Η ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής (μέρος 3)

Κατηγορία Θέματα
Κυριακή, 18 Μαρτίου 2012 20:41 Διαβάστηκε 1530 φορές
Issue 55



Γράφει ο Αλέξανδρος Τηλικίδης,
Ιατρός, Βελονιστής, Βοτανοθεραπευτής, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στην Ακαδημία Ελληνικής & Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής

Το άρθρο αυτό βασίστηκε στις πληροφορίες που παραθέτει ο Κων/νος Γρίβας στο βιβλίο του «Ελληνικά Βότανα». Αθήνα Οκτώβριος 2012. Εκδόσεις ΑΚΑΔΗΜΙΑ Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.

Σ’ αυτό το τρίτο μέρος του αφιερώματός μας στην ιστορία της αρχαίας Ελληνικής Ιατρικής, συνεχίζουμε το οδοιπορικό με τους γιατρούς μετά τον Ιπποκράτη.

Αμέσως μετά τον Ιπποκράτη και για ένα περίπου αιώνα δεν εμφανίζεται κάποια σημαντική ιατρική προσωπικότητα. Μετά την ίδρυση της Αλεξάνδρειας (330 π.Χ.), το κέντρο της ιατρικής γνώσης φεύγει απ’ τον κυρίως Ελλαδικό χώρο και μεταφέρεται στην Ανατολή, στην Αίγυπτο του Πτολεμαίου (στρατηγού και φίλου του Μεγάλου Αλεξάνδρου).

Ο Πτολεμαίος εμπνεόμενος απ’ το πολυπολιτιστικό όραμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δημιουργεί μια πολιτεία, την Αλεξάνδρεια, κέντρο των γραμμάτων, των τεχνών και του εμπορίου. Πυρήνας αυτής της ποικιλόμορφης σύζευξης ανθρώπων και λαών, γίνεται το Ελληνικό πνεύμα, η Ελληνική φιλοσοφία, οι επιστήμες και βεβαίως η Ελληνική Ιατρική.

Έτσι λοιπόν αμέσως μετά την ίδρυση της Αλεξάνδρειας εμφανίζονται δύο πολύ σημαντικές ιατρικές προσωπικότητες, ο Ηρόφιλος(335-280 π.Χ.) και ο Ερασίστρατος (304-250 π.Χ.). Οι δύο αυτοί γεννούν την περίφημη Ιατρική Σχολή της Αλεξάνδρειας. Το ιατρικό έργο και των δύο είναι πολύ σημαντικό, εμβάθυναν στην ανατομική γνώση του ανθρώπινου σώματος. Στηριζόμενοι στην Ιπποκρατική ιατρική σκέψη, αλλά και εμπνεόμενοι απ’ τον άνεμο ελευθερίας πνεύματος που έπνεε στην Αλεξάνδρεια της εποχής, εμπλούτισαν την ιατρική σκέψη της εποχής τους και ενίσχυσαν ακόμα περισσότερο το οικοδόμημα της Ελληνικής Ιατρικής, το οποίο διαρκεί μέχρι και σήμερα. Δυστυχώς δεν σώζονται γραπτά έργα των ιδίων, παρά μόνο αποσπάσματα του έργου τους, σωζόμενα απ’ τον Γαληνό.

Απ’ την γέννηση της Ιατρικής Σχολής της Αλεξάνδρειας (περίπου το 310 π.Χ.) μέχρι την εμφάνιση του Διοσκουρίδη (25-90 μ.Χ) μεσολαβούν περίπου 3 αιώνες, η λεγόμενη Ελληνιστική περίοδος. Κατά την διάρκεια των αιώνων αυτών η Ελληνική ιατρική κυριαρχεί στον τότε γνωστό κόσμο Δυτικά των Ιμαλαΐων. Η επιρροή του Ελληνικού πνεύματος φτάνει ανατολικά μέχρι τον Ινδό ποταμό και γεννάει την τέχνη της Γκαντάρα, η οποία γεννά την εικόνα του Βούδα, όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Ο εικονιζόμενος σε εικόνες ή αγάλματα Βούδας των Ινδών και των Κινέζων, αποτελεί απομίμηση του Έλληνα Απόλλωνα. Έτσι, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι ήδη απ’ την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου η Ανατολή δέχεται μια ισχυρή επίδραση του Ελληνικού πνεύματος και ως προς την ιατρική σκέψη. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι όπως μια απ’ τις ιδιότητες του Απόλλωνα είναι η προστασία της ιατρικής, έτσι ακριβώς υπάρχει και ο Βούδας της Ιατρικής, τόσο στην Ινδική, όσο στην Θιβετανική και στην Κινέζικη ιατρική παράδοση.

Το γεγονός ότι οι δύο αυτές μορφές συμπίπτουν, λέει πολλά για την σύνδεση του Ελληνικού πνεύματος με το πνεύμα της Ανατολής (Κινέζοι, Ινδοί) και μάλιστα στο επίπεδο της Ιατρικής.

Κατά την διάρκεια αυτής της ιστορικής περιόδου εμφανίζονται 3 γνωστές ιατρικές Σχολές. Οι δογματικοί (αυστηροί συνεχιστές του Ιπποκράτη), οι εμπειρικοί (αμφισβητίες της δογματικότητας ως προς το Ιπποκρατικό έργο) και τέλος οι μεθοδικοί. Ιδρυτής των μεθοδικών θεωρείται ο Θεμίσωνας ο Λαοδικέας (1ος αιώνας π.Χ.). Αυτός αναπτύσσει μια πολύ ενδιαφέρουσα θεωρία, η οποία μοιάζει με την θεωρία της κίνησης της ενέργειας Qi των Κινέζων. Ο Θεμίσωνας μιλάει για άτομα και πόρους. Θεωρεί ότι οι ασθένειες οφείλονται είτε:

α. Στη συστολή των πόρων (Κινέζοι: στάση ενέργειας Qi ήπατος – μυϊκός σπασμός – συστολή)

β. Στην πληθώρα των ατόμων μέσα στους πόρους (Κινέζοι: σύνδρομα υπερβολής – στάση).

γ. Στη χαλαρότητα των πόρων (Κινέζοι: ανεπάρκεια ενέργειας Qi - στάση).

δ. Στην έλλειψη ατόμων μέσα στους πόρους (Κινέζοι: σύνδρομα ανεπάρκειας yin – στάση).

Μετά εμφανίζεται ο περίφημος Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος ή Αναζαρβεύς (25-90μ.Χ), από την Ανάζαρβο της Κιλικίας, κοντά στην Ταρσό (σημερινή Συρία). Το όνομα Πεδάνιος το απέκτησε όταν υιοθετήθηκε από την οικογένεια των Πεδανίων για να αποκτήσει δικαιώματα Ρωμαίου πολίτη. Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη, ακολούθησε τις ρωμαϊκές λεγεώνες ως στρατιωτικός γιατρός και εξελίχθηκε σ’ έναν από τους πιο φημισμένους χειρούργους της εποχής του.

Η μεγάλη συμβολή του Διοσκουρίδη στο οικοδόμημα της Ελληνικής Ιατρικής ανά τους αιώνες, είναι το πεντάτομο έργο του «Περί ύλης Ιατρικής». Στο έργο αυτό ο Διοσκουρίδης καταγράφει, με μοναδικό μέχρι εκείνη την εποχή τρόπο, τις θεραπευτικές ιδιότητες 600 και πλέον βοτάνων. Στο έργο του περιλαμβάνονται βότανα από διαφορετικές περιοχές (Ελλάδα, Αίγυπτος, Συρία, Ιράν, Ινδία κ.λ.π.) του τότε γνωστού κόσμου. Κατέγραψε τις ονομασίες των βοτάνων αυτών σε διάφορες γλώσσες, με κύρια τα Ελληνικά και έτσι διευκόλυνε την ενιαία ονομασία και χρήση των βοτάνων από διαφορετικούς λαούς. Οι περισσότερες γραπτές εργασίες πάνω στα βότανα, μετά τον Διοσκουρίδη, ακολουθούν το μοντέλο ανάπτυξης του «περί ύλης Ιατρικής».

Ο Γαληνός είναι ο επόμενος σταθμός στην ιστορία της Ελληνικής ιατρικής. Ο Γαληνός είναι εξέχουσα ιατρική προσωπικότητα του αρχαίου κόσμου, ισάξια του Ιπποκράτη. Γεννήθηκε το 129μ.Χ. στην Πέργαμο. Άρχισε την ιατρική του μαθητεία στο Ασκληπιείο της Περγάμου, υπό Ρωμαϊκή κατοχή. Ασπάστηκε τις Ιπποκρατικές απόψεις για την ανθρώπινη φύση, αλλά εμπλούτισε και εμβάθυνε το έργο του Ιπποκράτη. Κατά την διάρκεια του βίου του διέπρεψε ως γιατρός, γι’ αυτό άλλωστε και έφθασε να γίνει προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου. Έζησε πολλά χρόνια στην Ρώμη όπου τελικά απεβίωσε το 199μ.Χ. Είχε κατανοήσει τη σημασία της φιλοσοφίας για την άσκηση της ιατρικής τέχνης. Σε κείμενό του αναφέρει: «Ο γιατρός για να κατανοήσει την φυσιολογία του σώματος, τις διαφορές μεταξύ των παθήσεων και τις κατάλληλες θεραπευτικές παρεμβάσεις, έχει άμεση ανάγκη τη φιλοσοφία και ουσιαστικά πρέπει να είναι φιλόσοφος. Ο γιατρός θα πρέπει να απέχει του πλούτου, να ασκεί τη σωφροσύνη και να γνωρίζει βαθιά τη λογική και την ηθική. Ο γιατρός χρειάζεται την φιλοσοφία τόσο κατά την έναρξη των ιατρικών σπουδών όσο και αργότερα κατά την άσκηση της ιατρικής.»

Ο Γαληνός άφησε ογκωδέστατο συγγραφικό έργο. Έγραψε πάνω από 400 συγγράμματα πάνω σε όλα τα αντικείμενα της ιατρικής τέχνης, από τα οποία σώζονται τα 100. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το συγγραφικό έργο του Γαληνού αντιπροσωπεύει το 10 τοις εκατό των σωζόμενων έργων της Ελληνικής γραμματείας απ’ την κλασσική Ελλάδα μέχρι την ίδρυση του Βυζαντίου (330 μ.Χ.).

Ο Γαληνός καθόρισε την ιατρική σκέψη απ’ την εποχή του μέχρι και την Αναγέννηση (1500 μ.Χ). Έτσι λοιπόν κλείνοντας αυτό το τρίτο μέρος του αφιερώματός μας στην ιστορία της Ελληνικής ιατρικής οφείλουμε να επισημάνουμε ότι: Απ’ την γέννηση του Ιπποκράτους (460π.Χ) μέχρι και τον θάνατο του Γαληνού (199μ.Χ), δηλαδή για 7 περίπου αιώνες, η ιατρική σκέψη που κυριαρχεί στον τότε γνωστό κόσμο, είναι αυτή του Ιπποκράτους. Λόγω μάλιστα του μεγαλειώδους πολιτιστικού έργου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το οποίο διαδίδει την Ελληνική σκέψη μέχρι και την Ινδία, η Ελληνική ιατρική, η ιατρική του Ιπποκράτους επιβάλλεται ως το μοναδικό και αδιαμφισβήτητο σύστημα ιατρικής σκέψης στον δυτικά της Ινδίας γνωστό κόσμο.

Ο Γαληνός αναπλάθει το έργο του Ιπποκράτους, φωτίζει τα σημεία τα οποία έχουν ξεθωριάσει μετά από 7 αιώνες, αλλά και προσθέτει νέα στοιχεία στο οικοδόμημα της Ελληνικής Ιατρικής. Έτσι για 13 αιώνες μετά τον θάνατο του Γαληνού, ο Γαληνισμός και επί της ουσίας ο Ιπποκρατισμός συνεχίζει να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ιατρικής σκέψης στο γνωστό κόσμο δυτικά της Ινδίας.

Στο επόμενο τέταρτο μέρος του αφιερώματός μας θ’ ασχοληθούμε με την περίοδο απ’ τον θάνατο του Γαληνού (199μ.Χ) μέχρι την Αναγέννηση (1500μ.Χ).