Το πείραμα στο πιάτο μας

Κατηγορία Θέματα
Δευτέρα, 17 Μαρτίου 2014 00:00 Διαβάστηκε 6015 φορές
Issue 60

Του Πέτρου Αργυρίου

Στο υπό έκδοση βιβλίο μου «Παρά Φύσιν» περιγράφεται το πώς η βιομηχανία τροφίμων και η βιομηχανία φαρμάκων μοιράζονται απεχθείς πρακτικές κερδοσκοπίας που περιφρονούν την υγεία του καταναλωτή. Σχετικά πρόσφατα είχαμε τη δυσάρεστη εμπειρία να διαπιστώσουμε τι εφιάλτες γεννιούνται όταν οι κερδοσκοπικές πρακτικές των βιομηχανιών αυτών συνδυάζονται.

Η επέκταση της ΕΕ στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ όπου οι κρατικές υποδομές σε μεγάλο βαθμό καταστράφηκαν μετά από τη δεινή οικονομική θέση στην οποία οι χώρες αυτές βρεθήκαν σε συνδυασμό με την οργανωμένη επίθεση από ιδιωτικά συμφέροντα, δημιούργησε προβλήματα ανάμεσα σε άλλα και στον έλεγχο των τροφίμων. Η ενσωμάτωσή τους στην ΕΕ ενσωμάτωσε σε κάποιο βαθμό και τα προβλήματα στο μηχανισμό ελέγχου τροφίμων που ούτως ή άλλως έπρεπε να ενισχυθεί για να εποπτεύει μια διευρυμένη ΕΕ.

Οι συνέπειες δεν άργησαν να εμφανιστούν. Το 2013, για παράδειγμα, αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο του αλογίσιου κρέατος, όπου μεγάλες εταιρίες παραλάμβαναν από προμηθευτές (εν αγνοία τους ή όχι, δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε) αλογίσιο κρέας το οποίο στη συνέχεια και πουλούσαν στους καταναλωτές ως βοδινό. Στο κύκλωμα του αλογίσιου κρέατος φαίνεται να εμπλέκονται έμμεσα ρώσος λαθρέμπορας όπλων καθώς και γνωστός κύπριος επιχειρηματίας, γεγονότα που τα ελληνικά ΜΜΕ σε μεγάλο βαθμό απέκρυψαν (περισσότερα για το σκάνδαλο, στο βιβλίου μου «Παρά φύσιν».)

Παρότι το κύκλωμα εν μέρει εξαρθρώθηκε (με τις μεγάλες εταιρίες ως συνήθως να κρίνονται λίγο πολύ άμοιρες ευθυνών) οι πρακτικές αυτού του είδους συνεχίστηκαν και μάλιστα με ακόμη πιο αποτρόπαιους τρόπους. Λίγους μήνες μετά το πρώτο σκάνδαλο αλογίσιου κρέατος, ξέσπασε ένα δεύτερο, ακόμη πιο ανησυχητικό: «Λαθρέμποροι» κρέατος εξασφάλιζαν από φαρμακευτικές άλογα τα οποία χρησιμοποιούνταν ως πειραματόζωα και στη συνέχεια τα παροχέτευαν στην αγορά κρέατος αποκομίζοντας υπερπολλαπλάσια κέρδη για τα άλογα που ξεφορτώνονταν οι φαρμακευτικές.

Μια ακτινογραφία του κυκλώματος μάς αποκαλύπτει ότι σε αυτό δεν μετείχαν μόνο κάποιοι «διαβολικοί εγκληματίες» αλλά και επαγγελματίες με καλή κοινωνική μαρτυρία που υποτιθέμενα οφείλουν να μας προστατεύουν από τέτοιου είδους απίστευτες απάτες. Ακόμη και κτηνίατροι ήταν μέσα στο κόλπο. Και όλα αυτό το ρίσκο για μας αλλά και για τους ίδιους για ένα συνολικό κέρδος των 50.000 ευρώ. Τόσο ήταν με τα ως τώρα διαθέσιμα στοιχεία το συνολικό κέρδος του κυκλώματος από τη διοχέτευση κρέατος αλόγων- πειραματόζωων στην αγορά. Φαίνεται πως η ευρωπαϊκή κρίση έχει οδηγήσει σε νέα ηθικά χαμηλά και σε νέα κερδοσκοπικά υψηλά τους απατεώνες.

Αλλά ας δούμε το ποιες εταιρίες εμπλέκονται και με ποιον τρόπο σε αυτό το αποτρόπαιο και απολύτως απαράδεκτο σκάνδαλο.

Οι έρευνες των αρχών απεκάλυψαν ότι διακόσια άλογα διοχετεύτηκαν στην αγορά κρέατος της Γαλλίας, με υπόνοιες και για διοχέτευση και στη Μ. Βρετανία. Από αυτά, τα 60 προέρχονταν από εργαστήριο στη νοτιοδυτική Γαλλία της φαρμακευτικής-κολοσσού Sanofi. Τα άλογα αυτά χρησιμοποιούνταν για την ανάπτυξη ορών κατά της λύσσας, του τετάνου και άλλων δηλητηρίων. Οι ειδικοί διαβεβαίωσαν πως το κρέας αυτών των ζώων δεν αποτελεί κίνδυνο υγείας. Αν και αυτή η παράμετρος είναι σημαντική, η ικανότητα του κυκλώματος να εισάγει στην ανθρώπινη τροφική αλυσίδα πειραματόζωα και μάλιστα με σχετικά μικρή κερδοσκοπικά κίνητρα, είναι άκρως ανησυχητική. Το κύκλωμα χρησιμοποίησε ανάμεσα σε άλλα και πλαστά πιστοποιητικά ασφάλειας και προέλευσης.

Το κύκλωμα περιλάμβανε διανομείς κρέατος, χασάπηδες, κτηνιάτρους μέχρι και προγραμματιστή υπολογιστών ο οποίος συνελήφθη με την υποψία αλλοίωσης των πιστοποιητικών υγείας των αλόγων ώστε να χαρακτηριστούν ως «κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση». Συνολικά συνελήφθησαν 21 εμπλεκόμενοι στο κύκλωμα.

Όπως αναφέρει ο εισαγγελέας Μασσαλίας που χειρίζεται την υπόθεση, Brice Robin, το κύκλωμα αγόραζε 10 ευρώ το κάθε άλογο από τη Sanofi Pasteur και στη συνέχεια το πουλούσε σε άλλους εμπόρους κρέατος για 400 ευρώ. Ερωτήματα προκαλεί η ίδια η πάγια πρακτική της εταιρίας να πουλάει σε τρίτους και μάλιστα σε τιμές σκοτωμού τα άλογα που κατά μέσο όρο χρησιμοποιεί έως τρία χρόνια ως πειραματόζωα. Η ίδια η εταιρία ισχυρίζεται πως η πώληση των αλόγων γινόταν σε τιμή συμβολική. Παρότι όλα δείχνουν πως η εταιρία σε αυτή την περίπτωση δεν ψεύδεται και πως η τιμή των αλόγων ήταν πράγματι συμβολική, μεγάλα ερωτηματικά προκύπτουν για την κοινωνική ευθύνη της εταιρίας.

Παρά τις επιβεβαιώσεις της φαρμακευτικής ότι τα άλογα ήταν σε καλή υγεία (υποτιθέμενα, το μόνο που έκανε η εταιρία στα ζώα ήταν να λαμβάνει αίμα από αυτά για να αναπτύσσει ορούς) και πως τα άλογα μπορούσαν να εντοπιστούν μέσω μικροτσίπ που τους είχαν τοποθετηθεί, το μικροτσίπ αφορά το ζωντανό άλογο και δεν επαρκεί για να αποδειχθεί η προέλευση τμημάτων κρέατος των αλόγων που έχουν πλέον καρατομηθεί.

Ποιο είναι λοιπόν το νομικό πλαίσιο για ζώα που έχουν χρησιμοποιηθεί ως πειραματόζωα; Δεν θα έπρεπε να υπάρχει πολύ καλά περιγεγραμμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για το τι συμβαίνει στα ζώα μετά το πέρας της χρησιμότητας τους ως πειραματόζωα;

Παρότι η ίδια η χρήση των ζώων ως πειραματόζωα αποτελεί ένα μεγάλο θέμα από μόνο του, δεν αποτελεί το θέμα αυτό το κεντρικό ζήτημα του άρθρου.

Πάνω από 200 άλογα έχουν πωληθεί σε συμβολικές τιμές από την εταιρία τα τελευταία τρία χρόνια. Η εταιρία φέρει ευθύνη για το σε ποιους πουλάει τα πειραματόζωα της. Η εταιρία φέρει μια έστω εξ επαγωγής ευθύνη για το ότι πειραματόζωα μπήκαν στην ανθρώπινη τροφική αλυσίδα. Παρά ταύτα, ο εισαγγελίας Robin περιγράφει την ίδια την εταιρία ως θύμα του κυκλώματος.

Φυσικά, η εταιρία δε σπατάλησε ούτε χρόνο ούτε χρήμα για να πιέσει για κάποιο νομοθετικό πλαίσιο για το τι οφείλει να γίνει με τα πειραματόζωα μετά το πέραν της χρήσης τους. Χρόνο και χρήμα οι πολυεθνικές σπαταλάνε όταν θέλουν να καταργήσουν περιοριστικές ή να εισάγουν σκανδαλωδώς ευνοϊκές για αυτές ρυθμίσεις (περισσότερα για αυτό στο «Παρά Φύσιν»). Εδώ και δεκαετίες έχει επικρατήσει στις εταιρίες μια αντικοινωνική κουλτούρα όπου η μόνη ευθύνη που έχουν είναι το να φέρνουν κέρδη στους μεγαλομετόχους τους.

Το νομοθετικό πλαίσιο στην Ευρώπη για το τι οφείλει να συμβαίνει στα πειραματόζωα μετά το τέλος του πειραματισμού είναι το λιγότερο θολό. Ακόμη και έτσι, η εταιρία σίγουρα ήρθε σε ρήξη αν όχι με το γράμμα του νόμου, τουλάχιστον με το πνεύμα του: Η οδηγία 2010/63/EU για την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται για επιστημονικούς σκοπούς περιγράφει πως «στο τέλος της διαδικασίας (του πειραματισμού) η πιο κατάλληλη απόφαση θα πρέπει να ληφθεί όσον αφορά το μέλλον του ζώου στη βάση της ευζωίας του και των πιθανών κινδύνων στο περιβάλλον».

Στο σκάνδαλο που εξετάζουμε, τα άλογα-πειραματόζωα κατέληξαν στα πιάτο του καταναλωτή, όχι ό,τι καλύτερο για την ευζωία τους ή για την ευζωία των καταναλωτών.

Περιγράφεται επίσης πως σε περίπτωση που η υγεία των ζώων είναι καλή (όπως μας διαβεβαίωνε η Sanofi ότι ήταν) και δεν απειλούν τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, τα ζώα μπορεί να επιστραφούν σε κάποια κατάλληλη «κατοικία» με κριτήριο πάλι την ευζωία τους. Στην περίπτωση που εξετάζουμε, η καινούρια κατοικία των ζώων ήταν το χασάπικο και το πιάτο των καταναλωτών.

Παρόμοια κενά έχει και η νομοθεσία που επιχειρεί να ορίσει το πλαίσιο για το αντίστροφο φαινόμενο. Όχι για το πώς και πού πουλάν οι φαρμακευτικές τα πειραματόζωά τους (άλλωστε δεν βρήκαμε πρόβλεψη για πώληση των ζώων) αλλά για το πώς και από πού αγοράζουν οι εταιρίες τα πειραματόζωά τους.

Υπάρχει μια ανθούσα αγορά για την εκτροφή πειραματόζωων. Μεγαλόσωμοι σκύλοι μπορούν να πωλούνται μέχρι και 1000 ευρώ το κεφάλι στις φαρμακευτικές (φανταστείτε τις τιμές για πιο δυσεύρετα είδη), γεγονός που έχει οδηγήσει σε βάσιμες ή όχι ανησυχίες από φιλοζωικές οργανώσεις πως ένα ποσοστό των χαμένων κατοικίδιων έχουν κλαπεί για να πουληθούν στα εργαστήρια.

Από το σπίτι σας στο εργαστήριο και από το εργαστήριο στο πιάτο σας. Με το νομοθετικό κενό που υπάρχει δεν είναι απίθανο να δούμε και ένα τέτοιο και τόσο φρικτό σχήμα. Πιστέψτε με. Έχω δει και καταγράψει ακόμη χειρότερα σχήματα.

Οι φαρμακευτικές «πεθαίνουν» για να αγοράσουν πειραματόζωα για να κάνουν τη δουλειά τους. Και όταν τελειώνουν τη δουλειά τους, τα ξεφορτώνονται όπως μπορούν.

Καθίσταται προφανής η επιτακτική ανάγκη για αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο τόσο για την προμήθεια όσο και για την αποκατάσταση των ζώων που βασανίζονται στο όνομα της επιστήμης. Αυτό είναι το λιγότερο που τους χρωστάμε.

(Ο Πέτρος Αργυρίου είναι ανάμεσα σε πολλά άλλα, ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες αναλυτές του παρασκηνίου των πολιτικών της παγκόσμιας δημόσιας υγείας. Περισσότερα για αυτόν και το έργο του στο agriazwa.blogspot.gr)