Οι αλλεργίες στα παιδιά αυξάνονται. Αυτό ενδέχεται να οφείλεται στον σύγχρονο τρόπο ζωής και στη μειωμένη επαφή με τη φύση, γεγονός που συνδέεται με τη μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας. Το ανθρώπινο μικροβίωμα, και ιδιαίτερα εκείνο του δέρματος, παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το μικροβίωμα του εδάφους στο οποίο ζει κανείς. Μια φινλανδική μελέτη διερεύνησε σε ποιον βαθμό το μικροβίωμα του εδάφους και του περιβάλλοντος σε αστικούς παιδικούς σταθμούς επηρεάζει το εντερικό και το δερματικό μικροβίωμα των παιδιών. Διαπιστώθηκε ότι το παιχνίδι σε δασικό έδαφος και γρασίδι οδηγεί σε μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλομορφία. Η επαφή με ένα υγιές περιβάλλον μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη των αλλεργιών.
Το μικροβίωμα και η υγεία συνδέονται στενά. Οι αλλεργίες εμφανίζονται συχνότερα σε άτομα που ζουν σε πόλεις σε σύγκριση με εκείνα που ζουν σε αγροτικές περιοχές. Η κύρια αιτία θεωρείται η χαμηλή μικροβιακή ποικιλομορφία σε συνδυασμό με αυξημένη έκθεση σε παθογόνα βακτήρια. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε αυστηρότερα μέτρα υγιεινής, στη συχνότερη χρήση αντιβιοτικών και σε διατροφικά πρότυπα. Μια διατροφή πλούσια σε ζάχαρη και λιπαρά, καθώς και σε πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα -χαρακτηριστικά της λεγόμενης δυτικού τύπου διατροφής- συνδέεται με αύξηση επιβλαβών βακτηρίων και ταυτόχρονη μείωση της βακτηριακής ποικιλομορφίας. Όλοι αυτοί οι παράγοντες προάγουν τη δυσβίωση, δηλαδή τη μικροβιακή ανισορροπία.
Ιδιαίτερα στα πρώιμα στάδια της ζωής, η μικροβιακή αποίκιση είναι καθοριστική για τη φυσιολογική ανάπτυξη. Η αποίκιση αυτή επηρεάζεται κυρίως από τον τρόπο γέννησης, τη γενετική, τη διατροφή και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της επαφής με τη φύση. Είναι αξιοσημείωτο ότι παρατηρούνται πολλές ομοιότητες μεταξύ των βακτηριακών κοινοτήτων του δέρματος και εκείνων του εδάφους και του άμεσου περιβάλλοντος με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή. Αν και τα βακτήρια του εντέρου και του εδάφους διαφέρουν σημαντικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι ο τύπος κάλυψης του εδάφους και η βλάστηση στους κήπους μπορούν να επηρεάσουν το εντερικό μικροβίωμα και, κατ’ επέκταση, το ανοσοποιητικό σύστημα.
Καθώς οι αλλεργίες εμφανίζονται ολοένα συχνότερα, ιδίως σε μικρή ηλικία, το ζήτημα των προληπτικών μέτρων καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτικό. Οι Roslund et al. (2020) εξέτασαν, λοιπόν, σε ποιον βαθμό η οικολογική βιοποικιλότητα των μικροοργανισμών σε αστικούς παιδικούς σταθμούς επηρεάζει το εντερικό και το δερματικό μικροβίωμα των παιδιών και, κατ’ επέκταση, την υγεία τους.

Σχεδιασμός της μελέτης
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε δέκα παιδικούς σταθμούς στις φινλανδικές πόλεις Lahti και Tampere. Συνολικά εξετάστηκαν 75 παιδιά ηλικίας τριών έως πέντε ετών. Οι παιδικοί σταθμοί κατηγοριοποιήθηκαν ως εξής:

• Παιδικοί σταθμοί με συμβατικές αυλές (τυπικοί παιδικοί σταθμοί): περίπου 500 m² αυλής με ελάχιστο ή καθόλου πράσινο, που λειτούργησαν ως ομάδα ελέγχου, με 16 παιδιά.
• Παιδικοί σταθμοί με αυλές παρέμβασης (παιδικοί σταθμοί παρέμβασης): αυλές με 100 m² δασικού εδάφους και 200 m² γρασιδιού. Επιπλέον, τοποθετήθηκαν φυτά ενός έτους σε γλάστρες και μπλοκ τύρφης για σκαρφάλωμα και σκάψιμο. Σε αυτούς τους σταθμούς συμμετείχαν 36 παιδιά.
• Παιδικοί σταθμοί με προσανατολισμό στη φύση, όπου τα παιδιά επισκέπτονταν καθημερινά κοντινά δάση (θετική ομάδα ελέγχου): εξετάστηκαν 23 παιδιά.

Όλα τα παιδιά έπαιζαν δύο φορές ημερησίως για περίπου μισή έως δύο ώρες στην αυλή ή στο δάσος. Λάμβαναν τρία τυποποιημένα γεύματα ημερησίως από δύο κεντρικές κουζίνες, παρασκευασμένα σύμφωνα με τις οδηγίες της Φινλανδικής Αρχής Τροφίμων και του Εθνικού Συμβουλίου Διατροφής. Η ιδιωτική κατανάλωση φρέσκων λαχανικών, η επαφή με ζώα, ο χρόνος παραμονής σε εξωτερικούς χώρους και ο αριθμός αδελφών ήταν συγκρίσιμα σε όλες τις ομάδες παιδικών σταθμών.
Πριν και μετά την περίοδο παρέμβασης των 28 ημερών (Μάιος–Ιούνιος), οι ερευνητές προσδιόρισαν το δερματικό και το εντερικό μικροβίωμα των παιδιών μέσω δειγμάτων δέρματος και κοπράνων. Παιδιά που έλαβαν αντιβιοτικά ή άλλα φάρμακα κατά τη διάρκεια της παρέμβασης αποκλείστηκαν από τη μελέτη. Μετρήθηκαν επίσης ανοσολογικές παράμετροι. Επιπλέον, συγκρίθηκε το μικροβίωμα του περιβάλλοντος στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης πριν και μετά την παρέμβαση, με ανάλυση της σχετικής αφθονίας και ποικιλομορφίας βακτηρίων σε δείγματα εδάφους από αυλές και αμμοδόχους.

Αποτελέσματα

Μικροβίωμα του εδάφους
Μετά την παρέμβαση, παρατηρήθηκαν αλλαγές τόσο σε μεμονωμένα βακτηριακά στελέχη όσο και σε ολόκληρες βακτηριακές κοινότητες μεταξύ των παιδικών σταθμών παρέμβασης και των συμβατικών. Για παράδειγμα, τα Gammaproteobacteria συσσωρεύτηκαν στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης, με οκταπλάσια υψηλότερη σχετική αφθονία σε σύγκριση με τους συμβατικούς σταθμούς. Συνολικά, η παρέμβαση οδήγησε σε αύξηση της μέσης ποικιλομορφίας (άλφα-ποικιλομορφία), καθώς και σε μεγαλύτερη διαφοροποίηση μεταξύ των μικροβιακών κοινοτήτων των παιδικών σταθμών (βήτα-ποικιλομορφία).

Δερματικό μικροβίωμα
Πριν από την παρέμβαση, τα παιδιά στους παιδικούς σταθμούς με προσανατολισμό στη φύση παρουσίαζαν πιο ποικιλόμορφη βακτηριακή κοινότητα στο δέρμα σε σύγκριση με τα παιδιά στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης, ιδίως όσον αφορά τα Alphaproteobacteria. Δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των παιδιών στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης πριν από την παρέμβαση. Μετά την παρέμβαση, τα παιδιά στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης εμφάνισαν πιο ποικιλόμορφο δερματικό μικροβίωμα, ιδίως όσον αφορά τα Proteobacteria και τα Gammaproteobacteria, σε σύγκριση με τα παιδιά στους συμβατικούς παιδικούς σταθμούς. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η αύξηση της ποικιλομορφίας των Alphaproteobacteria (p<0.001). Στο τέλος της μελέτης, η σύσταση του δερματικού μικροβιώματος των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης έμοιαζε με εκείνη των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς με προσανατολισμό στη φύση. 

Εντερικό μικροβίωμα
Παρόμοια με το δερματικό μικροβίωμα, η σύσταση του εντερικού μικροβιώματος των παιδιών στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης ήταν σε μεγάλο βαθμό συγκρίσιμη πριν από την παρέμβαση. Αυτό ήταν ιδιαίτερα εμφανές στην παρόμοια παρουσία των Ruminococcaceae, μιας βακτηριακής οικογένειας που προάγει την υγεία και εμφανιζόταν συχνότερα στα παιδιά των παιδικών σταθμών με προσανατολισμό στη φύση. Μετά την παρέμβαση, τόσο η ποικιλομορφία όσο και η σχετική αφθονία των Ruminococcaceae στα παιδιά των παιδικών σταθμών παρέμβασης αυξήθηκαν σημαντικά (p=0.01 και p=0.03 αντίστοιχα) και έγιναν παρόμοιες με εκείνες των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς με προσανατολισμό στη φύση. Ταυτόχρονα, η σχετική αφθονία των Clostridiales -μιας ομάδας βακτηρίων με περισσότερο παθογόνα χαρακτηριστικά- μειώθηκε στα παιδιά των παιδικών σταθμών παρέμβασης (p=0.003).
Η παρέμβαση επηρέασε και το ανοσολογικό προφίλ, καθώς οι εξετάσεις αίματος έδειξαν βελτιωμένη ρύθμιση των φλεγμονωδών διεργασιών.

Συμπέρασμα
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η έκθεση στη μικροβιακή ποικιλομορφία του περιβάλλοντος μπορεί να μεταβάλει το μικροβίωμα και να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών. Με τον επανασχεδιασμό της αυλής -την εισαγωγή δασικού εδάφους και γρασιδιού, καθώς και φυτών και μπλοκ τύρφης για παιχνίδι- αυξήθηκε η ποικιλομορφία των Gammaproteobacteria στο δέρμα και το ποσοστό των Treg κυττάρων στο αίμα. Οι Gammaproteobacteria μπορούν να υποστηρίξουν το ανοσοποιητικό σύστημα, προάγοντας την ωρίμανση των Treg κυττάρων και παρέχοντας αντιφλεγμονώδη σήματα. Μαζί, τα Gammaproteobacteria και τα Treg κύτταρα συμβάλλουν στην πρόληψη των αλλεργιών. Παράλληλα, παρατηρήθηκε θετική μεταβολή στο εντερικό μικροβίωμα, με αύξηση των Ruminococcaceae, μιας βακτηριακής οικογένειας που σχετίζεται με τη διατήρηση της υγείας του εντέρου. Επιπλέον, η παρέμβαση βελτίωσε τις αναλογίες κυτοκινών υπέρ των αντιφλεγμονωδών κυτοκινών.
Αν και η μελέτη χρονολογείται από το 2020, αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο σημαντική είναι η επίδραση του περιβάλλοντος -και ιδιαίτερα του εδάφους ως βιότοπου αμέτρητων μικροοργανισμών- στο ανθρώπινο σώμα, φτάνοντας έως τα μικρότερα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Εντυπωσιακό είναι το πόσο γρήγορα και εύκολα μεταβλήθηκε το μικροβίωμα των παιδιών: απλώς με το να βρίσκονται σε εξωτερικούς χώρους και να έρχονται σε επαφή με το έδαφος παίζοντας. Ένας πόρος υγείας που είναι εύκολα προσβάσιμος.
Το παιχνίδι στη φύση -ακόμη και το σκάψιμο στο χώμα- δεν είναι πλέον αυτονόητο σήμερα, όταν τα μικρά παιδιά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους μπροστά σε τάμπλετ και παρόμοιες συσκευές. Αν, όμως, παίζουν έξω και μπορούν να κινηθούν ελεύθερα, δεν είναι μόνο πιο ισορροπημένα και χαρούμενα, αλλά ενισχύουν μακροπρόθεσμα το ανοσοποιητικό τους σύστημα και προλαμβάνουν τις αλλεργίες. Για να προκύψει αυτό το ευεργετικό αποτέλεσμα, εκτός από την επαφή, απαιτείται έδαφος υγιές και με υψηλή μικροβιακή ποικιλομορφία. Αυτό επιτυγχάνεται όταν η διαχείριση του εδάφους είναι βιώσιμη, δηλαδή χωρίς χημικά και συνθετικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα. Ακριβώς αυτός είναι ο στόχος της βιοδυναμικής γεωργίας: η καλλιέργεια του εδάφους με τρόπο που ενισχύει τον σχηματισμό χούμου και διατηρεί υψηλή βιοποικιλότητα. Ένα τέτοιο έδαφος περιέχει βακτήρια που προάγουν την υγεία και μπορούν, μέσω της επαφής, να επηρεάσουν θετικά το ανθρώπινο μικροβίωμα και το ανοσοποιητικό σύστημα.

Βιβλιογραφία
[1] Roslund MI, Puhakka R, Grönroos M, Nurminen N, Oikarinen S, Gazali AM, Cinek O, Kramná L, Siter N, Vari HK, Soininen L, Parajuli A, Rajaniemi J, Kinnunen T, Laitinen OH, Hyöty H, Sinkkonen A, ADELE research group (2020): Biodiversity intervention enhances immune regulation and health-associated commensal microbiota among daycare children. Sci. Adv. 6, eaba2578.

Η δηλητηρίαση όλων των μορφών ζωής του πλανήτη από τον υδράργυρο έχει φτάσει στα όριά της Μία από τις βασικές αιτίες είναι ο υδράργυρος από τα οδοντικά αμαλγάματα στο στόμα των ανθρώπων. Το αλουμίνιο, ο μόλυβδος και το κάδμιο που έχουν επίσης μολύνει τον πλανήτη ίσως να αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες που ασθένειες όπως η ινομυαλγία, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η γεροντική άνοια και οι πολλαπλές μορφές καρκίνου, αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο κάθε χρόνο.

Η ανεξέλεγκτη μόλυνση του πλανήτη από την άναρχη ανάπτυξη των βιομηχανιών κάθε είδους έχει σηματοδοτήσει μια νέα εποχή για τους κατοίκους του. Άνθρωποι, ζώα, ψάρια και φυτά όπως και καθετί που ζει πάνω στη γη, περιέχουν ουσίες ξένες προς την κυτταρική τους μορφή. Μια από τις ουσίες αυτές είναι ένα βαρύ μέταλλο, ο υδράργυρος. Παρότι πολλοί πιστεύουν ότι ο υδράργυρος είναι ένα μέταλλο που η παραγωγή του οφείλεται στις χημικές βιομηχανίες και τα απόβλητά τους, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Ένα άτομο που έχει στο στόμα του μαύρα σφραγίσματα, κάθε φορά που ουρεί ή αφοδεύει, μία ποσότητα υδραργύρου περνάει στα οργανικά του απόβλητα και δυστυχώς καταλήγει στις θάλασσες, τις λίμνες και τα ποτάμια.

Ο διεθνής οργανισμός υγείας έχει υπογραμμίσει ότι η κύρια πηγή δηλητηρίασης από υδράργυρο στο σύγχρονο άνθρωπο, προέρχεται από τα μαύρα σφραγίσματα και όχι από τα βιομηχανικά απόβλητα. Ο υδράργυρος των μαύρων σφραγισμάτων, μολύνει ακόμη και τον αέρα που αναπνέουμε. Τα μαύρα σφραγίσματα στη θερμοκρασία του στόματος, απελευθερώνουν 24 ώρες το 24ώρο ατμούς υδραργύρου. Μετρήσεις που έγιναν στην Αμερική, σε κτήρια που περιείχαν πολλά οδοντιατρεία που χρησιμοποιούσαν μαύρα σφραγίσματα, έδειξαν ότι ο αέρας του κτηρίου ήταν κορεσμένος από ατμούς υδραργύρου σε ποσοστά μεγαλύτερα από 2400 νανογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα. Το όριο αυτό ξεπερνά κατά πολύ το επιτρεπτό όριο που έχει ορίσει η παγκόσμια οργάνωση υγείας.

Ένα άτομο για να είναι ασφαλές, πρέπει να μην καταναλώνει περισσότερο από 0.1 μικρογραμμάριο υδραργύρου τη μέρα ανά κιλό σώματος. Ένα άτομο 60 κιλών δεν πρέπει να καταναλώνει περισσότερο από 6 μικρογραμμάρια υδραργύρου τη μέρα. Κάθε μεσαίου όγκου σφράγισμα αμαλγάματος, απελευθερώνει 10 μικρογραμμάρια υδραργύρου ημερησίως. Εάν λοιπόν ένας οδοντιατρικός ασθενής βάρους 60 κιλών έχει στο στόμα του 10 μαύρα σφραγίσματα, απελευθερώνει 100 μικρογραμμάρια υδραργύρου τη μέρα, μια ποσότητα δηλαδή 24 φορές περισσότερη από το επιτρεπτό όριο. Η κατανάλωση τροφών που περιέχουν υδράργυρο δηλητηριάζουν ακόμη περισσότερο τον ασθενή αυτόν.

Τι είναι το οδοντιατρικό αμάλγαμα και ποιες είναι οι επιπτώσεις στην υγεία μας

Το οδοντιατρικό αμάλγαμα (μαύρα σφραγίσματα) είναι ένα υλικό που χρησιμοποιείται για την έμφραξη των τερηδονισμένων δοντιών για τουλάχιστον 100 χρόνια. Αποτελείται από 50% υδράργυρο 35% άργυρο, 13% κασσίτερο, 2% χαλκό και ψήγματα ψευδαργύρου. Ο ασθενής ο οποίος φέρει για πολλά χρόνια οδοντιατρικά αμαλγάματα, έχει ήδη «μολύνει» τον οργανισμό του από τον υδραργύρο. Τα άτομα του υδραργύρου αποθηκεύονται στα σπλάχνα, (ήπαρ, νεφρά), το κεντρικό νευρικό σύστημα (εγκέφαλος), το υποδόριο λίπος, διαπερνώντας ακόμη και τον πλακούντα! Μεγάλα ποσοστά συγκέντρωσης υδραργύρου ανιχνεύονται στο μητρικό γάλα σε μητέρες που έχουν μαύρα σφραγίσματα.

Κάθε μαύρο σφράγισμα απελευθερώνει καθημερινά 10 μικρογραμμάρια υδραργύρου στον οργανισμό μας (3.000.000.000.000.000 άτομα υδραργύρου ημερησίως). Ο υδράργυρος που συγκεντρώνεται κυρίως στον εγκέφαλο, το πλάσμα του αίματος, τα νεφρά και το συκώτι έχει ενοχοποιηθεί για τις παρακάτω βλάβες:

• Νευρολογικά προβλήματα και παθολογικές διαταραχές του χαρακτήρα (κακή διάθεση χωρίς προφανή αιτία, αϋπνία, κρίση πανικού, σωματική αδυναμία, επιληψία, νοητική σύγχυση, κ.λ.π.)
• Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης
• Ορμονικά προβλήματα (δυσλειτουργία του θυρεοειδή και των επινεφριδίων)
• Ατροφία του προστάτη και των νεφρών
• Προβλήματα του αναπαραγωγικού συστήματος (μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων και ανικανότητα γονιμοποίησης)
• Προβλήματα στο ανοσοποιητικό και στο νευρικό σύστημα, (αρθρίτιδα, Parkinson, Alzheimer, λύκος, σκληρόδερμα και διαβήτης)
• Αλλεργικές καταστάσεις (αλλεργικό άσθμα, ψωρίαση, και διάφορες δερματίτιδες)
• Καρδιαγγειακές καταστάσεις (ταχυκαρδία, αρτηριοσκλήρωση, στηθάγχη, υπέρταση και υπόταση).
• Χρόνιες ασθένειες των ματιών (αδυναμία διαχωρισμών χρωμάτων, μυωπία, αστιγματισμός, καταρράκτης)
• Οδοντικά/στοματικά προβλήματα (Ουλίτιδα, περιοδοντοπάθεια, κακοσμία, μεταλλική γεύση στο στόμα, λευκοπλακία, (προκαρκινική κατάσταση του βλεννογόνου του στόματος), αίσθηση ηλεκτρικών εκκενώσεων στο στόμα, αύξηση τερηδονισμού των δοντιών).

Πώς να απομακρύνουμε με ασφάλεια τον υδράργυρο από το στόμα μας και τον οργανισμό μας

Για να απαλλαγούμε από τα μαύρα σφραγίσματα πρέπει πρώτα να τα αφαιρέσουμε από την στοματική μας κοιλότητα, να τα αντικαταστήσουμε με κάποια λιγότερο επιβλαβή υλικά όπως τα composites ,τα υαλονομερή και τα ολοκεραμικά επένθετα και να φροντίσουμε για την απομάκρυνση του υδραργύρου και των άλλων μετάλλων από τον οργανισμό μας με την βοήθεια ειδικών ομοιοπαθητικών φαρμάκων ή ειδικών φαρμακευτικών ουσιών.

Για να αντικαταστήσουμε τα οδοντιατρικά αμαλγάματα, θα πρέπει ο οδοντίατρός μας:

Α) να τα αφαιρέσει με βάση το αυστηρό πρωτόκολλο που αναφέρω στο site μου www.homeodentist.gr. Το πρωτόκολλο αυτό προστατεύει σε ένα μεγάλο βαθμό, τόσο τον ασθενή όσο και τον γιατρό, από την απορρόφηση των τοξικών ατμών του υδραργύρου που παράγονται από το τρόχισμα για την αφαίρεση των μαύρων εμφράξεων.

Β) να λάβει την κατάλληλη αγωγή ώστε ο υδράργυρος να απομακρυνθεί από το σώμα του αφού πρώτα γίνει ακριβής μέτρηση της συγκέντρωσης των μετάλλων του αμαλγάματος στο σώμα.

Συμπεράσματα:

Ο σύγχρονος άνθρωπος εκτίθεται σε πολύ μεγάλα ποσοστά υδραργύρου 24 ώρες το 24ωρο. Εάν σε αυτό προστεθεί το ποσοστό του μόλυβδου, του αλουμίνιου και του καδμίου- προϊόντα της βιομηχανικής μόλυνσης, μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε πόσο δηλητηριασμένοι είμαστε. Αυτό ίσως στο μέλλον να εξηγήσει γιατί στο σύγχρονο πολιτισμό μας, νόσοι όπως η ινομυαλγία, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η γεροντική άνοια και οι πολλαπλές μορφές καρκίνου, αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο κάθε χρόνο.

Ο ασθενής που έχει μαύρα σφραγίσματα πρέπει να απομακρύνει τα μέταλλα του αμαλγάματος από το στόμα του και τον οργανισμό του από τα οποία έχει τοξινωθεί, ακολουθώντας την απαραίτητη ολιστική αγωγή.

Πολλοί άνθρωποι ζουν με καθημερινές πεπτικές ενοχλήσεις που δύσκολα εξηγούνται με τις κλασικές εξετάσεις: φούσκωμα, δυσανεξίες, χρόνια κόπωση, ευερέθιστο έντερο, εναλλαγές της διάθεσης, ακμή ή ακόμη και «ανεξήγητο» άγχος. Συχνά, τα συμπτώματα αυτά θεωρούνται αποσπασματικά ή «ψυχοσωματικά», όμως η σύγχρονη επιστήμη δείχνει ότι έχουν κοινό παρονομαστή: τη διαταραγμένη ισορροπία του εντερικού μικροβιώματος.
Η ισορροπία των μικροοργανισμών που ζουν στο έντερό μας δεν είναι στατική ούτε αυτονόητη. Επηρεάζεται διαρκώς από τη διατροφή, το στρες, τα φάρμακα, το περιβάλλον και τον τρόπο ζωής. Όταν διαταράσσεται, μπορεί να επηρεάσει συστήματα φαινομενικά άσχετα με το πεπτικό: το ανοσοποιητικό, τον εγκέφαλο, τις ορμόνες, το δέρμα.
Αντί να αναζητούμε συνεχώς «το κατάλληλο σκεύασμα», είναι καιρός να κατανοήσουμε τι σημαίνει μικροβιακή ισορροπία, πώς μπορούμε να τη μετρήσουμε και γιατί αξίζει να αντιμετωπίζεται όχι εμπειρικά, αλλά στοχευμένα.
Για το σκοπό αυτό χρειάζεται να κατανοήσουμε καλύτερα τόσο τη βιολογική βάση αυτής της ισορροπίας, όσο και τους βασικούς όρους που ακούμε όλο και συχνότερα: προβιοτικά, πρεβιοτικά και μεταβιοτικά.

Προβιοτικά: Τι είναι και γιατί το στέλεχος έχει σημασία
Τα προβιοτικά είναι συγκεκριμένα στελέχη ωφέλιμων μικροοργανισμών που, όταν λαμβάνονται σε σωστές ποσότητες, ενισχύουν τη σύνθεση και τη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος.
Δεν δρουν όλα με τον ίδιο τρόπο. Κάθε στέλεχος έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και επιδράσεις, ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού. Η προσθήκη προβιοτικών στο μικροβίωμα δεν είναι απλώς θέμα «καλών βακτηρίων», αλλά στοχευμένη ενίσχυση ενός σύνθετου οικοσυστήματος, με βάση επιστημονικά τεκμηριωμένες ιδιότητες.
Η δράση των προβιοτικών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το στέλεχος, όχι μόνο από το είδος. Για παράδειγμα, δύο προβιοτικά στελέχη που ανήκουν στο γένος Lactobacillus μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικές επιδράσεις στον οργανισμό. Το στέλεχος είναι ο γενετικός "υπότυπος" που καθορίζει τη λειτουργία τους.
Ορισμένα γνωστά στελέχη που μελετώνται εκτενώς στην επιστημονική βιβλιογραφία και παρουσιάζουν στοχευμένη δράση είναι:

• Lactobacillus plantarum 299v: Έχει σχετιστεί με μείωση της φλεγμονής και βελτίωση των συμπτωμάτων του ευερέθιστου εντέρου. Υποστηρίζει την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού και περιορίζει τη διαρροή ανεπιθύμητων ουσιών στην κυκλοφορία.
• Bifidobacterium breve B632: Δείχνει ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε περιβάλλον φλεγμονής, κυρίως σε παιδιά ή άτομα με δυσανεξίες. Ρυθμίζει την ανοσολογική απόκριση και υποστηρίζει την ωρίμανση του εντερικού ανοσοποιητικού.
• Saccharomyces boulardii CNCM I-745: Ένα μοναδικό στέλεχος μαγιάς με ισχυρή δράση ενάντια σε παθογόνους μικροοργανισμούς. Χρησιμοποιείται ευρέως μετά από λήψη αντιβιοτικών, για την αποκατάσταση της ισορροπίας του εντερικού μικροβιώματος.

Επομένως, η επιλογή προβιοτικού δεν πρέπει να γίνεται βάσει των γενικών χαρακτηριστικών ή μιας εντυπωσιακής ετικέτας του σκευάσματος. Η επιστημονική τεκμηρίωση του συγκεκριμένου στελέχους, η διάρκεια της λήψης, η κατάσταση του εντερικού οικοσυστήματος, αλλά και οι ανάγκες του κάθε οργανισμού είναι καθοριστικοί παράγοντες για την αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας παρέμβασης.
Σε κάθε περίπτωση, για τη γενικότερη ενίσχυση και συντήρηση ενός υγιούς μικροβιώματος, τα προβιοτικά από φυσικές τροφές όπως το γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες, το κεφίρ και τα προϊόντα ζύμωσης μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, ειδικά όταν συνοδεύονται από την κατάλληλη διατροφή.

Πρεβιοτικά: Τι τα «θρέφει» τα προβιοτικά και γιατί δεν φτάνει μόνο το συμπλήρωμα
Αν τα προβιοτικά εμπλουτίζουν το μικροβίωμα, τα πρεβιοτικά είναι εκείνα που το διατηρούν ζωντανό και λειτουργικό. Πρόκειται για θρεπτικά συστατικά που δεν πέπτονται από τον ανθρώπινο οργανισμό αλλά χρησιμεύουν ως τροφή για τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου. Χωρίς αυτά, ακόμη και τα πιο ισχυρά προβιοτικά δεν μπορούν να επιβιώσουν ή να δράσουν αποτελεσματικά.
Τα πρεβιοτικά βρίσκονται κυρίως σε φυτικές τροφές πλούσιες σε διαλυτές ίνες, ανθεκτικό άμυλο (δηλαδή συγκεκριμένους τύπους αμύλου που δεν πέπτονται στο λεπτό έντερο, αλλά φτάνουν στο παχύ έντερο ανέπαφα), αλλά και συγκεκριμένους ολιγοσακχαρίτες. Όταν αυτά τα συστατικά φτάνουν στο παχύ έντερο, υφίστανται ζύμωση από συγκεκριμένα βακτήρια, τα οποία με τη σειρά τους παράγουν ουσίες όπως το βουτυρικό οξύ, με ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση.
Παρά το γεγονός ότι κυκλοφορούν και ως συμπληρώματα, τα πρεβιοτικά δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη διατροφή. Η καθημερινή κατανάλωση φυτικών τροφών όπως η βρώμη, τα πράσα, οι αγκινάρες, τα όσπρια και οι άγουρες μπανάνες παρέχει το απαραίτητο υπόστρωμα για την υποστήριξη της μικροβιακής ποικιλότητας.
Η ελλιπής πρόσληψη πρεβιοτικών οδηγεί σε φτωχή μικροβιακή σύνθεση, περιορισμένη παραγωγή μεταβολιτών και, τελικά, σε αποδυνάμωση της λειτουργικότητας του μικροβιώματος. Γι’ αυτό και η ενίσχυση της εντερικής υγείας δεν ξεκινά από το φαρμακείο, αλλά από το πιάτο μας.

Μεταβιοτικά: Τα σήματα ζωής του μικροβιώματος
Τα μεταβιοτικά είναι το επόμενο βήμα στην κατανόηση του μικροβιώματος. Δεν πρόκειται για βακτήρια, αλλά για τις βιοενεργές ουσίες που παράγουν τα βακτήρια όταν «κάνουν καλά τη δουλειά τους». Με άλλα λόγια, είναι το αποτύπωμα της μικροβιακής δραστηριότητας στον οργανισμό.
Περιλαμβάνουν ουσίες όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (αλλιώς γνωστά ως SCFAs, περιλαμβάνουν βουτυρικό, προπιονικό οξύ κ.ά.), ένζυμα, βιταμίνες του συμπλέγματος Β, πολυσακχαρίτες και μόρια με αντιοξειδωτική ή ανοσορρυθμιστική δράση. Οι μεταβιοτικές ενώσεις δεν συνοδεύουν απλώς την ύπαρξη μικροβίων, αλλά είναι ο τρόπος με τον οποίο τα μικρόβια επηρεάζουν τις λειτουργίες του οργανισμού.
Ανάμεσά τους, το βουτυρικό οξύ θεωρείται κομβικός παράγοντας για την καλή λειτουργία του εντέρου. Θρέφει τα κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου, περιορίζει τη διαπερατότητα του εντέρου και συμβάλλει στη ρύθμιση της φλεγμονής. Χαμηλά επίπεδα βουτυρικού έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου, τροφικές ευαισθησίες, ακόμα και διαταραχές της διάθεσης.
Τα μεταβιοτικά μπορούν να αξιολογηθούν μέσω ειδικών εξετάσεων κοπράνων και να καθοδηγήσουν στοχευμένες διατροφικές ή θεραπευτικές παρεμβάσεις. Επιπλέον, ορισμένα μεταβιοτικά παράγονται πλέον και τεχνητά, προσφέροντας νέες δυνατότητες για άτομα με βαριά δυσβίωση που δεν μπορούν να ανεχθούν προβιοτικά σκευάσματα.
Ουσιαστικά, τα μεταβιοτικά είναι δείκτης ισορροπίας του μικροβιώματος. Όταν υπάρχουν και στις σωστές ποσότητες, ο οργανισμός τα λαμβάνει ως σήμα ισορροπίας και ασφάλειας. Όταν λείπουν, η ρύθμιση πολλών βασικών λειτουργιών διαταράσσεται.

Τι διαταράσσει τη μικροβιακή ισορροπία και πώς σχετίζεται με χρόνιες διαταραχές
Η σύνθεση του μικροβιώματος δεν είναι σταθερή. Επηρεάζεται καθημερινά από επιλογές στον τρόπο ζωής, τη διατροφή, την υγιεινή, ακόμη και το επίπεδο άγχους. Αν και το μικροβίωμα έχει μια φυσική ικανότητα προσαρμογής, η συνεχής έκθεση σε επιβαρυντικούς παράγοντες μπορεί να το αποδυναμώσει και να οδηγήσει σε αυτό που ονομάζεται δυσβίωση.
Ορισμένοι από τους πιο συχνούς παράγοντες που διαταράσσουν το μικροβίωμα είναι:

• Η συχνή χρήση αντιβιοτικών: Ακόμα και μία σύντομη αντιβιοτική αγωγή μπορεί να μειώσει σημαντικά τον αριθμό και την ποικιλομορφία των ωφέλιμων βακτηρίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η μικροχλωρίδα δεν επανέρχεται πλήρως, ιδιαίτερα αν δεν υποστηριχθεί με κατάλληλη διατροφή και προβιοτικά.
• Το χρόνιο στρες: Το παρατεταμένο στρες επηρεάζει όχι μόνο το νευρικό σύστημα, αλλά και το μικροβίωμα. Η αυξημένη κορτιζόλη και η αλλαγή στην κινητικότητα του εντέρου δημιουργούν δυσμενές περιβάλλον για τα ωφέλιμα βακτήρια και ευνοούν την ανάπτυξη παθογόνων.
• Η φτωχή, επαναλαμβανόμενη διατροφή: Διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες, πλούσια σε σάκχαρα και επεξεργασμένα λίπη δεν παρέχει στα μικρόβια το απαραίτητο «υπόστρωμα» για να επιβιώσουν και να λειτουργήσουν. Όσο μικρότερη η ποικιλία στη διατροφή, τόσο φτωχότερη και η μικροβιακή σύνθεση.

Όταν αυτά τα ερεθίσματα δρουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, η δυσβίωση δεν εκδηλώνεται απλώς με φούσκωμα ή αέρια. Συνδέεται όλο και πιο συχνά με χρόνιες καταστάσεις, όπως:

• Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS)
• Τροφικές ευαισθησίες
• Χρόνια κόπωση
• Ορμονική ανισορροπία και αστάθεια
• Φλεγμονώδεις δερματικές καταστάσεις
• Αυξημένη ευαλωτότητα στο άγχος ή τις μεταπτώσεις διάθεσης

Επομένως, η μικροβιακή ισορροπία, δεν είναι κάτι που αφορά μόνο την πέψη, αλλά αποτελεί έναν θεμελιώδη ρυθμιστή της συνολικής υγείας και της λειτουργίας του οργανισμού σε πολλαπλά επίπεδα.

Πώς αξιολογείται η μικροβιακή ισορροπία: Η σημασία της λειτουργικής διάγνωσης
Η κατανόηση του μικροβιώματος δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε συμπτώματα. Παρότι η κλινική εικόνα δίνει ενδείξεις, η ακριβής αποτύπωση της μικροβιακής κατάστασης και ισορροπίας απαιτεί πιο εξειδικευμένη προσέγγιση. Η λειτουργική διάγνωση έρχεται να καλύψει αυτό το κενό, προσφέροντας δεδομένα που συνδέονται με τη λειτουργία και όχι μόνο με τη σύνθεση του εντερικού οικοσυστήματος.
Μια πλήρης λειτουργική ανάλυση παρέχει λεπτομερή εικόνα για πολλαπλές παραμέτρους που αποτυπώνουν την κατάσταση του εντερικού οικοσυστήματος. Ορισμένες από τις πιο χρήσιμες είναι:

• Καταγραφή της σύστασης και κατανομής του μικροβιώματος και μοριακός έλεγχος για την ποσοτική ανάλυση των ωφέλιμων και των δυνητικά παθογόνων ειδών
• Εκτίμηση δεικτών φλεγμονής, όπως η καλπροτεκτίνη
• Αξιολόγηση της πέψης και απορρόφησης, με δείκτες όπως η παγκρεατική ελαστάση, η ισταμίνη και η εκκριτική IgA
• Έλεγχος μεταβιοτικών προϊόντων, όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (SCFAs)
• Παράγοντες εντερικής διαπερατότητας και δυσβίωσης, μέσω δεικτών όπως η εντερική αλκαλική φωσφατάση και η A1-αντιθρυψίνη
• Ανίχνευση παθογόνων ή ευκαιριακών μικροοργανισμών, όπως ορισμένοι μύκητες, ή το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού

Με βάση αυτά τα ευρήματα, ο ειδικός μπορεί να αξιολογήσει αν υπάρχει δυσβίωση, αν υπάρχουν ενδείξεις φλεγμονής ή ελλείψεων, και κυρίως, να καθοδηγήσει στοχευμένα και εξατομικευμένα τη διατροφική ή συμπληρωματική παρέμβαση.
Η επιλογή προβιοτικού, για παράδειγμα, δεν είναι θέμα “καλής μάρκας”. Όταν γίνεται χωρίς γνώση της υπάρχουσας μικροβιακής εικόνας, μπορεί να είναι αναποτελεσματική ή και αντιπαραγωγική, ιδίως σε περιπτώσεις φλεγμονής ή υπερανάπτυξης συγκεκριμένων ειδών. Η λειτουργική διάγνωση επιτρέπει στοχευμένη παρέμβαση, με βάση τις πραγματικές ανάγκες του κάθε οργανισμού.

Πριν επιλέξετε ένα προβιοτικό σκεύασμα, καλό είναι να αναζητήσετε συγκεκριμένες πληροφορίες στην ετικέτα:

1. Αναφορά στελέχους, όχι μόνο είδους, καθώς κάθε στέλεχος έχει διαφορετική δράση και επιστημονική τεκμηρίωση.
2. Δόση σε αριθμό ζώντων οργανισμών. Η ισχύς ενός προβιοτικού αποτυπώνεται σε CFUs (colony forming units). Αξιόπιστα σκευάσματα προσδιορίζουν τόσο αυτόν τον αριθμό όσο και την ημερομηνία ισχύος τους.
3. Αντοχή σε γαστρικά υγρά και χολικά άλατα. Τα καλά προβιοτικά έχουν τεχνολογία όπως ειδική κάψουλα που τα προστατεύει, ώστε να φτάνουν ζωντανά στο έντερο.
4. Αναφορά κλινικών χρήσεων. Ορισμένα σκευάσματα συνοδεύονται από ενδείξεις βασισμένες σε μελέτες, όπως «για αποκατάσταση μετά από αντιβιοτικά» ή «για υποστήριξη σε IBS». Αυτές οι ενδείξεις πρέπει να τεκμηριώνονται επιστημονικά.
5. Διαφάνεια στα έκδοχα. Προτιμήστε σκευάσματα χωρίς περιττά πρόσθετα, σάκχαρα ή αλλεργιογόνες ουσίες, ειδικά σε περιπτώσεις ευαισθησίας.

Από τα χρόνια συμπτώματα στην ουσιαστική κατανόηση
To εντερικό μικροβίωμα δεν είναι απλώς «άλλο ένα σύστημα». Αποτελεί σημείο συνάντησης μεταξύ της πέψης και πολλαπλών συστημάτων και οργάνων του σώματος. Όταν το μικροβίωμα είναι ισορροπημένο, πολλές βασικές λειτουργίες του οργανισμού αυτορυθμίζονται χωρίς ιδιαίτερη παρέμβαση. Όταν όμως αυτή η ισορροπία διαταράσσεται, εκδηλώνονται συμπτώματα που συχνά παραμένουν αδιάγνωστα ή αντιμετωπίζονται αποσπασματικά.
Η κόπωση που δεν περνά, η αστάθεια στη διάθεση, οι ευαισθησίες στις τροφές, το φούσκωμα ή οι δερματικές εξάρσεις μπορεί να έχουν κοινή ρίζα. Όχι απαραίτητα παθολογική, αλλά λειτουργική. Εκεί είναι που η σύγχρονη προσέγγιση μέσω της λειτουργικής διάγνωσης κάνει τη διαφορά.

Αναρωτιέστε τι ακριβώς χρειάζεστε για να αποκαταστήσετε την ισορροπία του εντέρου σας; Η Διαγνωστική Αθηνών προσφέρει εξειδικευμένες εξετάσεις λειτουργικής ιατρικής που σας βοηθούν να κατανοήσετε την προσωπική σας εντερική ισορροπία και να εντοπίσετε φλεγμονώδεις ή μικροβιακές διαταραχές που επηρεάζουν τη συνολική σας ευεξία. Μάθετε περισσότερα στο https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Sanz Y, Cryan JF, Deschasaux-Tanguy M, Elinav E, Lambrecht R, Veiga P. The gut microbiome connects nutrition and human health. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2025;22(8):534-555. doi:10.1038/s41575-025-01077-5
Salminen, S., Collado, M.C., Endo, A. et al. The International Scientific Association of Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of postbiotics. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 18, 649–667 (2021). https://doi.org/10.1038/s41575-021-00440-6
Sanders, M.E., Merenstein, D.J., Reid, G. et al. Probiotics and prebiotics in intestinal health and disease: from biology to the clinic. Nat Rev Gastroenterol Hepatol 16, 605–616 (2019). https://doi.org/10.1038/s41575-019-0173-3
do Carmo Greier M, Hofauer BG. Prä‑, Pro- und Postbiotika – eine Einführung [Prebiotics, probiotics and postbiotics-An introduction]. HNO. 2025;73(9):622-627. doi:10.1007/s00106-025-01657-6
Smolinska S, Popescu FD, Zemelka-Wiacek M. A Review of the Influence of Prebiotics, Probiotics, Synbiotics, and Postbiotics on the Human Gut Microbiome and Intestinal Integrity. J Clin Med. 2025;14(11):3673. Published 2025 May 23. doi:10.3390/jcm14113673

Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν τον χειμώνα και την εποχή των ιώσεων «ανώδυνα», ενώ άλλοι προσβάλλονται διαρκώς; Η απάντηση ίσως να μην βρίσκεται μόνο στις βιταμίνες ή στα ζεστά ροφήματα, αλλά βαθύτερα: στον εσωτερικό μας κόσμο και συγκεκριμένα στο μικροβιακό μας οικοσύστημα.

Το μικροβίωμα, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στο έντερό μας, δεν είναι ένας παθητικός «συγκάτοικος», αλλά ένας δυναμικός ρυθμιστής πολλαπλών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Και αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία σε εποχές όπως ο χειμώνας, όπου το ιικό φορτίο αυξάνεται, το στρες εντείνεται και η εντερική ισορροπία δοκιμάζεται.

Η λεπτή ισορροπία της άμυνας μας

Συχνά, όταν μιλάμε για το ανοσοποιητικό σύστημα, το περιγράφουμε ως ένα "τείχος άμυνας" απέναντι σε ιούς, μικρόβια και εξωτερικούς εισβολείς. Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και - τολμούμε να πούμε - πολύ πιο σοφή στο σχεδιασμό.

Η ικανότητα του ανοσοποιητικού να διακρίνει τις απειλές και να διατηρεί την ισορροπία είναι το κλειδί για τη συνολική μας υγεία και δεν εξαρτάται μόνο από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, αλλά και από κάτι ακόμα πιο θεμελιώδες: το εντερικό μικροβίωμα. Λίγοι γνωρίζουν ότι σχεδόν το 70% του ανοσοποιητικού συστήματος δραστηριοποιείται στο έντερο. Εκεί, σε στενή αλληλεπίδραση με το μικροβίωμα, το ανοσοποιητικό μαθαίνει πώς να αναγνωρίζει και να διαχωρίζει φίλους και εχθρούς.

Το μικροβίωμα, λοιπόν, δρα σαν δάσκαλος, σύμμαχος και ρυθμιστής. Όταν είναι πλούσιο σε ποικιλομορφία και ισορροπημένο, ενισχύει τις φυσικές άμυνες του οργανισμού με αξιοθαύμαστο τρόπο. Βοηθά στη μείωση της φλεγμονής, καθώς παράγει αντιφλεγμονώδεις ενώσεις και ενισχύει την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού, δηλαδή της δομής που δεν επιτρέπει σε ανεπιθύμητες ουσίες να περάσουν στο αίμα. Παράλληλα, το υγιές μικροβίωμα υποστηρίζει τη διαφοροποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων, που είναι τα εξειδικευμένα «στρατεύματα» του ανοσοποιητικού, ικανά να αναγνωρίσουν συγκεκριμένους παθογόνους παράγοντες και να ανταποκριθούν με ακρίβεια. Με αυτό τον τρόπο, ενισχύεται συνολικά η ανοσολογική ετοιμότητα του οργανισμού, όχι μόνο απέναντι σε ιούς και βακτήρια, αλλά και σε καταστάσεις που απαιτούν λεπτή ρύθμιση, όπως είναι οι αλλεργίες και οι φλεγμονές.

Ωστόσο, σε περιόδους έντονου στρες, κακής διατροφής ή έκθεσης σε αντιβιοτικά και περιβαλλοντικούς ρύπους, το μικροβίωμα χάνει την ισορροπία του, μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση. Σε αυτό το περιβάλλον, τα ωφέλιμα μικρόβια μειώνονται και παραχωρούν τη θέση τους σε παθογόνους ή δυνητικά επιβλαβείς πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα δεν είναι άμεσο, αλλά γίνεται εμφανές με πολλούς τρόπους: επαναλαμβανόμενες ιώσεις, αυξημένη ευαισθησία σε αλλεργιογόνες ουσίες, ακόμη και επιτάχυνση των αυτοάνοσων αντιδράσεων. Δεν είναι σπάνιο να εμφανίζεται επίσης χρόνια κόπωση, δυσανεξία σε τροφές ή γαστρεντερικές διαταραχές όπως φούσκωμα, ακανόνιστες κενώσεις ή σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η δράση του ανοσοποιητικού μας δεν είναι μια ανεξάρτητη λειτουργία, αλλά ένα ευαίσθητο σύστημα στο οποίο το μικροβίωμα παίζει κεντρικό ρόλο. Για αυτό και ο στόχος μας δεν θα πρέπει να είναι απλώς η "ενίσχυση" του ανοσοποιητικού με συμπληρώματα και πολυβιταμίνες, αλλά η ολιστική υποστήριξή του από τη ρίζα, ξεκινώντας από την αποκατάσταση και φροντίδα του εντέρου.

Κάθε επιλογή που κάνουμε, από το φαγητό που τρώμε, μέχρι το πώς ξεκουραζόμαστε και το πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, διαμορφώνει αυτό το οικοσύστημα. Και μέσα από αυτή τη σύνδεση, διαμορφώνει τελικά την ποιότητα της ζωής μας.

Χειμώνας και μικροβίωμα: Τι αλλάζει χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Το εντερικό μικροβίωμα είναι ένα οικοσύστημα βαθιά συγχρονισμένο με τους ρυθμούς της φύσης. Κι αυτό σημαίνει ότι δεν μένει ανεπηρέαστο από τις εποχιακές αλλαγές. Αντίθετα, ο χειμώνας αφήνει έντονο αποτύπωμα στον τρόπο με τον οποίο αυτά τα μικρόβια λειτουργούν, πολλαπλασιάζονται και επηρεάζουν την υγεία μας.

Μελέτες σε πληθυσμούς που ζουν κοντά στη φύση, όπως οι Hadza της Τανζανίας, δείχνουν ότι το μικροβίωμα αλλάζει ρυθμικά με τις εποχές, αντικατοπτρίζοντας τη διατροφή, την κινητικότητα και την περιβαλλοντική έκθεση της κάθε περιόδου. Τον χειμώνα, παρατηρείται συχνά μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας, κάτι που συνδέεται κυρίως με αλλαγές στον λόγο των κύριων βακτηριακών ομάδων (π.χ. Firmicutes και Bacteroidetes). Μέσω μεταβολών στη μικροβιακή οικολογία επηρεάζεται και ο μεταβολισμός, η ρύθμιση της φλεγμονής και η ανοσολογική απόκριση.

Ταυτόχρονα, σε περιόδους κρύου, μειώνονται οι φυσικές πηγές ενίσχυσης του μικροβιώματος, όπως η κατανάλωση ωμών, φρέσκων τροφών, η κίνηση στον καθαρό αέρα και η βιωματική επαφή με το έδαφος ή έκθεση στο φως του ήλιου. Αντίθετα, αυξάνεται η πρόσληψη επεξεργασμένων, θερμιδικά πυκνών αλλά μικροβιολογικά φτωχών τροφών. Η συνολική σωματική δραστηριότητα μειώνεται, το στρες εντείνεται και ο χρόνος σε κλειστά περιβάλλοντα χαμηλης μικροβιακής βιοποικιλότητας μεγαλώνει.

Όλες οι παραπάνω συνθήκες κάνουν τον οργανισμό μας συνολικά πιο ευάλωτο. Ο εντερικός φραγμός αποδυναμώνεται, επιτρέποντας σε τοξίνες και σε φλεγμονώδεις παράγοντες να διαπεράσουν το έντερο και να εισέλθουν στην κυκλοφορία. Παράλληλα, δυνητικά παθογόνοι μικροοργανισμοί βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν, όπως η Candida albicans, που ευδοκιμεί όταν η εντερική ισορροπία διαταράσσεται, ή το Helicobacter pylori, που σχετίζεται με έξαρση γαστρικών συμπτωμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ο χειμώνας, λοιπόν, δεν αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό “τυχαία”, ούτε το κάνει μόνο επειδή αυξάνεται η έκθεσή μας σε ιούς. Η ίδια η εποχή είναι ένας παράγοντας που προκαλεί οικολογικές και μεταβολικές μεταβολές στο μικροβίωμα, που στη συνέχεια επηρεάζουν τη συνολική ανοσολογική μας επάρκεια. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν συχνότερες λοιμώξεις, δυσανεξίες ή φλεγμονώδεις αντιδράσεις κατά τη χειμερινή περίοδο.

Αντί, λοιπόν, να εστιάζουμε μόνο στην προστασία από εξωτερικές απειλές, είναι ουσιαστικό να κοιτάξουμε και προς τα μέσα και να ενισχύσουμε τη μικροβιακή μας οικολογία, με τρόπο φυσικό, βιώσιμο και προσαρμοσμένο στη σοφία του σώματος.

Πώς να υποστηρίξουμε το μικροβίωμα και την ανοσία μας το χειμώνα;

1. Εμπιστοσύνη στην ποικιλία της εποχής: Η μικροβιακή ποικιλομορφία στο έντερό μας τρέφεται από τη διατροφική ποικιλία. Προτιμήστε χειμερινά λαχανικά και ρίζες (γογγύλια, παντζάρια, πράσα, καρότα, παστινάκι) και συνδυάστε τα με όσπρια και βότανα/μπαχαρικά (π.χ. κουρκουμά, κύμινο, θυμάρι). Μαγειρέψτε τα ήπια (βράσιμο, ατμός, σούπα), ώστε οι φυτικές ίνες να παραμένουν δραστικές, ακόμη και μαγειρεμένες.
2. Ενσωμάτωση ζυμωμένων τροφών: Πρόκειται για τον πιο φυσικό τρόπο εισαγωγής καλών βακτηρίων στον οργανισμό μας. Καταναλώστε παραδοσιακά ζυμωμένα τρόφιμα, όπως: ξινολάχανο χωρίς ξύδι, γιαούρτι με πλήρη λιπαρά, κεφίρ, miso, kimchi. Μια μικρή ποσότητα την ημέρα αρκεί για σταθερή ενίσχυση του εντερικού οικοσυστήματος.
3. Εντερική «ανάπαυση» μέσω της νηστείας: Ο χειμώνας προσφέρεται για ήπια αποφόρτιση και εσωτερική αναγέννηση. Εφαρμόστε περιστασιακά και χωρίς υπερβολές διαλειμματική νηστεία (14–16 ώρες νηστείας/24ωρο), ή εναλλακτικά επιλέξτε εποχική αποχή από βαριά ή φλεγμονώδη τρόφιμα για λίγες μέρες. Τέτοιες στρατηγικές ωφελούν την αναγέννηση του εντερικού βλεννογόνου και την ρύθμιση της φλεγμονής
4. Επαφή με τη φύση, ακόμα και με το παλτό: Η φύση είναι η μεγαλύτερη πηγή μικροβιακής ποικιλίας και παράλληλα ο πιο φυσικός ρυθμιστής του stress. Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, ντυθείτε καλά και βγείτε στο φως, περπατήστε σε χώμα, αγγίξτε κορμούς, μυρίστε τα φύλλα. 15 λεπτά την ημέρα αρκούν για να:

• μειώσουν την κορτιζόλη,
• εκθέσουν το σώμα σε “καλά” μικρόβια,
• επαναφέρουν την ψυχοσωματική ισορροπία.

5. Σημασία στο βραδινό γεύμα: Το βράδυ, το σώμα θέλει να επανορθώσει μηχανισμούς και όχι να καταναλώσει πόρους στο να αφομοιώσει βαριά τροφή. Φτιάξτε ένα εύπεπτο, ζεστό και μικρό βραδινό, όπως σούπα με ζωμό οστών και ρίζες, πουρέ λαχανικών με λάδι και μυρωδικά, ήλίγο γιαούρτι με βραστά μήλα/κανέλα. Καταναλώστε το τουλάχιστον 2 ώρες πριν τον ύπνο για:

• καλύτερη πέψη,
• ορμονική ρύθμιση (ινσουλίνη, μελατονίνη),
• ενίσχυση της νυχτερινής αποκατάστασης του εντερικού φραγμού.

6. Προβιοτικά με σύνεση και στρατηγική: Τα προβιοτικά δεν δρουν από αυτόνομα, αλλά χρειάζονται το σωστό περιβάλλον για να είναι αποτελεσματικά. Αν λαμβάνετε προβιοτικά συμπληρώματα, τότε:

• προτιμήστε είτε προϊόντα με πολλαπλά στελέχη, είτε στοχευμένα σε ελλείψεις του οργανισμού σας που ανακαλύψατε μέσω εξετάσεων
• πάρτε τα πριν τον ύπνο ή με άδειο στομάχι
• μην ξεχνάτε ότι πρέπει να τα υποστηρίξετε με φυτικές ίνες και πρεβιοτικά για να εγκατασταθούν.

7. Αναπνοή από τη μύτη, όχι από το στόμα: Η μύτη μας λειτουργεί ως η πρώτη γραμμή άμυνας του ανοσοποιητικού, παγιδεύοντας σωματίδια και παθογόνα. Παράλληλα, η αναπνοή από τη μύτη , σε αντίθεση με αυτήν από το στόμα, φιλτράρει, θερμαίνει και υγραίνει τον αέρα, προστατεύοντας το αναπνευστικό μας σύστημα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, η συμφόρηση οδηγεί συχνά σε αναπνοή από το στόμα, οδηγώντας σε ξηρότητα του βλεννογόνου και απορρύθμιση του τοπικού μικροβιώματος. Μπορείτε να βοηθήσετε το αναπνευστικό σας με:

• εισπνοές με αιθέρια έλαια ευκαλύπτου ή θυμαριού, που έχουν ήπια αντιμικροβιακή δράση,
• ρινικές πλύσεις με φυσικό θαλασσινό αλάτι, για καθαρισμό και αποσυμφόρηση,
• συνειδητή, ήρεμη ρινική αναπνοή μέσα στη μέρα, ιδιαίτερα σε στιγμές άγχους ή έντασης.

Ολιστική πρόληψη: Εκεί που η επιστήμη συναντά την εξατομικευμένη φροντίδα

Το έντερο και το ανοσοποιητικό δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά συνιστούν ένα δυναμικό σύστημα αλληλεπίδρασης που επηρεάζει την άμυνα, τη φλεγμονή, ακόμη και τη διάθεσή μας. Ειδικά τον χειμώνα, όπου το ανοσοποιητικό μας καλείται να ανταποκριθεί σε διαρκείς ιογενείς προκλήσεις, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην «προστασία», αλλά στην επαναφορά της εσωτερικής ισορροπίας.

Η συνειδητή διατροφή, η καθημερινή επαφή με το φυσικό περιβάλλον και η λειτουργική αξιολόγηση της εντερικής υγείας αποτελούν πυλώνες πρόληψης και όχι τάσεις ευεξίας. Είναι τρόποι να δώσουμε στον οργανισμό μας αυτό που πραγματικά χρειάζεται.

Νιώθετε ότι η μειωμένη σας ενέργεια, οι συχνές ιώσεις ή οι δυσανεξίες έχουν βαθύτερη αιτία; Στη Διαγνωστική Αθηνών, προσφέρουμε εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις που αναδεικνύουν την κατάσταση του μικροβιώματος, την εντερική φλεγμονή και την ανοσολογική σας ισορροπία. Δείτε πώς μπορείτε να αποκτήσετε μια πιο καθαρή εικόνα της υγείας σας, στο: https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis/enteroscan-elegxos-enterikou-mikroviomatos

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Han Y, Jia Y, Chen L, Zhang M. Hidden connection: Impact of the gut microbiota on respiratory diseases in children (Review). Mol Med Rep. 2025 Oct 29;33(1):21.

Aswinanand B, Haridevamuthu B, Guru A, Arockiaraj J. The impact of climate, weather, seasonal transitions, and diurnal rhythms on gut microbiota and immune homeostasis. Antonie Van Leeuwenhoek. 2025;118(7):86. 

Samuel A. Smits et al. ,Seasonal cycling in the gut microbiome of the Hadza hunter-gatherers of Tanzania.Science357,802-806 (2017).

Sepehr A, Miri ST, Aghamohammad S, et al. Health benefits, antimicrobial activities, and potential applications of probiotics: A review. Medicine (Baltimore). 2024;103(52):e32412.

Μπορεί ένα όργανο της πέψης να επηρεάζει παράλληλα τη διάθεση, την ενέργεια, το ανοσοποιητικό, αλλά και τον εγκέφαλό μας; Η απάντηση είναι ναι - και αυτό το όργανο είναι το έντερο. Γνωστό και ως "δεύτερος εγκέφαλος", το έντερο φιλοξενεί ένα από τα πιο πολύπλοκα και κρίσιμα οικοσυστήματα του ανθρώπινου σώματος: το εντερικό μικροβίωμα.

Αυτοί οι τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί δεν είναι απλοί επισκέπτες. Μέσα από αυτόν τον εντερικό μικρόκοσμο, το σώμα μας ρυθμίζει βασικές λειτουργίες που επηρεάζουν άμεσα τόσο τη σωματική, όσο και την ψυχική μας ισορροπία. Όταν το μικροβίωμα διαταράσσεται (από άγχος, φτωχή διατροφή, υπερβολική χρήση φαρμάκων), ενεργοποιούνται μηχανισμοί χρόνιας, χαμηλού βαθμού φλεγμονής. Αυτή η φλεγμονή δεν περιορίζεται στο έντερο: εκτός από το ανοσοποιητικό μας επηρεάζει επίσης τον εγκέφαλο και την παραγωγή κρίσιμων νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη. Το αποτέλεσμα; Συμπτώματα άγχους, έντασης, διαταραχής του ύπνου ή ακόμα και κατάθλιψης.
Η σύνδεση ανάμεσα στο έντερο, τη φλεγμονή και την ψυχική υγεία δεν είναι πια θεωρητική, είναι αποδεδειγμένη και μετρήσιμη. Σε πρόσφατες κλινικές μελέτες, έχει αρχίσει να αξιολογείται η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων πολυδύναμων προβιοτικών σκευασμάτων στην υποστήριξη ατόμων με κατάθλιψη. Αν και τα αποτελέσματα είναι ακόμη προκαταρκτικά, δείχνουν ότι η ρύθμιση του μικροβιώματος μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα άγχους ή θλίψης, χωρίς παρενέργειες, όταν λειτουργεί ως συμπληρωματική παρέμβαση. Σε τέτοιου είδους παρεμβάσεις, η εξατομίκευση της προσέγγισης βάσει του μικροβιακού προφίλ και του τρόπου ζωής είναι κρίσιμη για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία.

Όταν η φλεγμονή ξεκινά από το έντερο
Η φλεγμονή δεν είναι πάντα κάτι οξύ ή επώδυνο. Συχνά είναι σιωπηλή και παρατεταμένη, λειτουργώντας σαν χαμηλής έντασης βλαβερός παράγοντας που υποσκάπτει την ισορροπία του οργανισμού. Στο επίπεδο του εντέρου, αυτή η κατάσταση συνδέεται κυρίως με τη δυσβίωση (δηλαδή την διαταραχή της ισορροπίας του μικροβιώματος) και με την αυξημένη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού, το λεγόμενο “leaky gut”. Όταν ο φραγμός αυτός εξασθενεί, το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται διαρκώς, απελευθερώνοντας φλεγμονώδεις ουσίες όπως κυτοκίνες, που επηρεάζουν και τον εγκέφαλο.
Αυτό το φαινόμενο δεν είναι αφηρημένο. Μπορεί να εκδηλώνεται μέσω λειτουργικών συμπτωμάτων όπως: χρόνια κόπωση, προβλήματα ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης, “brain fog”, ευερεθιστότητα, πεπτικές ενοχλήσεις ή ακόμα και ανεξήγητο άγχος. Δεν πρόκειται για καθαρά ψυχολογικά συμπτώματα, αλλά για σωματικές εκφράσεις μιας βιολογικής ανισορροπίας, που έχει ως πυρήνα της το εντερικό μικροβίωμα και τον φλεγμονώδη άξονα.

Η λειτουργική προσέγγιση: από το σύμπτωμα στη ρίζα
Η λειτουργική ιατρική συμπληρώνει τη συμβατική προσέγγιση, εστιάζοντας όχι μόνο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, αλλά και στη διερεύνηση των βαθύτερων αιτιών που μπορεί να διαταράσσουν τη φυσιολογική ισορροπία του οργανισμού. Δεν αντιμετωπίζει το σώμα ως άθροισμα ξεχωριστών συστημάτων, αλλά ως ένα δυναμικό, αλληλεξαρτώμενο σύνολο, όπου το νευρικό, το ορμονικό, το ανοσοποιητικό και το πεπτικό σύστημα επικοινωνούν συνεχώς, τόσο μεταξύ τους όσο και με το μικροβίωμα.
Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για χρόνιο άγχος, κόπωση, διαταραχές ύπνου ή ανεξήγητες πεπτικές ενοχλήσεις, η διερεύνηση ξεκινά συχνά από το έντερο. Με σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους, μπορούμε να αξιολογήσουμε δείκτες που αντανακλούν:

• Τη σύσταση του μικροβιώματος, εξετάζοντας παράλληλα τα επίπεδα της ποικιλομορφίας και την πιθανή παρουσία παθογόνων ή δυνητικά παθογόνων μικροοργανισμών.
• Τα επίπεδα της φλεγμονής, με δείκτες όπως η CRP, η IL-6 , ο TNF-α και οι κυτοκίνες.
• Την παραγωγή ορμονών και νευροδιαβιβαστών που επηρεάζονται από το μικροβίωμα, όπως είναι η σεροτονίνη, η κορτιζόλη, η DHEA και η ντοπαμίνη.

Με αυτού του είδους την προσέγγιση εξετάζεται η εντερική υγεία και η ισορροπία του μικροβιώματος, αλλά και η επίδραση αυτών στον νευροενδοκρινικό και ανοσοποιητικό άξονα. Η πλήρης εικόνα που προκύπτει δεν βασίζεται σε εικασίες ή γενικεύσεις, αλλά σε μετρήσιμα δεδομένα που αποτυπώνουν τη μοναδική βιοχημική "υπογραφή" κάθε οργανισμού. Με αυτόν τον τρόπο, η παρέμβαση γίνεται στοχευμένα και εξατομικευμένα, αποσκοπώντας όχι μόνο στην καταστολή των συμπτωμάτων, αλλά στην ολιστική αποκατάσταση της ρύθμισης και της εσωτερικής ισορροπίας του σώματος.

Ρυθμίζοντας τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου: επιστροφή στην ισορροπία
Η αποκατάσταση της υγείας του εντέρου και της εσωτερικής ισορροπίας δεν γίνεται με μια «μαγική λύση». Είναι όμως εφικτή, όταν βασίζεται στη σωστή διάγνωση και σε μια εξατομικευμένη παρέμβαση που αντιμετωπίζει το σώμα μας ως ένα ενιαίο οικοσύστημα.
Η διατροφή αποτελεί το πρώτο και ίσως πιο ισχυρό εργαλείο στην αποκατάσταση της εντερικής και ορμονικής ισορροπίας. Ο περιορισμός των επεξεργασμένων τροφών (όπως πρόσθετα, κατεργασμένα σάκχαρα, τεχνητά γλυκαντικά) μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της εντερικής δυσβίωσης και της φλεγμονής. Παράλληλα, η ενίσχυση της πρόσληψης φυτικών ινών, από ποικιλία λαχανικών, οσπρίων, φρούτων και τροφών ολικής άλεσης, τρέφει τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου, προάγοντας την αποκατάσταση του εντερικού φραγμού. Για την αύξηση της ποικιλομορφίας του μκροβιώματος είναι επίσης χρήσιμη η προτίμηση τροφών πλούσιων σε πρεβιοτικά (π.χ. αγκινάρες, πράσα, πράσινες μπανάνες), καθώς και η ενσωμάτωση προϊόντων που έχουν υποστεί φυσική ζύμωση (όπως το κεφίρ, το γιαούρτι, το ξινολάχανο ή το miso). Η σταδιακή αποκατάσταση του μικροβιακού προφίλ μπορεί να υποστηριχθεί επιπλέον με φυσικά ή εξειδικευμένα προβιοτικά σκευάσματα, πάντα με βάση την εξατομικευμένη εκτίμηση.
Ταυτόχρονα με τη διατροφή, σημαντική επίδραση στο μικροβίωμά μας έχουν και η ρύθμιση του ύπνου, η διαχείριση του στρες, η φυσική δραστηριότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η στοχευμένη ενίσχυση του οργανισμού με μικροθρεπτικά συστατικά. Η αυτοφροντίδα μας σε ολοκληρωμένο επίπεδο είναι ένα κρίσιμο μέσο επικοινωνίας με το μικροβίωμά μας, και κατ’ επέκταση καθοριστικός ρυθμιστής της φλεγμονής, της διάθεσης και της ποιότητας του ύπνου. Παρ’ όλα αυτά, στις περιπτώσεις που τα συμπτώματα επιμένουν, μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη λειτουργική ιατρική, η οποία μας δίνει τα μέσα για να σταματήσουμε να “αποφεύγουμε” το άγχος και να κατανοήσουμε τι το προκαλεί εκ των έσω.

Αναρωτιέστε αν η ψυχική σας κόπωση, το χρόνιο άγχος και οι πεπτικές ενοχλήσεις έχουν ρίζα στο έντερο; Η Διαγνωστική Αθηνών προσφέρει εξειδικευμένες εξετάσεις λειτουργικής ιατρικής που σας βοηθούν να κατανοήσετε την προσωπική σας εντερική ισορροπία και να εντοπίσετε φλεγμονώδεις ή μικροβιακές διαταραχές που επηρεάζουν τη συνολική σας ευεξία. Μάθετε περισσότερα στο https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Husain MI, Giacobbe P. Innovations in the Treatment of Mood Disorders: Exploring Microbiome, Digital and Culturally Adapted Approaches. The Canadian Journal of Psychiatry. 2025;70(11):813-815. doi:10.1177/07067437251374600
2. Rosas-Sánchez GU, Muñoz-Carrillo JL, Soria-Fregozo C. Transforming mental health: The future of personalized psychobiotics in anxiety and depression therapy. Front Neurosci. 2025 Nov 26;19. doi:10.3389/fnins.2025.1711846
3. Zhong J, Liu X, Zhu H, Zhang C, Guan R. Gut Microbiota in the Treatment of Migraine with Acupuncture: A Review. Pain Ther. Published online November 10, 2025. doi:10.1007/s40122-025-00793-9
4. Wang Y, Xing J, Liang Y, Liang H, Niu X, Li J, Zhang K. The complex interplay between psoriasis and depression: From molecular mechanisms to holistic treatment approaches. Front Immunol. 2025 Nov 21;16. doi:10.3389/fimmu.2025.1659346
5. Massey WJ, Rafiqi SI. Editorial: Deciphering microbial metabolites: their impact on gastrointestinal and metabolic health. Front Nutr. 2025 Oct 20;12:1716777. doi: 10.3389/fnut.2025.1716777.

Τα αντιβιοτικά κάποτε θεωρήθηκαν θαυματουργά φάρμακα, αφού καταπολέμησαν θανατηφόρες βακτηριακές λοιμώξεις σώζοντας εκατομμύρια ζωές. Σήμερα η αλόγιστη χρήση τους απειλεί να μας επιστρέψει σε μια εποχή χωρίς αποτελεσματικές θεραπείες, οδηγώντας στην εξέλιξη ανθεκτικών μικροβίων.
Η κρίση αυτή δεν περιορίζεται στον τομέα της Υγείας. Αντιβιοτικές ουσίες χρησιμοποιούνται μαζικά και στην κτηνοτροφία, στη γεωργία και στη βιομηχανία, διαχέοντας την ανθεκτικότητα στο περιβάλλον. Η προσέγγιση ‘One Health’ αντιμετωπίζει την υγεία ολιστικά: μέσω της ισορροπίας ανθρώπου-φύσης-τεχνολογίας.
Παρότι οι παγκόσμιες συνέπειες της κατάχρησης αντιβιοτικών είναι ανησυχητικές, οι επιπτώσεις αγγίζουν άμεσα και την ατομική μας υγεία, συχνά με απρόβλεπτους τρόπους.

Το αόρατο κόστος των αντιβιοτικών: Πώς επηρεάζουν το σώμα μας
Κάθε αντιβιοτικό στοχεύει στο παθογόνο, αλλά δεν κάνει διακρίσεις. Το σώμα μας, ως σύνθετο και αλληλένδετο οικοσύστημα, καλείται κάθε φορά να επαναφέρει τις διαταραγμένες ισορροπίες.

Μικροβίωμα: Η πρώτη γραμμή άμυνας που χάνουμε χωρίς να το ξέρουμε
Η υγεία μας βασίζεται σε ένα δίκτυο μικροβιωμάτων που αλληλεπιδρούν με τα όργανα και τα συστήματά μας. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών διαταράσσει αυτή την ισορροπία, αποδυναμώνοντας τη φυσική άμυνα και αυξάνοντας τον κίνδυνο για νέες λοιμώξεις. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να έχει επιπτώσεις σε:

• Εντερικό μικροβίωμα: ο πυρήνας της μικροβιακής μας ισορροπίας, με σημαντικό έλεγχο της μεταβολικής, ανοσολογικής και νευρολογικής μας υγείας.
• Κολπικό μικροβίωμα: διατηρεί το όξινο pH και προφυλάσσει από λοιμώξεις. Η διαταραχή του αυξάνει τον κίνδυνο για κολπίτιδες, μυκητιάσεις και ευνοεί τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
• Στοματικό μικροβίωμα: συμβάλλει στην προστασία από ουλίτιδα, τερηδόνα, μυκητιάσεις, κακοσμία και διαταραχές γεύσης, ενώ είναι υπό διερεύνηση η ευρύτερη συμμετοχή του στην ανθρώπινη υγεία (π.χ. καρδιακές παθήσεις, Alzheimer κλπ).
• Ρινικό, δερματικό και οφθαλμικό μικροβίωμα: λειτουργούν ως πρώτες γραμμές άμυνας έναντι λοιμώξεων του αναπνευστικού, δερματικών βλαβών και οφθαλμικών ερεθισμών. Η διαταραχή τους αυξάνει την ευαισθησία σε παθογόνα και αλλεργιογόνα. 

Ανοσοποιητικό: Υπερβολική προστασία, ανεπαρκής άμυνα
Πέρα από τη διαταραχή του μικροβιώματος, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Ορισμένα αντιβιοτικά μειώνουν τη λειτουργικότητα των φαγοκυττάρων και τροποποιούν την παραγωγή κυτοκινών, περιορίζοντας την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίσει λοιμώξεις. Επιπλέον, αυξάνεται η πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων, από ήπια εξανθήματα έως και σοβαρή αναφυλαξία.

Ήπαρ και νεφροί: Αποτοξίνωση σε υπερωρίες
Το ήπαρ και οι νεφροί, ως βασικά όργανα αποτοξίνωσης, συχνά επιβαρύνονται ιδιαίτερα από την υπερβολική ή παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών, ειδικά σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας. Ορισμένα αντιβιοτικά εμφανίζουν ηπατοτοξική ή νεφροτοξική δράση, ενώ η αλληλεπίδρασή τους με άλλα φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή θεραπεία ή σε περαιτέρω επιπλοκές.

Αντιβιοτικά στην παιδική ηλικία: Το ρίσκο που δεν βλέπουμε
Η επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη του οργανισμού, όσο και τη φυσιολογική ωρίμανση των μικροβιακών οικοσυστημάτων. Μια άσκοπη παρέμβαση σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα, οδηγώντας σε χρόνια προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή, όπως παχυσαρκία, αλλεργίες, άσθμα και αυτοάνοσα νοσήματα.

Αντιβιοτικά και διάθεση: Μια σύνδεση που ξεκινά στο έντερο
Το εντερικό μικροβίωμα φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, έναν δίαυλο επικοινωνίας με σημαντικές επιρροές στην παραγωγή σεροτονίνης και τη ρύθμιση του στρες. Έτσι, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών συνδέεται με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και διαταραχών της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.

Οι σύμμαχοι που ξεχάσαμε: Εναλλακτικοί τρόποι ενίσχυσης χωρίς αντιβιοτικά
Η επιστήμη προχωρά, αλλά πριν τα αντιβιοτικά γίνουν η πρώτη μας αντίδραση, η φύση μας παρείχε ήδη τρόπους να ενισχύουμε την άμυνά μας. Σήμερα, μέσα από τη σύγχρονη έρευνα, ανακαλύπτουμε ξανά τα φυσικά εργαλεία ίασης και πρόληψης, που υποστηρίζουν ολιστικά την υγεία μας, χωρίς να διαταράσσουν κρίσιμες ισορροπίες.

Προβιοτικά: Μικροί σύμμαχοι με μεγάλο αποτύπωμα
Η καθημερινή κατανάλωση τροφών όπως το κεφίρ, το γιαούρτι ή τα συμπληρώματα με επιλεγμένα στελέχη μπορεί να γίνει ήπια αλλά σταθερή ασπίδα προστασίας.

Φυτοθρεπτικά και βότανα: Μοριακή φροντίδα από τη φύση
Χαρακτηριστικά παραδείγματα φυσικών ουσιών με στοχευμένη αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δράση είναι: η κουρκουμίνη, η αλισίνη (σκόρδο), οι κατεχίνες (πράσινο τσάι), τα αιθέρια έλαια (θυμαριού ή ρίγανης), ορισμένα ροφήματα (σαμπούκο, τζίντζερ, εχινάκεια ή κανέλα).

Λειτουρική Διατροφή: Αναδομώντας την υγεία από το πιάτο
Μπορούμε να ενισχύσουμε το ανοσοποιητικό μας και να εμπλουτίσουμε το μικροβίωμά μας με τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικές ίνες (από αγκινάρες, μπανάνες, πράσα, βρώμη κλπ.), αλλά και με προϊόντα ζύμωσης (κιμτσί, μίσο, ξινολάχανο).

Αυτοφροντίδα: Το φάρμακο που δε συνταγογραφείται
Πέρα από τη φυτοχημική τους δράση, τα ροφήματα και η διατροφή ενσωματώνουν και την παράμετρο της καθημερινής αυτό-φροντίδας, μια στιγμή σύνδεσης με το σώμα μας και τις ανάγκες του μέσα στην ημέρα μας. Συνήθειες που υποστηρίζουν περαιτέρω τη φυσική μας ομοιόσταση είναι ο καλός ύπνος, η σωματική άσκηση, η διαχείριση του στρες αλλά και η αποφυγή της περιττής λήψης φαρμάκων.
Ένα αντιβιοτικό μπορεί πράγματι να σώζει ζωές, αλλά κάθε παρέμβαση έχει ένα κόστος, κι αυτό δεν είναι πάντα ορατό. Πλέον γνωρίζουμε ότι το σώμα μας δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός συστήματος και η υγεία μας δεν εξαρτάται από το να καταστείλουμε το σύμπτωμα, αλλά να κατανοήσουμε τη ρίζα του. Η πρόληψη ξεκινά από την επιλογή να φροντίσουμε τον εαυτό μας με τρόπο ευγενικό, ουσιαστικό και συνεπή, κάθε μέρα. Και κάπως έτσι, η χρήση των αντιβιοτικών βρίσκει τη θέση της: όχι ως αυτονόητη λύση, αλλά ως εργαλείο με μέτρο, σύνεση και σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη ζωή γύρω του.

ΠΗΓΕΣ
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) & Επιστημονικές δημοσιεύσεις (doi:10.1002/mbo3.1260, 10.3389/fcimb.2021.771510, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1038/s44220-025-00498-0, 10.1007/s00203-022-03314-w, 10.3389/fcimb.2025.1493915, 10.3389/frabi.2025.1706166, 10.1039/d2np00053a).

Δεν θα συνειδητοποιήσετε ότι ο εγκέφαλός σας έχει ουσιαστικά πρόβλημα μέχρι να είναι πολύ αργά για να κάνετε κάτι γι' αυτό. Οι στατιστικές δεν είναι θετικές. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν φτάσετε την ηλικία των 85 ετών, έχετε 50% πιθανότητα να διαγνωστείτε με άνοια.¹ Και όταν φτάσετε τα 90 έτη, ο κίνδυνος είναι 75%.

Είναι απογοητευτικό αν σκεφτείτε ότι πιθανότατα θα ζήσετε μέχρι τα 100 ή και περισσότερο. Αλλά ακόμη πιο απογοητευτικό είναι το γεγονός ότι ακόμη και αν δεν διαγνωστεί άνοια, αν είστε άνω των 30 ετών, ο γηράσκων εγκέφαλός σας λειτουργεί σε ένα κλάσμα των δυνατοτήτων του, καταβεβλημένος από το στρες και τις τοξίνες.

Μετά από δεκαετίες συνεργασίας με τους αυτόχθονες σοφούς στον Αμαζόνιο, ανακάλυψα τα ισχυρά φυτά, τα νευροθρεπτικά συστατικά και τις πρακτικές που αποτοξινώνουν και αναβαθμίζουν τον εγκέφαλο και επιβραδύνουν αυτό που ονομάζουμε «γήρανση».

Αυτό που έχουμε αποδεχτεί ως φυσιολογική βλάβη που δεν μπορούμε να αποφύγουμε καθώς μεγαλώνουμε είναι στην πραγματικότητα μια κατάσταση που μπορεί να προληφθεί αν αναβαθμίσουμε τον εγκέφαλο. Αν και δεν μπορούμε να ζήσουμε για πάντα, μπορούμε να επεκτείνουμε το μυαλό μας και τα νεανικά, υγιή μας χρόνια πολύ περισσότερο απ' ό,τι θα μπορούσατε να φανταστείτε.

Ενισχύστε τον εγκέφαλό σας με BDNF

Ο απόλυτος ενισχυτής του εγκεφάλου μπορεί να είναι μια εξαιρετική πρωτεΐνη που ονομάζεται εγκεφαλικός νευροτροφικός παράγοντας (brain-derived neurotrophic factor ή BDNF), ο οποίος θρέφει τα βλαστικά κύτταρα. Για να αναβαθμίσετε τον εγκέφαλό σας, πρέπει να διασφαλίσετε ότι διαθέτει άφθονο BDNF. Ο BDNF μπορεί να αναγεννήσει τα εγκεφαλικά κύτταρα και να ελαχιστοποιήσει τις βλάβες από τη δραστηριότητα των ελεύθερων ριζών και τη φλεγμονή.

Ο BDNF αυξάνει την πρωτεϊνοσύνθεση στους νευρώνες, την ικανότητα των εγκεφαλικών κυττάρων να ανανεώνονται αντικαθιστώντας όλα τα συστατικά τους μέρη. Υποστηρίζει τη νευρογένεση -την ωρίμανση νέων νευρώνων- και προστατεύει τους υπάρχοντες νευρώνες από τον εκφυλισμό, αποτελώντας απαραίτητο παράγοντα για τη βέλτιστη υγεία του εγκεφάλου. Επιπλέον, ενισχύει τη νευροπλαστικότητα, την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται σχηματίζοντας νέες νευρωνικές συνδέσεις.

Η ανεπάρκεια του BDNF έχει συνδεθεί με ψυχιατρικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια και με νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως η νόσος Αλτσχάιμερ. Τα ανώτερης τάξης νευρωνικά δίκτυα που διευκολύνονται από τον BDNF επιτρέπουν τη δημιουργικότητα, τη φαντασία και τη δια βίου μάθηση.

Ο BDNF προστατεύει τα μιτοχόνδρια και μπορεί τόσο να θωρακίσει τον ιππόκαμπο του εγκεφάλου όσο και να τον βοηθήσει να αποκαταστήσει βλάβες. Τον χρειαζόμαστε για να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε, αλλά δυστυχώς η γήρανση προκαλεί τη μείωσή του, αναγκάζοντάς μας να γινόμαστε πιο αργοί και να φθίνουμε νοητικά καθώς μεγαλώνουμε.

Ίσως μας αρέσει να σκεφτόμαστε τους εαυτούς μας να ωριμάζουν με την ηλικία όπως ένα καλό κρασί. Αλλά πάρα πολλοί από εμάς μετατρέπονται στο στερεότυπο του γκρινιάρη γέρου που φωνάζει στα παιδιά να φύγουν από το γκαζόν του ή στην ηλικιωμένη γυναίκα που θρηνεί για το πώς η ζωή της θα έπρεπε να είχε εξελιχθεί διαφορετικά.

Φυσικά, λέμε στους εαυτούς μας ότι δεν θα γίνουμε ποτέ αυτό το οξύθυμο, στενόμυαλο άτομο, αλλά πολύ συχνά, δεν μπορούμε να επιδείξουμε τις δημιουργικές συμπεριφορές που ορκιστήκαμε να υιοθετήσουμε. Η ευγένεια και η γενναιοδωρία μας διαφεύγουν και τα παλιά νευρωνικά δίκτυα συνεχίζουν να επικρατούν μετά από χρόνια συνηθισμένης συμπεριφοράς.

Αλλά αν εξασφαλίσουμε ότι έχουμε άφθονο BDNF, μπορούμε να γεννήσουμε νέους νευρώνες που παρακάμπτουν τους πιο πρωτόγονους φόβους μας, τις αρνητικές συναισθηματικές αντιδράσεις και τις επιζήμιες αντιδράσεις μάχης ή φυγής.

Η ανάγκη για νέους νευρώνες

Χρειάζεστε νέους νευρώνες όπως χρειάζεστε νέα κύτταρα του δέρματος, και ο BDNF βοηθά στην ενίσχυση των δικτύων που μας επιτρέπουν να βλέπουμε τον κόσμο με πρωτότυπο τρόπο. Όταν ο ιππόκαμπος του εγκεφάλου επισκευαστεί, μπορούμε να ξεκινήσουμε ένα θαυμαστό ταξίδι, με μια ευφάνταστη και δημιουργική στάση απέναντι στη ζωή.

Παρεμπιπτόντως, ο BDNF ρυθμίζει επίσης τον ενεργειακό μεταβολισμό στον εγκέφαλο και το σώμα, καθορίζοντας το πόσο εύκολα μπορείτε να ρυθμίσετε το βάρος σας. Η επιστήμη εξακολουθεί να αποκρυπτογραφεί το σύνθετο παζλ του BDNF και φαίνεται ότι η αύξηση της παραγωγής του BDNF μπορεί να προκαλέσει ακόμη και συρρίκνωση όγκων.²

Ο Ντάνιελ Ράντιν και οι συνεργάτες του στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στόνι Μπρουκ διαπίστωσαν ότι η αύξηση του BDNF στον εγκέφαλο έχει τη δύναμη να ρυθμίζει το ανοσοποιητικό σύστημα. Μπορεί να προκαλέσει αντικαρκινική απόκριση και να μειώσει τη δραστηριότητα πρωτεϊνών που δημιουργούν αντίσταση στη χημειοθεραπεία.

Ο τρόπος με τον οποίο ο BDNF ωθεί την ανάπτυξη βλαστικών κυττάρων και νέων νευρώνων στον εγκέφαλο είναι ένα άλλο εκπληκτικό παράδειγμα επιγενετικής. Αποδεικνύεται ότι δεν είμαστε μόνο ό,τι τρώμε αλλά και ό,τι σκεφτόμαστε, και η διάθεση και η σοφία μας (και η σχέση αγάπης με τον κόσμο) καθορίζουν επιγενετικά την υγεία μας.

Αυτό ονομάζεται exposome ή εκθεσίωμα - το άθροισμα αυτών στα οποία έχουμε εκτεθεί και βιώσει κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Το εκθεσίωμά μας περιλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο ασκούμαστε, τον τρόπο με τον οποίο αγαπάμε και συγχωρούμε, τα επίπεδα άγχους μας, το μικροβίωμά μας και τις τοξίνες στο φαγητό και το νερό μας.

Περισσότερο από το 90% της υγείας ή της ασθένειάς μας καθορίζεται από το εκθεσίωμά μας,³ και ρυθμίζει το πόσο γρήγορα γερνάμε ή παραμένουμε νέοι.

Επτά τρόποι για να ενισχύσετε τον BDNF

Ευτυχώς, υπάρχουν αρκετοί απλοί τρόποι για να ενισχύσετε το BNDF. Οι ακόλουθοι αποτελούν όλοι μέρος του 10ήμερου προγράμματος Grow a New Brain (βλ. «Πώς να αναπτύξετε έναν νέο εγκέφαλο»), το οποίο βασίζεται στην αρχαία διατροφή και τις σύγχρονες επιστημονικές ανακαλύψεις για την αποτοξίνωση και την αναβάθμιση του εγκεφάλου.

1. Προσθέστε DHA στη διατροφή σας

Ανησυχούμε τόσο πολύ για το λίπος γύρω από τη μέση μας που ξεχνάμε το λίπος στον εγκέφαλό μας. Το λίπος του εγκεφάλου είναι το καλό λίπος που θέλουμε να διατηρήσουμε.

Το 60% του ξηρού βάρους του εγκεφάλου είναι λίπος και το ένα τρίτο αυτού είναι καθαρό δοκοσαεξαενοϊκό οξύ (DHA), ένα ωμέγα-3 λιπαρό οξύ. Οι αμφιβληστροειδείς χιτώνες στα μάτια αποτελούνται κυρίως από DHA και χρειάζεται DHA για να χτιστούν οι μεμβράνες γύρω από τους νευρώνες που επιτρέπουν τη μεταφορά βασικών θρεπτικών συστατικών μέσα και έξω από τα κύτταρα.

Το DHA είναι επίσης ένα αποτελεσματικό αντιφλεγμονώδες για τον εγκέφαλο. Χωρίς DHA, ο εγκέφαλός μας δεν μπορεί να εκτελέσει την τακτική συντήρηση, πόσο μάλλον την αναβάθμιση που επιδιώκουμε, ώστε να ανακαλύψουμε λύσεις στις προσωπικές και συλλογικές μας προκλήσεις.

Το DHA ρυθμίζει την ενεργοποίηση του BDNF και ενεργοποιεί το μονοπάτι Nrf2 - αυτό που αποκαλώ «μονοπάτι του Αμαζονίου», επειδή ανακαλύφθηκε διαισθητικά από τους σοφούς των τροπικών δασών πριν από χιλιετίες. Το μονοπάτι Nrf2 απενεργοποιεί τα γονίδια για ασθένειες (βλ. «Τι είναι ο Nrf2;»).

Το εικοσιπεντανοϊκό οξύ (EPA) είναι ένα άλλο ωμέγα-3. Έχει χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία για τη διπολική διαταραχή και μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της στεφανιαίας νόσου, στη μείωση των υψηλών τριγλυκεριδίων και της φλεγμονής και στη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Προσωπικά αγαπώ τη vegan εκδοχή του που εξάγεται από φύκια.

Πού βρίσκουμε λοιπόν το DHA που είναι τόσο σημαντικό για τον εγκέφαλο; Στη μήτρα, το λαμβάνουμε από τις μητέρες μας, και ως βρέφη, το λαμβάνουμε μέσω του μητρικού γάλακτος (το οποίο αποτελείται σχεδόν κατά 50% από DHA) ή από το σημερινό εμπλουτισμένο βρεφικό γάλα.

Μετά τον απογαλακτισμό, όμως, μπορεί να μην έχουμε πάρει το DHA που χρειαζόμασταν από τότε μέχρι και σήμερα. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε εγκεφάλους που έχουν έλλειψη DHA.

Στο παρελθόν, οι διατροφικές πηγές DHA και EPA ήταν άφθονες -τα λιπαρά ψάρια που έτρωγαν οι παππούδες μας ήταν πλούσια σε αυτά- αλλά σήμερα, τα ψάρια συχνά εκτρέφονται σε φάρμες και παχαίνουν με δίαιτα καλαμποκιού. Τα ψάρια δεν μπορούν να παράγουν DHA από το καλαμπόκι, παρά μόνο από τα φύκια και τα μικρότερα ψάρια στη φυσική τους διατροφή.

Αυτός είναι και ο λόγος που συνιστώ τη λήψη συμπληρωμάτων DHA. Η βελτιωμένη λειτουργία του εγκεφάλου σας θα βελτιώσει όλες τις πτυχές της ζωής σας.

Ευτυχώς, έχουμε την επιστήμη για να το αποδείξουμε. Η μελέτη Memory Improvement with Docosahexaenoic Acid Study (MIDAS) εξέτασε τις επιδράσεις του συμπληρώματος DHA στη γνωστική λειτουργία των ηλικιωμένων ενηλίκων. Οι ερευνητές προσέλκυσαν 485 υγιείς ενήλικες ηλικίας 55-80 ετών με ήπια προβλήματα μνήμης και τους ανέθεσαν τυχαία να λαμβάνουν καθημερινή δόση 900 mg DHA ή εικονικό φάρμακο για έξι μήνες.

Η γνωστική λειτουργία των συμμετεχόντων αξιολογήθηκε με τη χρήση μιας σειράς τεστ. Σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου, η ομάδα που έλαβε συμπληρώματα DHA παρουσίασε σημαντική βελτίωση στη μνήμη εργασίας και στην εκτελεστική λειτουργία (δεξιότητες όπως η προσαρμοστική σκέψη, ο στρατηγικός σχεδιασμός και ο αυτοέλεγχος). Παρουσίασαν επίσης βελτίωση στη λεκτική μνήμη και την προσοχή. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το DHA μπορεί να αποτρέψει τη γνωστική παρακμή που σχετίζεται με την ηλικία.⁴

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι μια μελέτη της Δρ Μάρθα Μόρις και των συνεργατών της σχετικά με τη δύναμη του DHA να προστατεύει από τη νόσο του Αλτσχάιμερ.

Στη μελέτη συμμετείχαν 815 υγιείς ενήλικες (ηλικίας 65-94 ετών) τους οποίους παρακολούθησαν για σχεδόν τέσσερα χρόνια, στο τέλος των οποίων διαπίστωσαν ότι 131 συμμετέχοντες είχαν αναπτύξει νόσο Αλτσχάιμερ. Ανακάλυψαν ότι οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν ψάρι μία φορά την εβδομάδα ή περισσότερο είχαν 60% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου από εκείνους που δεν έτρωγαν ποτέ ψάρι ή έτρωγαν σπάνια.⁵

Μια μετα-ανάλυση 11 μελετών με 698 συμμετέχοντες διαπίστωσε ότι τα επίπεδα του BDNF αυξήθηκαν σημαντικά με τη λήψη συμπληρώματος ωμέγα-3 σε δόσεις 1.500mg/ημέρα.⁶ Οι περισσότεροι Αμερικανοί καταναλώνουν 60-80mg DHA καθημερινά, πολύ λιγότερα από τα 200-300mg κάθε μέρα που είναι απαραίτητα για τη διατήρηση ακόμη και της βασικής λειτουργίας του εγκεφάλου.

Η δοσολογία που χρησιμοποιώ είναι πιο κοντά στις 30 φορές της μέσης κατανάλωσης (2.000mg ημερησίως). Είναι η ποσότητα DHA από μια μικρή μερίδα σολομού (όχι ιχθυοτροφείου) στο δείπνο, που αντιστοιχεί στην ποσότητα DHA που παίρνει ένα μωρό από έναν 15λεπτο θηλασμό μητρικού γάλακτος από τη μητέρα του.

Ο συνδυασμός των ωμέγα-3 με βιταμίνες Β είναι μια μαγική φόρμουλα για την αύξηση του BDNF. Ο συνδυασμός μπορεί να ενισχύσει τη νόηση σε ηλικιωμένα άτομα, όπως αποδείχθηκε στη μελέτη VITACOG της Οξφόρδης,⁷ στην οποία οι συμμετέχοντες με υψηλά επίπεδα ωμέγα-3 παρουσίασαν μείωση της συρρίκνωσης του εγκεφάλου κατά 68% όταν έλαβαν επίσης θεραπεία με βιταμίνες Β.

Αυτό βοηθά στην εξήγηση των προηγούμενων αποτυχιών κάποιων μελετών που επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στις βιταμίνες Β ή στα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα. Φαίνεται ότι η αποτελεσματικότητα αυτών των θρεπτικών συστατικών εξαρτάται από την ύπαρξη υψηλών επιπέδων και των δύο.

2. Πάρτε κουρκουμίνη

Η κουρκουμίνη, το κύριο συστατικό του κουρκουμά, χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή κινεζική και ινδική (αγιουρβεδική) ιατρική εδώ και χιλιάδες χρόνια. Διαθέτει αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις, αντιμυκητιασικές και αντιβακτηριακές ιδιότητες.

Η ικανότητα της κουρκουμίνης να αυξάνει τον BDNF έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των νευροεπιστημόνων επειδή τα χωριά της Ινδίας, όπου ο κουρκουμάς χρησιμοποιείται σε συνταγές κάρυ, έχουν μόνο το 15% της συχνότητας εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ σε σχέση με το ποσοστό που έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Θα μπορούσε αυτό να οφείλεται στο γεγονός ότι η κουρκουμίνη αυξάνει την παραγωγή του BDNF;

Η κουρκουμίνη ενεργοποιεί επίσης το μονοπάτι αποτοξίνωσης Nrf2 (βλ. «Τι είναι το Nrf2;» παρακάτω) που απενεργοποιεί τα γονίδια για τον καρκίνο και την άνοια και προστατεύει τα μιτοχόνδρια.

Όποτε είναι δυνατόν, μου αρέσει να αναμειγνύω την κουρκουμίνη, το φυτικό εκχύλισμα, με ολόκληρο το φυτό, τον κουρκουμά. Το φυτό έχει πολλά μόρια και τρόπους δράσης που λειτουργούν συνεργιστικά.

Για να πάρετε μια ημερήσια δόση κουρκουμίνης, μπορείτε να ετοιμάζετε το λεγόμενο «χρυσό γάλα» κάθε βράδυ. Ανακατέψτε ¼ κουταλάκι του γλυκού σκόνη κουρκουμίνης συν μια πρέζα κουρκουμά με ζεστό γάλα αμυγδάλου, μαζί με μέλι και μια πρέζα μαύρο πιπέρι.

3. Καταναλώστε μανιτάρια που ενισχύουν τον εγκέφαλο

Το Reishi (Ganoderma lucidum), που αποκαλείται «μανιτάρι της αθανασίας», είναι γνωστό στην παραδοσιακή ασιατική ιατρική για τις ιδιότητές του που ενισχύουν την υγεία. Θεωρείται ότι ενισχύει την ανοσολογική απόκριση, καθώς η κατανάλωση μανιταριών reishi βοηθά τον οργανισμό να αποκρούσει παθογόνους μικροοργανισμούς.

Το reishi μειώνει το άγχος και ενισχύει τη διανοητική διαύγεια και τη χαλάρωση. Οι αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές του ιδιότητες μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών και να υποστηρίξουν την υγεία της καρδιάς, εξισορροπώντας την αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα χοληστερόλης.

Είναι επίσης γνωστό για τη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου και την καταπολέμηση της κόπωσης, καθιστώντας το ενισχυτή της σωματικής υγείας και ευεξίας. Ρυθμίζοντας τον BDNF και εξισορροπώντας τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο, παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης.

Το Lion’s mane (Hericium erinaceus) είναι ένα νοοτροπικό μανιτάρι γνωστό για τα οφέλη του στην υγεία του εγκεφάλου και τη γνωστική λειτουργία. Είναι πλούσιο σε μόρια που διεγείρουν την παραγωγή του BDNF και του παράγοντα νευρικής ανάπτυξης (NGF), που είναι και οι δύο ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των νευρώνων.

Αυτό το μανιτάρι μπορεί να ενισχύσει τις γνωστικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένης της μνήμης, της προσοχής και της δημιουργικότητας, και μπορεί να προστατεύσει από την ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών ασθενειών. Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές του υποστηρίζουν την υγεία του εντέρου και του ανοσοποιητικού συστήματος. Είναι επίσης αντιοξειδωτικό, μειώνοντας το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή.

Ένας εύκολος τρόπος για να πάρετε αυτά τα μανιτάρια είναι να τα αγοράσετε σε σκόνη και να τα αναμείξετε σε ροφήματα.

4. Δοκιμάστε Μπακόπα

Το βότανο Μπακόπα (Bacopa monnieri) έχει χρησιμοποιηθεί σε παραδοσιακές λαϊκές θεραπείες για μακροζωία και γνωστική ενίσχυση. Αναπτύσσεται σε ελώδεις περιοχές σε διάφορες ηπείρους, συμπεριλαμβανομένης της Ασίας και της Νότιας Αμερικής, και είναι ένα ηρεμιστικό ενισχυτικό της γνωστική λειτουργίας.

Θεωρείται νοοτροπικό και χρησιμοποιείται στην αγιουρβεδική ιατρική για τη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας και της μνήμης, την ανακούφιση από το στρες και το άγχος και την ενίσχυση της διάθεσης. Έχει αντικαταθλιπτική και αγχολυτική δράση, μειώνοντας την έκκριση κορτιζόλης και αποκαθιστώντας την ντοπαμίνη και τη σεροτονίνη που εξαντλούνται κατά τη διάρκεια του χρόνιου στρες.

Όταν δόθηκε Μπακόπα σε πειραματόζωα που εκτέθηκαν σε χρόνιο, απρόβλεπτο στρες, αυτά άρχισαν να παράγουν άφθονο BDNF, με αποτέλεσμα τη νευρογένεση και τη νευροπροστασία.⁸ Μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε ως συμπλήρωμα διατροφής, ή να το πάρετε σε σκόνη και να το προσθέσετε σε ροφήματα.

5. Ασκηθείτε.

Η εξαντλητική, βαρετή, επαναλαμβανόμενη άσκηση αυξάνει τον BDNF, αλλά το ίδιο ισχύει και για την κίνηση που πραγματικά απολαμβάνετε. Μια μελέτη στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ έδειξε ότι οι ηλικιωμένες γυναίκες που γυμνάζονταν ήταν βιολογικά τρία χρόνια νεότερες από τις άλλες γυναίκες της μελέτης και είχαν 20% χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης.⁹

Η διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης (HIIT), όπως το σπριντ ή το τρέξιμο σε διάδρομο, παράγει πολύ υψηλότερα επίπεδα BDNF από την άσκηση χαμηλής έντασης, όπως το περπάτημα.¹⁰ Ωστόσο, τόσο το περπάτημα όσο και οι διατάσεις προσφέρουν επίσης σημαντικές βελτιώσεις στα επίπεδα του BDNF.

Το συμπέρασμα είναι να κινείστε, να δραστηριοποιείστε, να περπατάτε, να κάνετε πεζοπορία, να κάνετε διατάσεις και να ασχολείστε με μία έντονη δραστηριότητα για λίγα λεπτά κάθε μέρα. Με αυτόν τον τρόπο, θα προστατεύσετε τον εγκέφαλό σας για το υπόλοιπο της ζωής σας.

Η αγαπημένη μου άσκηση είναι η πεζοπορία - έχουμε πολλά μονοπάτια πεζοπορίας εκεί που ζούμε. Μου αρέσει να κάνω μικρές έντονες εκρήξεις ταχύτερου περπατήματος ή/και τζόκινγκ, για 100 βήματα περίπου. Αυτά είναι αρκετά για να αυξήσω τους καρδιακούς μου παλμούς, ώστε να έχω το πλεονέκτημα ενός μίνι πρωτοκόλλου άσκησης HIIT.

6. Βρείτε χρόνο για διαλογισμό

Στη Δύση, θεωρούμε τον διαλογισμό ως μια πρακτική χαλάρωσης που χρησιμοποιείται κυρίως για αποσυμπίεση. Πράγματι, έχει αυτά τα οφέλη, αλλά έχει και άλλα. Το να βλέπουμε τον διαλογισμό μόνο ως αγχολυτικό είναι σαν να σκεφτόμαστε ότι το μοναδικό όφελος του τζόκινγκ είναι να μάθουμε πώς να πηγαίνουμε πιο γρήγορα σε διάφορα μέρη.

Σκεφτείτε τον διαλογισμό ως εξάσκηση των μυών του εγκεφάλου. Γυμνάζουμε κάθε άλλο μέρος του σώματός μας μέσω της κίνησης. Γυμνάζουμε τον εγκέφαλο μέσω της ακινησίας, και ο διαλογισμός είναι το ισοδύναμο του HIIT για το μυαλό. Το καλύτερο από όλα, αυξάνει την παραγωγή του BDNF περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη άσκηση.

Ακόμα και μεταξύ των ασθενών με Αλτσχάιμερ, η νόσος εξελίσσεται πιο αργά σε εκείνους που κάνουν διαλογισμό, πιθανότατα λόγω της αυξημένης παραγωγής BDNF.

Ο Ντέιβιντ Περλμάτερ, ιατρός, και εγώ καταλήξαμε σε αυτό το συμπέρασμα, για το οποίο γράψαμε στο βιβλίο μας Power Up Your Brain: «Ο διαλογισμός βοηθά να επισκεφθούμε το πολύπλοκο περιβάλλον του εσωτερικού νου καθώς και το συμπαντικό ενεργειακό πεδίο. Και, όπως είναι φυσικό, αυτό μπορεί να είναι το πιο ισχυρό διεγερτικό για την παραγωγή του BDNF». 

7. Διεγείρετε τον εγκέφαλό σας

Φαίνεται να υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ του μορφωτικού επιπέδου και του κινδύνου εμφάνισης Αλτσχάιμερ: όσο υψηλότερο είναι το μορφωτικό σας επίπεδο, τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος. Η νόσος του Αλτσχάιμερ αρχίζει συνήθως 20-30 χρόνια πριν διαγνωστείτε και η πρόληψη πρέπει να ξεκινήσει επίσης δεκαετίες νωρίτερα.

Η λήψη μιας καθημερινής δόσης DHA είναι μια από τις καλύτερες επενδύσεις που μπορείτε να κάνετε. Αλλά μπορείτε επίσης να αναζητήσετε την πνευματική διέγερση -ιδιαίτερα σημαντικό τώρα που αναθέτουμε τον εγκέφαλό μας στις ψηφιακές συσκευές μας.

Για παράδειγμα, δεν χρησιμοποιούμε πλέον χάρτες (έχουμε GPS) και δεν χρειάζεται να θυμόμαστε τηλεφωνικούς αριθμούς ή οδηγίες. Για να αντικαταστήσουμε αυτές τις καθημερινές «προπονήσεις» του εγκεφάλου, πρέπει να βρούμε τρόπους να γυμνάζουμε τον εγκέφαλό μας όπως γυμνάζουμε το σώμα μας.

Κρατήστε τον εγκέφαλό σας ενεργό αναζητώντας νέες εμπειρίες, μαθαίνοντας νέες δεξιότητες, παραμένοντας περίεργοι και ασχολούμενοι με εργασίες που περιλαμβάνουν επίλυση προβλημάτων.

Τι είναι ο Nrf2;

Ο μεταγραφικός παράγοντας Nrf2, ή πυρηνικός παράγοντας ερυθροειδούς 2 που σχετίζεται με τον παράγοντα 2, είναι ο κύριος ρυθμιστής του οργανισμού για τη γήρανση και την αποτοξίνωση. Ο Nrf2 μπορεί να προστατεύσει κάθε όργανο του σώματος και κάθε είδος ιστού από τον καρκίνο, τις καρδιακές παθήσεις, την άνοια και τις αυτοάνοσες παθήσεις. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά κυτταρικά αμυντικά συστήματα, σχεδιασμένο να εξαλείφει τις ελεύθερες ρίζες και το οξειδωτικό στρες που παράγονται από τις τοξίνες και τα καρκινογόνα.

Πώς να αναπτύξετε έναν νέο εγκέφαλο

Το πρόγραμμά μου Grow a New Brain περιλαμβάνει βασικές ενέργειες για την αποτοξίνωση και την αναβάθμιση του εγκεφάλου. Ακολουθούν οι βασικές συμβουλές.

• Αλλάξτε την καθιερωμένη δυτική διατροφή σας και προτιμήστε βιολογική διατροφή.
• Αποφύγετε ή μειώστε σημαντικά την κατανάλωση κόκκινου κρέατος, γαλακτοκομικών, αβγών και ζάχαρης.
• Πάρτε ζωτικά θρεπτικά συστατικά από φυτά που ενεργοποιούν το μονοπάτι Nrf2, καταναλώνοντας φύτρα μπρόκολου, καφέ, βατόμουρα και πράσινο τσάι.
• Μην τρώτε κατά τη διάρκεια της νύχτας, περιορίστε το φαγητό σε ένα παράθυρο έξι έως οκτώ ωρών και αποφύγετε τα τρόφιμα που περιέχουν ζάχαρη.
• Αποτοξινωθείτε αποκλείοντας το πρόχειρο φαγητό, τα τρόφιμα που περιέχουν συστατικά που δεν μπορείτε να προφέρετε, τα ζαχαρούχα τρόφιμα και ποτά και τα τεχνητά χρώματα και συντηρητικά.
• Αποτοξινώστε το σώμα σας αποκλείοντας τα γαλακτοκομικά, το αλκοόλ, τα υδρογονωμένα έλαια, τη ζάχαρη, τη γλουτένη και τον καφέ για 10 ημέρες.
• Πάρτε συγκεκριμένα συμπληρώματα διατροφής (βλ. παρακάτω).
• Προστατέψτε τον εγκέφαλό σας μέσω απλών δραστηριοτήτων: άσκηση, μείωση του στρες, διαλογισμός και πνευματικές προκλήσεις.

Συμπληρώματα διατροφής που ενισχύουν τον εγκέφαλο

Αυτά είναι τα συμπληρώματα διατροφής που προτείνω κατά τη διάρκεια και μετά το πρόγραμμα Grow a New Brain.

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος

• DHA: 2,000mg καθημερινά το βράδυ.
• Βιταμίνες του συμπλέγματος B: καθημερινά, το πρωί.
• Ελαιόλαδο: έξτρα παρθένο, βιολογικό, χρησιμοποιείστε το ελεύθερα σε σαλάτες και άλλα λαχανικά.
• Άλφα λιποϊκό οξύ: 600mg καθημερινά, 30 λεπτά πριν το δείπνο ή με άδειο στομάχι πριν τον ύπνο.
• Ελαιο MCT και λάδι καρύδας: 1 κουταλιά της σούπας καθημερινά το πρωί.
• Μπρόκολο: 20 grams (a small bunch) καθημερινά σε σαλάτα. Μασήστε καλά. Τρώτε για τέσσερις ή πέντε μέρες, με διακοπή δύο ημερών και ξαν’α επανάληψη.
• Κουρκουμίνη (από εκχύλισμα κουρκουμά): κάψουλα 250mg πρωί και βράδυ με ή χωρίς φαγητό.
• Pterostilbene: 50 mg πρωί και βράδυ, με ή χωρίς φαγητό.
• Λιποσωμική γλουταθειόνη: 1.000mg πρωί και βράδυ, με άδειο στομάχι.
• N-ακετυλο-κυστεΐνη: 600mg το βράδυ με φαγητό.
• Κιτρικό μαγνήσιο: 2,000mg το βράδυ πριν το φαγητό.
• Ψευδάργυρο: 50mg το βράδυ, με ή χωρίς φαγητό.
• 5-HTP: 100 - 200 mg το βράδυ με φαγητό.
• Προβιοτικά S. boulardii.

Μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος

• Πολυβιταμίνη με σύμπλεγμα βιταμινών B: καθημερινά το πρωί, με ή χωρίς φαγητό.
• Βιταμίνη D3: 10,000 IU καθημερινά το πρωί με φαγητό.
• DHA: 2,000 mg καθημερινά.
• Μπρόκολο: 20 grams καθημερινά, τέσσερις ή πέντε μέρες, μία φορά τον μήνα.
• Προβιοτικά S. boulardii: καθημερινά, με ή χωρίς φαγητό.

Απόσπασμα από το βιβλίο Grow a New Brain: How Spirit and Power Plants Can Protect and Upgrade Your Brain του Alberto Villoldo (Hay House, 2024)

Βιβλιογραφία

1. NIH National Institute on Aging, “What Is Dementia? Symptoms, Types, and Diagnosis,” Dec 8, 2022, nia.nih.gov
2. Anticancer Res, 2017; 37(8): 3983–3990
3. J Expo Sci Environ Epidemiol, 2011; 21(1): 5–9
4. Alzheimers Dement, 2009; 5(4): P84
5. Arch Neurol, 2003; 60(7): 940–6
6. Eur J Integr Med, 2023; 61: 102264
7. PLoS One, 2010; 5(9): e12244
8. Neurochem Res, 2016; 41(11): 3083–3094
9. JAMA, 2004; 292(12): 1454–61
10. Environ Health Prev Med, 2017; 22(1): 27.

Πρόσφατα, δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από την Κ. «Είμαι έτοιμη να κάνω μια αλλαγή - και θέλω να ξεκινήσω με το να χάσω αυτά τα περιττά κιλά που κουβαλάω», είπε.
Το ακούω αυτό τόσο συχνά από γυναίκες, ειδικά στην αρχή ενός νέου έτους. Η αρχή μιας νέας χρονιάς μοιάζει με ευκαιρία για αλλαγή. Ακούω καθημερινά από γυναίκες που είναι έτοιμες να δεσμευτούν να είναι όσο το δυνατόν πιο υγιείς και συνειδητοποιούν πόσο συνδεδεμένη είναι η διατήρηση ενός υγιούς βάρους με τη συνολική υγεία.
Μου αρέσει που αυτές οι γυναίκες είναι έτοιμες για αλλαγή- είναι το πρώτο βήμα προς την υγιή απώλεια βάρους. Αλλά όπως πιθανώς γνωρίζετε, η απώλεια επίμονων κιλών δεν είναι ποτέ εύκολη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι αποφάσεις για «απώλεια βάρους» που παίρνονται στην αρχή του έτους σπάνια τηρούνται.
Δεν είναι τόσο απλό όσο το να αποφασίσεις να το κάνεις. Υπάρχουν τόσοι πολλοί παράγοντες που παίζουν ρόλο, είτε παλεύατε με το βάρος σας σε όλη σας τη ζωή είτε, όπως η K., είδατε τα κιλά να ανεβαίνουν τα τελευταία χρόνια.
Εξακολουθεί να υπάρχει μια κοινή λανθασμένη αντίληψη ότι αν απλά τρώτε λιγότερο και ασκείστε περισσότερο, αυτά τα κιλά θα φύγουν. Αλλά αυτό δεν ισχύει για πολλές γυναίκες.
Η αύξηση του βάρους είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων: ορμονικές ανισορροπίες, συναισθηματικά τραύματα, μεταβολισμός, τοξίνες και πολλά άλλα. Πρέπει να λάβουμε υπόψη όλα αυτά τα ζητήματα όταν καθορίζουμε τον βέλτιστο τρόπο αντιμετώπισης της απώλειας βάρους.
Αρχικά, υπάρχουν πολλές αλλαγές στη διατροφή και τον τρόπο ζωής -μερικές πολύ μικρές και εύκολες στην εφαρμογή- που μπορούν να ενισχύσουν την απώλεια βάρους.
Οι πέντε συμβουλές που ακολουθούν θα σας βοηθήσουν να μεταμορφώσετε όχι μόνο το βάρος σας αλλά και ολόκληρη τη ζωή σας. Η απώλεια βάρους μπορεί να είναι το σημείο από το οποίο ξεκινάτε, αλλά ο συνολικός στόχος είναι να αλλάξετε τη ζωή σας ώστε να είστε όσο το δυνατόν πιο ευτυχισμένοι και υγιείς.

1. Ασκηθείτε πιο έξυπνα, όχι πιο σκληρά
Η άσκηση είναι σημαντική όταν προσπαθείτε να χάσετε βάρος, αλλά να κάτι που ίσως δεν έχετε σκεφτεί: μπορεί να γυμνάζεστε περισσότερο από όσο χρειάζεται.
Η διαλειμματική προπόνηση, ή οι σύντομες έντονες ασκήσεις που εναλλάσσονται με περιόδους ξεκούρασης, έχει αποδειχθεί ότι βοηθούν το σώμα σας να συνεχίσει να καίει λίπος πολύ μετά το τέλος της προπόνησής σας. Στην πραγματικότητα, ερευνητές που εξέτασαν σχεδόν 150 μελέτες διαπίστωσαν ότι εφόσον δαπανήθηκε η ίδια ενέργεια, η απώλεια βάρους και λίπους ήταν η ίδια είτε με εκτεταμένη αερόβια άσκηση είτε με διαλειμματική προπόνηση υψηλής έντασης (High-Intensity Interval Training ή ΗΙΙΤ).¹
Δεν είναι αυτά καλά νέα; Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να βρίσκετε μια ώρα ή περισσότερο κάθε μέρα για να κάνετε τη διαφορά στην απώλεια βάρους σας - μόλις 20 έως 40 λεπτά διαλειμματικής προπόνησης τρεις ή τέσσερις φορές την εβδομάδα είναι αρκετά. 

2. Επιλέξτε μια δίαιτα που ενισχύει τον μεταβολισμό
Ο μεταβολισμός είναι κάτι που δεν μπορούμε να έχουμε πλήρη έλεγχο. Τα γονίδια παίζουν ρόλο - δηλαδή μπορεί να έχετε από τη φύση σας πιο αργό μεταβολισμό. Ωστόσο υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να είστε σίγουροι ότι ο μεταβολισμός σας λειτουργεί όσο πιο αποτελεσματικά μπορεί.
Διερευνήστε τυχόν καταστάσεις που μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τον μεταβολισμό σας. Ο ένοχος θα μπορούσε να είναι ανισορροπία του θυρεοειδούς, αυτοάνοσα νοσήματα, φλεγμονές, σύνδρομο διαρρέοντος εντέρου ή άλλες πεπτικές διαταραχές, ορμονικές ανισορροπίες, συστηματική υπερανάπτυξη ζυμομυκήτων κ.α.
Αν κάποιος από αυτούς τους παράγοντες σας επηρεάζει (πολλοί άνθρωποι τους έχουν χωρίς να το γνωρίζουν), η απώλεια βάρους μπορεί να φαίνεται σχεδόν αδύνατη. Ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσετε αυτά τα ζητήματα είναι να τα εντοπίσετε πρώτα. Μπορεί να χρειαστείτε τη βοήθεια ενός εξειδικευμένου επαγγελματία υγείας.
Στη συνέχεια, δώστε ιδιαίτερη προσοχή στη διατροφή σας. Αποφύγετε τροφές που είναι βέβαιο ότι διαταράσσουν τη μεταβολική σας λειτουργία, όπως αυτές που αναφέρονται παρακάτω.

Επεξεργασμένες τροφές
Ένας από τους λόγους για τους οποίους η παχυσαρκία αποτελεί σοβαρό πρόβλημα στον δυτικό κόσμο είναι η εύκολη πρόσβαση και το χαμηλό κόστος των εξαιρετικά επεξεργασμένων τροφίμων. Όταν τρώμε με μεγάλη ευκολία τροφές με πολλή ζάχαρη, το σώμα μας λαχταράει ακόμα περισσότερα - είμαστε βιολογικά προγραμματισμένοι με αυτόν τον τρόπο. Όμως η έλλειψη υγιεινών θρεπτικών συστατικών σε αυτά τα προϊόντα σημαίνει ότι συχνά υποφέρουμε από ελλείψεις βιταμινών και μετάλλων, αν τρώμε πάρα πολλές από αυτές τις τροφές αντί για αληθινά, πλήρη τρόφιμα.
Αν σε ένα τρόφιμο ο κατάλογος των συστατικών είναι πολύ μακρύς ή περιέχει λέξεις που δεν μπορείτε να προφέρετε, είναι καλύτερο να το αφήσετε κάτω και να προχωρήσετε παρακάτω. Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, οι άπαχες πρωτεΐνες και τα υγιεινά λιπαρά είναι πολύ καλύτερη επιλογή. Αποφύγετε όλα τα fast food - αυτή η αλλαγή και μόνο μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.

Προστιθέμενη ζάχαρη
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, το λίπος δαιμονοποιήθηκε και οι κατασκευαστές στράφηκαν στη ζάχαρη για να αντισταθμίσουν την έλλειψη γεύσης στα τρόφιμα με χαμηλά λιπαρά. Γνωρίζατε ότι οι έρευνες που χρηματοδοτήθηκαν από τη βιομηχανία ζάχαρης πυροδότησαν τον πόλεμο κατά του λίπους; Οι πιο πρόσφατες πληροφορίες έχουν αποδείξει σαφώς ότι ορισμένα λίπη είναι ευεργετικά για την υγεία σας - και τα πρόσθετα σάκχαρα είναι ακριβώς το αντίθετο.
Είναι τόσο δύσκολο να αποφύγετε την πρόσθετη ζάχαρη επειδή εμφανίζεται παντού. Και για να το κάνετε ακόμα πιο μπερδεμένο, υπάρχουν πολλές ονομασίες γι' αυτήν, οπότε δεν μπορείτε να ψάχνετε μόνο για ένα πράγμα όταν διαβάζετε τις ετικέτες.
Σιρόπι καλαμποκιού με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη, δεξτρόζη, μαλτοδεξτρίνη, φρουκτόζη, συμπύκνωμα χυμού, σιρόπι ζαχαροκάλαμου - όλα είναι πρόσθετη ζάχαρη. Ρίξτε μια προσεκτική ματιά στις ετικέτες των τροφίμων που μπορεί να θεωρείτε ότι είναι υγιεινά, όπως οι μπάρες πρωτεΐνης, οι μπάρες δημητριακών, τα επιδόρπια γιαουρτιού, ακόμη και το ψωμί. Μπορεί να σοκαριστείτε όταν ανακαλύψετε πόση ακριβώς πρόσθετη ζάχαρη υπάρχει στα τρόφιμα που τρώτε καθημερινά.
Οι έρευνες τεκμηριώνουν τον αντίκτυπο της ζάχαρης στην παχυσαρκία,² στον διαβήτη,³ στην καρδιαγγειακή υγεία⁴ και σε άλλες χρόνιες παθήσεις. Η κατανάλωση προστιθέμενων σακχάρων στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο υπερβαίνει κατά πολύ τα ανώτερα όρια που συνιστώνται από τους οργανισμούς υγείας, οπότε δεν είναι περίεργο που βλέπουμε τόσα πολλά προβλήματα υγείας να αυξάνονται.
Τα φυσικά γλυκά τρόφιμα, όπως τα φρούτα, είναι ένας πολύ καλύτερος τρόπος για να ικανοποιήσετε τη ανάγκη σας για γλυκό. Αν πρέπει να προσθέσετε γλυκαντικό, χρησιμοποιήστε φυσικές επιλογές όπως η στέβια ή το ακατέργαστο μέλι -με μέτρο.

Επεξεργασμένα δημητριακά
Σίγουρα έχετε ακούσει για τις αλλεργίες και την ευαισθησία στη γλουτένη.. Η γλουτένη είναι μία από τις κύριες ενώσεις στα επεξεργασμένα δημητριακά και μπορεί να προκαλέσει μεγάλα προβλήματα στον μεταβολισμό. Η γλουτένη μπορεί να κρύβεται πίσω από τη χρόνια φλεγμονή, οδηγώντας σε πλήθος δυσάρεστων συμπτωμάτων, όπως πόνο στις αρθρώσεις και αύξηση του σωματικού βάρους.
Άλλες ενώσεις, όπως το άμυλο και το φυτικό οξύ, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον μεταβολισμό. Το άμυλο μετατρέπεται γρήγορα σε ζάχαρη, η οποία μπορεί να προκαλέσει χάος στα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, και το φυτικό οξύ εμποδίζει την απορρόφηση των μετάλλων όταν δεσμεύεται σε αυτά.
Αν δεν είστε έτοιμοι για μια δίαιτα χωρίς σιτηρά, σκεφτείτε να επιμείνετε σε σπόρους που έχουν βλαστήσει ή έχουν υποστεί ζύμωση. Για το μαγείρεμα, δοκιμάστε να χρησιμοποιήσετε αλεύρι αμυγδάλου ή καρύδας, τα οποία είναι πολύ πιο υγιεινά για το μεταβολισμό σας.

Ανθυγιεινά έλαια
Μην υιοθετείτε τη φιλοσοφία «το λίπος είναι κακό». Το σώμα σας χρειάζεται το λίπος για να είναι υγιές. Αλλά μην ξεγελιέστε και μην νομίζετε ότι όλα τα λίπη είναι ίδιας αξίας. Τα φυτικά έλαια και τα σπορέλαια, όπως το έλαιο κανόλα, που βρίσκονται σε επεξεργασμένα τρόφιμα, απλώς επιβραδύνουν την καύση του λίπους.
Όταν μαγειρεύετε, αντικαταστήστε αυτά τα έλαια με λάδι καρύδας ή βούτυρο. Κάθε φορά που έχετε ανάγκη από βούτυρο, βεβαιωθείτε ότι χρησιμοποιείτε το πραγματικό αντί για μαργαρίνη ή άλλα υποκατάστατα.
Δείτε παρακάτω περισσότερες διατροφικές συμβουλές για έναν υγιή μεταβολισμό.

3. Συμπληρώματα ειδικά για απώλεια λίπους
Επειδή είναι τόσο πολύ δύσκολο να πάρετε όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεστε μόνο από τις τροφές, συχνά προτείνω συμπληρώματα που αντιμετωπίζουν το συγκεκριμένο πρόβλημά σας. Για τη συνολική γενική υγεία, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της ισορροπίας των ορμονών ώστε να μπορείτε να χάσετε βάρος, συνιστώ σε όλες τις γυναίκες να λαμβάνουν καθημερινά μια υψηλής ποιότητας πολυβιταμίνη. Όταν ο στόχος σας είναι η απώλεια λίπους, τα ακόλουθα συμπληρώματα μπορούν επίσης να βοηθήσουν.

Ιχθυέλαιο
Τα συμπληρώματα ιχθυελαίου είναι μια εξαιρετική πηγή EPA και DHA, ωμέγα-3 λιπαρών οξέων που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της φλεγμονής και να εξισορροπήσουν τις μεταβολικές αλλαγές που σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Προτεινόμενη δοσολογία: EPA και DHA: 1.000-2.000 mg/ημέρα.

Βιταμίνη D
Η βιταμίνη D συμβάλλει στη διατήρηση της ισορροπίας των ορμονών, ώστε να μπορείτε να χάσετε το περιττό λίπος. Είναι δύσκολο να τρώτε αρκετές τροφές πλούσιες σε βιταμίνη D ή να λαμβάνετε αρκετό ηλιακό φως ώστε το σώμα σας να παράγει όση βιταμίνη D χρειάζεστε. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο συνιστώ ένα καθημερινό συμπλήρωμα βιταμίνης D3 για τους περισσότερους ανθρώπους.
Προτεινόμενη δοσολογία: 2.000 IU/ημέρα.

Σκόνη πρωτεΐνης
Η πρωτεΐνη είναι το κλειδί για την ενίσχυση του μεταβολισμού και την οικοδόμηση άπαχων μυών. Εάν δεν τρώτε κρέας ή δυσκολεύεστε να πάρετε αρκετή πρωτεΐνη με τα γεύματά σας, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε σκόνη πρωτεΐνης για να διασφαλίσετε ότι λαμβάνετε αρκετή για να υποστηρίξετε την απώλεια λίπους.
Μπορείτε να την προσθέσετε σε smoothies, να τη χρησιμοποιήσετε στο μαγείρεμα ή να την αναμείξετε με νερό για μια γρήγορη ενεργειακή ώθηση. Πολλές από τις σκόνες που διατίθενται στα σούπερ μάρκετ ή τα φαρμακεία είναι υπερβολικά επεξεργασμένες ή περιέχουν τεχνητά γλυκαντικά, οπότε προσέξτε να βρείτε μια σκόνη υψηλής ποιότητας που δεν θα σαμποτάρει τα αποτελέσματά σας.
Μια άλλη επιλογή, αν δεν τρώτε κρέας, είναι να συνδυάζετε φυτικές τροφές με τρόπο που να σας παρέχει όλα τα απαραίτητα αμινοξέα (δηλαδή τα δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών).
Προτεινόμενη δοσολογία: Ακολουθήστε τις οδηγίες της ετικέτας.

Προβιοτικά
Η υγεία του εντέρου σας είναι σημαντική για την ικανότητά σας να χάσετε βάρος, και ένα υψηλής ποιότητας προβιοτικό μπορεί να υποστηρίξει την πέψη και να εξισορροπήσει τη χλωρίδα στο έντερό σας. Έρευνες έχουν δείξει ότι ορισμένα στελέχη προβιοτικών μπορούν να επηρεάσουν τον ενεργειακό μεταβολισμό και μπορούν να συσχετιστούν με τη μείωση τόσο του βάρους όσο και του δείκτη μάζας σώματος.⁵
Προτεινόμενη δοσολογία: Ακολουθήστε τις οδηγίες της ετικέτας.

4. Τρώτε με τρόπο που να λειτουργεί για το μοναδικό σας προφίλ
Υπάρχουν αμέτρητα προγράμματα διατροφής για να διαλέξετε- πώς υποτίθεται ότι θα ξέρετε ποιο είναι το καλύτερο; Να θυμάστε ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και δεν υπάρχει πρόγραμμα διατροφής που να λειτουργεί για όλους.
Επίσης, οποιαδήποτε βραχυπρόθεσμη «δίαιτα» θα φέρει βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. Αυτό που πραγματικά πρέπει να κάνετε είναι να βρείτε υγιεινά διατροφικά πρότυπα που θα λειτουργήσουν για εσάς μακροπρόθεσμα.
Προτρέπω να συμπληρώσετε ένα τεστ γενετικού προφίλ, ώστε να ανακαλύψετε ακριβώς ποιος τύπος μακροπρόθεσμου διατροφικού προγράμματος είναι κατάλληλος για εσάς.
Κάθε υγιεινή διατροφή περιλαμβάνει βιολογικά πλήρη τρόφιμα και αποφεύγει τις επεξεργασμένες τροφές. Αλλά τα γονίδιά σας μπορεί να υπαγορεύουν την αποφυγή συγκεκριμένων πραγμάτων για να διατηρήσετε το βάρος σας σε φυσιολογικά επίπεδα. Όταν τρώτε λαμβάνοντας υπόψη τη γενετική σας πληροφορία, αντί για να την καταπολεμάτε, η απώλεια βάρους γίνεται πολύ πιο ομαλά.

 5. Δοκιμάστε διαλειμματική νηστεία
Η διαλειμματική νηστεία μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική στην ενίσχυση του μεταβολισμού και στην απώλεια αυτών των κιλών.
Η διαλειμματική νηστεία προτείνει τη λήψη τροφής μέσα σε ένα συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο και στη συνέχεια νηστεία για συγκεκριμένο αριθμό ωρών κάθε μέρα. Συχνά αυτό σημαίνει ότι παραλείπετε είτε το πρωινό είτε το βραδινό, αφού θα θέλετε να συμπεριλάβετε στη νηστεία σας και τον χρόνο που κοιμάστε.
Η νηστεία βοηθά επίσης στην παραγωγή ορμονών, στη μείωση των φλεγμονών, στην υγεία της καρδιάς και στην πέψη.

Διατηρήστε τις νέες σας συνήθειες
Είναι απολύτως εφικτό να ξεκινήσετε το νέο έτος με γρήγορη απώλεια βάρους -και να το διατηρήσετε- όταν έχετε δεσμευτεί να κάνετε τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Όλα εξαρτώνται από τη νοοτροπία σας και την επιθυμία σας να μεταμορφώσετε τη ζωή σας μια για πάντα.
Το θετικό είναι ότι μόλις αποκτήσετε αυτές τις πιο υγιεινές συνήθειες, μπορείτε να παρεκκλίνετε ελαφρώς από αυτές για λίγο, αρκεί να επανέλθετε αμέσως. Όταν κάνετε υγιεινές επιλογές το 90% του χρόνου, έχετε λίγο περιθώριο για το υπόλοιπο 10%.
Η Κ. αποφάσισε να δοκιμάσει μερικές από τις αλλαγές που πρότεινα και ήδη βλέπει αποτελέσματα. Κάντε την επιλογή για τον εαυτό σας τώρα και ξεκινήστε το δικό σας ταξίδι απώλειας βάρους και μεταμόρφωσης.

5 συμβουλές άσκησης
Αυτές οι απλές συμβουλές μπορούν να σας βοηθήσουν να κάνετε την άσκηση μέρος της ζωής σας.

Προγραμματίστε τις προπονήσεις σας. Η αντιμετώπισή τους σαν οποιοδήποτε άλλο ραντεβού μπορεί να σας βοηθήσει να παραμείνετε συγκεντρωμένοι στους στόχους σας.

Αλλάξτε την προπόνηση. Η επανάληψη της ίδιας προπόνησης μέρα με τη μέρα μπορεί να είναι βαρετή, με αποτέλεσμα να είναι λιγότερο πιθανό να την ακολουθήσετε. Οι διαφορετικοί τύποι προπόνησης θα σας βοηθήσουν να επιτύχετε τους στόχους σας. Και μην αγνοείτε την προπόνηση δύναμης.

Κάνετε ασκήσεις σε μικρές δόσεις. Κάντε σύντομες συνεδρίες κατά τη διάρκεια της ημέρας, αν δεν μπορείτε να διαχειριστείτε ένα 30λεπτο σετ ασκήσεων. Δεν χρειάζεστε καν εξοπλισμό - δοκιμάστε να ανεβοκατεβαίνετε τις σκάλες στο κτίριο του γραφείου σας για 10 λεπτά το μεσημέρι.

Να είστε κοινωνικοί. Βρείτε μια ομάδα ανθρώπων που συμπαθείτε και ασκηθείτε μαζί. Η γυμναστική είναι πάντα πιο διασκεδαστική με φίλους.

Κάντε αυτό που σας ευχαριστεί. Πάνω απ' όλα, βρείτε την άσκηση που σας αρέσει να κάνετε. Αναγκάζοντας τον εαυτό σας να κάνει κάτι που μισείτε, προσθέτετε μόνο περισσότερο άγχος στη ζωή σας, και το άγχος μπορεί να δυσκολέψει την απώλεια βάρους.

Μη φοβάστε να κάνετε κάτι διαφορετικό. Η άσκηση δεν χρειάζεται να γίνεται σε γυμναστήριο ή σε ομαδικό μάθημα. Εφόσον κινείστε για τουλάχιστον 10 λεπτά κάθε φορά, μετράει.

Συμβουλές για έναν υγιή μεταβολισμό

Τρώτε αρκετή πρωτεΐνη καλής ποιότητας. Μια ιδανική διατροφή ενσωματώνει πρωτεΐνη σε κάθε γεύμα και σνακ. Στις εξαιρετικές επιλογές περιλαμβάνονται το βιολογικό κρέας, τα αβγά ελευθέρας βοσκής, τα ψάρια άγριας αλιείας, το βιολογικό κοτόπουλο και τα άγρια θηράματα.

Τρώτε υγιεινά λίπη. Δοκιμάστε το αβοκάντο, τους ξηρούς καρπούς, το ελαιόλαδο και την καρύδα (σε πολλές μορφές: γάλα, λάδι και αλεύρι).

Προσθέστε σπόρους που έχουν βλαστήσει. Ο λιναρόσπορος, οι σπόροι κάνναβης και οι σπόροι τσία είναι όλες εξαιρετικές επιλογές γεμάτες με φυτικές ίνες που υποστηρίζουν την απώλεια λίπους.

Καταναλώστε τροφές διαφορετικών χρωμάτων. Καταναλώστε ένα ευρύ φάσμα πολύχρωμων, γεμάτων θρεπτικά συστατικά λαχανικών. Δεν μπορείτε να χάσετε βάρος αν επικεντρωθείτε στις θερμίδες χωρίς να βεβαιωθείτε ότι το σώμα σας λαμβάνει τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται.

Πίνετε περισσότερο τσάι από βότανα. Ένα έως τρία φλιτζάνια την ημέρα μπορεί να βοηθήσουν στην αναζωογόνηση του μεταβολισμού σας. Το πράσινο τσάι είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικό λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε κατεχίνες.

Φάτε γκρέιπφρουτ. Όχι, δεν εννοώ να τρώτε μόνο γκρέιπφρουτ -μια δίαιτα που είναι πολύ περιορισμένη δεν είναι ο σωστός τρόπος. Αλλά οι έρευνες δείχνουν ότι η κατανάλωση γκρέιπφρουτ μπορεί να βοηθήσει ένα ένζυμο που ονομάζεται AMP-ενεργοποιημένη πρωτεϊνική κινάση (AMPK), το οποίο βοηθά το σώμα να χρησιμοποιήσει τη ζάχαρη. Το γκρέιπφρουτ περιέχει νοοτκατόνη, η οποία έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τη δραστηριότητα της AMPK.⁶

Μείνετε ενυδατωμένοι. Η κατανάλωση άφθονου νερού είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να παραμείνετε σε καλό δρόμο. Θα ξεπλύνετε τις τοξίνες και θα διατηρήσετε το μεταβολισμό σας σε καλή κατάσταση.

Τρώτε στο σπίτι. Αν μαγειρεύετε στο σπίτι τις περισσότερες φορές αντί να τρώτε έξω, μπορείτε να αποφύγετε τις τροφές που καταστρέφουν το μεταβολισμό σας.

Προετοιμάστε υγιεινά σνακ. Έχετε μαζί σας πρόχειρα κομμένα λαχανικά ή φρέσκα φρούτα αντί για πατατάκια ή μπισκότα. Με τα κατάλληλα δοχεία, αυτά ταξιδεύουν καλά και μπορούν να σας βοηθήσουν να αποφύγετε τα έτοιμα σνακ.

Απολαύστε το φαγητό σας. Το να τρώτε πιο αργά όχι μόνο σας βοηθάει να αναγνωρίζετε πότε χορτάσατε, αλλά βοηθάει και την πέψη.

Βιβλιογραφικές αναφορές.
1. Obes Rev, 2021; 22(suppl 4): e13256
2. BMJ, 2013; 346: e7492
3. PLoS One, 2013; 8(2): e57873
4. JAMA Intern Med, 2014; 174(4): 516–24
5. Nutrients, 2018; 10(11): 1613
6. Front Pharmacol, 2022: 13: 909280.

Η A. ήρθε σε μένα στις αρχές Νοεμβρίου και μου δήλωσε: «Δεν πρόκειται να επιβιώσω την περίοδο των γιορτών!». Όταν της ζήτησα να μου εξηγήσει, είπε ότι ήταν ήδη εξαντλημένη από την προσπάθεια να βρίσκεται σε ένα εκατομμύριο μέρη ταυτόχρονα.

Έπρεπε να προετοιμαστεί για τις γιορτές, και με μια τεράστια εκτεταμένη οικογένεια και δύο δικά της μικρά παιδιά, είχε πολλά να κάνει: να ψωνίσει δώρα, να διακοσμήσει για την ετήσια συγκέντρωσή τους, να ψήσει και να ετοιμάσει όλα τα αγαπημένα εορταστικά φαγητά και να πάει τα παιδιά της να δουν τον Άγιο Βασίλη στο εμπορικό κέντρο.
Συν τοις άλλοις, είχε μία σημαντική εργασία που έπρεπε να ολοκληρωθεί μέχρι την 1η Ιανουαρίου και έπρεπε να προετοιμαστεί για τον χειμερινό καιρό. Τότε ήρθε η τελευταία σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι - κρυολόγησε και το κρύωμα δεν έλεγε να φύγει.
Αυτό ήταν που την έφερε σε μένα. Είπε ότι απλά δεν μπορούσε να είναι άρρωστη για τους επόμενους δύο μήνες.
Της είπα ότι δεν ήταν τυχαίο που αρρώστησε τώρα, όταν είχε ήδη τόσα πολλά να ανησυχεί. Αυτό συμβαίνει επειδή το στρες και η λειτουργία των επινεφριδίων έχουν τεράστιο αντίκτυπο στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Λειτουργία των επινεφριδίων και ασθένεια
Οι έρευνες δείχνουν ότι στρεσογόνοι παράγοντες όπως το έντονο εργασιακό στρες, το διαζύγιο ή οι δυσκολίες στις σχέσεις και το πένθος, οδηγούν σε μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και αυξημένη ευπάθεια σε ιούς και λοιμώξεις. Και όταν το στρες είναι χρόνιο και η λειτουργία των επινεφριδίων διαταράσσεται, το πρόβλημα μπορεί να γίνει ακόμη χειρότερο.
Κάθε χειμώνα, βλέπω μια πληθώρα πόρων αφιερωμένων στο πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε την ανοσολογική λειτουργία και να αποκρούσουμε τους ιούς. Αλλά ένα πράγμα που δεν βλέπω να αναφέρεται ποτέ αρκετά είναι το πώς να υποστηρίζουμε την υγεία των επινεφριδίων.
Η κόπωση (δυσλειτουργία) των επινεφριδίων είναι, κατά την εμπειρία μου, ένας από τους πιο συνηθισμένους λόγους αποδυνάμωσης του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ένα πρόβλημα του ανοσοποιητικού συστήματος που σχετίζεται με την κόπωση των επινεφριδίων μπορεί να σημαίνει πιο συχνές ιώσεις και λοιμώξεις και δυσκολότερη ανάκαμψη από αυτές. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης κάποιων χρόνιων ασθενειών.
Επιπλέον, αν η κόπωση των επινεφριδίων παρεμβαίνει στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, είναι βέβαιο ότι και άλλοι τομείς της υγείας σας, συμπεριλαμβανομένης της ορμονικής ισορροπίας, της ρύθμισης της διάθεσης και του μεταβολισμού, είναι εκτός ελέγχου.

Κορτιζόλη: ο παίκτης-κλειδί
Γνωρίζουμε ότι τα επινεφρίδια είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ορμονών που σχετίζονται με την αντίδραση στο στρες. Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η κορτιζόλη, που συχνά αναφέρεται ως «ορμόνη του στρες».
Τα επίπεδα κορτιζόλης όταν είναι πολύ υψηλά ή πολύ χαμηλά αποτελούν σημαντική ένδειξη ότι υπάρχει δυσλειτουργία των επινεφριδίων. Και όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι εκτός ισορροπίας και η λειτουργία των επινεφριδίων είναι διαταραγμένη, υποφέρει και το ανοσοποιητικό σύστημα.
Δεδομένου ότι συχνά αποκαλούμε την κορτιζόλη «ορμόνη του στρες», μπορεί εύκολα να σκεφτούμε ότι δεν επηρεάζει άλλους τομείς της υγείας μας. Όμως αυτό δεν είναι αλήθεια.
Η κορτιζόλη είναι ζωτικής σημασίας για τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ας ρίξουμε μια βασική ματιά στο πώς λειτουργεί το ανοσοποιητικό σύστημα.
Όταν ο οργανισμός ανιχνεύει έναν εισβολέα -το λεγόμενο παθογόνο- το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται για να του επιτεθεί και να μας προστατεύσει από αυτό. Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία φλεγμονής, εν μέρει για να σηματοδοτήσει ότι η άμυνα και η επισκευή είναι απαραίτητες. Η φλεγμονώδης αντίδραση οδηγεί σε αυτά τα κοινά συμπτώματα του κρυολογήματος, όπως η βουλωμένη μύτη ή η καταρροή, ο πονόλαιμος ή ο πυρετός.
Λόγω των πολλών συνδέσεών της με χρόνιες ασθένειες, συχνά θεωρούμε τη φλεγμονή ως κάτι κακό. Στην πραγματικότητα, είναι απαραίτητο στοιχείο μιας υγιούς ανοσολογικής απόκρισης. Όμως δεν μπορεί να αφεθεί ανεξέλεγκτη - κάτι πρέπει να τη ρυθμίζει για να μην γίνει υπερβολική, υπερδραστήρια ή χρόνια.
Αυτή είναι μία από τις εργασίες της κορτιζόλης. Όταν έχετε υγιή λειτουργία των επινεφριδίων, ισορροπημένα επίπεδα κορτιζόλης και ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα, η κορτιζόλη συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονής και στη διατήρηση των επιπέδων υπό έλεγχο κατά τη διάρκεια μιας ανοσολογικής αντίδρασης χωρίς να την εξαλείφει εντελώς.
Τα πολύ χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης οδηγούν σε υπολειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και σε ανεπαρκή φλεγμονή για την προστασία μας από ιούς, λοιμώξεις και άλλα παθογόνα. Όταν είναι πολύ υψηλά, οδηγούν σε ένα υπερδραστήριο ανοσοποιητικό σύστημα και σε υπερβολική φλεγμονή (η οποία μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όπως τα αυτοάνοσα και οι αλλεργίες). Φυσικά, καμία από τις δύο καταστάσεις δεν είναι καλή.
Συνήθως, στα πρώιμα στάδια της κόπωσης των επινεφριδίων, το σύστημα αντίδρασης στο στρες είναι πολύ απασχολημένο (όπως ακριβώς και εμείς). Τα επινεφρίδιά μας εργάζονται υπερωρίες για να καταπολεμήσουν ένα μεγάλο φορτίο στρεσογόνων παραγόντων, από το συναισθηματικό έως το σωματικό και το περιβαλλοντικό στρες, και αυτό περιλαμβάνει την παραγωγή υπερβολικής κορτιζόλης.
Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι πολύ υψηλά, η φλεγμονή μειώνεται υπερβολικά και το ανοσοποιητικό σύστημα καταστέλλεται σε σημείο που δεν λειτουργεί πραγματικά σωστά.
Βασικά, όταν αντιμετωπίζουμε άγχος, η κορτιζόλη και η υπόλοιπη ορμονική μας ομάδα σκέφτονται: Κάτι πραγματικά σοβαρό συμβαίνει και χρειαζόμαστε όλες μας τις δυνάμεις. Ας μετακινήσουμε μερικούς από τους πόρους μας μακριά από το ανοσοποιητικό σύστημα (και το πεπτικό σύστημα και το αναπαραγωγικό σύστημα) για λίγο, ενώ θα φροντίσουμε αυτό το πρόβλημα.
Αυτό μπορεί να φαίνεται λογικό, αλλά όταν το υψηλό στρες γίνεται χρόνιο και οι στρεσογόνοι παράγοντες είναι διαρκώς παρόντες αντί να αντιμετωπίζονται και να εξαφανίζονται, οι ορμόνες του στρες δεν έχουν την ευκαιρία να επαναφέρουν τα πάντα στο φυσιολογικό. Με όλους τους σύγχρονους στρεσογόνους παράγοντες που αντιμετωπίζουμε, είναι σύνηθες τα επίπεδα κορτιζόλης να παραμένουν υψηλά, πράγμα που σημαίνει ότι η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος παραμένει χαμηλή.
Αυτό μας κάνει πιο ευάλωτους στα κρυολογήματα, τη γρίπη και τις βακτηριακές λοιμώξεις. Βοηθά επίσης να εξηγηθεί γιατί συχνά αρρωσταίνουμε στις «χειρότερες» στιγμές: το ίδιο το στρες μας κάνει πιο ευάλωτους στις ασθένειες.
Τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης μπορούν επίσης να μας δυσκολέψουν να ανακάμψουμε από ιούς και λοιμώξεις. Ακριβώς όπως η A., οι ασθενείς μου συχνά μου λένε ότι τα κρυολογήματά τους φαίνεται να παραμένουν για πάντα.

Τι γίνεται με τη χαμηλή κορτιζόλη;
Καθώς η δυσλειτουργία των επινεφριδίων εξελίσσεται, ορισμένα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Ενώ μπορεί κάποτε να παραγόταν υπερβολικά πολλή κορτιζόλη για να καταπολεμήσει τα υψηλά επίπεδα στρες, τα επινεφρίδια και το υπόλοιπο σύστημα αντίδρασης στο στρες μπορεί τώρα να έχουν εξαντληθεί και να μην μπορούν να παράγουν καν την ποσότητα που χρειάζεται.
Γνωρίζουμε ότι τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Επομένως, τα χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης δεν θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανοσοποιητική λειτουργία;
Η απάντηση είναι... κατά κάποιο τρόπο. Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα: Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης πέφτουν πολύ χαμηλά, στην πραγματικότητα αφαιρούμε τον φύλακα που παρακολουθεί τη φλεγμονή κατά τη διάρκεια μιας ανοσολογικής απόκρισης. Βασικά, το ανοσοποιητικό σύστημα και η φλεγμονή αφήνονται να αλωνίζουν.
Όταν τίποτα δεν παρακολουθεί το ανοσοποιητικό σύστημα και αφήνεται στην τύχη του, μπορεί να προκύψουν νέα προβλήματα. Τότε είναι που η φλεγμονή γίνεται και πάλι «εχθρός».
Η φλεγμονή μπορεί να γίνει προβληματική και χρόνια, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες ασθένειες, όπως ινομυαλγία, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, διαταραχές της διάθεσης, παχυσαρκία, αυτοάνοσα νοσήματα (όταν το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα ίδια τα υγιή κύτταρα και τους ιστούς του σώματος) και στην ανάπτυξη αλλεργιών.

Εξαφάνιση του προβλήματος
Η κόπωση των επινεφριδίων είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που βλέπω στο ιατρείο μου, και συχνά συνοδεύεται από συμπτώματα και ανησυχίες που σχετίζονται με την ελαττωματική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Ορισμένοι ασθενείς νιώθουν ότι απλώς αρρωσταίνουν συνεχώς, πολλοί έχουν ασθένειες όπως η A. που παραμένουν χωρίς να εξαλείφονται ή έχουν λοιμώξεις που επανέρχονται συνεχώς.
Βλέπω επίσης πολλές αυτοάνοσες καταστάσεις, τροφικές αλλεργίες ή ευαισθησίες που δεν υπήρχαν νωρίτερα, καθώς και πεπτικές ανησυχίες, όπως το διαρρέον έντερο και η δυσβίωση (ανισορροπία στα βακτήρια του εντέρου). Όλα αυτά τα προβλήματα σχετίζονται με ζητήματα του ανοσοποιητικού συστήματος που προκαλούνται σε μεγάλο βαθμό από τη δυσλειτουργία των επινεφριδίων.
Αυτό που με ενοχλεί είναι να ακούω για το πόσοι από αυτούς τους ασθενείς έχουν υποβληθεί σε θεραπεία για αυτά τα προβλήματα χωρίς καμία επίλυση. Οι γιατροί συνταγογραφούν το ένα φάρμακο μετά το άλλο -ή μοιράζουν αντιβιοτικά σαν να είναι καραμέλες- γεγονός που απλώς δημιουργεί περισσότερο άγχος και φλεγμονή και δεν φτάνει στη ρίζα του προβλήματος.
Όταν βλέπουμε σημάδια δυσλειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος οποιουδήποτε είδους, θα πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε και να υποστηρίζουμε τη λειτουργία των επινεφριδίων. Η υποστήριξη των επινεφριδίων θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνεται όταν μιλάμε για πρωτόκολλα ενίσχυσης του ανοσοποιητικού συστήματος κατά τη διάρκεια των ψυχρότερων μηνών.

Φυσικές λύσεις
Οι παρακάτω προτάσεις αποτελούν μια καλή αρχή για την υποστήριξη των επινεφριδίων και του ανοσοποιητικού συστήματος.

Προσαρμογόνα βότανα. Η συμπλήρωση με προσαρμογόνα μπορεί να βοηθήσει στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος και της λειτουργίας των επινεφριδίων. Τα προσαρμογόνα είναι μια κατηγορία βοτάνων που έχει βρεθεί ότι βοηθούν στη ρύθμιση της απόκρισης στο στρες και στη διαχείριση των επιπέδων κορτιζόλης. Τα παρακάτω προσαρμογόνα μπορεί να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της κόπωσης των επινεφριδίων.

Ο ελευθερόκοκκος βοηθά στη μείωση του στρες, στη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, στην αύξηση των επιπέδων ενέργειας και στη μείωση της φλεγμονής.
Προτεινόμενη δοσολογία: 200-400 mg ημερησίως.

Το αμερικανικό τζίνσενγκ χρησιμοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια για να βοηθήσει τον οργανισμό να αντέξει το ψυχικό και σωματικό στρες.
Προτεινόμενη δοσολογία: 50-100 mg ημερησίως.

Η ασβαγκάντα είναι ένα χαλαρωτικό προσαρμογόνο που μειώνει την κορτιζόλη, βελτιώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου και καταπολεμά το άγχος.
Προτεινόμενη δοσολογία: 200-400 mg ημερησίως.

Η ροντιόλα είναι ένα ισχυρό βότανο που είναι γνωστό για τα ενεργειακά του αποτελέσματα. Βοηθά όταν υπάρχει σωματική και πνευματική κόπωση.
Προτεινόμενη δοσολογία: 200-400 mg ημερησίως.

Βιταμίνες και μέταλλα. Η βιταμίνη C είναι απαραίτητη τόσο για τη λειτουργία των επινεφριδίων όσο και για τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τα επίπεδά της στο σώμα έχει αποδειχθεί ότι μειώνονται κατά τη διάρκεια του στρες. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι επίσης ζωτικής σημασίας. Η βιταμίνη Β5 (παντοθενικό οξύ) αποκαλείται συχνά «βιταμίνη κατά του στρες» για τον κρίσιμο ρόλο της στην παραγωγή ορμονών του στρες στα επινεφρίδια, και η Β10 (παρα-αμινοβενζοϊκό οξύ ή PABA) βοηθά στη ρύθμιση των επιπέδων κορτιζόλης.
Μια ολοκληρωμένη πολυβιταμίνη περιλαμβάνει επίσης μέταλλα και μπορεί να βοηθήσει το σώμα σας, συμπεριλαμβανομένων των επινεφριδίων, να λειτουργήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Όπως συμβαίνει με όλα τα συμπληρώματα, είναι έξυπνο να συμβουλευτείτε έναν ειδικό και να καθορίσετε ποιο συγκεκριμένο πρωτόκολλο είναι καλύτερο για εσάς.
Προτεινόμενες δοσολογίες: Επιλέξτε ένα υψηλής ποιότητας συμπλήρωμα συμπλέγματος βιταμινών Β και ένα πολυβιταμινούχο συμπλήρωμα και ακολουθήστε τις οδηγίες της ετικέτας.

Αντιφλεγμονώδης δίαιτα. Η κατανάλωση μιας υγιεινής, ισορροπημένης διατροφής με πλήρη, φρέσκα, αντιφλεγμονώδη τρόφιμα είναι πολύ σημαντική. Ακολουθούν μερικές γρήγορες συμβουλές για υγιεινή διατροφή:

- Αποφύγετε τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τη ζάχαρη και προτιμήστε φυσικά, βιολογικά φρούτα, λαχανικά και κρέας.

- Τρώτε σε τακτά χρονικά διαστήματα για να διατηρείτε σταθερά τα επίπεδα ινσουλίνης και γλυκόζης.

- Μειώστε την κατανάλωση λευκού αλευριού, ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων.

- Επιλέξτε δημητριακά ολικής αλέσεως αντί για επεξεργασμένα, τα οποία είναι απογυμνωμένα από ζωτικά θρεπτικά συστατικά.

- Παρατηρήστε πώς ορισμένα τρόφιμα -ιδιαίτερα τα γαλακτοκομικά και η γλουτένη- σας κάνουν να αισθάνεστε. Πολλοί είναι ευαίσθητοι στα κοινά αλλεργιογόνα, ακόμη και αν δεν υπάρχει πλήρης αλλεργία.

Στοχευμένη μείωση του στρες. Αν και πολλά βότανα, θρεπτικά συστατικά και άλλα συμπληρώματα μπορούν να είναι χρήσιμα για τη λειτουργία των επινεφριδίων και του ανοσοποιητικού συστήματος, δεν αρκούν για να αποφύγετε την κόπωση των επινεφριδίων. Απαιτείται να ερευνήσετε τους στρεσογόνους παράγοντες και να βρείτε τρόπους να μειώσετε τα επίπεδα του στρες, ώστε να μπορέσετε να θεραπευτείτε.
Το άγχος υπάρχει παντού, αλλά δεν χρειάζεται να αποδεχόμαστε απλώς τις συνέπειες και να ζούμε με αυτό. Δεν θα έπρεπε να είναι «φυσιολογικό» να είστε τόσο στρεσαρισμένοι που το σώμα σας, το ορμονικό σας σύστημα και το ανοσοποιητικό σας σύστημα δεν μπορούν να λειτουργήσουν σωστά. Σκεφτείτε το αυτό ως μια συνταγή για αυτοφροντίδα. Δείτε παρακάτω εννέα απλούς τρόπους για να μειώσετε το στρες.
Συνιστώ ανεπιφύλακτα να συνεργαστείτε με έναν ειδικό θεραπευτή λειτουργικής ιατρικής, ο οποίος θα σας βοηθήσει να φτάσετε στη ρίζα της δυσλειτουργίας των επινεφριδίων, των ορμονικών ανισορροπιών και της δυσλειτουργίας του ανοσοποιητικού σας συστήματος και θα υποστηρίξει την πραγματική θεραπεία αντί να σας προσφέρει μια «λύση» που απλώς καλύπτει το πρόβλημα.

Η σωστή εστίαση
Η Α. δοκίμασε τις συμβουλές μου -συμπεριλαμβανομένου ότι χρειάστηκε λίγο χρόνο για να σκεφτεί τι ήταν πραγματικά σημαντικό κατά τη διάρκεια των διακοπών. Συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να μειώσει το χρόνο για τη διακόσμηση και το ψήσιμο, να αρνηθεί μια ή δύο προσκλήσεις και να επικεντρωθεί στην οικογένειά της.
Έκανε μια συνειδητή προσπάθεια να τρώει καλύτερα (το να αποφεύγει πολλές από αυτές τις γιορτινές «λιχουδιές» είχε πραγματικό αποτέλεσμα γι' αυτήν). Πρόσθεσε επίσης μια υψηλής ποιότητας πολυβιταμίνη και κάποια στοχευμένα συμπληρώματα.
Όταν ήρθε να με δει το νέο έτος, έμοιαζε με ένα εντελώς διαφορετικό άτομο. Όχι μόνο είχε επιβιώσει από τις γιορτές, αλλά είχε βελτιώσει την υγεία και την ευεξία της.
Με αυτή τη βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα, τα επινεφρίδια και ορμόνες όπως η κορτιζόλη είναι αλληλένδετα, μπορείτε κι εσείς να το κάνετε. Και, όπως η A, θα ξέρετε ποιους τομείς του στρες πρέπει να προσέξετε, ώστε να μπορέσετε να προχωρήσετε μπροστά, να αποφύγετε τις ασθένειες, να θεραπεύσετε τα επινεφρίδιά σας και να απολαύσετε πραγματικά τη ζωή σας.

 9 τρόποι αντιμετώπισης του στρες

Δοκιμάστε αρωματοθεραπεία
Η χρήση αιθέριων ελαίων για την τόνωση της ευεξίας μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση από το στρες. Η αρωματοθεραπεία με λεβάντα έχει βρεθεί ότι μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης που μετριούνται στο σάλιο.¹ Και σε συνδυασμό με μασάζ, έχει αναφερθεί ότι είναι ευεργετική για το εργασιακό στρες και την επαγγελματική εξουθένωση.²

Βγείτε έξω
Το να περνάτε χρόνο σε εξωτερικούς χώρους, ιδίως σε χώρους πρασίνου, φαίνεται ότι ανακουφίζει από το στρες.³ Αν συνδυάσετε και άσκηση, αυτό μπορεί να αποφέρει ακόμη μεγαλύτερα οφέλη.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η άσκηση που γίνεται στη φύση μπορεί να συνδέεται με καλύτερη ψυχική ευεξία από ό,τι η άσκηση που γίνεται σε εσωτερικούς χώρους, με άμεσες θετικές επιδράσεις.⁴ Πηγαίνετε, λοιπόν, μια βόλτα στο πάρκο, στο βουνό ή το δάσος της περιοχής σας όσο περισσότερο μπορείτε ή ασχοληθείτε με την κηπουρική για να διατηρήσετε τα επίπεδα άγχους υπό έλεγχο.

Δώστε προτεραιότητα στην αυτοφροντίδα
Αφιερώστε πραγματικά χρόνο για να σκεφτείτε τι θέλετε και τι χρειάζεστε. Πείτε όχι σε πράγματα που δεν θέλετε να κάνετε και βάλτε χρόνο στο πρόγραμμά σας για αυτά που θέλετε να κάνετε. Κρατήστε ένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης και αναγνωρίστε ότι έχετε την ίδια σημασία με οποιονδήποτε άλλον.

Ελαφρύνετε το φορτίο
Κάντε μια λίστα με τους στρεσογόνους παράγοντες που αντιμετωπίζετε αυτή τη στιγμή. Μπορείτε να κάνετε μικρές αλλαγές για να ανακουφίσετε κάποιον από αυτούς; Για παράδειγμα, αν οι πρωινοί καβγάδες με το έφηβο παιδί σας σας εξαντλούν, αγοράστε του ένα ξυπνητήρι και ενημερώστε το ότι πρέπει να διαχειρίζεται μόνος του τα πρωινά του.

Δοκιμάστε τεχνικές άσκησης νου-σώματος
Η γιόγκα, το τάι τσι και το τσι γκόνγκ είναι επιστημονικά τεκμηριωμένοι τρόποι για τη μείωση του στρες και του άγχους.⁵ Αναζητήστε στο διαδίκτυο κάποιο μάθημα κοντά σας.

Διαλογισμός
Ο διαλογισμός είναι ένας άλλος τρόπος για να μειώσετε το άγχος και την εξουθένωση.⁶ Μπορεί επίσης να μειώσει την ανησυχία και την κατάθλιψη και να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου.⁷

Γελάστε καθημερινά
To γέλιο είναι ένα εξαιρετικό φάρμακο. Ο Norman Cousins, ο οποίος το αντιλήφθηκε πρώτος, ξεπέρασε την «ανίατη» ασθένεια του συνδετικού ιστού του παρακολουθώντας ταινίες των Marx Brothers και την τηλεοπτική εκπομπή Candid Camera, όπως περιγράφει λεπτομερώς στο βιβλίο του Anatomy of an Illness as Perceived by the Patient (Ανατομία μιας ασθένειας όπως την αντιλαμβάνεται ο ασθενής) το 1979.

Σκεφτείτε να κάνετε βελονισμό
Αυτή η παραδο φδακή κινεζική τεχνική μπορεί να μειώσει το στρες, την κατάθλιψη και το άγχος.⁸ Επιλέξτε έναν πιστοποιημένο βελονιστή.

Αντιμετωπίστε το τραύμα
Το να αγνοείτε προηγούμενα τραύματα και πληγές από την παιδική ηλικία σημαίνει ότι αφήνετε το σώμα σας να συνεχίσει να διατηρεί αυτό το άγχος. Μιλήστε με έναν σύμβουλο ή έναν έμπιστο φίλο, βρείτε μια ομάδα υποστήριξης ή δοκιμάστε άλλες μεθόδους για να απελευθερώσετε παλιά συναισθηματικά φορτία.
Είναι ενδιαφέρον ότι πρόσφατα διαπιστώθηκε ότι μία και μόνο διαδικτυακή ομαδική συνεδρία EFT μείωσε το στρες, το άγχος και τα επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης σε νοσηλευτές σε μονάδες Covid-19.⁹

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Arch Oral Biol, 2008; 53: 964–8; Contemp Clin Trials Commun, 2020; 17: 100547
2. Evid Based Complement Alternat Med, 2020; 2020: 8830083
3. Health Place, 2018; 51: 136–50; PLoS One, 2017; 12: e0172200
4. Environ Sci Technol, 2011; 45: 1761–72; Environ Sci Technol, 2010; 44: 3947–55
5. Psychoneuroendocrinology, 2017: 86: 152–168; Psychiatr Clin North Am, 2013; 36: 109–19; J Altern Complement Med, 2008; 14: 939–45; BMC Complement Altern Med, 2013; 13: 113
6. J Holist Nurs, 2021; 39(4): 356–368
7. Front Psychiatry, 2023; 14: 1124344
8. Neurosci Lett, 2010; 484: 47–50
9. Explore (NY), 2021; 17(2): 109–114.

Στο έργο του Διογένη Λαέρτιου «Βίοι Φιλοσόφων», ο παλαιός αυτός Έλληνας ιστορικός και συγγραφέας, μας δίδει τη βιογραφία του κάθε σημαντικού φιλοσόφου, όπου συνοδεύεται από μια περίληψη των φιλοσοφικών αρχών του καθενός εξ’ αυτών.

Στον 3ο τόμο που αναφέρεται στον Πλάτωνα (Γ. 67-80: «Σύνοψη των Πλατωνικών Φιλοσοφικών Θέσεων») αναφέρει για την Ιατρική όπως την ορίζει ο Πλάτων και την διαιρεί σε πέντε βασικούς τομείς κατηγορίες. Αυτές είναι: Η Φαρμακευτική, η Ανατομική, η Διαιτητική, η Διαγνωστική και η Βοηθητική: 

«Η ιατρική διαιρείται σε πέντε είδη που είναι: η φαρμακευτική, η ανατομική, η διαιτητική, η διαγνωστική και η βοηθητική. Η φαρμακευτική γιατρεύει τις ασθένειες με τη χορήγηση φαρμάκων, η ανατομική αποκαθιστά την υγεία με τομές και καυτηριάσεις. Η διαιτητική απαλλάσσει απ’ τις ασθένειες μέσω της κατάλληλης διατροφής και της αλλαγής του τρόπου ζωής, η διαγνωστική με το να αναγνωρίζει τα αίτια που προκαλούν την ασθένεια και η βοηθητική μας απαλλάσσει άμεσα απ’ τον σωματικό και ψυχικό πόνο».

Η τελευταία που αναφέρεται ως "Βοηθητική", σχετίζεται με τους συμβούλους Ψυχικής Υγείας, αυτούς που σήμερα γνωρίζουμε ως Ψυχολόγους ή Ψυχιάτρους. Η μεγάλη διαφορά των τότε ψυχοθεραπευτών με τους τώρα, είναι ότι οι τότε είχαν άλλη θεώρηση για τον άνθρωπο, τον κόσμο και το θείο, καθώς και τη γνώση για την ύπαρξη και την αθανασία της ψυχής, δεδομένα που οι σημερινοί αγνοούν.

Όπως και ο Ιπποκράτης, όλοι οι φιλόσοφοι Ασκληπιάδες ιατροί της εποχής εκείνης, ακολουθούσαν κατά γράμμα την Πλατωνική και Πυθαγορική θέση για την ύπαρξη και την αθανασία της ψυχής. Ο Ιπποκράτης μάλιστα αναφέρει ότι η ψυχή συμμετέχει σε όλες τις λειτουργίες του οργανισμού και υφίσταται τον αντίκτυπο από τις διαταραχές του: 

«Γιατί όταν το σώμα βρίσκεται σε εγρήγορση, η ψυχή δεν ανήκει στον εαυτόν της, αλλά είναι κατανεμημένη σε όλα τα μέρη του σώματος που τα υπηρετεί για να λειτουργούν την ακοή, την όραση, την αφή, ακόμα στην οδοιπορία και σε όλες τις ενέργειες του σώματος. 

Σε αυτή την περίπτωση η ψυχή δεν ασχολείται με τον εαυτόν της. Όταν όμως το σώμα ηρεμήσει (βρίσκεται σε ύπνο) η ψυχή κινείται και συρομένη εξέρχεται από τα μέρη του σώματος διοικεί τον δικό της οίκο και επιτελεί μόνη της όλες τις πράξεις του σώματος…

Όποιος λοιπόν γνωρίζει να τα κρίνει αυτά σωστά, κατέχει μεγάλο μέρος της σοφίας» (Ιπποκράτης «Περί Διαίτης Α΄, παρ. 28»).

Η Διαγνωστική ήταν η μέθοδος εκείνη που θα έφθανε στα βαθύτερα αίτια της ασθένειας, αναδεικνύοντας την χυμική και στοιχειακή Παθολογία του ασθενούς, καθώς και τις συναισθηματικές και νοητικές νόσους.

Οι Έλληνες ιατροί δεν ασκούσαν την ιατρική τους τέχνη όπως οι σύγχρονοι ιατροί, που έχουν το ιατρείο τους κάπου στην πόλη και οι ασθενείς τους επισκέπτονται εκεί. Εκτός απ' τα νοσοκομεία της εποχής όπως τα Ασκληπιεία και τα Αμφιαράεια, που μπορούσε κάποιος να καταφύγει για θεραπεία, οι ιατροί της εποχής του Ιπποκράτη έβλεπαν ασθενείς στα σπίτια τους, καθώς ήταν περιοδεύοντες ιατροί.

Εδώ ξεκινούσε η "Διαγνωστική" μέθοδος που αναφέρει και ο Πλάτων στον Διογένη. Διάλεγαν την πόλη ή το χωριό που επέλεγαν να επισκεφτούν. Αρχικά εξέταζαν λεπτομερώς το κλίμα και την τοποθεσία της πόλης, στη συνέχεια επισκέπτονταν το σπίτι του ασθενή ώστε να δουν πού είναι χτισμένο, τι κλιματικές συνθήκες επικρατούν εκεί, τη θέση που κοιμάται ο πάσχων, αν είναι ανατολικό ή δυτικό.

Μετά από αυτά τα βασικά στοιχεία έπαιρναν το αναλυτικό ιατρικό ιστορικό. Στο ιστορικό ανέλυαν την κάθε λεπτομέρεια για την προσωπική ζωή του πάσχοντος, την διατροφή του, αν ασκούταν ή όχι, τις καθημερινές συνήθειές του, τις καταχρήσεις του, το κοινωνικό περιβάλλον του, τις συναισθηματικές και νοητικές επιβαρύνσεις του και ό,τι άλλο σχετιζόταν με εκείνον.

Βέβαια, η "Διαγνωστική" μέθοδος περιλάμβανε και την προσωπική εξέταση του ασθενούς. Οι μέθοδοι αυτοί ήταν: Η φυσιογνωμική, η ανάλυση της ίριδας, η ανάλυση της γλώσσας, η διάγνωση των σφυγμών, η ανάλυση νυχιών, η ουροσκοπία κ.ά.

Η συνήθης θεραπεία όπως αναφέρει και ο Ιπποκράτης σε όλα σχεδόν τα έργα του, γινόταν αρχικά με την "Διαιτητική", δηλαδή με την καθιέρωση ενός ενάρετου, υγιεινού και φυσικού τρόπου ζωής, προτείνοντας την Δίαιτα = "αιτούμαι δια, ν' αλλάξω τον τρόπο ζωής". Είναι το γνωστό "Ευ ζειν", το οποίο αν και υπήρχαν κάποιες γενικές κατευθύνσεις, ήταν καθαρά προσωπικό για τον καθένα ξεχωριστά.

Ο πάσχων χρειαζόταν ν' αλλάξει τον τρόπο ζωής του, καθώς όσα έπραττε μέχρι εκείνη τη στιγμή τον είχαν φέρει σε αυτό το σημείο. Ο ιατρός θα υποδείκνυε τον ιδανικό τρόπο ζωής για το κάθε περιστατικό, επειδή ο κάθε ασθενής αποτελούσε ξεχωριστή περίπτωση. Αυτό που σήμερα αποκαλούν life couching και καλύπτει μερικώς τις ανάγκες καθοδήγησης των ανθρώπων.

«Αν η θεραπεία των αρρώστων γινόταν από την ιατρική και τους γιατρούς μόνο με τη χρήση καθαρτικών και στυπτικών φαρμάκων, τα επιχειρήματά μου θα ήταν ανίσχυρα. Τώρα όμως βλέπουμε ότι και οι πιο φημισμένοι ιατροί, θεραπεύουν είτε ρυθμίζοντας τον γενικότερο τρόπο ζωής των ασθενών τους με τη δίαιτα, είτε με άλλες φυσικές μεθόδους θεραπείας, πράγματα τα οποία κάποιος αν τα άκουγε θα ισχυριζόταν ότι δεν ανήκουν στην ιατρική τέχνη, είτε ήταν ιατρός, είτε ο πιο ανίδεος και άσχετος.» (Ιπποκράτης «Περί Τέχνης» παρ.6).

Μέσα στην "Διαιτητική" ήταν και η Φυσιοθεραπευτική (θερμά λουτρά, λασπόλουτρα, υδροθεραπεία, ηλιοθεραπεία κ.ά.), δηλαδή θεραπεία μέσω της Φύσης. Η "Φαρμακευτική" μέθοδος που αναφέρει ο Πλάτων ήταν τα φυσικά φάρμακα της εποχής, δηλαδή τα βότανα και πολλές άλλες φυσικές ουσίες, είτε ορυκτής, είτε ζωικής προέλευσης. Ο κατάλογος ήταν και είναι ακόμη τεράστιος.

Επίσης η πτισάνη και το οξύμελο ήταν δύο καθημερινά φυσικά φάρμακα, για οξέα κυρίως αλλά και χρόνια περιστατικά, που φτιάχνονταν από αποφλοιωμένο κριθάρι η πρώτη, και μέλι νερό και ξύδι το δεύτερο.

Η "Ανατομική", δηλαδή αυτό που σήμερα λανθασμένα αποκαλούν όλοι Χειρουργική, ασκούταν σε έσχατες περιπτώσεις. Η Χειρουργική ήταν στην πραγματικότητα η θεραπεία μέσω των χειρισμών των χειρών και όχι μέσω των νυστεριών, δηλαδή πρακτικές όπως η μάλαξη, η χειροπρακτική, η μαγνητοθεραπεία, οι βεντούζες κ.ά.

Η "Ανατομική" ήταν αυτή η μέθοδος που έτεμνε ή καυτηρίαζε τον ασθενή, όταν δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθούν πιο ήπιες μέθοδοι θεραπείας, όταν δηλαδή η ασθένεια πλησίαζε σε ανίατα στάδια.

«Η θεραπευτική τέχνη, απαιτεί να σχηματιστεί μία ιδέα για την αρρώστια, με σκοπό να την βοηθήσει κάποιος για να θεραπευτεί, περισσότερο με φρόνηση παρά με τόλμη και με τρόπο ήπιο παρά βίαιο.» (Ιπποκράτης «Περί Τέχνης», παρ. 11).

Βλέπουμε σε αυτή εδώ την μικρή παρουσίαση της Ασκληπιακής Ελληνικής Ιατρικής τέχνης, μία μικρή εκτίμηση για το εύρος και το σκεπτικό των Ασκληπιάδων ιατρών της εποχής εκείνης και τη διαφορά που υφίσταται σε όλα τα επίπεδα με την σύγχρονη Ιατρική.

Γι’ αυτό και η Ιατρική εκείνη ήταν τέχνη και όχι επιστήμη, διότι η κάθε περίπτωση ασθενούς χρειάζεται ιδιαίτερους χειρισμούς απαιτώντας εξατομικευμένη θεραπεία, καθώς δεν υπήρχαν πρωτόκολλα ούτε τα πακέτα μαζικών θεραπειών που προτείνονται σήμερα…