Yoga: Mula bandha - Το κλείδωμα της ρίζας

Κατηγορία Yoga
Τρίτη, 22 Ιανουαρίου 2019 08:09 Διαβάστηκε 228 φορές
Τεύχος 89 Βασίλης Μαυρομάτης

Σίγουρα όσοι ασχολείστε με τη Hatha Yoga κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος έχετε ακούσει πολλές φορές την προτροπή από το δάσκαλό σας ή τη δασκάλα σας να σας λέει: "Ενεργοποιείστε τη "mula bandha", ή κλειδώστε, ή ενεργοποιείστε το κέντρο σας...

Στη Σανσκριτική γλώσσα, "mula" σημαίνει ρίζα και "bandha" σημαίνει κλειδαριά ή συγκράτηση. Επομένως η mula bandha είναι το κλείδωμα της ρίζας, ή η συγκράτηση της ρίζας. Στην ουσία είναι η δέσμευση της ενέργειας στην κεντρική ρίζα στο κέντρο του σώματος, στο σημείο που βρίσκεται στην κοιλιακή περιοχή, λίγο κάτω από τον αφαλό προς τα μέσα στο ύψος του περίνεου. Σε σωματικό αλλά και σε ενεργειακό επίπεδο η ενεργοποίηση της mula bandha είναι μια τεχνική για τη συγκράτηση αρχικά και τη διοχέτευση της ενέργειας-prana στη συνέχεια, τεχνική που συνδέεται με το 1ο τσάκρα muladhara (βρίσκεται στην άκρη της σπονδυλικής στήλης χαμηλά, όπου εδρεύει το πρώτο chakra-τροχός στα Σανσκριτικά). Το muladhara chakra αντιπροσωπεύει το ενεργειακό στάδιο της συνείδησης στο οποίο κυριαρχούν οι βασικές ανάγκες της επιβίωσης. Το σύστημα των chakras αποτελείται από επτά αόρατα ενεργειακά κέντρα-σπειροειδείς τροχούς που τοποθετούνται νοητά κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης από το περίνεο μέχρι και πιο πάνω την κορυφή του κεφαλιού, μέσω των οποίων ρέει η ζωτική ενέργεια-prana, επιδρώντας στο φυσικό, στο νοητικό και στο πνευματικό επίπεδο της ύπαρξής μας.

Οι τρεις Bandhas

Οι ειδήμονες της γιόγκα περιγράφουν τρεις πρακτικές που χρησιμοποιούνται για να συγκρατούν την εσωτερική ροή της ενέργειας. Είναι τρεις πρακτικές συγκράτησης-κλειδώματος της ενέργειας-prana σε συγκεκριμένα σημεία και αναδιοχέτευσή της με συγκεκριμένο τρόπο. Τα κείμενα της Αγιουρβέδα αναφέρουν 72.000 nadis-κανάλια ενέργειας που διατρέχουν το σώμα, ενώ εκείνα της Τάντρα ξεχωρίζουν δεκατέσσερα σημαντικά. Κάθε nadi συνδέεται με ένα σημείο marma, και ένα σημείο στο οποίο «ανοίγει» και το οποίο βρίσκεται κάπου στην επιφάνεια του σώματος. (π.χ., το Sarasvati Nadi «ανοίγει» στο στόμα, και το marma του βρίσκεται στην άκρη της γλώσσας). Από τα nadis, τα πιο γνωστά είναι τρία: Ida, Pingala και Sushumna.

Το Sushumna nadi ξεκινά από το Muladhara Chakra, στη βάση της σπονδυλικής στήλης, ανεβαίνει ευθεία επάνω και τερματίζει στο Sahasrara chakra, στην κορυφή του κεφαλιού. Στην Uddiyana bandha, στο κλείδωμα του στομάχου, με την εκπνοή η κοιλιά αναρροφάται προς την σπονδυλική στήλη. Αυτό ενεργοποιεί την ενέργεια στο κέντρο της κοιλιάς. Στην Jalandhara bandha, στο κλείδωμα του πηγουνιού, το πηγούνι τραβιέται προς τη βάση του λαιμού, παρεμποδίζοντας δυναμικά την κανονική διέλευση της ενέργειας-prana μέσω ida και pingala (δύο nadis που ανεβαίνουν σαν σπείρες τυλιγμένα γύρω από το Sushumna nadi και τη σπονδυλική στήλη, ξεκινώντας από το πρώτο chakra και καταλήγοντας στη μύτη). Στην τρίτη πρακτική των bandhas στη Mula bandha, οι μύες συστέλλονται σφιχτά στο κέντρο του περίνεου. Η συστολή αυτών των μυών αναδιανέμει την ζωτική ενέργεια στο σώμα, την prana.

Ο μεγάλοι δάσκαλοι της γιόγκα διατηρούν ένα συγκεκριμένο μυστήριο και για τις τρεις αυτές πρακτικές. Υπονοούν ότι, για να επιτύχουν τα πλήρη αποτελέσματά τους, πρέπει να ολοκληρωθούν με έναν ακριβή γιόγκικο τρόπο και όχι ως απλοί φυσικοί χειρισμοί. Είναι τεχνικές που μαθαίνει η-ο ασκούμενη-ος μέσα από την τριβή και τη συνεχή πρακτική. Οι πρακτικές αυτές όταν χρησιμοποιούνται από προχωρημένους γιόγκις-γιογκίνις που έχουν ολοκληρώσει τα προκαταρκτικά στάδια της εκπαίδευσης, μπορούν να τους οδηγήσουν σε πιο πετυχημένες θέσεις-asanas, αλλά και σε βαθύτερα πνευματικά μονοπάτια. Παρ’ όλα αυτά, οι βασικές πρακτικές της Mula bandha είναι κατάλληλες για όλα τα επίπεδα των μαθητών και έχουν ευεργετικά αποτελέσματα για την υγεία, την αυτογνωσία και την εξέλιξη.

Η πιο εσωτερική εκδοχή της Mula bandha επιτρέπει στον-στην yogi-yogini να κάνει τα πιο απαιτητικά καθήκοντα με μικρότερη προσπάθεια. Μία πολύ όμορφη μεταφορά που έχω ακούσει από κάποιο δάσκαλο σε κάποιο yoga-retreat είναι: "η Μula bandha είναι η επικοινωνία με τον Παρατηρητή μέσα μας"... Παρόλο που μπορεί να φαίνεται ότι είναι μία απλή σωματική ενεργοποίηση, η συσσώρευση του πρωκτού και το κράτημα των οργάνων ενεργοποιώντας μαζί και το κέντρο του σώματος μπορεί να αποτελέσουν το πρώτο βήμα σε ένα ταξίδι στην επικοινωνία σας με τον πνευματικό κόσμο. Το "Mula" αναφέρεται επίσης στη ρίζα όλων των ενεργειών μας. Καθώς αρχίζουμε να τελειοποιούμε τις σκέψεις μας (περιορίζοντας και δεσμεύοντας τις επιθυμίες και τα πάθη πίσω από τις ενέργειές μας) οι ίδιες οι πράξεις μας γίνονται πιο εκλεπτυσμένες. Στην πρακτική της Hatha Yoga δεσμεύουμε το σώμα και το μυαλό μας, περιορίζοντας τις κινητικές και ψυχικές παρορμήσεις δουλεύοντας συνειδητά με ατομική ευθύνη και συνειδητή δράση. Η συνειδητή αυτή δράση είναι το παράδειγμα προς τον εαυτό μας, ώστε να ακολουθήσει το ίδιο μονοπάτι συνειδητότητας και στον στίβο τη ζωής.

Είναι πιθανό οι δασκάλες-δάσκαλοι της yoga να αποφεύγουν να εξηγούν με λεπτομέρεια το Μula bandha επειδή βρίσκουν ενοχλητική την ανατομία του πυελικού εδάφους. Αλλά τα πλεονεκτήματα σε μια πλήρη κατανόηση της Mula bandha υπερβαίνουν κάθε αμηχανία. Ο λόγος για τον οποίο κάποιος ασκεί τη γιόγκα είναι να έχει εμπειρίες που ξεπερνούν την ασυνείδητη φύση του, και οι bandhas (κλειδώματα) μαζί με τις asanas (θέσεις), την pranayama (αναπνοή), τις yamas (ηθικές πειθαρχίες), τις niyamas (προσωπικές πειθαρχίες) είναι μερικές από τις ηθικές δεσμεύσεις, μεθοδολογίες και τεχνικές που μπορούν να οδηγήσουν τους ασκούμενους σε ένα βαθύτερο επίπεδο συνειδητότητας και κατανόησης της πραγματικής φύσης του οργανισμού τους, αλλάζοντας τελείως τον ασυνείδητο τρόπο ζωής σε συνειδητό.

Σύμφωνα με την γιόγκικη παράδοση και φιλοσοφία η Mula bandha λέγεται ότι αποκόπτει ή ξεμπλοκάρει το Brahma granthi (granthis είναι τα ενεργειακά μπλοκαρίσματα-κόμβοι που εδρεύουν μέσα στο σώμα μας και μας σταματούν από θετικές αλλαγές και εξέλιξη) που βρίσκεται "κολλημένο" στο 1ο τσάκρα muladhara. Στο φυσικό επίπεδο, η εφαρμογή της Μula bandha δημιουργεί την αίσθηση ελέγχου και σιγουριάς στο υποστηρικτικό μυϊκό σύστημα της λεκάνης. Αυτό αυξάνει τη σταθερότητα της λεκάνης και, καθώς η λεκάνη είναι η έδρα της σπονδυλικής στήλης, δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον για την κίνηση της σπονδυλικής στήλης. Έτσι, η Μula bandha σε υλικό επίπεδο ενισχύει - και διδάσκει τη σημασία της ενεργοποίησης αυτής ως το στέρεο θεμέλιο που πρέπει να στηρίζεται το σώμα σε οποιαδήποτε κίνηση, μέσα στην πρακτική της Hatha yoga, ή στην καθημερινότητα. Σκεφτείτε για λίγο αυτή την αλλαγή, ένα σώμα που κινείται χωρίς δυνατό κέντρο καθημερινά σε ό,τι κι αν κάνει και συγκρίνετέ το με ένα σώμα που κινείται με ενεργοποιημένο κέντρο και πλήρη συνείδηση σε κάθε κίνηση... Σίγουρα έχετε δει παραδοσιακούς Ασιάτες πολεμιστές (Σαμουράι, Νίτζα, Κουνγκ-φου) πως περπατάνε κρατώντας το σπαθί τους ή όποιο άλλο όπλο, με ενεργό το κέντρο τους και απόλυτο έλεγχο των κινήσεών τους στο κάτω και πάνω μέρος του σώματός τους αλλά ταυτόχρονα έχουν και την απόλυτη εγρήγορση στο πνεύμα τους. Παρομοίως συμβαίνει με τους αθλητές όλων των αθλημάτων όπου οι πλείστοι εξ αυτών είτε ασυνείδητα είτε συνειδητά κινούνται μέσα από την ενεργοποίηση αυτή. Η ενεργοποίηση του κέντρου Ki για του Ιάπωνες και Qi για τους Κινέζους είναι το βασικό συστατικό της κίνησης και του τρόπου που πολεμούσαν. Η έννοια της ενέργειας (Γιν-Γιανκ) αποτελεί και τη βασική φιλοσοφία στις παραδοσιακές φυσικές θεραπευτικές μεθόδους τους...

Σε σωματικό επίπεδο το κλείδωμα της Mula bandha ανυψώνει και συμπιέζει το έντερο και την κάτω κοιλιακή περιοχή. Αυτό δημιουργεί μια σταθερή βάση, μια πλατφόρμα κάτω από την αναπνοή που καθιστά δυνατή την αύξηση ή μείωση της πίεσης μέσα στον κορμό διευκολύνοντας την κίνηση. Το bandha δημιουργεί ελαφρότητα και ρευστότητα όταν εφαρμόζεται σωστά, το σώμα είναι λιγότερο γειωμένο και πιο ευκίνητο. Μέσω της πρακτικής και της κατανόησης του μηχανισμού της ενεργοποίησης υπάρχει σταδιακή βελτίωση και το Μula bandha γίνεται λιγότερο μυώδες και πιο λεπτό, ενεργητικό και αιθερικό. Αυτή η κίνηση από το εξωτερικό προς το εσωτερικό, από την ύλη προς το πνεύμα, από την ασυνείδητη φύση έως τη συνειδητή, αποτελεί ένα από τα εξελικτικά στάδια της γιόγκικης αφύπνισης. Σε ενεργειακό επίπεδο, η Μula bandha μας επιτρέπει να νιώθουμε, να συγκρατούμε και στη συνέχεια να κατευθύνουμε τις ενέργειές μας προς το Shamandi, δηλαδή τη φώτιση μέσα από το οκταπλό μονοπάτι του Πατάντζαλι, αλλά και άλλων δρόμων.

Μύες του πυελικού εδάφους

Το πυελικό έδαφος αποτελείται από πολλούς μύες και καλύπτει εσωτερικά το κάτω τμήμα της λεκάνης. Αν και η ίδια η λεκάνη αποτελείται κατά κύριο λόγο από οστική δομή που υποστηρίζεται με συνδέσμους, το κάτω μέρος της πυέλου αποτελείται από μυϊκές ίνες και περιτονία (συνδετικός ιστός). Αυτοί οι ιστοί τέμνονται και αλληλεπικαλύπτονται με σύνθετους τρόπους. Το Πυελικό Έδαφος ομοιάζει με αιώρα που πάνω της «κάθονται» τα όργανα της πυέλου: στις γυναίκες ουροδόχος κύστη, μήτρα και έντερο και στους άνδρες, ουροδόχος κύστη, προστάτης και έντερο. Αυτή η «αιώρα» μοιάζει με δίχτυ που στηρίζει τα όργανα και έχει τρεις οπές. Μία για να περνά η ουρήθρα της ουροδόχου κύστης, μία για τον τράχηλο της μήτρας και μια για τον πρωκτό του εντέρου. Η μυϊκή σύσπαση των μυών του πυελικού εδάφους έχει ως αποτέλεσμα το κλείσιμο αυτών των οπών ενώ η μυϊκή χαλάρωση των μυών αυτών επιτρέπει το άνοιγμά τους.

Παθολογία-οφέλη της mula bandha

Μια ποικιλία από φυσικά οφέλη έχουν αποδοθεί στη Μula bandha. Η δυσλειτουργία του Πυελικού Εδάφους αφορά ένα μεγάλο φάσμα συμπτωμάτων που συμβαίνουν όταν οι μύες του Πυελικού Εδάφους είναι αδύναμοι, βρίσκονται σε σύσπαση ή συνυπάρχει παθολογία στις ιερολαγόνιες αρθρώσεις, στην οσφυϊκή μοίρα, στον κόκκυγα, ή και στις αρθρώσεις των ισχίων. Η δυσλειτουργία του Πυελικού Εδάφους στις γυναίκες σχετίζεται τις περισσότερες φορές με την εγκυμοσύνη, τον τοκετό και την εμμηνόπαυση, ενώ στους άνδρες με παθήσεις του προστάτη αλλά και μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στον προστάτη. Έχει επίσης άμεση σχέση με τη λανθασμένη εκτέλεση κάποιων ασκήσεων γυμναστικής, συνδέεται με την παχυσαρκία και η αδυναμία του αποδίδεται γενικότερα στη φυσιολογική γήρανση και στη μυϊκή χαλάρωση που επιφέρει η γεροντική αδράνεια και η αποχή από την άσκηση. Έτσι ένα συχνό επακόλουθο για τις γεροντικές ηλικίες είναι η ακράτεια ούρων με απώλεια ούρων κάθε φορά που αυξάνει η ενδοκοιλιακή πίεση (γέλιο, φτέρνισμα, βήχας, σήκωμα βάρους) ή εξαιτίας κίνησης με κραδασμούς (περπάτημα, ελαφρύ τρέξιμο), αλλά και η ακράτεια κοπράνων (διάρροιες με συνυπάρχουσα παθολογία ήπατος, σπλήνας κ.ά.). Συμπτώματα ακράτειας μπορούν επίσης να εμφανιστούν σε γυναίκες μετά από τοκετό.

Η συστολή της Μula bandha επηρεάζει το νευρικό, το κυκλοφορικό, το αναπνευστικό, το λεμφικό, και το ενδοκρινικό σύστημα. Συγκρατεί τα σπλάχνα και την μήτρα για τις γυναίκες και τα σπλάχνα και τον προστάτη για τον άντρα, ενεργοποιώντας το παχύ έντερο. Βοηθά στην αποφυγή πρόπτωσης μήτρας, οργάνων, πρωκτού και σε κοίλη. Βέβαια συμμετέχουν και άλλοι παράγοντες για τις παραπάνω παθήσεις (διατροφή, τοξικότητα, ψυχολογία, στρες κ.ά.), αλλά το μηχανικό κομμάτι σε κάθε πάθηση έχει πολύ σημαντικό μερίδιο.

Επίσης μπορούν να ρυθμιστούν ασταθείς περίοδοι εμμήνου ρύσεως, ή επαναφορά των εμμήνων μετά από στάση αίματος και σταμάτημα της περιόδου. Μειώνεται ο ρυθμός αναπνοής, μειώνεται ο καρδιακός ρυθμός και η αρτηριακή πίεση, η διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος μετριάζεται, η πέψη βελτιώνεται, η ουρογεννητική λειτουργία εναρμονίζεται. Προβλήματα εντέρου (κινητικότητα, περισταλτικότητα, ευερέθιστο έντερο, δυσκοιλιότητα κ.ά.) βελτιώνονται σταδιακά αφού βοηθάει στην ενεργοποίηση της περιοχής. Πολύ σημαντικό της πρακτικής Μula bandha, είναι η κίνηση της ενέργειας-prana προς τα πάνω από το chakra της ρίζας, ξεμπλοκάροντας την ενέργεια από εκεί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα και οι προς τα πάνω κινούμενες ενέργειες να ανοίξουν και να ξεμπλοκάρουν και τα άλλα chakras ενώνοντας το πάνω με το κάτω σώμα. Αυτή η εσωτερική ένωση οδηγεί στην επέκταση της συνειδητότητας. Όταν η ενέργεια-prana μέσα στο σώμα κυλάει αρμονικά και φυσιολογικά, η ίδια η ζωή είναι πιο ήρεμη, η υγεία βελτιώνεται και όλα στον οργανισμό κινούνται πιο χαλαρά και με ασφάλεια.

(Συνέχεια στο επόμενο τεύχος)


Βασίλειος Μαυρομάτης: Ομοιοπαθητικός, Φυσικοπαθητικός, Yoga instruction - Hatha Yoga
email: bmavromatis@gmail.com

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Yoga: Marichyasana III (Η θέση του σοφού)