Η ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής (6o μέρος)

Κατηγορία Θέματα
Δευτέρα, 18 Νοεμβρίου 2013 02:00 Διαβάστηκε 2003 φορές
Issue 58


Γράφει ο Αλέξανδρος Τηλικίδης, Ιατρός – Βελονιστής – Βοτανοθεραπευτής,
Υπεύθυνος εκπαίδευσης στην Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής & Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής

Σ’ αυτό το 6ο και τελευταίο μέρος του αφιερώματός μας στην ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής, θα ασχοληθούμε με την περίοδο απ’ την άλωση της Πόλης μέχρι τις μέρες μας. Αμέσως μετά την επιβολή του Οθωμανικού ζυγού, πολλές απ’ τις κοινωνικές δομές που είχαν διαμορφωθεί κατά την διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου, αδρανοποιούνται και διαλύονται. Ως προς το θέμα που μας απασχολεί, δηλαδή την Ελληνική ιατρική, τέτοιες δομές είναι οι ξενώνες, τα Βυζαντινά νοσοκομεία. Εξαίρεση αποτελούν οι ξενώνες των μοναστηριών, στα οποία ο Οθωμανός κατακτητής δείχνει σεβασμό. Έτσι το Άγιον Όρος, αποτελεί κατά την περίοδο αυτή σημαντικότατο κέντρο ιατρικής περίθαλψης. Σε πολλά απ’ τα μοναστήρια της χερσονήσου του Άθω συνεχίζουν να λειτουργούν οι ξενώνες.

Το 1494 γίνεται μοναχός στο Άγιον Όρος ο περίφημος Αντώνιος Πυρόπουλος, ιατρός ο οποίος αναφέρεται και ως αντιγραφέας και συντηρητής πολλών Ιπποκρατικών κειμένων. Βρισκόμαστε πλέον σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελληνική ιατρική γραμματεία κινδυνεύει και στα μοναστήρια Δύσης και Ανατολής γίνονται σημαντικότατες προσπάθειες αντιγραφής και συντήρησης των αρχαίων κειμένων.

Τα ιατρικά κείμενα τα οποία συγγράφονται κατά την εποχή αυτή, είναι τα λεγόμενα ιατροσόφια, όρος ο οποίος χρησιμοποιείται περιφρονητικά σήμερα. Παρ’ όλα αυτά τα ιατροσόφια είναι αξιολογότατα ιατρικά έργα, τόσο για την μελέτη της ιστορίας της λαϊκής ιατρικής και βοτανοθεραπείας, όσο και για την μελέτη της γλώσσας. Στα ιατρικά κείμενα που συγγράφονται κατά την περίοδο αυτή, εξακολουθεί να είναι κυρίαρχη η σκέψη του Ιπποκράτη και του Γαληνού. Ένα χαρακτηριστικό ιατροσόφιον είναι το περίφημο Γεωπονικό του Αγάπιου Λάνδου ή Κρητός (1580 – 1656). Ο Αγάπιος ήταν μοναχός, ιεροκήρυκας και πλανόδιος γιατρός. Ταξίδεψε στα νησιά του Αιγαίου και αναφέρεται ότι βοήθησε πολλούς ασθενείς. Στο τέλος κατέληξε σε κάποιο απ’ τα μοναστήρια του Αγίου Όρους όπου και συνέγραψε τόσο το Γεωπονικόν, όσο και το πολύ σημαντικό έργο Αμαρτωλών Σωτηρία, στο οποίο αναλύονται τα πάθη της ψυχής, το πώς αυτά γεννάνε τη σωματική και ψυχική ασθένεια και πώς μπορεί κανείς να θεραπευθεί.

Το 1669 γεννιέται στην Κωνσταντινούπολη ο Εμμανουήλ Τιμόνης. Η ιστορία του έχει ενδιαφέρον γιατί είναι ο πρώτος γιατρός ο οποίος εισάγει την ιδέα των εμβολιασμών. Ο Εμμανουήλ Τιμόνης σπούδασε ιατρική στην Πάδοβα και στην Οξφόρδη. Μετά τις σπουδές του επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και άρχισε να ασκεί την ιατρική. Την εποχή εκείνη ήταν οξύτατο το πρόβλημα της ευλογιάς. Ο Τιμόνης λόγω επαφών που είχε με Θεσσαλούς βοσκούς, άρχισε να μελετά μία μέθοδο εμβολιασμού την οποία οι βοσκοί εφάρμοζαν στα ζώα τους και με την οποία αντιμετώπιζαν επιτυχώς τη μάστιγα της ευλογιάς. Το 1713 παρουσίασε τα αποτελέσματα της μελέτης του στη Βασιλική Ιατρική Εταιρεία του Λονδίνου. Το 1714 εξελέγη καθηγητής στην Πάδοβα και λίγο αργότερα διορίστηκε από τον Σουλτάνο ως προσωπικός του ιατρός.

Την ίδια πάνω κάτω περίοδο έζησε και ο Ιάκωβος Πυλαρινός. Σπούδασε και αυτός ιατρική στην Πάδοβα και η ιατρική του φήμη ήταν τόσο μεγάλη ώστε έφτασε να διοριστεί προσωπικός γιατρός του Μέγα Πέτρου της Ρωσίας. Ασχολήθηκε και αυτός με την ίδια μέθοδο εμβολιασμού, την οποία και παρουσίασε και αυτός στην Βασιλική Ιατρική Εταιρεία του Λονδίνου. Η επιστημονική όμως ιατρική της εποχής, είχε ενδοιασμούς, με αποτέλεσμα η προτεινόμενη απ’ τους Τιμόνη – Πυλαρινό μέθοδος εμβολιασμού κατά της ευλογιάς να απορριφθεί.

Ογδόντα χρόνια μετά, ο Άγγλος Ιατρός E. Jenner παρουσίασε την ίδια ακριβώς μέθοδο στην Βασιλική Ιατρική Εταιρεία του Λονδίνου και έγινε αποδεκτή. Έτσι ο E. Jenner έμεινε στην ιστορία ως ο εφευρέτης του εμβολιασμού κατά της ευλογιάς. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος ο E. Jenner είχε εμβολιαστεί σε ηλικία επτά ετών με την μέθοδο Τιμόνη – Πυλαρινού.

Ως προς το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας το οποίο αναφέρθηκε, αξίζει να σημειωθούν τα εξής: Ο Pietro Abano καθηγητής του Πανεπιστημίου αυτού, το 1260 ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη όπου μελέτησε Ελληνικά, έκανε γραπτές προσθήκες στο «περί ύλης Ιατρικής» του Διοσκουρίδη και μετέφρασε έργα του Γαληνού στα λατινικά. Η εργασία του Pietro Abano αποτέλεσε την βάση για την ανάπτυξη αυτού του σπουδαίου Πανεπιστημίου και της περίφημης Ιατρικής σχολής που κρατάει την φήμη της, ακόμα και μέχρι τις μέρες μας.

Κατά τον 17ο αιώνα έδρασε μια εξέχουσα ιατρική φυσιογνωμία ο Νικόλαος Ιερόπαις. Την επωνυμία Ιερόπαις την πήρε εξαιτίας του πατέρα του που ήταν παππάς. Ο Ιερόπαις σπούδασε την Ιατρική σε διάφορες σχολές της Τουρκοκρατούμενης Ελλάδας (Καρπενήσι, Λάρισα, Αθήνα). Ο ίδιος δίδαξε στις ιατρικές σχολές του Τυρνάβου και του Αιτωλικού. Φαίνεται ότι κατά την διάρκεια της περιόδου που έζησε ο Ιερόπαις (από 1630 – 1703) υπήρχε έντονη ιατρική εκπαιδευτική δραστηριότητα, σε διάφορες περιοχές της Τουρκοκρατούμενης Ελλάδας.

Ο Ιερόπαις έχει συγγράψει 8 πολύ σημαντικά έργα, ανάμεσα στα οποία και την «Πραγματεία περί φυσιολογίας και Παθολογίας», έργο το οποίο έχει φέρει στην επιφάνεια και έχει επιμεληθεί της σύγχρονης απόδοσής του, ο παλαιογράφος και συνεργάτης της Σχολής μας, Αγαμέμνων Τσελίκας (Εκδόσεις Πανεπιστημίου Θεσσαλίας). Στο έργο αυτό φαίνεται ξεκάθαρα ότι 22 αιώνες μετά τον θάνατό του, ο Ιπποκράτης συνεχίζει να ζει. Το έργο αυτό, όπως και τα υπόλοιπα της συλλογής, φαίνεται ν’ απευθύνεται σε μαθητές γιατρούς, τους οποίους ο Ιερόπαιδας δίδασκε στις ιατρικές σχολές που αναφέρθηκαν. Η περίπτωση του Ιερόπαιδα, δασκάλου της ιατρικής, αποτελεί την εγγύτερη στα δικά μας χρόνια περίπτωση, επίσημης διδασκαλίας της ιατρικής με βάση τον Ιπποκράτη. Μετά τον Ιερόπαιδα, τα ίχνη της Ιπποκρατικής σκέψης μοιάζουν σιγά-σιγά να εξασθενούν. Η Ελλάδα αγωνίζεται να αποτινάξει τον Οθωμανικό ζυγό, γεγονός το οποίο καθιστά μάλλον πολυτέλεια την όποια ενασχόληση με την αρχαία Ελληνική ιατρική γραμματεία.

Παρ’ όλα αυτά η Ιπποκρατική σκέψη εξακολουθεί να καθορίζει τα ιατρικά πράγματα και για τους 3 επόμενους αιώνες, μέχρι τις μέρες μας. Η ομοιοπαθητική, η οποία γεννιέται από τον Samuel Hahnemann περί το 1790 έχει ως βάση την Ιπποκρατική σκέψη. Επίσης η Φυσικοπαθητική (Naturopathy) σχολή ιατρικής σκέψης που γεννιέται στην Αμερική (περί το 1895, Thomas Allinson, John Scheel), στηρίζεται στην Ιπποκρατική σκέψη.

Αλλά και η σύγχρονη Δυτική Ιατρική έτσι όπως ασκείται σήμερα, σε όλο τον κόσμο, χρησιμοποιεί την ιατρική γλώσσα και τους ιατρικούς όρους που πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες γιατροί χρησιμοποίησαν. Ακόμα και οι Κινέζοι, οι Ινδοί ή οι Θιβετανοί για να μεταφέρουν στην Δύση τις ιατρικές τους παραδόσεις, είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιήσουν την αρχαία Ελληνική ιατρική ορολογία.

Μπορεί βέβαια η ορολογία της σύγχρονης Δυτικής ιατρικής να προέρχεται απ’ τον Ιπποκράτη, η ηθική όμως, βάσει της οποίας ασκείται, απέχει μακράν απ’ την Ιπποκρατική ηθική. Το γεγονός αυτό είναι και η αιτία της ανάπτυξης του λεγόμενου κινήματος της εναλλακτικής ιατρικής σ’ όλο τον Δυτικό κόσμο. Το κίνημα της εναλλακτικής ιατρικής στο δυτικό κόσμο αναζητεί φιλοσοφικά και θεωρητικά ερείσματα στις ιατρικές παραδόσεις άλλων λαών, όπως στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική ή την Ayurveda. Καθήκον των Ελλήνων εναλλακτικών θεραπευτών είναι να επιστρέψουν στις ρίζες τους, να γνωρίσουν την αρχαία Ελληνική ιατρική γραμματεία, να αναβιώσουν την Ιπποκρατική σκέψη και να μπολιάσουν το διεθνές κίνημα την εναλλακτικής ιατρικής με τις ηθικές αρχές των προγόνων μας.

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στο παρόν άρθρο προέρχονται απ’ το έργο του Κωνσταντίνου Γρίβα «Ελληνικά Βότανα» εκδόσεις Ακαδημία Αρχαίας Ελληνικής και Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.