Ιστορία της Ελληνικής Ιατρικής ( μέρος 4ο)

Κατηγορία Π.Κ.Ι
Τετάρτη, 17 Ιουλίου 2013 03:00 Διαβάστηκε 1536 φορές
Issue 56



Γράφει ο Αλέξανδρος Τηλικίδης

Στο προηγούμενο τεύχος του Holistic Life είχαμε φτάσει στον Γαληνό, ο οποίος απεβίωσε το 199 μ.Χ. Στο παρόν τεύχος θα εξετάσουμε την περίοδο απ’ το 200 μ.Χ. έως το 700 μ.Χ.

Τα πρώτα 120 χρόνια μετά το θάνατο του Γαληνού δεν συναντάμε κάποια εξέχουσα ιατρική προσωπικότητα. Το 320 όμως γεννιέται ο Ορειβάσιος. Ο Ορειβάσιος ήταν γόνος οικογένειας πατρικίων και γεννήθηκε στην Πέργαμο. Όπως όλοι οι γόνοι των αριστοκρατικών οικογενειών της εποχής, ακολούθησε Ελληνικές σπουδές. Σπούδασε την ιατρική στην Αλεξάνδρεια, με τον Ζήνωνα τον Κύπριο. Σε ηλικία 35 ετών μετέβη στην Αθήνα για να σπουδάσει Φιλοσοφία στην Ακαδημία του Πλάτωνα όταν λειτουργούσε ακόμα, 8 αιώνες μετά την ίδρυσή της.

Εκεί γνώρισε τον μετέπειτα αυτοκράτορα Ιουλιανό, ο οποίος ήταν 23 ετών. Συνδέθηκαν με ισχυρότατη φιλία, η οποία αντλούσε την δύναμή της απ’ τον βαθύτατο θαυμασμό που και οι δύο νεαροί άνδρες έτρεφαν για τον ήδη εκείνη την εποχή αρχαίο, Ελληνικό πολιτισμό. Η κοινή τους πορεία συνδέθηκε κατά περίεργο τρόπο με το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας νέας. Όταν ο Ιουλιανός ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας πήρε αμέσως κοντά του τον Ορειβάσιο και επιχείρησαν από κοινού την επαναφορά του Δωδεκάθεου. Μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε 30 χρόνια μετά την επιβολή του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους μετέπειτα γνωστού ως Βυζαντίου, απ’ τον αυτοκράτορα μεγάλο Κωνσταντίνο.

Ο Ιουλιανός και ο Ορειβάσιος συνειδητοποίησαν ότι η επιβολή του Χριστιανισμού είχε προκαλέσει καθίζηση του Ελληνικού πνεύματος και επιχείρησαν μια ύστατη προσπάθεια αναβίωσής του, μέσω της επαναφοράς του Δωδεκάθεου. Αυτή ήταν και η αιτία για την οποία ο Ιουλιανός είχε στιγματιστεί από την Εκκλησία και ως παραβάτης.

Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι την προσπάθειά τους για επαναφορά του Δωδεκάθεου την επιχείρησαν με επίκεντρο την λατρεία του Ασκληπιού. Για την επιλογή του Ασκληπιού προφανώς έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο ο Ορειβάσιος, ο οποίος ήταν και ο προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα Ιουλιανού. Άλλωστε την εποχή εκείνη, τα Ασκληπιεία ήταν ιδιαίτερα ακμαία και οι θαυματουργές θεραπείες που ασκούντο σε αυτά μπορούσαν ν’ αποτελέσουν αντίπαλο δέος των θαυμάτων του Ιησού, τα οποία ασκούσαν ιδιαίτερη επιρροή στον προσηλυτισμό νέων Χριστιανών.

Ο Ορειβάσιος ήταν επίσης και ο κομιστής του τελευταίου χρησμού του μαντείου των Δελφών προς τον αυτοκράτορα Ιουλιανό, του περίφημου: «Πείτε στον Βασιλιά πως η αίθουσα είναι πεσμένη, ούτε ο Απόλλωνας έχει πλέον τον οίκο του, ούτε η Πυθία τη δάφνη, ούτε η πηγή λαλεί, έσβησε πια και το γάργαρο νερό.»

Ο ολέθριος αυτός χρησμός οδήγησε σύντομα στον αφανισμό τόσο τον Ιουλιανό όσο και την προσπάθειά του για επαναφορά της αρχαίας θρησκείας. Ο ίδιος τραυματίστηκε θανάσιμα σε μάχη με τους Πέρσες το 363 μ.Χ. Ο Ορειβάσιος δεν κατάφερε να τον σώσει, το τραύμα ήταν βαθύ αφού η εχθρική λόγχη είχε σκάψει το ήπαρ και τα έντερα. Ίσως εδώ μπορούμε να εντοπίσουμε και μια σύνδεση μεταξύ του ήπατος και της τέχνης της μαντικής. Ο Ιουλιανός απεβίωσε την τρίτη μέρα. Μετά τον θάνατο του προστάτη του, ο Ορειβάσιος εξορίστηκε. Λίγα χρόνια όμως μετά αποκαταστάθηκε, επέστρεψε στο Βυζάντιο και ασχολήθηκε με την συγγραφή και την άσκηση της ιατρικής μέχρι τον θάνατό του το 400 μ.Χ. σε ηλικία 80 ετών.

Ο Ορειβάσιος έδρασε σε μια εποχή καμπής για την Ελληνική ιατρική. Λόγω της ταύτισης των Ασκληπιείων με την αρχαία θρησκεία, την εποχή του εκδηλώθηκε η πρώτη άρνηση και αμφισβήτηση της Ελληνικής Ιατρικής. Εννέα αιώνες μετά τη γέννηση του Ιπποκράτη, η Ελληνική Ιατρική αποτέλεσε τον αδιαμφισβήτητο τρόπο ιατρικής σκέψης. Από θρησκευτικό φανατισμό όμως την εποχή του Ορειβασίου ξεκίνησε μια δίωξη προς κάθε τι Ελληνικό, συμπεριλαμβανομένης και της Ελληνικής Ιατρικής.

Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ιουλιανού, ο μετέπειτα αυτοκράτορας Θεοδόσιος, ο οποίος επονομάστηκε απ’ την Εκκλησία και ως μέγας, με αυτοκρατορικό διάταγμα έκλεισε την Ακαδημία του Πλάτωνα, τα μαντεία, τα ασκληπιεία και κάθε τι ελληνικό. Το Ελληνικό πνεύμα σκιάζεται, η Ευρώπη εισέρχεται στον μεσαίωνα. Ο μεσαίωνας θα κρατήσει δώδεκα ολόκληρους αιώνες, μέχρι τον 15ο αιώνα και την Αναγέννηση. Παρά όμως την επικράτηση ενός εχθρικού προς το Ελληνικό πνεύμα θρησκευτικού δόγματος, η Ελληνική ιατρική, συνεχίζει να καθορίζει τα ιατρικά πράγματα για πολλούς ακόμα αιώνες. Μετά τον Ορειβάσιο εμφανίζονται χριστιανοί πλέον γιατροί, οι οποίοι είναι ελληνόφωνοι και εφαρμόζουν την Ελληνική Ιατρική. Αναφέρουμε ενδεικτικά τον Ιάκωβο Ψυχριστό (410), τον Αέτιο Αμιδηνό (5ος αιώνας), τον Αλέξανδρο Τραλλιανό (525-605) και τον Παύλο τον Αιγινήτη (625-690).

Ο Αλέξανδρος Τραλλιανός (525-605) γεννήθηκε στις Τράλλεις της Λυδίας. Ήταν χριστιανός στο θρήσκευμα. Θεωρείτο ως ένας απ’ τους σημαντικότερους γιατρούς της εποχής του. Ο αδελφός του Ανθέμιος ήταν ο ένας απ’ τους αρχιτέκτονες της Αγίας Σοφίας. Συνέγραψε αρκετά έργα, εκ των οποίων το σημαντικότερο είναι τα «Θεραπευτικά». Μέσα στα «Θεραπευτικά» αναφέρει τα εξής: «Μετά από χρόνια άσκησης της ιατρικής κατέληξα στην δίαιτα, τα λουτρά και τις ασκήσεις, ως τα καλύτερα μέσα θεραπείας.» Σε άλλο σημείο του έργου του σχετικά με τα ξόρκια, ο ίδιος αναφέρει: «Όταν κάποιος πάσχει από κωλικό του Νεφρού, όταν χρησιμοποιήσει τις προαναφερόμενες μεθόδους δεν θα χρειαστεί άλλη βοήθεια. Παρ’ όλα αυτά, καθ’ ότι, πολλοί ασθενείς και ιδιαίτερα οι πλούσιοι, αρνούνται να πιούν το βότανο και να καθαρίσουν την κοιλιά τους με κλύσματα, μας αναγκάζουν να θεραπεύσουμε τον πόνο με την βοήθεια ξορκιών. Γι’ αυτό σκέφτηκα να σας εκθέσω και αυτά τα ξόρκια, τα οποία άλλα γνωρίζω απ’ την προσωπική μου εμπειρία και άλλα από έμπιστους φίλους, ότι ωφελούν.»

Άλλη εξέχουσα ιατρική προσωπικότητα είναι ο Παύλος ο Αιγινήτης (625-690). Γι’ αυτόν γνωρίζουμε ότι γεννήθηκε στην Αίγινα και σπούδασε την ιατρική στην Αλεξάνδρεια. Ο Παύλος ο Αιγινήτης είναι γνωστός για την ιατρική του εγκυκλοπαίδεια «Ιατρικαί Επιτομαί». Επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την διαμόρφωση της Αραβικής Ιατρικής. Στο έργο του «Περί καρκίνου» αναφέρει ότι είναι πολύ συχνός στους μαστούς των γυναικών, άρα ήδη από εκείνη την εποχή υπήρχε πρόβλημα με αυτή την νόσο και επεξηγεί μάλιστα ότι ονομάζεται καρκίνος εκ του γεγονότος ότι «…έχουσι δε τας φλέβας πανταχόθεν περιτεταμένας, ώσπερ το ζώον καρκίνος τους πόδας, γι’ αυτό και του δίνουμε αυτό το όνομα.»

Αξίζει εδώ ν’ αναφέρουμε και το εξής γεγονός, ενδεικτικό της επίδρασης της Ελληνικής Ιατρικής την περίοδο γύρω στον 7ο μ.Χ. αιώνα. Γύρω στον 7ο μ.Χ. αιώνα ο βασιλιάς του Θιβέτ κάλεσε Έλληνες γιατρούς, Ινδούς και Κινέζους για να διδάξουν στους υπηκόους του την Ιατρική τέχνη. Πράγματι, αναφέρεται ότι Έλληνες, Ινδοί και Κινέζοι γιατροί μετέβησαν στην Λάσα του Θιβέτ και αφού παρέμειναν επί μακρόν διαμόρφωσαν τη Θιβετάνικη Ιατρική. Ο δε Έλληνας, τον οποίο οι Θιβετάνοι ονομάζουν Diji Tsapanchilaha παρέμεινε στην Λάσα και αφού παντρεύτηκε με Θιβετάνα έκανε τρία παιδιά εκ των οποίων και οι τρείς έγιναν σπουδαίοι γιατροί. Μ’ αυτόν τον τρόπο ο σπόρος της Ελληνικής Ιατρικής φυτεύτηκε και στα υψίπεδα των Ιμαλαΐων.

Η Θιβετάνικη Ιατρική, έτσι όπως διαμορφώθηκε απ’ τους Έλληνες, Ινδούς και Κινέζους γεννήτορές της, παρέμεινε ανέπαφη και ενεργή μέχρι τις μέρες μας, 13 αιώνες μετά. Η ύπαρξή της αποδεικνύει ότι οι διαφορετικές ιατρικές αντιλήψεις μπορούν να συνυπάρξουν και μάλιστα να γεννήσουν μίγματα βιώσιμα και διαχρονικά.