιο το τρόφιμο.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα με τον εμπλουτισμό φολικού οξέος
Σε αντίθεση με χώρες όπως οι ΗΠΑ ή ορισμένες στη Λατινική Αμερική όπου ο εμπλουτισμός άλευρου με φολικό οξύ είναι υποχρεωτικός και έχει μετρήσιμα οφέλη στη μείωση ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα, στην Ελλάδα δεν υπάρχει υποχρεωτική πολιτική εμπλουτισμού άλευρου με φολικό οξύ σε εθνικό επίπεδο, ακόμη. Σε γενικές γραμμές, τα τρόφιμα με προσθήκη βιταμινών ή μετάλλων στην ελληνική αγορά έχουν ως βάση εκούσια πολιτική της βιομηχανίας ή ειδικές περιπτώσεις ενίσχυσης, όχι νομοθετική επιβολή από την Πολιτεία ή τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό [1]. Food Fortification Initiative
Για την Ελλάδα δεν υπάρχει ξεκάθαρη νομοθετική υποχρέωση να εμπλουτίζονται τα βασικά άλευρα με φολικό οξύ (ούτε ολόκληρο το άλευρο ούτε μη ολικής άλεσης), ούτε στο πλαίσιο ΕΕ ούτε σε εθνικό επίπεδο. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή πολιτική γενικά διστάζει να εφαρμόσει υποχρεωτικό εμπλουτισμό σε τρόφιμα-βάση, και μέχρι πρόσφατα η μόνη χώρα της ΕΕ με υποχρεωτικό εμπλουτισμό ήταν η Μολδαβία ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδιάζει να προσθέσει φολικό οξύ στο άλευρο το 2026 με σχετικούς κανονισμούς [2] . Folic Acid and Neural Tube Defects

Λύση ή υπεραπλούστευση;
Παρότι η γνώση ότι η λήψη φολικού οξέος πριν και στην αρχή της εγκυμοσύνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νευροσωλιακών ανωμαλιών είναι καλά τεκμηριωμένη, η ιδέα του μαζικού εμπλουτισμού τροφίμων με το συνθετικό αυτό συστατικό παραμένει αμφιλεγόμενη και δεν έχει γίνει δεκτή ευρέως στην Ευρώπη. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι η απλή προσθήκη φολικού οξέος σε βασικά τρόφιμα δεν ήταν αρκετή για να μειώσει ουσιαστικά τα ποσοστά αυτών των ανωμαλιών, και οι συστάσεις για συμπληρώματα πριν τη σύλληψη δεν εφαρμόζονται επαρκώς στη ζωή των περισσότερων γυναικών. [2]
Ταυτόχρονα, η περίπλοκη βιοχημεία του φυλλικού οξέος και οι συζητούμενοι, αλλά όχι πλήρως κατανοητοί, κίνδυνοι από υψηλή πρόσληψη του συνθετικού φολικού (όπως η πιθανότητα να καλύπτει διατροφικές ανεπάρκειες άλλων βιταμινών ή να προκαλεί ανεπιθύμητα μεταβολικά φαινόμενα), υπογραμμίζουν ότι ο εμπλουτισμός τροφίμων δεν είναι απλώς μια «ανώδυνη» λύση. [3]
Με άλλα λόγια, η πολιτική του υποχρεωτικού εμπλουτισμού τροφίμων με φολικό οξύ συνεχίζει να γεννά ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητά της, την πραγματική προστασία του πληθυσμού και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία, και κάθε τέτοια απόφαση θα πρέπει να λαμβάνεται με μεγάλη προσοχή, βάσει πλήρους αξιολόγησης όλων των δεδομένων.

Αναφορές

1. Europe - Food Fortification Initiative
2. Folic Acid and Neural Tube Defects
3. Intended and Unintended Benefits of Folic Acid Fortification—A Narrative Review - Foods 2023, 12(8), 1612; https://doi.org/10.3390/foods12081612

Η καθημερινή λήψη ενός συμπληρώματος αργινίνης ενδέχεται να αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την πρόληψη της νόσου Alzheimer.
Το αμινοξύ αυτό φαίνεται να εμποδίζει τη συσσώρευση αμυλοειδών πλακών στον εγκέφαλο, οι οποίες θεωρούνται βασικός παράγοντας στην ανάπτυξη της νόσου.
Σύμφωνα με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Kindai στην Ιαπωνία, η χορήγηση αργινίνης μειώνει τα επίπεδα των πλακών, περιορίζει τη φλεγμονή και βελτιώνει τη συμπεριφορά.
Παρότι τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, οι ερευνητές τονίζουν ότι μέχρι στιγμής τα πειράματα έχουν πραγματοποιηθεί μόνο σε ποντίκια, και δεν είναι ακόμη βέβαιο ότι τα ίδια θετικά αποτελέσματα θα παρατηρηθούν και στους ανθρώπους.
Η αργινίνη έδειξε ευεργετικές επιδράσεις τόσο σε εργαστηριακές δοκιμές όσο και σε ζωικά μοντέλα, γεγονός που (σύμφωνα με τους επιστήμονες) θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια οικονομική και ασφαλή προσέγγιση απέναντι σε μια νόσο που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.
Το επόμενο στάδιο της έρευνας θα περιλαμβάνει μελέτες σε ανθρώπους. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι έχει νόημα να εξεταστεί η προσθήκη ενός συμπληρώματος αργινίνης στο καθημερινό πρόγραμμα υγείας, ιδιαίτερα καθώς τα διαθέσιμα φάρμακα μέχρι σήμερα αποτυγχάνουν να αναστρέψουν ή ακόμη και να επιβραδύνουν ουσιαστικά την εξέλιξη της νόσου. Αν και η αργινίνη θεωρείται γενικά ασφαλής, σε υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσει διάρροια και πεπτικές ενοχλήσεις.
Εκτός από τα συμπληρώματα, η αργινίνη απαντάται φυσικά σε τρόφιμα όπως το κρέας γαλοπούλας και κοτόπουλου, καθώς και στους σπόρους κολοκύθας, τα φιστίκια, τα ρεβίθια και τις φακές.

Πηγή: Neurochemistry International, 2025; 191: 106082

Οι ντομάτες περιέχουν λυκοπένιο, το αντιοξειδωτικό που τους προσδίδει το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα. Το καροτενοειδές αυτό -που βρίσκεται επίσης και σε άλλα κόκκινα λαχανικά- συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας των ούλων.
Άτομα που δεν καταναλώνουν ντομάτες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν περιοδοντίτιδα, μια νόσο των ούλων που μπορεί να πυροδοτήσει φλεγμονώδεις διεργασίες σε ολόκληρο τον οργανισμό, όπως καρδιακά προβλήματα, σύμφωνα με ερευνητές του Connecticut College.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα υγείας και διατροφής από 1.227 συμμετέχοντες στην Εθνική Έρευνα Εξέτασης Υγείας και Διατροφής (National Health and Nutrition Examination Survey). Σχεδόν οι μισοί από τους ηλικιωμένους συμμετέχοντες παρουσίαζαν ενδείξεις περιοδοντίτιδας, ενώ περίπου το 78% δεν λάμβανε επαρκείς ποσότητες λυκοπενίου.
Όσοι κατανάλωναν ντομάτες και κόκκινα φρούτα τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας είχαν μόλις το ένα τρίτο του κινδύνου εμφάνισης περιοδοντίτιδας.

The Journal of Nutrition, Health and Aging, 2026; 30 (2): 100759; doi: 10.1016/j.jnha.2025.100759

Η κετογονική διατροφή ενδέχεται να βοηθήσει μικρά παιδιά να ξεπεράσουν τραυματικές εμπειρίες που βίωσαν ήδη από τη ζωή μέσα στη μήτρα.
Η διατροφή αυτή, η οποία είναι πλούσια σε λιπαρά και χαμηλή σε υδατάνθρακες, φαίνεται να προστατεύει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και να ενισχύει την κοινωνικότητα — τομείς που μπορεί να επηρεαστούν αρνητικά από το στρες κατά την εγκυμοσύνη.
Μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά μπορεί να εμφανίσουν μακροχρόνιες ψυχολογικές και αναπτυξιακές δυσκολίες όταν η μητέρα τους έχει βιώσει έντονο στρες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ωστόσο, προκαταρκτικά ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η κετογονική διατροφή μπορεί να λειτουργήσει αντισταθμιστικά.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου εξέθεσαν εργαστηριακούς αρουραίους σε στρεσογόνες συνθήκες κατά την ενδομήτρια ζωή τους και, μετά τη γέννησή τους, τους χορήγησαν είτε κετογονική είτε κανονική διατροφή. Μετά από 21 ημέρες διατροφής, τα ζώα αξιολογήθηκαν ως προς την κοινωνικότητα και τη γενικότερη περιέργειά τους.
Μόνο το 22% των αρουραίων που ακολούθησαν κετογονική διατροφή συνέχισαν να εμφανίζουν συμπεριφορές που σχετίζονταν με το στρες, σε σύγκριση με το 50% εκείνων που τρέφονταν με συμβατική διατροφή.
Η Dr. Alessia Marchesin από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου δήλωσε: «Η διατροφή φαίνεται να λειτούργησε σαν προστατευτική ασπίδα για τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλό τους, αποτρέποντας την εγκατάσταση κοινωνικών και κινητρικών δυσκολιών».

Πηγή: Proceedings of the European College of Neuropsychopharmacology

«Οι τροφές είναι όλες ενός είδους, οι ιδιότητες και οι ποιότητές τους όμως είναι πολλές και διαφορετικές. Οι ιδιότητες και οι ποιότητες της τροφής εξαρτώνται από την υγρότητα και την ξηρότητα, τη ζέστη και το κρύο, που ενυπάρχουν μέσα σε αυτές…» (Ιπποκράτης «Περί Τροφής» παρ.1).
Όπως αναφέρει ο Ιπποκράτης σε πολλά σημεία των έργων του, οι τροφές εκτός από τη σύνθεση των βιοχημικών συστατικών τους, δηλαδή τα μεγάλα θρεπτικά συστατικά (πρωτεΐνες, λίπος, υδατάνθρακες) και τα μικρά (βιταμίνες, μέταλλα, ένζυμα, ιχνοστοιχεία), εμπεριέχουν ποσοστιαία κάποιες άλλες δυνάμεις και ποιότητες, που σχετίζονται με τα τέσσερα στοιχεία (γη, αήρ, ύδωρ, πυρ) και τις τέσσερις ποιότητές τους (ξηρό, κρύο, υγρό, ζεστό). Κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα γεύμα μπορεί να αυξήσει ή να μειώσει την ζέστη-οξύτητα στο σώμα, ή την υγρασία-φλέγμα, ή την ξηρότητα, ή τον αέρα μέσα στο σώμα.
Στο ήπαρ οι τροφές παράγουν τους Χυμούς, που αυτοί με τη σειρά τους δημιουργούν την «Κακοχυμία» ή την «Ευχυμία» στο σώμα. Η πρώτη σχετίζεται με την ασθένεια και η δεύτερη με την υγεία και την ευρωστία. Αυτό σημαίνει επίσης, αύξηση ή ελάττωση της Παθολογίας ενός ανθρώπου.
Όσο περισσότερη θερμότητα εμπεριέχουν οι τροφές τόσο πιο πολύ ζεσταίνουν το σώμα, αλλά και το αντίθετο, όσο πιο κρύες είναι οι τροφές τόσο πιο πολύ δροσίζουν. Στην Unani Tibb οι τροφές προσαρμόζονται σε μία εξατομικευμένη διατροφή, ανάλογα με τη Φύση της Ιδιοσυστασίας του πάσχοντος και τη Φύση της Παθολογίας του. Επίσης, σχετίζονται με τον τρόπος ζωής του, το επάγγελμά του και την καθημερινότητά του. Οι τροφές χαρακτηρίζονται απ’ τους κλασικούς Έλληνες ιατρούς ως υπακτικές, δυναμωτικές, καθαρκτικές, μαλακτικές, στυπτικές κ.ά. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί σχετίζονται με την φύση και τις ιδιότητές τους.
Εδώ ταιριάζει η τόσο γνωστή Ρωμαϊκή και διαχρονική ρήση που όμως δεν την έχει πει ο Ιπποκράτης:, «η τροφή σου, να είναι το φάρμακό σου». Γνωρίζοντας ο θεραπευτής αυτές τις δυνάμεις των τροφών και τα αποτελέσματά τους στο σώμα, τις Ιδιοσυστασίες και την Παθολογία των ανθρώπων και ακολουθώντας των Ιπποκρατικό νόμο «των αντιθέτων δυνάμεων», μπορεί να δώσει κάποια διατροφή που θα ωφελήσει τον πάσχοντα. Εξ ου και η φράση του Ιπποκράτη «ωφελέειν μη βλάπτειν», δηλαδή «ωφέλησε χωρίς να βλάψεις». 
Επομένως, κάθε τροφή μπορεί να λειτουργήσει ως φάρμακο εξισορρόπησης και ελάττωσης της Παθολογίας με αποτέλεσμα τη πρόκληση θεραπείας, ή ως προς την επιδείνωση της Παθολογίας με την συσσώρευση υπερβολής κάποιου Χυμού, ή με την Κακοχυμία του, με αποτέλεσμα την ασθένεια.

Ο Ιπποκράτης στο έργο του «Περί Παθών», αναφέρεται στις δυνάμεις και στις ιδιότητες των τροφών. Ξεκινώντας από το ψωμί θεωρεί το σιτάρι (την παλαιά ποικιλία) ως πιο δυναμωτικό από τη βρώμη αλλά λιγότερο υπακτικό, το ψωμί που ψήνεται στον φούρνο περισσότερο θρεπτικό από την σχάρα (παξιμάδια) γιατί καίγεται λιγότερο από την φωτιά, το ψωμί από σιμιγδάλι ολικής δυναμωτικό, αλλά πιο δυναμωτικό από όλα θεωρεί το ψημένο ψωμί από το φυτρωμένο σιτάρι (ψωμί από φύτρα).
Όσον αφορά τα λαχανικά-κηπευτικά, θρεπτικά θεωρούνται τα μπιζέλια, οι μπάμιες, τα φρέσκα κουκιά και φασολάκια, οι βολβοί, αυτά δηλαδή που εμείς μαγειρεύουμε ως λαδερά. Επίσης, στην κατηγορία των δυναμωτικών τροφών ανήκει το κεχρί, το κριθάρι και ο λιναρόσπορος.
Το σέλινο αναφέρεται ως διουρητικό όπως και ο δυόσμος, ενώ ο άνηθος ως στυπτικός. Από τα φρούτα, τα ώριμα αχλάδια διευκολύνουν τις κενώσεις και καθαρίζουν τα σπλάχνα, ενώ τα άγουρα είναι στυπτικά. Ο χυμός του ροδιού αναφέρεται ως διουρητικός, στυπτικός και αντιπαρασιτικός, το μήλο στυπτικό, ενώ τα μούρα και οι σταφίδες υπακτικές, που διευκολύνουν το έντερο στην κένωση.
Όμως εκτός απ’ την φύση τους και την στοιχειακή ποιότητα που τις διακρίνει, οι τροφές μπορούν να αλλάξουν και να μεταστοιχειωθούν, σύμφωνα με τον τρόπο παρασκευής τους και τον τρόπο συντήρησής τους. Π.χ. τα λαχανικά ενώ είναι κρύα και υγρά απ’ την φύση τους αν μαγειρευτούν χάνουν ένα μέρος της υγρασίας τους και αποκτούν περισσότερη ζέστη, λόγω της φωτιάς του μαγειρέματος.
Το μαγείρεμα των λαχανικών αποβάλει από μέσα τους την υγρασία και το κρύο, κάνοντάς τα πιο ζεστά και θρεπτικά, ελαττώνοντας και το φυτικό οξύ. Το κρέας είναι στυπτικό και εμπεριέχει πολύ ζέστη μέσα του λόγω του αίματος, μαγειρεύοντάς το όμως αποκτά κι άλλη ζέστη αυτή της φωτιάς που το μαγειρεύει, αλλά χάνει τη στυπτικότητά του και γίνεται πιο γλυκό και εύπεπτο. Αν αυτή η φωτιά το μαγειρεύει για πολλή ώρα ή είναι πολύ δυνατή, τότε δεσμεύει ακόμα περισσότερη θερμότητα μέσα του, όπως συμβαίνει δηλαδή με το τηγάνισμα και τις υψηλές θερμοκρασίες.
Κάποιες Ιδιοσυστασίες χρειάζονται ή ανέχονται αρκετές ωμές και με υγρασία τροφές (ζεστός Αιματώδης, Χολερικός), κάποιοι άλλοι το αντίθετο, δηλαδή χρειάζονται ή ανέχονται τροφές μαγειρεμένες ζεστές και με ωφέλιμη υγρασία (κρύος Αιματώδης, Μελαγχολικός), ενώ κάποιοι χρειάζονται και ανέχονται ξηρές, στυφές και ζεστές τροφές (Φλεγματικός). Η ανθρώπινη διατροφή περιπλέκεται αν λάβουμε υπόψη και τις υπόλοιπες Ιπποκρατικές παραμέτρους:

«Η ανθρώπινη διατροφή δεν είναι δυνατόν να περιγραφεί με απόλυτη ακρίβεια από κάποιον που δεν γνωρίζει τη γνώση της φιλοσοφίας. Επίσης, υπάρχουν πολλά εμπόδια που πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν. Πρώτα-πρώτα οι ιδιοσυστασίες των ανθρώπων που διαφέρουν μεταξύ τους. Όπως τα ξηρά ισχνά σώματα, ή τα υγρά και πιο γεμάτα, ή τα θερμά και δυνατά. Έπειτα οι ηλικίες δεν έχουν τις ίδιες ανάγκες. Επιπλέον έχουν σημασία οι τοποθεσίες των περιοχών που ζουν κάποιοι, οι αλλαγές των ανέμων, οι μεταβολές των εποχών και των ετών και οι καιρικές συνθήκες…» (Ιπποκράτης «Περί Διαίτης» παρ. 67).

Η ανθρώπινη διατροφή είναι μία τέχνη και μαθηματική μεθοδολογία και αποτελεί ένα τμήμα της Ασκληπιακής Ιατρικής και της Φιλοσοφίας. Όταν χρησιμοποιηθεί απ’ τον θεραπευτή με τις Ιπποκρατικές παραμέτρους θα επιφέρει απόλυτη επιτυχία στην θεραπεία, καθώς η τροφή μπορεί να θεραπεύσει τον πάσχοντα, αλλά αν δεν ληφθούν υπόψη τα παραπάνω, τότε μπορεί και να τον αρρωστήσει. Όμως…
«Να μην έχετε ποτέ αμφιβολίες για την πορεία των πραγμάτων, που έχετε κάνει μεθοδικά και όχι τυχαία…» (Ιπποκράτης «Περί Ευσχημοσύνης» παρ. 17).

Νέα μεγάλη μελέτη του Πανεπιστημίου McMaster δεν βρίσκει αυξημένο κίνδυνο καρκίνου στους κρεατοφάγους και υποδεικνύει πιθανή ήπια προστατευτική δράση του κρέατος.

Η σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση κρέατος και τον κίνδυνο καρκίνου αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο φορτισμένα πεδία της διατροφικής έρευνας. Η πρόσφατη μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου McMaster, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Applied Physiology, Nutrition and Metabolism, έρχεται να επανεξετάσει αυτή τη συζήτηση με δεδομένα μεγάλης κλίμακας και προσεκτική στατιστική ανάλυση. Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία σχεδόν 16.000 ενηλίκων, συνδυάζοντας λεπτομερή διατροφικά δεδομένα με μακροχρόνια παρακολούθηση της υγείας και της θνησιμότητας από όλες τις αιτίες, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών νοσημάτων και του καρκίνου.

Το βασικό εύρημα της μελέτης είναι σαφές: ούτε η πρόσληψη ζωικών ούτε η πρόσληψη φυτικών πρωτεϊνών συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο ή από οποιαδήποτε άλλη αιτία. Αντιθέτως, η υψηλότερη κατανάλωση ζωικών πρωτεϊνών φάνηκε να σχετίζεται με μια ήπια, αλλά στατιστικά σημαντική μείωση της καρκινικής θνησιμότητας. Το εύρημα αυτό δεν επιτρέπει βέβαια απλουστευτικά συμπεράσματα του τύπου «το κρέας προστατεύει από τον καρκίνο», ωστόσο αμφισβητεί ξεκάθαρα την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι η κατανάλωση κρέατος αποτελεί από μόνη της παράγοντα αυξημένου κινδύνου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι οι ερευνητές δεν βρήκαν συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα του IGF-1 (ενός αυξητικού παράγοντα που συχνά ενοχοποιείται για καρκινογένεση) και τη θνησιμότητα από καρκίνο. Επιπλέον, η μελέτη χρησιμοποίησε εξελιγμένες στατιστικές μεθόδους για την εκτίμηση της «συνήθους» μακροχρόνιας πρόσληψης πρωτεΐνης, μειώνοντας έτσι τις στρεβλώσεις που προκαλούν οι απλές ημερήσιες ανακλήσεις διατροφής.

Οι ίδιοι οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη και όχι για πειραματική παρέμβαση, ενώ δεν εξετάζονται διακριτά οι τύποι κρέατος ή ο βαθμός επεξεργασίας των τροφίμων. Παρ’ όλα αυτά, τα δεδομένα δείχνουν ότι η συζήτηση γύρω από το κρέας, τις πρωτεΐνες και τον καρκίνο χρειάζεται μεγαλύτερη επιστημονική νηφαλιότητα και λιγότερο διατροφικό δογματισμό. Η ποιότητα της διατροφής, το συνολικό πλαίσιο ζωής και η ισορροπία φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις απλουστευτικές κατηγοριοποιήσεις «καλό» ή «κακό» τρόφιμο.

Applied Physiology, Nutrition, and Metabolism, 2025; 50: 1; doi:10.1139/apnm-2023-0594

Τα ωμέγα λιπαρά οξέα έχουν κερδίσει μεγάλο ενδιαφέρον, με τα ωμέγα 3 να θεωρούνται οι «ήρωες» της διατροφής και τα ωμέγα 6 να αντιμετωπίζονται συχνά σαν οι «κακοί». Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και, κυρίως, πιο ενδιαφέρουσα.
Αρχικά, τόσο τα ωμέγα-3 όσο και τα ωμέγα-6 είναι απαραίτητα για τον οργανισμό μας. Δεν μπορούμε να τα παράγουμε μόνοι μας και γι’ αυτό πρέπει να τα λάβουμε μέσω της τροφής. Η δυτική διατροφή δίνει υπερβολική έμφαση στα ωμέγα-6, διαταράσσοντας την ιδανική ισορροπία με τα ωμέγα-3. Έτσι, δημιουργείται η εντύπωση ότι τα ωμέγα 6 είναι «κακά» και δημιουργούν φλεγμονές, ενώ στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι αλλού: το γεγονός ότι τα λαμβάνουμε από κακής ποιότητας πηγές.

Φλεγμονές: ο ρόλος των ωμέγα λιπαρών
Η φλεγμονή είναι μια φυσιολογική και απαραίτητη άμυνα του οργανισμού μας, ώστε να καταπολεμήσουμε μικρόβια ή να επουλώσουμε τραύματα. Τα ωμέγα-3 και τα ωμέγα-6 είναι συνεργάτες και ανταγωνιστές ταυτόχρονα και συνεργάζονται για να ρυθμίσουν αυτόν τον μηχανισμό. Όταν υπάρχει ισορροπία, ο οργανισμός λειτουργεί σωστά, όταν όμως χάνεται εκατέρωθεν, η φλεγμονή τείνει να ξεφεύγει ή να φρενάρει.

Τα οφέλη των ωμέγα 3 και 6
Τα ωμέγα 3 είναι γνωστά για την υποστήριξη της καρδιαγγειακής υγείας, της λειτουργίας του ήπατος και του μεταβολισμού, της υγείας των ματιών και του δέρματος, ενώ συμβάλλουν στη γνωστική ανάπτυξη.
Τα ωμέγα 6, αν και λιγότερο «διαφημισμένα», έχουν εξίσου σημαντικό ρόλο: συμβάλλουν στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της πήξης, στην υγεία των οστών, στη λειτουργία του ανοσοποιητικού, στην ποιότητα δέρματος, νυχιών και μαλλιών, στον υγιή μεταβολισμό και ακόμη στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης. Με λίγα λόγια, χρειαζόμαστε και τα δύο.

Τοξικά και κατεστραμμένα ωμέγα 6
Τα περισσότερα ωμέγα 6 που καταναλώνουμε σήμερα προέρχονται από επεξεργασμένα φυτικά έλαια (σπορέλαια, έτοιμες σάλτσες, τηγανητά, πατατάκια, σνακς, κράκερ, μπισκότα, φόρμουλες για μωρά κ.ά.). Κατά την επεξεργασία τους σε υψηλές θερμοκρασίες, καταστρέφονται τα ευεργετικά τους συστατικά και παράγονται επιβλαβείς ενώσεις, όπως trans λιπαρά και ελεύθερες ρίζες. Παράλληλα, αφαιρούνται βιταμίνες, αντιοξειδωτικά και πολυφαινόλες, μετατρέποντας τα λάδια αυτά σε «λάδια ζόμπι» – άγευστα, άοσμα, φτωχά σε θρεπτική αξία και γεμάτα βλαβερές ουσίες για ελκυστικότητα, εμπορικότητα και κερδοφορία.
Επιπρόσθετα, η έκθεση σε θερμότητα των οικονομικών φυτικών ελαίων που χρησιμοποιούνται για το τηγάνισμα, μετά από την ήδη επιβαρυντική βιομηχανική επεξεργασία που έχουν υποστεί, καταστρέφει ολοκληρωτικά τα λιπαρά οξέα.
Έτσι, ενώ νομίζουμε ότι προσλαμβάνουμε επαρκή ποσότητα ωμέγα 6, στην πραγματικότητα παίρνουμε κατεστραμμένα λιπαρά που όχι μόνο δεν ωφελούν, αλλά επιβαρύνουν την υγεία μας. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τα ωμέγα 3, αν προέρχονται από επεξεργασμένες ή οξειδωμένες πηγές.

Πώς να τα λάβουμε σωστά
Η λύση δεν είναι να απορρίψουμε τα ωμέγα 6, αλλά να επιλέγουμε τις σωστές μορφές τους. Τα ανεπεξέργαστα έλαια (π.χ. βιολογικό έλαιο λιναρόσπορου, καρύδια, σησαμέλαιο ψυχρής έκθλιψης), οι ξηροί καρποί και οι σπόροι που διατηρούνται σε ψυγείο και απουσία φωτός, αποτελούν πολύ καλύτερες επιλογές από τα βιομηχανικά σπορέλαια. Παράλληλα, η κατανάλωση λιπαρών ψαριών, αυγών ελευθέρας βοσκής και λαχανικών πλούσιων σε ωμέγα 3, συμβάλλει στην αποκατάσταση της ισορροπίας.

Συμπέρασμα
Τα ωμέγα 6 δεν είναι ο εχθρός. Είναι απαραίτητα, όπως και τα ωμέγα 3. Ο πραγματικός κίνδυνος προέρχεται από την υπερβολική κατανάλωση επεξεργασμένων και κατεστραμμένων πηγών τους. Αν επιλέξουμε ανεπεξέργαστα τρόφιμα και διατηρήσουμε ισορροπία, τότε τα ωμέγα λιπαρά μπορούν να γίνουν πολύτιμοι σύμμαχοι της υγείας μας.

Στο άρθρο αυτό θα αναφερθούμε στα σημαντικότερα συμπληρώματα διατροφής που μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2.

Βερβερίνη
Η βερβερίνη είναι μια βιοδραστική ένωση που απαντάται σε διάφορα φυτά, όπως το Phellodendron amurense, το Hydrastis canadensis (Goldenseal), καθώς και σε αρκετούς θάμνους του γένους Berberis.
Αρκετές μελέτες σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 έδειξαν ότι η λήψη 600–2.700 mg βερβερίνης ημερησίως μπορεί να μειώσει τη γλυκόζη νηστείας και τα μακροχρόνια επίπεδα σακχάρου (HbA1c) έως και 20% και 12% αντίστοιχα, ιδιαίτερα όταν χορηγείται παράλληλα με αντιδιαβητικά φάρμακα (1-2).
Αντίστοιχα, μια ανασκόπηση μελετών κατέληξε ότι η βερβερίνη μείωσε τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και φάνηκε να είναι εξίσου αποτελεσματική με κοινά αντιδιαβητικά φάρμακα, όπως η μετφορμίνη (3)
Επιπλέον, η έρευνα υποδηλώνει ότι η βερβερίνη μπορεί να ενισχύσει τα υπογλυκαιμικά αποτελέσματα άλλων φαρμάκων για τον διαβήτη όταν χορηγείται ταυτόχρονα με αυτά (4).
Συνεπώς, η βερβερίνη φαίνεται να αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη φυσική προσέγγιση για τη μείωση του σακχάρου στο αίμα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη της ή σε συνδυασμό με αντιδιαβητικά φάρμακα (5-9).

Χρώμιο
Αυτό το ιχνοστοιχείο είναι απαραίτητο για να βοηθήσει την ινσουλίνη να δράσει κατάλληλα στο σώμα σας. Αν έχετε χαμηλά επίπεδα χρωμίου, όπως έχουν πολλοί άνθρωποι, αυτό μπορεί να επιδεινώσει το σάκχαρο του αίματός σας. Με τον ίδιο τρόπο, η αύξηση των επιπέδων του χρωμίου στο σώμα σας μπορεί να βελτιώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη.
Το χρώμιο δρα μαζί με την ινσουλίνη ως μέρος του φυσικού μηχανισμού σας για τον έλεγχο του σακχάρου του αίματος. Οι ερευνητές δεν είναι σίγουροι πώς ακριβώς, αλλά οφείλεται προφανώς λόγω του ότι το σώμα σας χρειάζεται χρώμιο για να παράγετε τον παράγοντα ανοχής της γλυκόζης (GTF), ένα συστατικό που βοηθά στη ρύθμιση της ινσουλίνης. Ο GTF διατηρεί το σάκχαρο του αίματός σας σταθερό και μπορεί επίσης να αυξήσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, να χαμηλώσει το σάκχαρο του αίματος και να ελέγχει την όρεξή σας (10).
Ένας αριθμός μελετών υποστηρίζει τη χρήση συμπληρώματος χρωμίου για ανθρώπους με προδιαβήτη και διαβήτη (11-12).

Κανέλα
Η κανέλα μπορεί να βοηθήσει τους διαβητικούς τύπου 2 στον έλεγχο του σακχάρου του αίματος. Η κανέλα μπορεί να μειώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη, βοηθώντας αυτή την ορμόνη να κάνει τη δουλειά της (13-14). Βοηθώντας την ινσουλίνη να κάνει τη δουλειά της, η κανέλα μπορεί να μειώσει τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα.
Εκτός από τις ευεργετικές του επιδράσεις στην αντίσταση στην ινσουλίνη, η κανέλα μπορεί να μειώσει το σάκχαρο με διάφορους άλλους μηχανισμούς. Πρώτον, η κανέλα έχει φανεί ότι μειώνει την ποσότητα της γλυκόζης που μπαίνει στην κυκλοφορία του αίματος μετά από ένα γεύμα. Αυτό το κάνει αναμειγνυόμενο με πολυάριθμα πεπτικά ένζυμα τα οποία καθυστερούν τη διάσπαση των υδατανθράκων στον πεπτικό σωλήνα (15-16). Δεύτερον, ένα συστατικό στην κανέλα δρα στα κύτταρα μιμούμενο την ινσουλίνη (17-18). Αυτό βελτιώνει σημαντικά την πρόσληψη της γλυκόζης από τα κύτταρα, αν και δρα πολύ πιο αργά από ό, τι η ινσουλίνη. Πολυάριθμες ανθρώπινες κλινικές δοκιμές έχουν επιβεβαιώσει τις αντι-διαβητικές επιδράσεις της κανέλας, δείχνοντας ότι μπορεί να μειώσει τα επίπεδα σακχάρου του αίματος νηστείας σε ποσοστό 10-29%. (19-21).
Μελέτες που χορηγούσαν σε διαβητικούς τύπου 2 και σε υγιή άτομα 1-6 γραμμάρια κανέλας ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης νηστείας, γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1C) και μεταγευματικής γλυκόζης, και συγκεντρώσεων ινσουλίνης, καθώς και βελτιώσεις στην ευαισθησία στην ινσουλίνη. Αυτές οι επιδράσεις έχουν καταδειχθεί ακόμη και σε εκείνους που ήδη λαμβάνουν φάρμακα μείωσης της γλυκόζης (22-25).
Σε μια μελέτη σε διαβητικούς τύπου 2, ένα υδατοδιαλυτό εκχύλισμα κανέλας που χορηγήθηκε σε δόση 360 mg ημερησίως μείωσε την HbA1C (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) από 8,9% σε 8,0%. Οι αντιδιαβητικές επιδράσεις των εκχυλισμάτων κανέλας οφείλονται εν μέρει στην ενεργοποίηση υποδοχέων ενεργοποιημένων από πολλαπλασιαστή υπεροξειδάσης, και σε βασικούς ρυθμιστές του μεταβολισμού της γλυκόζης και του λίπους (26-27).

Πικρό πεπόνι (Mormodica charantia)
Η στοματική χορήγηση παρασκευασμάτων πικρού πεπονιού έχουν δείξει καλά αποτελέσματα σε κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 . Σε μια μελέτη, ο έλεγχος του σακχάρου του αίματος βελτιώθηκε στο 43% των διαβητικών τύπου 2 που λάμβαναν χυμό πικρού πεπονιού (28). Σε μια άλλη μελέτη, 15 γραμμάρια εκχυλίσματος πικρού πεπονιού προκάλεσαν 54% μείωση στα επίπεδα σακχάρου του αίματος μετά το γεύμα και 17% μείωση στη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη σε έξι ασθενείς (29).

Ιχθυέλαιο
Σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη σε υπέρβαρους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η χορήγηση του ωμέγα-3 λιπαρού οξέος εικοσαπενταενοϊκού οξέος (EPA) μείωσε σημαντικά την ινσουλίνη στον ορό, τη γλυκόζη νηστείας, την HbA1C (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) και την αντίσταση στην ινσουλίνη (30). Μια άλλη δοκιμή που χορηγούσε 2,3 γραμμάρια ωμέγα-3 λιπαρά εικοσαπεντανοϊκό οξύ (EPA) και δοκοσαχεξανοϊκό οξύ (DHA) σε 84 άτομα με διαβήτη τύπου 2 βρήκε σημαντική μείωση στους φλεγμονώδεις βιοδείκτες του ορού (31). Μια δοκιμή οκτώ εβδομάδων σε άτομα με μεταβολικό σύνδρομο ή πρώιμο διαβήτη τύπου 2 βρήκε ότι το ιχθυέλαιο μείωσε τα τριγλυκερίδια και την HbA1C (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) και αύξησε την HDL (32). Μια άλλη δοκιμή σε 44 διαβητικούς τύπου 2 βρήκε ότι η χορήγηση συμπληρωμάτων ωμέγα-3 για 10 εβδομάδες βελτίωσε την ευαισθησία στην ινσουλίνη (33).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Zhang Y, Li X, Zou D, Liu W, Yang J, Zhu N, Huo L, Wang M, Hong J, Wu P, Ren G, Ning G. Treatment of type 2 diabetes and dyslipidemia with the natural plant alkaloid berberine. J Clin Endocrinol Metab. 2008 Jul;93(7):2559-65.
2. Lan J, Zhao Y, Dong F, Yan Z, Zheng W, Fan J, Sun G. Meta-analysis of the effect and safety of berberine in the treatment of type 2 diabetes mellitus, hyperlipemia and hypertension. J Ethnopharmacol. 2015 Feb 23;161:69-81.
3. Dong H, Wang N, Zhao L, Lu F. Berberine in the treatment of type 2 diabetes mellitus: a systemic review and meta-analysis. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:591654.
4. Yin J, Xing H, Ye J. Efficacy of berberine in patients with type 2 diabetes mellitus. Metabolism. 2008 May;57(5):712-7.
5. Wang J, Bi C, Xi H, Wei F. Effects of administering berberine alone or in combination on type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol. 2024;15:1455534.
6. Guo J, Chen H, Zhang X, et al. The effect of berberine on metabolic profiles in type 2 diabetic patients: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Oxid Med Cell Longev 2021;2021:2074610.
7. Pérez-Rubio KG, González-Ortiz M, Martínez-Abundis E, Robles-Cervantes JA, Espinel-Bermúdez MC. Effect of berberine administration on metabolic syndrome, insulin sensitivity, and insulin secretion. Metab Syndr Relat Disord 2013;11:366-9.
8. Moon JM, Ratliff KM, Hagele AM, Stecker RA, Mumford PW, Kerksick CM. Absorption kinetics of berberine and dihydroberberine and their impact on glycemia: a randomized, controlled, crossover pilot trial. Nutrients 2021;14:124.
9. Ming J, Yu X, Xu X, et al. Effectiveness and safety of Bifidobacterium and berberine in human hyperglycemia and their regulatory effect on the gut microbiota: a multi-center, double-blind, randomized, parallel-controlled study. Genome Med 2021;13:125.
10. Ducros V. Chromium metabolism. A literature review. Biol Trace Elem Res. 1992 Jan-Mar;32:65-77.
11. Anderson RA, Cheng N, Bryden NA, Polansky MM, Cheng N, Chi J, Feng J. Elevated intakes of supplemental chromium improve glucose and insulin variables in individuals with type 2 diabetes. Diabetes. 1997 Nov;46(11):1786-91.
12. Anderson RA. Chromium, glucose intolerance and diabetes. J Am Coll Nutr. 1998 Dec;17(6):548-55.
13. Qin B, Panickar KS, Anderson RA. Cinnamon: potential role in the prevention of insulin resistance, metabolic syndrome, and type 2 diabetes. J Diabetes Sci Technol. 2010 May 1;4(3):685-93.
14. Anderson RA. Chromium and polyphenols from cinnamon improve insulin sensitivity. Proc Nutr Soc. 2008 Feb;67(1):48-53.
15. Adisakwattana S, Lerdsuwankij O, Poputtachai U, Minipun A, Suparpprom C. Inhibitory activity of cinnamon bark species and their combination effect with acarbose against intestinal α-glucosidase and pancreatic α-amylase. Plant Foods Hum Nutr. 2011 Jun;66(2):143-8.
16. Mohamed Sham Shihabudeen H, Hansi Priscilla D, Thirumurugan K. Cinnamon extract inhibits α-glucosidase activity and dampens postprandial glucose excursion in diabetic rats. Nutr Metab (Lond). 2011 Jun 29;8(1):46.
17. Jarvill-Taylor KJ, Anderson RA, Graves DJ. A hydroxychalcone derived from cinnamon functions as a mimetic for insulin in 3T3-L1 adipocytes. J Am Coll Nutr. 2001 Aug;20(4):327-36.
18. Imparl-Radosevich J, Deas S, Polansky MM, Baedke DA, Ingebritsen TS, Anderson RA, Graves DJ. Regulation of PTP-1 and insulin receptor kinase by fractions from cinnamon: implications for cinnamon regulation of insulin signalling. Horm Res. 1998 Sep;50(3):177-82.
19. Kirkham S, Akilen R, Sharma S, Tsiami A. The potential of cinnamon to reduce blood glucose levels in patients with type 2 diabetes and insulin resistance. Diabetes Obes Metab. 2009 Dec;11(12):1100-13.
20. Pham AQ, Kourlas H, Pham DQ. Cinnamon supplementation in patients with type 2 diabetes mellitus. Pharmacotherapy. 2007 Apr;27(4):595-9.
21. Mang B, Wolters M, Schmitt B, Kelb K, Lichtinghagen R, Stichtenoth DO, Hahn A. Effects of a cinnamon extract on plasma glucose, HbA, and serum lipids in diabetes mellitus type 2. Eur J Clin Invest. 2006 May;36(5):340-4.
22. Lu T, Sheng H, Wu J, et al. Cinnamon extract improves fasting blood glucose and glycosylated hemoglobin in Chinese patients with type 2 diabetes. Nutr Res. 2012;32(6):408-12.
23. Davis PA, Yokoyama W. Cinnamon intake lowers fasting blood glucose: meta-analysis. J Med Food. 2011;14(9):884-9.
24. Magistrelli A, Chezem JC. Effect of ground cinnamon on postprandial blood glucose concentration in normal-weight and obese adults. J Acad Nutr Diet. 2012;112:1806-1809.
25. Hoehn AN, Stockert AL. The Effects of Cinnamomum Cassia on Blood Glucose Values are Greater than those of Dietary Changes Alone. Nutr Metab Insights. 2012;5:77-83.
26. Sheng X, Zhang Y, Gong Z, et al. Improved insulin resistance and lipid metabolism by cinnamon extract through activation of peroxisome proliferator-activated receptors. PPAR Res. 2008;2008:581348.
27. Ferre’ P. The biology of peroxisome proliferator-activated receptors: relationship with lipid metabolism and insulin sensitivity. Diabetes. 2004;53(suppl 1):S43-S50.
28. Welihinda J, Karunanayake EH, Sheriff MH, Jayasinghe KS. Effect of Momordica charantia on the glucose tolerance in maturity onset diabetes. J Ethnopharmacol. 1986 Sep;17(3):277-82.
29. Srivastava Y., et al., Antidiabetic and adaptogenic properties of Mormodica charantia extract: An experimental and clinical evaluation, Phytotherapy Res, 1993. 7:285-89.
30. Sarbolouki S, Javanbakht MH, Derakhshanian H, et al. Eicosapentaenoic acid improves insulin sensitivity in overweight type 2 diabetes mellitus patients: a double-blind randomized clinical trial. Singapore Med J. 2013;54(7):387-90.
31. Malekshahi Moghadam A, Saedisomeolia A, Djalali M, Djazayery A, Pooya S, Sojoudi F. Efficacy of omega-3 fatty acid supplementation on serum levels of tumour necrosis factor-alpha, C-reactive protein and interleukin-2 in type 2 diabetes mellitus patients. Singapore medical journal. Sep 2012;53(9):615-619.
32. Lee TC, Ivester P, Hester AG, Sergeant S, Case LD, Morgan T, Kouba EO, Chilton FH. The impact of polyunsaturated fatty acid-based dietary supplements on disease biomarkers in a metabolic syndrome/diabetes population. Lipids Health Dis. 2014 Dec 16;13:196.
33. Farsi PF, Djazayery A, Eshraghian MR, et al. Effects of supplementation with omega-3 on insulin sensitivity and non-esterified free fatty acid (NEFA) in type 2 diabetic patients. Arq Bras Endocrinol Metabol. 2014 Jun;58(4):335-40.

Τα πεπτικά ένζυμα είναι πρωτεΐνες που παράγονται από τον οργανισμό και βοηθούν στη διάσπαση των τροφίμων σε μικρότερες και πιο εύκολα απορροφήσιμες μονάδες. Αυτά τα ένζυμα παράγονται και εκκρίνονται από διάφορα όργανα του πεπτικού συστήματος.

 Τα κύρια πεπτικά ένζυμα και η δράση τους

Τα πεπτικά ένζυμα εξατομικεύονται ανάλογα με το μακροθρεπτικό συστατικό που διασπούν. Έτσι έχουμε:

1. Αμυλάση: Παράγεται στο σάλιο και στο πάγκρεας. Διασπά τους υδατάνθρακες (όπως άμυλο) σε μικρότερα σάκχαρα (όπως μαλτόζη και γλυκόζη).
2. Πεψίνη: Παράγεται στο στομάχι. Διασπά τις πρωτεΐνες σε μικρότερα πεπτίδια.
3. Λιπάση: Παράγεται στο πάγκρεας. Διασπά τα λίπη σε λιπαρά οξέα και μονογλυκερίδια.
4. Τρυψίνη και Χυμοτριψίνη: Παράγονται στο πάγκρεας. Συνεχίζουν τη διάσπαση των πρωτεϊνών σε ακόμη μικρότερα πεπτίδια και αμινοξέα.
5. Λακτάση: Παράγεται στο λεπτό έντερο. Διασπά την λακτόζη σε γλυκόζη και γαλακτόζη.
6. Σουκράση: Παράγεται στο λεπτό έντερο. Διασπά τη σακχαρόζη σε γλυκόζη και φρουκτόζη.
7. Μαλτάση: Παράγεται στο λεπτό έντερο. Διασπά τη μαλτόζη σε γλυκόζη.

Πώς δρουν τα πεπτικά ένζυμα:

1. Στοματική κοιλότητα: Η αμυλάση στο σάλιο ξεκινά τη διάσπαση των υδατανθράκων.
2. Στομάχι: Η πεψίνη ξεκινά τη διάσπαση των πρωτεϊνών, ενώ το στομαχικό οξύ δημιουργεί το κατάλληλο περιβάλλον για τη δράση της πεψίνης.
3. Πάγκρεας: Παράγει και εκκρίνει την αμυλάση, τη λιπάση και τις πρωτεάσες (τρυψίνη και χυμοτριψίνη) στο λεπτό έντερο, όπου συνεχίζεται η διάσπαση των τροφίμων.
4. Λεπτό έντερο: Εδώ, τα ένζυμα όπως η λακτάση, η σουκράση και η μαλτάση ολοκληρώνουν τη διάσπαση των τροφών σε μικρές μονάδες που μπορούν να απορροφηθούν από το έντερο και να μεταφερθούν στο αίμα.

Σημασία των πεπτικών ενζύμων:

• Απορρόφηση θρεπτικών συστατικών: Χωρίς τα πεπτικά ένζυμα, ο οργανισμός δεν θα μπορούσε να απορροφήσει τα θρεπτικά συστατικά από τα τρόφιμα.
• Ενέργεια και ανάπτυξη: Τα θρεπτικά συστατικά που απορροφώνται χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας, την ανάπτυξη και την επισκευή των ιστών.
• Υγεία του πεπτικού συστήματος: Τα πεπτικά ένζυμα βοηθούν στη διατήρηση της υγείας του πεπτικού συστήματος, αποτρέποντας προβλήματα όπως η δυσπεψία και η κακή απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Συνολικά, τα πεπτικά ένζυμα είναι απαραίτητα για τη σωστή πέψη και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, που είναι σημαντικά για τη λειτουργία του οργανισμού.

Ένας λόγος που καθυστερεί η πέψη σας είναι ότι ο οργανισμός δεν παράγει αρκετά ένζυμα για την αποτελεσματική πέψη των τροφών. Οι κύριες περιπτώσεις που μπορεί να χρειαστείτε πεπτικά ένζυμα περιλαμβάνουν: συμπτώματα δυσπεψίας όπως δυσφορία στο στομάχι, φούσκωμα, αέρια και διάρροια μετά την κατανάλωση τροφής, παθήσεις του παγκρέατος, διαταραχή απορρόφησης στο λεπτό έντερο, χειρουργικές επεμβάσεις στο πεπτικό, δυσανεξίες σε τροφές ή χρόνια νοσήματα όπως Chron, σακχαρώδης διαβήτης κ.α.

Η σχέση μεταξύ των βακτηρίων του εντέρου και της ανθρώπινης υγείας είναι γνωστή. Ωστόσο, το πώς διαφέρουν οι βακτηριακές κοινότητες στα διάφορα μέρη των μήλων και αν επηρεάζονται από τη μέθοδο καλλιέργειας, δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Αυτό είναι σημαντικό όχι μόνο για τα ίδια τα φυτά, αλλά και για τον μικροβιακό αποικισμό στον άνθρωπο. Μια μελέτη των Wassermann κ.ά. (2019) συνέκρινε το μικροβίωμα μήλων βιοδυναμικής και συμβατικής καλλιέργειας [1]. Αποδείχθηκε ότι, αν και ο αριθμός των βακτηρίων δεν επηρεάστηκε από τη μέθοδο καλλιέργειας, η ποικιλομορφία και η ομοιομορφία στην κατανομή των βακτηρίων ήταν πολύ αυξημένες στα βιοδυναμικά καλλιεργούμενα μήλα και περιείχαν λιγότερους παθογόνους οργανισμούς.

Τα βακτήρια διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην υγεία του ανθρώπου και των φυτών. Η μικροβιακή ποικιλομορφία των λαχανικών, των φρούτων και των αρωματικών φυτών και η αλληλεπίδρασή τους με το περιβάλλον είναι ακόμη ελάχιστα μελετημένη. Για παράδειγμα, η ποικιλομορφία καθορίζεται, μεταξύ άλλων, από τον γονότυπο του φυτού, ποικίλλει μεταξύ υπόγειων και υπέργειων δομών και επηρεάζεται σημαντικά από την ποιότητα του εδάφους. Τα μήλα είναι ένα από τα πιο ευρέως καταναλισκόμενα φρούτα στον κόσμο. Μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση μήλων μπορεί να αλλάξει τη σύνθεση της εντερικής βακτηριακής χλωρίδας στον άνθρωπο, οδηγώντας σε οφέλη για την υγεία. Ωστόσο, λίγα είναι ακόμη γνωστά για το πώς ακριβώς αποικίζουν το έντερο οι βακτηριακές κοινότητες από τα μήλα. Ένα ερευνητικό ερώτημα της μελέτης των Wassermann κ.ά. (2019) ήταν σε ποιο βαθμό το μικροβίωμα των μήλων επηρεάζεται από τη μέθοδο καλλιέργειας, βιοδυναμική έναντι συμβατικής, και αν η ποσότητα και η σύνθεση των βακτηρίων διαφέρει στους διάφορους ιστούς των φρούτων [1]. 

Διεξαγωγή της μελέτης

Για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκε η ποικιλία μήλου «Arlet». Τα βιοδυναμικά (Demeter) και τα συμβατικά παραγόμενα μήλα καλλιεργήθηκαν στη Στυρία (Αυστρία). Σε αντίθεση με τα μήλα Demeter, τα συμβατικά μήλα αντιμετωπίστηκαν ως εξής μετά τη συγκομιδή: αποθηκεύτηκαν σε ελεγχόμενη ατμόσφαιρα για σύντομο χρονικό διάστημα αμέσως μετά τη συγκομιδή, πλύθηκαν και συσκευάστηκαν σε μεμβράνη PE προς πώληση. Στο εργαστήριο, οι ερευνητές επιθεώρησαν οπτικά όλα τα μήλα ως προς το σχήμα, το μέγεθος, το χρώμα, την ποιότητα, τη σφριγηλότητα και τη φρεσκάδα. Επέλεξαν τέσσερα μήλα από κάθε τύπο καλλιέργειας και εξήγαγαν μικροοργανισμούς από το στέλεχος, το άκρο του στελέχους, το άκρο του κάλυκα, τη φλούδα, τον πολτό του καρπού και τους σπόρους. Ομογενοποίησαν τα αντίστοιχα δείγματα ξεχωριστά. Στη συνέχεια ανέλυσαν το DNA των δειγμάτων, συνέκριναν τα αποτελέσματα με βάσεις δεδομένων και μέτρησαν τόσο τον αριθμό των γονιδιακών αντιγράφων ανά γραμμάριο όσο και τη μικροβιακή ποικιλομορφία και για τα δύο συστήματα καλλιέργειας, εξετάζοντας το πρότυπο αποικισμού των βακτηρίων χρησιμοποιώντας φθορίζοντα in situ υβριδισμό.

Αποτελέσματα

Συνολικά, η ποσότητα των βακτηρίων δεν διέφερε σημαντικά μεταξύ βιοδυναμικών και συμβατικών μήλων (4,85 x 107 έναντι 4,67 x 107 αντιγράφων γονιδίων rRNA ανά γραμμάριο). Ωστόσο, διέφερε έντονα και ως επί το πλείστον σημαντικά μεταξύ των ιστών που αναλύθηκαν. Το στέλεχος και ο σπόρος είχαν την υψηλότερη βακτηριακή αφθονία (περίπου 1,54 x 108 και 1,26 x 108 αντίγραφα γονιδίων ανά γραμμάριο αντίστοιχα), ενώ η φλούδα είχε τη χαμηλότερη (4,49 x 104). Όσον αφορά την ποικιλομορφία, αποδείχθηκε ότι τα μήλα Demeter είχαν σημαντικά πιο ποικιλόμορφη μικροβιακή χλωρίδα από τα συμβατικά μήλα. Η διαφορά ήταν ακόμη μεγαλύτερη όταν συγκρίναμε τους διαφορετικούς ιστούς των μήλων των δύο μεθόδων καλλιέργειας. Με εξαίρεση το άκρο του κάλυκα, όλα τα μέρη (βλαστός, άκρο βλαστού, φλούδα, πολτός καρπού, σπόροι) παρουσίασαν σημαντικά υψηλότερη ποικιλότητα στα μήλα Demeter. Ήταν μάλιστα υψηλότερη στον πολτό φρούτων και τη φλούδα.

Συμπέρασμα

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθούν οι διαφορές στον μικροβιακό αποικισμό, τόσο όσον αφορά την ποσότητα όσο και την ποικιλότητα, στους διάφορους ιστούς των μήλων. Αυτό είναι απολύτως λογικό. Μεγάλη ποσότητα βακτηρίων βρέθηκε στα δείγματα των σπόρων, των στελεχών και των άκρων των στελεχών, ενώ η φλούδα και ο πολτός φρούτων ήταν λιγότερο αποικισμένα σε πυκνότητα. Ωστόσο, τα δύο τελευταία είχαν την υψηλότερη ποικιλομορφία. Οι διαφορές αυτές σχετίζονται με τις διαφορετικές λειτουργίες των διαφόρων ιστών. Η φλούδα και ο πολτός των καρπών προστατεύουν τους σπόρους και επιτρέπουν την ανάπτυξή τους. Η ποικιλομορφία είναι υψηλή σε αυτές τις περιοχές. Στους ίδιους τους σπόρους, από την άλλη πλευρά, η ποσότητα των βακτηρίων είναι υψηλή, η οποία με τη σειρά της είναι σημαντική για την αναπαραγωγή. Η μορφή της καλλιέργειας έχει επίσης επίδραση εδώ: αν υπάρχει πλούσιος μικροβιόκοσμος στις περιοχές των σπόρων του φυτού, το φυτό είναι σε θέση να αναπτυχθεί υγιώς.

Ένα φρεσκοκομμένο μήλο φιλοξενεί περίπου 100 εκατομμύρια αντίγραφα βακτηριακών γονιδίων. Ωστόσο, δεν είναι τόσο η ποσότητα όσο η ποικιλομορφία των μικροοργανισμών που είναι καθοριστική για την επίδραση στην υγεία. Εάν τα φυτά αναπτύσσονται σε υγιές έδαφος που καλλιεργείται χωρίς χημικά λιπάσματα, μπορεί να αναπτυχθεί μια πλούσια ποικιλία βακτηρίων όχι μόνο στο έδαφος αλλά και στα φυτά. Αυτό αποδεικνύεται από τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης. Περαιτέρω μελέτες έχουν δείξει ότι τα βακτήρια που σχετίζονται με τα φρούτα και τα λαχανικά μπορούν να ανιχνευθούν στο ανθρώπινο έντερο [2]. Εάν η ποικιλομορφία είναι υψηλή, τα παθογόνα βακτήρια καταστέλλονται. Οι ερευνητές υποψιάζονται επίσης μια σχέση μεταξύ των βακτηρίων που βρίσκονται στα μήλα Demeter και του χαμηλότερου κινδύνου αλλεργίας στα μήλα. Τα βακτήρια έχουν δομές που, παρόμοιες με τις πολυφαινόλες του μήλου, μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τις αλλεργικές αντιδράσεις. Αντίθετα, τα συμβατικά μήλα είχαν πιθανά παθογόνα. Αυτές οι συσχετίσεις υπογραμμίζουν πόσο σημαντικός είναι ο άξονας εδάφους-φυτών-εντερικού μικροβιώματος [1]. Αν το εξετάσουμε περαιτέρω, γίνεται σαφές από το πλαίσιο ότι η υγεία μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν όλα τα μέρη, από το έδαφος μέχρι το πιάτο, είναι υγιή. Πρόκειται επομένως για τη μία και μοναδική υγεία για τον άνθρωπο και τον πλανήτη.

Βιβλιογραφία

[1] Wassermann B, Müller H, Berg G (2019): «Ένα μήλο την ημέρα: Ποια βακτήρια τρώμε με βιολογικά και συμβατικά μήλα;» Front. Microbiol. 10:1629.doi: 10.3389/fmicb.2019.01629

[2] Wicaksono WA, Cernava T, Wassermann B, Abdelfattah A, Soto-Giron MJ, Toledo GV, Virtanen SM, Knip M, Hyöty H, Berg G (2023): «The edible plant microbiome: evidence for the occurrence of fruit and vegetable bacteria in the human gut» Gut Microbes, 15:2, 2258565.