Η ψωρίαση μέσα από τη θεώρηση της συστημικής σκέψης

Κατηγορία Ομοιοπαθητική
Κυριακή, 18 Μαρτίου 2012 20:41 Διαβάστηκε 1417 φορές
Issue 50


Γράφει ο Νικόλαος Ι. Ρωτσιάμης, Iατρός, M.Sc. στην Κλασσική Ομοιοπαθητική, Κέντρο Κλασσικής Ομοιοπαθητικής OMIASIS
www.omiasis.gr, e-mail: nikosrotsiamis@omiasis.gr

Η ψωρίαση είναι μία κοινή, υποτροπιάζουσα, πολυπαραγοντική (μπορεί να οφείλεται σε γενετικούς, ανοσολογικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχολογικούς παράγοντες) νόσος του δέρματος.

Υπάρχει σε όλο τον κόσμο, άλλα η συχνότητά της ποικίλει στα διάφορα έθνη. Υπάρχουν αρκετές διαφορετικές κλινικές εικόνες της ψωρίασης, αλλά πιο συχνά η νόσος παρουσιάζεται με τη μορφή των χρόνιων, συμμετρικών, ερυθηματικών, με έντονη απολέπιση βλατίδων και πλακών. Η ψωρίαση προκαλεί σημαντική αρνητική επίδραση στη σωματική, την ψυχική και την κοινωνική ζωή των ασθενών.

Με την εισβολή τα τελευταία χρόνια των ελπιδοφόρων, αλλά και πανάκριβων βιολογικών θεραπειών, οι οποίες κερδίζουν ολοένα και περισσότερο έδαφος σχετικά με τις παλαιότερες κλασικές θεραπείες (μεθοτρεξάτη, κυκλοσπορίνη, κ.α.), δημιουργήθηκε έντονος προβληματισμός σχετικά με την ποιότητα ζωής που προσφέρουν οι νέες αυτές αγωγές στους ψωριασικούς ασθενείς, αφού οι μισοί και παραπάνω από αυτούς δηλώνουν όχι ευχαριστημένοι από το αποτέλεσμά τους.

Αυτό συμβαίνει, διότι η συμβατική ιατρική καθορίζει υπό μορφή «διαταγμάτων» την πορεία τόσο της διάγνωσης όσο και της θεραπείας, ενώ συγχρόνως αρνείται την ιδιομορφία της προσωπικότητας του ασθενούς και την επιρροή της από τον κοινωνικό περίγυρο. Έτσι, ακολουθούνται τυποποιημένες φαρμακολογικές θεραπείες (οι οποίες όχι μόνο δεν λύνουν το πρόβλημα αλλά δημιουργούν μεγαλύτερα, χωρίς βέβαια να γίνεται αυτό αντιληπτό άμεσα) και αγνοούνται σημαντικές ατομικές πληροφορίες που πιθανότατα να ήταν χρήσιμες. Αντίθετα, οι εναλλακτικές και ήπιες μέθοδοι ιατρικής όπως είναι η Κλασσική Ομοιοπαθητική, αντιμετωπίζουν τα προβλήματα υγείας με ολιστικό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις βαθύτερες αιτίες του συνόλου των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων του ανθρώπου που καταγράφονται λεπτομερέστατα στο ατομικό ιστορικό μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών.



Βαθμός εκπλήρωσης των προσδοκιών των ασθενών με ψωρίαση από τη συμβατική ιατρική

Έρευνα του Εθνικού Οργανισμού Ψωρίασης των Η.Π.Α. το 1995, διαπίστωσε πως το 78% των ασθενών με σοβαρή ψωρίαση ήταν απογοητευμένοι από την απουσία δραστικότητας, ευχρηστότητας και το υψηλό κόστος των υπαρχουσών θεραπειών (National Psoriasis Foundation 2000). Άλλη μελέτη που διενεργήθηκε στις Η.Π.Α. και στην οποία συμμετείχαν 1197 ασθενείς έδειξε ότι λιγότερο από το 40% των ασθενών ήταν ικανοποιημένοι από τη συστηματική αγωγή και γενικότερα ο ένας στους τρείς ήταν απογοητευμένος από τη θεραπεία που είχε λάβει (Nijsten T., Margolis DJ., Feldman SR. et al., 2005).

IMAGE

Ο θεράπων ιατρός είναι απαραίτητο να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους τα φάρμακα δεν ικανοποιούν τις ανάγκες των ασθενών είτε πρόκειται για ανθεκτικότητα της νόσου στο φάρμακο, είτε για αυξημένη τοξικότητα, είτε για δυσκολία στη χρήση του, είτε λόγω μεγάλου κόστους, είτε τέλος λόγω υπερβολικών απαιτήσεων των ασθενών (Ersser SJ., Surridge H., Willes A., 2002). Επιτρέπεται όμως κάποιος να μιλήσει για υπερβολικές απαιτήσεις, όταν μόνον το 15% των ασθενών είναι χωρίς βλάβες στο τέλος της τριετούς ή πενταετούς θεραπείας (Χαϊδεμένος Γ., Παπακωνσταντίνου Μ., Λεφάκη Ι. και συν., 1998); Πρόσφατη μελέτη κατέδειξε πως οι ασθενείς αξιολογούν τα φάρμακα δίνοντας προτεραιότητα στη δραστικότητά τους κατά πρώτο λόγο και μετά στις ανεπιθύμητες ενέργειες και την ευκολία στη χρήση (Atkinson MJ., Sinha A., Hass SL et al., 2004). Όταν ζητήθηκε όμως από τους Έλληνες Δερματολόγους να απαντήσουν με πιο κριτήριο αξιολογούν τα φάρμακα που θα προτείνουν στους ασθενείς τους, το 51% θεώρησε πρωτεύουσας σημασίας τις ανεπιθύμητες ενέργειες και μόλις το 30% την ταχύτητα ενέργειας του φαρμάκου (Παπαδάκης Π., συμμόρφωση ασθενών). Μήπως τελικά οι ιατροί δεν κατανοούν τις ανάγκες των ασθενών για την αντιμετώπιση μιας πάθησης που κατατάσσεται ως ίσης βαρύτητας για τον άρρωστο όπως σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση ή η καρδιοπάθεια (Rapp SR., Feldman SR., Exum ML. et al., 1999);

IMAGE

Τέλος, έρευνα που διενεργήθηκε από τους Sander και Morris το 1993 έδειξε ότι κατά την άποψη των ασθενών οι θεράποντες ιατροί συχνά δεν εκτιμούν πλήρως τη σοβαρότητα και τις συνέπειες της νόσου. Οι κλίμακες βαρύτητας της νόσου λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για τους θεράποντες ιατρούς. Όμως αυτό που θεωρείται σαν βαριά μορφή από έναν ασθενή μπορεί να μην αντιστοιχεί στην κλίμακα του γιατρού, γι’ αυτό το λόγο η άποψη για τη βαρύτητα της νόσου του ασθενή θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από το γιατρό. Επίσης η έρευνα αυτή έδειξε τη δυσαρέσκεια του ασθενούς με το χειρισμό της νόσου. Η αγανάκτηση του ασθενούς φαίνεται σε μεγάλο βαθμό από την αναζήτηση εναλλακτικών μεθόδων θεραπείας και την επιθυμία των ασθενών για πιο αποδοτικές θεραπείες. Η κατανόηση της κάθε επιθυμίας του ασθενούς και η επιθυμία του για πιο αποδοτικές ιατρικές παρεμβάσεις είναι κάτι σημαντικό που πρέπει να σκέφτεται ο γιατρός, όταν ερευνά τις ωφέλειες από τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές (Sander HM., Morris LF. et al., 1993).

Μετά από όλα αυτά δεν είναι παράλογη η στροφή που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερων ασθενών με ψωρίαση σε εναλλακτικές μορφές θεραπείας και ιδίως στην Ομοιοπαθητική.



Συστημική σκέψη και ψωρίαση

Μεγάλο ποσοστό των ψωριασικών ασθενών (περίπου 70%) αναφέρουν ότι βίωσαν κάποιο στρεσσογόνο γεγονός στο μήνα που προηγήθηκε από την παρόξυνση της νόσου. Η βαρύτητα της ψωρίασης συσχετίστηκε με στρεσσογόνα γεγονότα στη ζωή τους, αλλά όχι με τη βαρύτητα του στρες. Γενικά, η βαρύτητα της ψωρίασης επιδεινώνεται σε μεγάλο βαθμό μετά από στρεσσογόνα συμβάντα και έχει μεγάλη αλληλοεπικάλυψη με κατάθλιψη (Pacan P., Szepietowski J.C., Kiejna A., 2003). Επίσης, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών αναπτύσσει αυτοκτονικό ιδεασμό (2,5% στους εξωτερικούς ασθενείς και 7,2% στους ενδονοσοκομειακούς). Τα ευρήματα αυτά τονίζουν τη σημασία που έχει η αναγνώριση της ψυχιατρικής συννοσηρότητας (ειδικά της κατάθλιψης) ανάμεσα στους δερματολογικούς ασθενείς και δείχνει ότι ακόμα και περιπτώσεις ήπιας ή μέτριας βαρύτητας ψωριασικής νόσου μπορούν να σχετίζονται με κατάθλιψη και αυτοκτονικό ιδεασμό (Gupta and Gupta, 1998). Επίσης, σε ασθενείς μέτριας έως βαριάς ψωρίασης βρέθηκε ότι η βαρύτητα της κατάθλιψης είναι ανάλογη της βαρύτητας του κνησμού. Νεότερη μελέτη αποκάλυψε ότι η καταθλιπτική κατάσταση του ασθενούς μειώνει την εμφάνιση κνησμού στην ψωρίαση (Gupta MA., Gupta AK, Schork NJ., Ellis CN., 1994).

Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε την ψωρίαση μέσα από τη θεώρηση της συστημικής σκέψης. Σύμφωνα με αυτήν λοιπόν, η εμφάνιση της ψωρίασης θα πρέπει να θεωρείται ως μέρος μιας συνολικής διαταραχής και όχι ως μια μεμονωμένη διαταραχή που συμβαίνει τυχαία. Δηλαδή, η εμφάνιση της ψωρίασης αποτελεί μέρος της αλλόστασης της συνολικής διαταραχής του οργανισμού. Τα δε συμπτώματα, τα οποία τη συνοδεύουν αποτελούν μέρος του αλλοστατικού φορτίου το οποίο φέρει η συνολική διαταραχή και το οποίο αφορά στο τίμημα το οποίο πρέπει να πληρώσει ο οργανισμός για να ισορροπήσει. Επίσης, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι ο ανθρώπινος οργανισμός χαρακτηρίζεται από δομική ιεράρχηση, η διαταραχή στο επίπεδο του δέρματος αποτελεί ένα από τα χαμηλότερα σωματικά επίπεδα (το χαμηλότερο σύμφωνα με την Ομοιοπαθητική) και επομένως είναι ιεραρχικά λιγότερο σημαντική από τη διαταραχή του συναισθηματικού επιπέδου. Συμπερασματικά, η εμφάνιση της ψωρίασης μετά από μια συναισθηματική διαταραχή αποτελεί ένα είδος αυτορρυθμιστικής δράσης ενός οργανισμού που προσπαθεί μέσω παραγωγής συμπτωμάτων να ισορροπήσει. Είναι δηλαδή, η καλύτερη αυτορρυθμιστική δράση την οποία έχει διαθέσιμη εκείνη τη χρονική στιγμή ο οργανισμός και είναι μια δράση που παράγει νόημα σε ανώτερο ιεραρχικό επίπεδο π.χ. διατήρηση της αυτονομίας του οργανισμού. Βέβαια, το να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τον ακριβή μηχανισμό με τον οποίο γίνεται αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο, λόγω της τεράστιας πολυπλοκότητας του οργανισμού και των πολλών παραμέτρων που εμπλέκονται. Μία προσπάθεια κατανόησης του μηχανισμού δράσης που λαμβάνει χώρα δίνεται στο παρακάτω σχήμα.

Σχήμα 8.3.1 Σχηματική αναπαράσταση του μηχανισμού εμφάνισης της ψωρίασης

Ως αφετηρία εκκίνησης θεωρούμε τη δράση ενός ψυχοπιεστικού γεγονότος (βήμα 1ο). Βήμα 2ο αποτελεί η εμφάνιση διαταραχής στο σωματικό επίπεδο, η οποία οδηγεί το ανοσοποιητικό σύστημα σε μια σειρά ρυθμιστικών δράσεων. Στη συνέχεια, έχουμε το 3o βήμα που αποτελεί την εμφάνιση των συμπτωμάτων της ψωρίασης και που είναι το άμεσο αποτέλεσμα του δεύτερου βήματος. Η εμφάνιση της ψωρίασης επηρεάζει σε μεγάλο ποσοστό την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας τόσο εμείς οι ίδιοι όσο και ο κοινωνικός περίγυρος. Γι’ αυτό το ποσοστό εμφάνισης κατάθλιψης είναι συχνότερο τόσο στις μικρές ηλικίες ψωριασικών ασθενών όσο και στις περιπτώσεις εκτεταμένης νόσου. Ως βήμα 4ο θεωρούμε την επίδραση αυτή στο διανοητικό επίπεδο. Οι αλλαγές που συντελούνται στο διανοητικό επίπεδο προκαλούν μέσω μιας κατερχόμενης σχέσης αιτίου – αιτιατού την παραγωγή αρνητικών συναισθημάτων (βήμα 5ο) όπως: άγχος, θλίψη, μελαγχολία κ.α., τα οποία με τη σειρά τους επηρεάζουν το γνωσιακό επίπεδο οδηγώντας στον αυτοκτονικό ιδεασμό (βήμα 6ο).

Με βάση τα παραπάνω μπορούμε να κάνουμε κάποιες υποθέσεις σχετικά με την πορεία της νόσου (θεραπευτική και μη). Έτσι, για παράδειγμα, αν επέμβουμε στο επίπεδο του βήματος (3) με κάποιο αντιφλεγμονώδες φάρμακο είναι δυνατόν να μπλοκαριστεί η εμφάνιση της ψωρίασης στο σωματικό επίπεδο και πιθανόν να σταματήσουν να υφίστανται και τα βήματα (4), (5) και (6). Αυτό όμως δεν είναι απόλυτο και αυτό γιατί:

1. Το γεγονός ότι παραμένουν ανεμπόδιστα τα βήματα (1) και (2) σημαίνει ότι είναι πολύ πιθανόν με το πέρας της δράσης του φαρμάκου τα συμπτώματα από το δέρμα να ξαναεμφανιστούν. 2. Με δεδομένο ότι η εμφάνιση της ψωρίασης είναι η καλύτερη επιλεκτική κατάσταση για τον οργανισμό, η παρέμβασή μας είναι πιθανό να οδηγήσει τον οργανισμό σε μια νέα επιλεκτική κατάσταση ισορροπίας, η οποία δεν θα είναι η καλύτερη δυνατή και ενδεχομένως να φέρει μεγαλύτερο αλλοστατικό φορτίο (δηλ. μεταφορά της παθολογίας σε ανώτερα/βαθύτερα ιεραρχικά επίπεδα).

Δηλαδή, δεν υπάρχει ένας και μοναδικός μηχανισμός ο οποίος οδηγεί στην ψωρίαση, επομένως οποιαδήποτε τέτοια προσέγγιση καταλήγει σε αδιέξοδο. Γι’ αυτό δεν θα πρέπει να ενθουσιαζόμαστε από την ανακάλυψη διαφόρων αναγωγιστικών παθοφυσιολογικών μηχανισμών, μιας και αυτοί δεν αποτελούν την αιτία της νόσου, αλλά απλώς τις συχνές διαδρομές που ο οργανισμός ακολουθεί για να καταλήξει στο νέο σημείο ισορροπίας, δια μέσου αλλαγής του τρόπου λειτουργίας του. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι όσον αφορά την ψωρίαση, ο στόχος των ιατρικών υπηρεσιών δεν θα πρέπει να είναι μόνον η ανακούφιση από τα συμπτώματα, αλλά η βελτίωση του συνόλου της υγείας (σωματικής, συναισθηματικής και πνευματικής). Δηλαδή απαιτείται ολιστική προσέγγιση στην αντιμετώπιση της νόσου.