Το ανθρώπινο μικροβίωμα εκφράζει το σύνολο των τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών (ιών, βακτηρίων και μυκήτων) που ζουν μέσα μας και γύρω μας, ξεπερνώντας κατά πολύ τον αριθμό των κυττάρων μας. Μπορούμε να μιλάμε λοιπόν για έναν υπερ-οργανισμό, μία παράξενη συμβίωση που περιλαμβάνει εμάς και τα μικρόβια που ζουν μαζί μας και επηρεάζουν όλες τις λειτουργίες μας.

Εδώ και δεκαετίες, έχει μελετηθεί ο ρόλος του μικροβιώματος στην υγεία και την ομαλή λειτουργία του εντέρου και είναι επίσης γνωστή η συμβολή του στην ανάπτυξη δυνατού ανοσοποιητικού. Η σημασία του γίνεται όλο και περισσότερο γνωστή όσο μαθαίνουμε νέα πράγματα γι’ αυτό. Ωστόσο, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς τα μικροσκοπικά μικρόβια στο έντερο συμβάλλουν καθημερινά στη γνωστική ικανότητα και τη λειτουργία του εγκεφάλου αλλά και στη συμπεριφορά.

Πρόκειται για μία αμφίδρομη πορεία: Το έντερο μέσα από ένα σύνθετο νευρωνικό χρησιμοποιεί το βακτηριακό οικοσύστημα για χάρη τόσο της σωματικής όσο και της ψυχολογικής ευεξίας. Τα βακτήρια του εντέρου παράγουν εκατοντάδες νευροχημικά στοιχεία που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για τη ρύθμιση βασικών φυσιολογικών διαδικασιών, καθώς και νοητικών διεργασιών όπως η μάθηση, η μνήμη και η διάθεση. Ακριβώς όπως τα βακτήρια του εντέρου επηρεάζουν τον εγκέφαλο, έτσι και ο εγκέφαλος μπορεί να ασκήσει βαθιά επίδραση στο εντερικό μικροβίωμα. Μελέτες έχουν δείξει ότι το ψυχολογικό στρες ανατρέπει την μικροβιακή ισορροπία στο έντερο, καθιστώντας μας πιο ευάλωτους σε μολυσματικές ασθένειες και προκαλώντας μοριακές αντιδράσεις που στέλνουν πληροφορίες πίσω στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Τα τελευταία χρόνια, έχουν συγκεντρωθεί στοιχεία από μελέτες για το πώς τα βακτήρια του εντέρου μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, τη χημεία του εγκεφάλου και ένα ευρύ φάσμα των φαινομένων συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της συναισθηματικής συμπεριφοράς, της μνήμης, της αντίληψης του πόνου και της αντίδρασης του οργανισμού στο στρες.

Η κακή μνήμη συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα του εγκεφαλικού νευροτροφικού παράγοντα που είναι γνωστός ως BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor) που είναι μια πρωτεΐνη πολύ σημαντική για τη μάθηση και τη μνήμη, η οποία διεγείρει την παραγωγή νέων εγκεφαλικών κυττάρων και ενισχύει τα υπάρχοντα. Τα χαμηλά επίπεδα BDNF συνδέονται επίσης με την κατάθλιψη και το άγχος. Το μικροβίωμα, αυξάνοντας τα επίπεδα του BDNF, επιδρά στη βελτίωση της μνήμης, μειώνει το άγχος και αυξάνει την αίσθηση αυτοπεποίθησης.

Έρευνες εντοπίζουν ποια συγκεκριμένα μικρόβια παράγουν συγκεκριμένους διαβιβαστές. Για παράδειγμα, εκτιμάται ότι το 90% της σεροτονίνης μας παράγεται στο έντερο και βρέθηκε ότι μέρος αυτής της σεροτονίνης παράγεται από αυτά τα τέσσερα μικρόβια: Candida, Streptococcus, Escherichia και Enterococcus.

Τα βακτήρια Lactobacillus and Bifidobacterium παράγουν γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ ή «GABA» που αποτελεί τον κύριο ανασταλτικό νευροδιαβιβαστή μας που έχει χαλαρωτική και αγχολυτική επίδραση.

Τα μικρόβια Escherichia coli, Bacillus και Saccharomyces παράγουν νορεπινεφρίνη, μια ορμόνη / νευροδιαβιβαστή που εμπλέκεται στην αντίδραση φόβου «πάλης ή φυγής» (απόκριση του οργανισμού στο στρες που χαρακτηρίζεται από έκρηξη της αδρεναλίνης).

Τα Bacillus και Serratia παράγουν τον νευροδιαβιβαστή κίνητρου, την ντοπαμίνη.

Έχουμε, λοιπόν, αυτό το μικρό εργοστάσιο παραγωγής ουσιών στο έντερο, οι οποίες επηρεάζουν τον εγκέφαλό μας. Στην πραγματικότητα, το έντερο και τα μικρόβιά του φαίνεται να επηρεάζουν τον εγκέφαλο τόσο πολύ που η προκλινική έρευνα έδειξε ότι τα προβιοτικά έχουν αντικαταθλιπτική και αγχολυτική δράση. Μάλιστα, υπήρξε μία μελέτη που διαπίστωσε ότι το Bifidobacterium infantis είχε αντικαταθλιπτικά αποτελέσματα ισοδύναμα με αυτά του αντικαταθλιπτικού φάρμακου σιταλοπράμη.

Η αλλαγή της μικροχλωρίδας του εντέρου με κάποιο τρόπο μπορεί να οδηγήσει σε συμπεριφορές που σχετίζονται με το άγχος και την κατάθλιψη.

Όλοι ξέρουμε ότι οι φυτικές ίνες βοηθούν την καλή λειτουργία του εντέρου. Ωστόσο, θεωρώντας ότι οι φυτικές ίνες δεν είναι τροφή για εμάς, αλλά για τα μικρόβιά μας, μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες από ποικιλία πηγών θα πρέπει επίσης να είναι καλή για την ψυχική μας υγεία.

Όλες αυτές οι πληροφορίες σχετικά με το μικροβίωμα του εντέρου μάς κάνουν να αναρωτιόμαστε πόσες νοητικές παθήσεις θα μπορούσαν να εντοπιστούν σε διαταραχές στην υγεία του εντέρου, για παράδειγμα από δίαιτες με επεξεργασμένα τρόφιμα χωρίς ίνες και εξευγενισμένους υδατάνθρακες, ή από την απρόσκοπτη χρήση αντιβιοτικών.

Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν;

Δεν θα ήταν εύκολο (και ούτε σωστό) να κατηγοριοποιήσουμε τα μικρόβια σε «καλά» και «κακά». Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ισορροπία είναι αυτή που συμβάλλει στη σωστή λειτουργία του οργανισμού. Και καθώς όλοι είμαστε διαφορετικοί, το μικροβίωμά μας είναι διαφορετικό και τείνει να προσαρμόζεται ανάλογα με τα προβλήματα, τις διαταραχές και τις ανάγκες μας. Όμως είναι ευάλωτο σε φαρμακευτικές παρεμβάσεις όπως τα αντιβιοτικά, τα κορτικοστεροειδή κλπ, οπότε σε αυτές τις περιπτώσεις θα χρειαστεί η λήψη προβιοτικών σκευασμάτων για να βοηθηθεί επαρκώς η αποκατάσταση της ισορροπίας.

Για να ενισχύσουμε μικροβίωμα με φυσικούς τρόπους:

  • προσθέτουμε στη διατροφή μας προβιοτικές και πρεβιοτικές τροφές και αποφεύγουμε τα επεξεργασμένα τρόφιμα
  • ζούμε σε επαφή με τη φύση, το περιβάλλον, τα κατοικίδια ζώα μας,
  • χρησιμοποιούμε προβιοτικά συμπληρώματα, ειδικά αν οι ανάγκες αποκατάστασης του οργανισμού είναι μεγάλες (π.χ. λήψη αντιβίωσης, κορτικοστεροειδών κλπ.).Μέσα από τη μελέτη του μικροβιώματος, επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά η θεωρία ολιστικών συστημάτων υγείας (όπως για παράδειγμα η Ομοιοπαθητική) που υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος δεν είναι μια οντότητα ξεκομμένη από το περιβάλλον της και καμία διαταραχή - είτε σωματική είτε ψυχική - δεν αφορά σε ένα μόνο όργανο ή σύστημα του οργανισμού.

    table 01

    Μέσα από τη μελέτη του μικροβιώματος, επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά η θεωρία ολιστικών συστημάτων υγείας (όπως για παράδειγμα η Ομοιοπαθητική) που υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος δεν είναι μια οντότητα ξεκομμένη από το περιβάλλον της και καμία διαταραχή - είτε σωματική είτε ψυχική - δεν αφορά σε ένα μόνο όργανο ή σύστημα του οργανισμού.

Έτσι την επόμενη φορά που θα έχετε να αντιμετωπίσετε οποιοδήποτε ζήτημα του οργανισμού σας, λάβετε υπόψη σας τόσο τη σωματική όσο και την ψυχολογική σας κατάσταση και οπωσδήποτε τον τρόπο ζωής σας και τη σχέση σας με το φυσικό περιβάλλον σας.


Βιβλιογραφία

  1. Proc Natl Acad Sci U S A 2011 Feb 15;108(7):3047-52.
  2. J Physiol. 2004;558(Pt 1):263-275. doi:10.1113/jphysiol.2004.063388
  3. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience 2015;13(3):239-244
  4. https://www.caltech.edu/about/news/microbes-help-produce-serotonin-gut-46495
  5. Trends Neurosci. 2016;39(11):763-781. doi:10.1016/j.tins.2016.09.002
  6. Nutrients. 2017;9(2):125. Published 2017 Feb 10. doi:10.3390/nu9020125
  7. Maes, Kubera, Leunis, Berk, J. Affective Disorders, 2012 και Berk, Williams, Jacka, BMC Med, 2013).
Κατηγορία Διατροφή

Μεταξύ των συμμετεχόντων σε ψυχιατρικές και νευρολογικές μελέτες, δεν έχει εξεταστεί ποτέ αρκετά η πιθανή σχέση μεταξύ κεντρικού νευρικού συστήματος και μικροοργανισμών. Και αυτό, παρά τις πληροφορίες δεκαετιών, που περιλαμβάνουν μια πιθανή σχέση μεταξύ του μικροβιώματος του εντέρου και των συμπεριφορών και των ασθενειών του εγκεφάλου. Όμως έρευνα που παρουσιάστηκε το 2018 στην ετήσια συνάντηση της Αμερικανικής Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης (Αmerican Association for the Advancement of Science -AAAS) μπορεί να βοηθήσει να αλλάξει αυτό.

Η Janet Jansson, διευθύντρια βιολογικών επιστημών στο Εθνικό Εργαστήριο Βορειοδυτικού Ειρηνικού και οι συνεργάτες της ανακάλυψαν ότι η μεταμόσχευση του Lactobacillus (ένα προβιοτικό βακτήριο που πιστεύεται ότι είναι ευεργετικό για τη γενική υγεία) σε ποντίκια χωρίς καθόλου μικροβίωμα, βελτίωσε τη λειτουργία της μνήμης τους. Σε σύγκριση με παρόμοια ποντίκια που είχαν εκτραφεί χωρίς μικρόβια, αυτά τα ζώα έδειξαν σημάδια ότι είχαν αναπτύξει "πολύ καλύτερη μνήμη". Επιπλέον, τα ποντίκια με ενισχυμένη μνήμη φάνηκαν επίσης να υποβάλλονται σε θετικές μεταβολικές αλλαγές που προκλήθηκαν από το Lactobacillus.

"Βρίσκουμε ισχυρές ενδείξεις συσχετίσεων μεταξύ του εγκεφάλου και του μικροβιώματος. Τώρα προσπαθούμε να ανακαλύψουμε τους υπεύθυνους βιοχημικούς και γενετικούς παράγοντες. Έχουμε μερικά συναρπαστικά προκαταρκτικά ευρήματα, αλλά δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί", δήλωσε η Jansson στους Financial Times

Η υγεία του εντέρου και ο νους

Το έργο της Jansson υποστηρίζει προηγούμενη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας από το 2014. Η πολύ-πολιτισμική διεθνής ομάδα πίσω από αυτή ανέφερε πολυάριθμες μελέτες όπου ζώα χωρίς μικροβίωμα έδειξαν ενισχυμένες συμπεριφορές σε απόκριση σε εξωτερικά ερεθίσματα. Η εργασία που προηγήθηκε όλων των άλλων, μια μελέτη του 2004 από την Ιαπωνία, έδειξε ότι αποκαθιστώντας την έλλειψη μικροβιώματος στις κοιλιές ποντικών, με ένα συγκεκριμένο είδος βακτηρίων (Bifidobacterium), μετριάστηκε σε μεγάλο βαθμό η «υπερβολική απόκριση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων στον περιορισμό του άγχους». Έκτοτε, διάφορες άλλες έρευνες έχουν βρει ότι εκθέτοντας ποντίκια απαλλαγμένα από μικρόβια σε νέα και δυσάρεστα περιβάλλοντα, προκάλεσαν την εμφάνιση συμπεριφορών ενδεικτικών άγχους και στρες. Εντούτοις, η εισαγωγή βακτηρίων ή προβιοτικών εντέρου σε αυτά τα ζώα μείωσε ή και αντέστρεψε αυτές τις συμπεριφορές.

Οι ερευνητές σημείωσαν ότι μελέτες με ζωικά μοντέλα έχουν δείξει ότι τα Lactobacillus και Bifidobacterium επηρεάζουν θετικά τις συμπεριφορές που σχετίζονται με το άγχος και την κατάθλιψη. Αυτά συμπεριελάμβαναν συγκεκριμένα τα Bifidobacterium longum που ρυθμίζουν συμπεριφορές όμοιες με άγχος σε μοντέλα τρωκτικών και tο συνδυασμό Lactobacillus rhamnosus και Lactobacillus helveticus που αναστρέφει προβλήματα μνήμης που προκαλούνται από άγχος σε ποντικούς μολυσμένους με Citrobacter rodentium.

Όσον αφορά τις επιδράσεις του μικροβιώματος του εντέρου στους ανθρώπινους εγκεφάλους, υπήρξαν κάποιες μικρής κλίμακας μελέτες που υποδεικνύουν μια σύνδεση αλλά δεν την καθορίζουν πλήρως. Μια μελέτη του 2009 που επικεντρώθηκε σε ασθενείς που πάσχουν από σύνδρομο χρόνιας κόπωσης παρατήρησε ότι η λήψη ενός προβιοτικού που περιέχει Lactobacillus θα μπορούσε να μειώσει το άγχος αλλά όχι την κατάθλιψη. Μια προηγούμενη μελέτη του 2007 που χρησιμοποίησε ένα παρόμοιο προβιοτικό βρήκε ότι αυτό το προβιοτικό δεν είχε σημαντική επιρροή στη συνολική διάθεση των συμμετεχόντων. Ωστόσο, υπήρξε μια μικρή αλλαγή στη διάθεση μεταξύ των υποκειμένων της μελέτης που βρίσκονταν στο χαμηλότερο επίπεδο ψυχικής κατάστασης. Αν και αυτές οι μελέτες υπονοούν τα προβιοτικά που ωφελούν τη διάθεση και συμπεριφορά στον άνθρωπο, θα ήταν αναγκαίες περισσότερες κλινικές δοκιμές σε μεγαλύτερους πληθυσμούς.

Μία πιο ξεκάθαρη σύνδεση είναι αυτή που έχει καθιερωθεί μεταξύ του μικροβιώματος του εντέρου και της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού. "Μεταβολές στην επικοινωνία μεταξύ του μικροβιώματος του εντέρου και του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων μεταβολών στη σύνθεση και τα μεταβολικά προϊόντα του μικροβιώματος του εντέρου, έχουν εμπλακεί στη σύνθετη παθοφυσιολογία της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού", ανέφεραν οι ερευνητές, σημειώνοντας ότι ποντίκια χωρίς μικροβίωμα έχει παρατηρηθεί ότι δείχνουν χαμηλότερη κοινωνικότητα και ελλείψεις στις ικανότητες κοινωνικής νοημοσύνης τους. Ενώ είναι απίθανο όλες οι περιπτώσεις διαταραχής του φάσματος του αυτισμού να αποδοθούν στην κακή υγεία του εντέρου, ωστόσο παραμένει μια ενδιαφέρουσα πιθανότητα.


 Πηγές: NCBI.NLM.NIHAAAS.ConfexFinancial Times

Κατηγορία Υγεία