Το Σερνικοβότανο, η Ορχιδέα, το Σαλέπι και η Τσιτσιμπύρα

Κατηγορία Βότανα
Κυριακή, 18 Μαρτίου 2012 20:41 Διαβάστηκε 3743 φορές
Issue 51


Γράφει η Νίκη Τσέκου

Η μάνα μου γέννησε τρεις κόρες. Θυμάμαι, όταν ήμουν μικρή ,οι γειτόνισσες της λέγανε: «Βρε, Ρηνιώ, γέννησες τρία ‘γραμμάτια’! Πού θα βρεις προίκα να τα ξεχρεώσεις; Δεν έπαιρνες το Σερνικοβότανο να κάνεις τρεις γιους και να πάρεις τρεις προίκες;». Καταλαβαίνετε γιατί εγώ το μισούσα τότε το Σερνικοβότανο, αφού αν είχε φάει η μάνα μου από αυτό, δεν θα είχα γεννηθεί εγώ. Ρωτούσα τις γειτόνισσες να μάθω ποιο είναι το Σερνικοβότανο, αλλά δεν ήξεραν να μου πουν αν φυτρώνει στη Σαντορίνη. Φιλολογική ήταν περισσότερο η αναφορά των φιλενάδων της μάνας μου στο φυτό αυτό.

Αργότερα, όταν στα Γυμνασιακά μου χρόνια άρχισα να ταξιδεύω στα νερά της ελληνικής Λαογραφίας και της Μυθολογίας, έπεσε στην πλώρη μου το Σερνικοβότανο, ως δοξασία λαϊκή, που είχε τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα.

Το Σερνικοβότανο είναι ένα είδος Ορχιδέας. Το φυτό αυτό στην αρχαία Ελλάδα ονομαζόταν Όρχις, όπως είναι και σήμερα η επιστημονική του ονομασία. Ο Διοσκουρίδης ο οποίος έζησε το 40-90μ.Χ., γράφει ότι το φυτό λεγόταν και Όρχις του Κυνός, δηλαδή ο όρχις του σκύλου και είναι φυτό που όπως είχαν παραδώσει οι πιο παλιοί από αυτόν, ήταν Σερνικοβότανο ή Θηλυκοβότανο, αναλόγως με τη χρήση του. Αν ο πατέρας έτρωγε φρέσκο τον μεγάλο κόνδυλο της Ορχιδέας αυτής το παιδί που θα γεννιόταν θα ήταν αρσενικό, ενώ αν η μητέρα έτρωγε τον μικρό κόνδυλο, θα γεννούσε θηλυκό παιδί. Πιθανόν ο Διοσκουρίδης το λέει αυτό, γιατί κάποια είδη Σερνικοβότανου έχουν στη ρίζα τους κονδύλους που ο ένας είναι μικρότερος και ο άλλος μεγαλύτερος. Ο Γαληνός, διευκρινίζει ότι όταν προστίθεται ο μεγαλύτερος από τους δύο βολβούς στα ποτά, η ερωτική διάθεση αυξάνεται, ενώ αντίθετα ο μικρός βολβός έχει αντίθετα αποτελέσματα. Αιώνες πριν, ο Θεόφραστος, βάφτισε το φυτό Όρχι, ίσως γιατί οι κόνδυλοι του φυτού μοιάζουν με όρχεις. Όμως πολύ πριν από το Θεόφραστο οι αρχαίοι Έλληνες είχαν πλάσει Μύθο στον οποίο είχαν τοποθετήσει το μυστικό των ιδιοτήτων του φυτού αυτού. Ο Μύθος λέει, ότι μια νύμφη και ένας Σάτυρος γέννησαν ένα παιδί, τον Όρχι. Οι Σάτυροι ήταν γνωστοί για τον ερωτισμό τους. Θεά του Έρωτα ήταν η Αφροδίτη και το Σερνικοβότανο το θεωρούσαν αφροδισιακό. Υπέρ το δέον ερωτικός βγήκε ο Όρχις, ο γιος του Σάτυρου, από τον οποίον πήρε το όνομά του το φυτό που λέμε σήμερα Σερνικοβότανο. Ο Όρχις, σε μια Βακχική γιορτή, επιτέθηκε ερωτικά σε μια ιέρεια του Διονύσου και γι αυτό κατασπαράχθηκε από άγρια θηρία, ως τιμωρία και να καταλήξει τελικά να γίνει φυτό, το φυτό Όρχις. Με τέτοιο Μύθο γύρω του το φυτό αυτό, θα ήταν παράξενο να μην καταχωρηθεί στα γιατροσόφια που έχουν σχέση με στειρότητα ή με την προσπάθεια προκαθορισμού του φύλου του παιδιού, αλλά και με ερωτικά μαγικά φίλτρα. Στα ρωμαϊκά χρόνια, το ρόφημα που έφτιαχναν από ψητή ρίζα του Σερνικοβότανου, ονομαζόταν Σατύριον ή Πριαπίσκος, για ευνόητους λόγους. Οι μάγισσες το χρησιμοποιούσαν ως ερωτικό φίλτρο και ίσως να έχει σχέση με αυτό ένα ακόμα λαϊκό του όνομα: «νεραϊδοβότανο». Τα ονόματα που έχει προσδώσει ο λαός μας στο φυτό αυτό, δεν είναι άσχετα με τις λαϊκές χρήσεις του. Το λένε και “μητροβότανο” αφού κάποτε έφτιαχναν χάπια από αυτό και τα τοποθετούσαν στη μήτρα για να βοηθήσει να γεννηθεί σερνικό. Οι ανθισμένοι βλαστοί του φυτού στην Κρήτη ονομάζονται Μάνες ή Μανόσταχα. Σε κάποιες περιοχές τους έτρωγαν τηγανιτούς. Η λαϊκή θεραπευτική και η βοτανοθεραπευτική χρησιμοποίησε το αφέψημα του Σερνικοβότανου σε δυσεντερία, σε κάθε είδος εντερικών παθήσεων, σε διάρροιες, σε κρυολόγημα, σε ερεθισμένο λαιμό, σε ξερόβηχα, κατά των φλογώσεων. Είναι επίσης μαλακτικό, διευκολύνει την πέψη και χρησιμοποιείται ως φάρμακο για όσους βρίσκονται σε ανάρρωση και γενικά σε όσους χρειάζονται τόνωση.

Έχει και ένα άλλο όνομα όμως αυτό το φυτό. Αυτό το όνομα δεν προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα, αλλά από τις χώρες της Ανατολής. Το λένε και Σαλέπι που στα αραβικά και τα τούρκικα σημαίνει: «όρχεις της αλεπούς». Σαλέπι όμως κατ΄ επέκταση ονομάζεται και το παχύρευστο ζεστό μυρωδάτο ποτό που παρασκευάζεται από το φυτό. Ήταν τόσο δημοφιλές ποτό, που οι Ορχιδέες από τις οποίες παρασκευαζόταν κινδύνευαν από εξαφάνιση. Κατά τον 17ο και 18ο αιώνα διέλυαν τους κονιορτοποιημένους κονδύλους της ορχιδέας σε νερό και αρωμάτιζαν το ρόφημα με ροδόνερο ή ανθόνερο. Και σήμερα, σπάνια, μπορεί να συναντήσουμε κάποιον Σαλεπιτζή εκεί στην Ερμού, αλλά λίγοι από όσους τον προσπερνούν ξέρουν τι ακριβώς προσπερνούν. Το σαλέπι παρασκευάζεται από τη σκόνη των αποξηραμένων κονδύλων του Σερνικοβότανου, την οποία διαλύουν σε νερό και γάλα με ζάχαρη ή μέλι, και με το βρασμό γίνεται παχύρρευστο, αφού το σαλέπι περιέχει πολύ άμυλο. Περιέχει επίσης φώσφορο, ασβέστιο και πολλά άλλα. Όταν έπηζε το σαλέπι, έριχναν στο τέλος κανέλλα και ζιγγίβερη. Τι είναι η ζιγγίβερη; Θα το δούμε πιο κάτω. Το σαλέπι είναι θερμαντικό για το χειμώνα, αλλά έχει και φαρμακευτική δράση. Εκτός από γενικό τονωτικό, θρεπτικό και εύπεπτο ρόφημα για εξασθενημένους ή μη οργανισμούς, θεωρείται και αφροδισιακό. Κάποιοι όμως αποδίδουν την αφροδισιακή ικανότητα του σαλεπιού, στην κανέλλα και την ζιγγίβερη που προσθέτουν. Η ζιγγίβερη είναι το συστατικό της Τσιτσιμπύρας που ανέφερε σε ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου η αείμνηστη Ρένα Βλαχοπούλου. Η Τζιτζιμπύρα είναι Κερκυραϊκό αναψυκτικό ποτό που εισήγαγαν οι Άγγλοι το 1860 στο νησί. Το όνομα Τζιτζιμπύρα προέρχεται από τις λέξεις ginger - beer. Δεν είναι μπύρα, αν και αφρίζει. Παρασκευάζεται από φρέσκο λεμόνι, νερό, ζάχαρη και ζιγγίβερη, η οποία στους νεοέλληνες είναι περισσότερο γνωστή με το ξενικό της όνομα: «τζίντζερ», παρά με το ελληνικό της: «πιπερόρριζα».

Το τζίντζερ (Zingiber officinale Roscoe) προέρχεται από την Ανατολή. Αν διαβάσει κανείς τις θεραπευτικές του ιδιότητες και τις προσθέσει στις ιδιότητες του Σερνικοβότανου, θα καταλάβει γιατί το σαλέπι ήταν και θεραπευτικό. Η πιπερόρριζα λοιπόν που περιέχει το σαλέπι, έχει χρησιμοποιηθεί κατά του κρυώματος, της γρίπης και του πονόλαιμου. Είναι αντιπυρετικό, αντισηπτικό, έχει χρησιμοποιηθεί ως αντιεμετικό, σε ναυτίες, γαστρικά προβλήματα και στομαχικές διαταραχές, δρα κατά της διάρροιας, για νευραλγίες, ρευματοπάθειες , για πόνους περιόδου, ημικρανίες. Βελτιώνει την κυκλοφορία του αίματος, είναι διεγερτικό και προσδίδει αφροδισιακές ιδιότητες στο σαλέπι. Το σαλέπι όμως παρασκευάζεται κυρίως από Σερνικοβότανο, που όπως είπαμε, είναι είδος ορχιδέας. Η ορχιδέες είναι λουλούδια που συχνά στολίζουν τις εκκλησίες σε γάμους ή τις κρατάει νύφη στο χέρι. Από μια νύμφη και ένα Σάτυρο γεννήθηκε ο Όρχις που έγινε φυτό Ορχιδέα. Είναι άραγε άσχετος ο ερωτισμός του μυθολογικού Όρχι που διέπραξε ιεροσυλία καθώς προσπάθησε να βιάσει μια ιέρεια, με τις αφροδισιακές ιδιότητες του φυτού Όρχις; Αν η λαϊκή θεραπευτική και η Λαογραφία κάνει λάθος όταν μιλάει για τη σχέση του φυτού με τον ερωτισμό, κάνει λάθος, άραγε, και η Ομοιοπαθητική; Το Σερνικοβότανο είναι Ορχιδέα. Από όσα μπορεί να διαβάσει κανείς για τις ορχιδέες που έχουν χρησιμοποιηθεί στην Ομοιοπαθητική, καταλαβαίνει πόση σχέση με τον ερωτισμό έχουν τα φυτά αυτά. Η ορχιδέα Phalaenopsis gigantea, ως ομοιοπαθητικό φάρμακο, ρυθμίζει την έλλειψη της λίμπιντο. Η ορχιδέα Καλυψώ ή Calypso orchid -Calypso bulbosa προκάλεσε συμπτώματα που έχουν σχέση με τον ερωτισμό σε πειραματανθρώπους που τη δοκίμασαν, σύμφωνα με τον Ομοιοπαθητικό Roland Guenther. Τα συμπτώματα αυτά, μου θύμισαν τον Μύθο της Καλυψούς που ήταν πολύ όμορφη, γοητευτική, ερωτική γυναίκα και κράτησε τον Οδυσσέα επτά χρόνια μακριά από την πατρίδα του, τη γυναίκα του και τον γιο του. Ας δούμε μερικά από τα συμπτώματα που ανέφεραν οι πειραματάνθρωποι μετά τη χορήγηση της συγκεκριμένης ορχιδέας: Ένας άνδρας αισθάνθηκε κάτι μαγικό να τον καλεί. Είχε την ψευδαίσθηση ότι μια γυναίκα του αποκάλυψε το στήθος της. Ένοιωσε μαγεμένος. Η επιθυμία του για τη γυναίκα αυτή του πήρε το μυαλό. Ήθελε να αφήσει τη γυναίκα και τα παιδιά του για χάρη αυτής της γυναίκας που του εξέπεμπε ένα σύννεφο αισθησιασμού και ένα πολύχρωμο άρωμα, σαν μαγικό φίλτρο και τον προκάλεσε να παραδοθεί σε ανείπωτη ευδαιμονία, όχι για το σεξ, αλλά ευδαιμονία σωματική και πνευματική. Η ορχιδέα Καλυψώ προκάλεσε λοιπόν στον άνδρα αυτόν, όσα περιγράφει ο Όμηρος ότι προκάλεσε η συνονόματή της νύμφη Καλυψώ στον Οδυσσέα! Δεν θεωρώ σκόπιμο να αναφέρω περισσότερα συμπτώματα εδώ. Θα επισημάνω μόνο ότι αυτή την ορχιδέα, την Καλυψώ, χρησιμοποιούσαν οι κοπέλες σε κάποιους ιθαγενείς πληθυσμούς για να αυξήσουν την ελκυστικότητά τους. Ο Roland Guenther, συνοψίζοντας, αναφέρει ότι η ορχιδέα Καλυψώ, ως ομοιοπαθητικό φάρμακο (Calypso orchid) ταιριάζει σε άτομα που έχουν υποστεί την εμπειρία να τους έχουν εξαπατήσει ή τους έχουν καταχραστεί, και έχουν υποφέρει από αυτό. Ταιριάζει επίσης σε γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε άμβλωση. Ταιριάζει επίσης σε άτομα που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση, αιμομιξία, ή βιασμό, ακόμα και σε παιδιά. Είναι επίσης φάρμακο για άτυχες σεξουαλικές σχέσεις, ή σχέσεις που ακολουθούνται από διάφορα αφροδίσια νοσήματα. Λέτε να είναι τυχαίο, μετά από όσα είπαμε, το ότι η Μυθολογία λέει ότι ο Όρχις, γιος ενός Σάτυρου και μιας νύμφης, προσπάθησε να βιάσει μια ιέρεια; Μιας που μιλήσαμε για τις ορχιδέες ως ομοιοπαθητικά φάρμακα, σε σχέση με τον ερωτισμό, θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω στοιχεία από την άρτια εργασία του Frans Vermeulen, τη σχετική με ομοιοπαθητικά φάρμακα παρασκευασμένα από ορχιδέες. Μας λέει, ο γνωστός αυτός Ομοιοπαθητικός ότι, όπως η ορχιδέα είναι όμορφο και σαγηνευτικό φυτό που μαγεύει με την όψη και το άρωμά του, έτσι και τα άτομα που χρειάζονται φάρμακα παρασκευασμένα από ορχιδέες, έχουν θέμα με τη σαγήνη, το δέλεαρ που ασκείται πάνω τους από το αντικείμενο του πόθου τους και τους προκαλεί εξάρτηση ή τη σαγήνη που ασκούν πάνω σε άλλα άτομα. Η σαγήνη μπορεί να προέρχεται από μια μοιραία γυναίκα διαβολική και αισθησιακή, ή από διάφορα πράγματα που προκαλούν εθισμό. Μας δίνει το παράδειγμα της ορχιδέας Βανίλιας, από την οποία βγαίνει η γνωστή μας βανίλια που βάζουμε στα γλυκά. Ασφαλώς όλοι γνωρίζουμε το σαγηνευτικό άρωμα της Βανίλιας. Ως ομοιοπαθητικό φάρμακο, η ορχιδέα Βανίλια (Vanilla Planifolia), λεέι ο Vermeulen, έχει αποδειχτεί χρήσιμο σε διάφορα είδη εθισμών. Αλλά και άλλες ορχιδέες, ως ομοιοπαθητικά φάρμακα έχουν θεραπεύσει άτομα που εμφανίζουν πονηριά, εγωισμό, άψογη εξαπάτηση, παρασιτική συμπεριφορά, δίνουν ψεύτικες υποσχέσεις χρησιμοποιώντας π.χ. τη σεξουαλικότητά τους ή άτομα που έχουν υποστεί όλα αυτά, επίσης και άτομα που έχουν σαγηνευτεί και έχουν περιπέσει σε αρρωστημένη τυφλή αγάπη. Η ουσία των φαρμάκων αυτών, σύμφωνα με τον Frans Vermeulen, είναι πως τα άτομα που τα χρειάζονται έχουν στρεβλωμένη άποψη της πραγματικότητας και γίνονται υποχείρια εξαρτήσεων ή αρρωστημένης αγάπης. Μήπως, αν μελετούσαμε περισσότερο το Σερνικοβότανο ως ομοιοπαθητικό φάρμακο, θα δοκιμάζαμε ευχάριστες εκπλήξεις και οι Ομοιοπαθητικοί θα αντιλαμβάνονταν το εύρος των θεραπευτικών του δυνατοτήτων προς όφελος των ασθενών; Η σχέση του με την ερωτική σαγήνη και γενικά τον ερωτισμό, με τη στειρότητα ή με την προσπάθεια προκαθορισμού του φύλου του παιδιού, η επιτυχία ή όχι αυτής της προσπάθειας, μέσω αυτού του φυτού, είναι μερικά στοιχεία που το καθιστούν τουλάχιστον ενδιαφέρον ως ομοιοπαθητικό φάρμακο. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον θα είχε επίσης να ερευνήσουμε αν ο μικρός κόνδυλος του Σερνικοβότανου μειώνει τη σεξουαλική επιθυμία, ενώ ο μεγάλος κόνδυλος την αυξάνει! Για να κλείσω όμως με αυτό που άρχισα, θα πω ότι σύμφωνα με τους Βιολόγους, ο πατέρας μου έπρεπε να φάει το Σερνικοβότανο, αν ήθελε να αποκτήσει αγόρια, αφού το φύλο του παιδιού το καθορίζει ο πατέρας. Ο πατέρας μου, όπως μου είπε η μάνα μου, δεν γνώριζε το Σερνικοβότανο. Γνώριζε όμως μια ορχιδέα χρώματος ροζ με μωβ πινελιές και όταν πήγαινε στο Μέσα Βουνό, στο Καμάρι της Σαντορίνης και την έβρισκε ανθισμένη εκεί, έκοβε ένα λουλουδάκι και το χάριζε στη μάνα μου όταν γύριζε από το βουνό στο σπίτι. Αυτή η ορχιδέα που χάριζε ο πατέρας μου στη μάνα μου λέγεται επιστημονικά «Όρχις ο εύοσμος». Στη Σαντορίνη, το φυτό αυτό το λένε Μυροσκέλλα. Θα πω ξανά, ευτυχώς που ο πατέρας μου δεν γνώριζε ότι η Μυροσκέλλα, είναι μεν μια από τις 23 άγριες ορχιδέες που φυτρώνουν στην Ελλάδα, αλλά είναι και μία από τις έξι ορχιδέες της ελληνικής φύσης, που ο λαός μας ονομάζει και Σερνικοβότανα!