Οι κρυφές αιτίες των οφθαλμικών παθήσεων

Κατηγορία Έρευνα
Κυριακή, 14 Σεπτεμβρίου 2014 00:00 Διαβάστηκε 7536 φορές
Issue 63

Νέα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι πολλές παθήσεις των ματιών σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να προκληθούν από κατανάλωση επεξεργασμένων τροφών

από την LynneMcTaggart

Για οκτώ χρόνια, ο Chung-Jung Chiu, επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο Tufts, έχει εργαστεί πάνω σε μια θεωρία που θα μπορούσε να αλλάξει όλα όσα σκεφτόμαστε σχετικά με τη γήρανση και την υγεία των ματιών.

Η έρευνα του Chiu αποκαλύπτει ότι η μείωση της όρασης σχετίζεται ελάχιστα με την ηλικία ενώ έχει μεγάλη σχέση με τη διατροφή. Η ποσότητα των επεξεργασμένων, υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη, τροφίμων που καταναλώνουμε, δεν επηρεάζει μόνο τη σιλουέτα μας˙ είναι πιθανό επίσης να συμβάλλει στην απώλεια της όρασής μας.

Υπάρχει ωστόσο και η πρόληψη: μόνο μερικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη και η τακτική άσκηση, θα μπορούσαν να αποτρέψουν τα περισσότερα από τα οφθαλμικά προβλήματα, που για πολύ καιρό θεωρούταν ότι είναι μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας της γήρανσης.

Ένας από τους ιατρικούς μύθους είναι η αντίληψη ότι η ασθένεια των ματιών είναι αναπόφευκτη συνέπεια της γήρανσης, όσο αναπόφευκτο είναι και το γκριζάρισμα των μαλλιών στα άτομα άνω των 50 ετών. Ένα μέτρο του πόσο ριζωμένη είναι αυτή η σκέψη μας είναι η ορολογία που χρησιμοποιείται από τη συμβατική ιατρική, η οποία σχετίζει με την μεγάλη ηλικία και τα γηρατειά την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και τον καταρράκτη, και θεωρεί ότι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι μια σχεδόν αναπόφευκτη επιπλοκή του διαβήτη.

Προς το παρόν, η ιατρική μπορεί να προσφέρει μόνο χειρουργική επέμβαση για την αντικατάσταση των φακών σε πάσχοντες από καταρράκτη, και συνεχίζει να διερευνά εναλλακτικές λύσεις για την εκφύλιση χωράς κηλίδας και τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια: από μεταμοσχεύσεις κυττάρων αμφιβληστροειδούς, χειρουργική με λέιζερ και νέα φάρμακα, μέχρι τσιπ στο μάτι για την ενίσχυση της όρασης.

Ωστόσο η συνήθης άποψη δεν συμβαδίζει με τη διατροφική έρευνα, η οποία τοποθετεί σταθερά την αιτία και των τριών αυτών παθήσεων στα προϊόντα της βιομηχανίας επεξεργασμένων τροφίμων. Ο Chiu, ο επικεφαλής επιστήμονας στο Αμερικανικό τμήμα γεωργίας Jean Mayer (USDA), στο ερευνητικό κέντρο για τη διατροφή για τη Γήρανση του Πανεπιστήμιου Tufts στη Βοστώνη, έχει συμμετάσχει σε πολλές μελέτες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσφατης μελέτης NutritionandVisionproject (Έρευνα για τη διατροφή και την όραση), μιας θυγατρικής μελέτης της μακράς συνεχιζόμενης Nurses’ Health Study. Ενώ εξέταζε ασθενείς που ανέπτυξαν καταρράκτη, διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια ή εκφύλιση ωχράς κηλίδας, βρήκε ότι και οι τρεις ασθένειες είχαν ένα μόνο κοινό στοιχείο: διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένη ζάχαρη.

Σε μια από τις πρώτες μελέτες του, ο Chiu προσέλαβε περίπου 400 νοσηλευτές στην περιοχή της Βοστώνης, ηλικίας μεταξύ 53 και 73 ετών, των οποίων οι διατροφικές συνήθειες παρακολουθούνταν από τη μελέτη Nurses’ Health Study για πάνω από 14 χρόνια. Στη συνέχεια, ο ίδιος και οι συνεργάτες του, αξιολόγησαν τα μάτια των συμμετεχόντων για αδιαφάνεια του φλοιού, με τη χρήση συστήματος ταξινόμησης Lens Opacity Classification System III (LOCS III). Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα άτομα με την υψηλότερα πρόσληψη υδατανθράκων (πάνω από 200g/ημέρα) είχαν δυόμισι φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν σκιάσεις, συγκριτικά με εκείνους που κατανάλωναν λιγότερους υδατάνθρακες.

Σε αυτή την περίπτωση, η ποιότητα των υδατανθράκων ήταν αδιάφορη˙ ο κύριος καθοριστικός παράγοντας της πρόωρης αδιαφάνειας του φλοιού του φακού ήταν η ποσότητα των υδατανθράκων που καταναλώνονταν (και έτσι ένα μικρότερο ποσό από άλλα μακρο-θρεπτικά συστατικά, όπως οι πρωτεΐνες και τα λίπη).1

Τα ευρήματα του Chiu είχαν ενισχυθεί από μια αυστραλιανή μελέτη, όπου οι ερευνητές εξέτασαν σε βάθος τις διατροφικές συνήθειες περίπου 1.000 Αυστραλών ασθενών, ηλικίας 49 ετών και άνω, χωρίς ιστορικό καταρράκτη, μετά από πέντε και 10 έτη. Στη συνέχεια, τα μάτια των συμμετεχόντων καταγράφονταν φωτογραφικά και αξιολογούνταν σύμφωνα με ένα αποδεκτό πρότυπο για την αξιολόγηση της ανάπτυξης καταρράκτη.

Προέκυψε μία καταπληκτική σύνδεση: Μετά τον έλεγχο για παράγοντες όπως ο διαβήτης και η ηλικία, κάθε σημαντική αύξηση του γλυκαιμικού δείκτη (GI), ή της περιεχόμενης ζάχαρης των τροφίμων που καταναλώνονταν, προέβλεψε την συχνότητα εμφάνισης καταρράκτη. Εκείνοι με τη μεγαλύτερη ένδειξη γλυκαιμικού δείκτη, οι οποίοι κατανάλωναν χαμηλής ποιότητας υδατάνθρακες, είχαν 77 τοις εκατό μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης καταρράκτη από εκείνους που κατανάλωναν τροφές με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη.2

Ενώ η υπεργλυκαιμία, ή τα υψηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα, ανέκαθεν θεωρούταν παράγοντας κινδύνου, λίγοι επιστήμονες είχαν κάνει τη σύνδεση μεταξύ καταρράκτη και διατροφής πλούσιας σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες. Με τη μελέτη τους, οι Αυστραλοί ερευνητές είχαν δείξει ότι η ποιότητα των υδατανθράκων που τρώμε παίζει σημαντικό ρόλο. Προηγουμένως, μια προηγούμενη μελέτη από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Harvard είχε φτάσει σε παρόμοιο συμπέρασμα: ακόμη και σε μη-διαβητικούς, αναφέροντας ότι "ο καταρράκτης μπορεί να οφείλεται τουλάχιστον εν μέρει σε δυσανεξία στη γλυκόζη και αντίσταση στην ινσουλίνη".3

Είναι γνωστό ότι οι διαβητικοί και εκείνοι που καταναλώνουν δίαιτες υψηλού γλυκαιμικού δείκτη είναι πιο επιρρεπείς στην ανάπτυξη καταρράκτη, επειδή τα υψηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα οδηγούν σε γλυκοζυλίωση – δέσμευση των σακχάρων στις πρωτεΐνες του φακού του ματιού, τροποποιώντας έτσι τη δομή τους – με αποτέλεσμα ο φακός να γίνεται θολός και να δυσχεραίνεται η όραση. Οι πρωτεΐνες στο φακό του ματιού είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες σε αυτό το είδος της βλάβης.4 Αλλά ακόμα και σε άτομα που δεν πάσχουν από διαβήτη, αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα μπορεί να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες και γλυκοζυλίωση σε όλο το σώμα. Στην πραγματικότητα, μια μελέτη διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι ηλικίας άνω των 49 με επίπεδο γλυκόζης πάνω από 108mg/dL (6mmol/L, εντός του εύρους του προδιαβήτη) είχαν 79 τοις εκατό μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης καταρράκτη κατά τη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας, σε σχέση με εκείνους με επίπεδα γλυκόζης κάτω από 106mg/dL (5.9mmol/L).5 Επίσης, για κάθε αύξηση 18mg/dL (1mmol/L), ο κίνδυνος εμφάνισης καταρράκτη αυξάνεται έως 25 τοις εκατό.

Ο Chiu και οι συνεργάτες του συνέχισαν με μια παρόμοια μελέτη με γυναίκες που διέτρεχαν κίνδυνο ανάπτυξης εκφύλισης ωχράς κηλίδας, χρησιμοποιώντας εθελόντριες από την ίδια ομάδα εθελοντών της μελέτης Nurses' HealthStudy. Αυτή τη φορά μελέτησαν 500 περίπου γυναίκες της ίδιας ηλικίας χωρίς ιστορικό οφθαλμικών ασθενειών και εξέτασαν τον κίνδυνο που είχαν να αναπτύξουν εκφύλιση ωχράς κηλίδας. Και πάλι, οι ερευνητές συνέκριναν τα αποτελέσματα με τις διατροφικές πληροφορίες που συλλέγονταν για πάνω από μια δεκαετία στην Nurses' Health Study, και πάλι υπήρξε σύνδεση με τις τροφές υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη. Εκείνες των οποίων οι διατροφικές συνήθειες ήταν υψηλότερου γλυκαιμικού δείκτη, είχαν σχεδόν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να έχουν ανωμαλίες στην περιοχή της ωχράς χρωστικής του ματιού, μια πρώιμη ένδειξη της ωχράς εκφύλισης.6

Όταν ο Chiu και οι συνεργάτες του ανέπτυξαν την έρευνά τους, συμπεριλαμβάνοντας περισσότερους από 4.000 συμμετέχοντες - αυτή τη φορά τόσο άνδρες όσο και γυναίκες – που έλαβαν μέρος στη μελέτη σχετικά με τις ασθένειες των ματιών που σχετίζονται με την ηλικία (Age-Related Eye Disease Study -AREDS), ανακάλυψαν μία αύξηση 49 τοις εκατό του κινδύνου για πρόωρη εκφύλιση ωχράς κηλίδας σε άτομα με γλυκαιμικό δείκτη ψηλότερο από το μέσο όρο.7

Άλλες μελέτες δείχνουν ότι εκείνοι που βρίσκονται στο υψηλότερο πέμπτο του διατροφικού γλυκαιμικού δείκτη έχουν υψηλότερο κίνδυνο εξέλιξης σε προχωρημένη εκφύλιση ωχράς κηλίδας. Στην πραγματικότητα, οι συγγραφείς της μελέτης AREDS υπολογίζουν ότι το ένα πέμπτο όλων των περιπτώσεων εκφύλισης ωχράς κηλίδας θα μπορούσε να εξαλειφθεί, αν οι ασθενείς κατανάλωναν μια δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, Ακόμα και μικρές αλλαγές στον έλεγχο της κατανάλωσης επεξεργασμένων υδατανθράκων εξαλείφουν περίπου 100.000 περιπτώσεις εκφύλισης ωχράς κηλίδας μέσα σε πέντε χρόνια.7

Το έργο του Chiu έχει επιβεβαιωθεί από τη μελέτη Blue Mountains Eye Studyμε πάνω από 3.600 συμμετέχοντες, η οποία έδειξε ότι τα άτομα με διατροφικό γλυκαιμικό δείκτη στο υψηλότερο τέταρτο είχαν αυξημένο κίνδυνο για πρόωρη εκφύλιση ωχράς κηλίδας, ενώ εκείνοι που κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες φυτικών ινών δημητριακών και σπόρων είχαν μειωμένο κίνδυνο για ανωμαλίες του οφθαλμού που προαναγγέλουν πρώιμη έναρξη της εκφύλισης ωχράς κηλίδας.8 Τα στοιχεία ήταν σαφή ότι δεν είναι η συνολική πρόσληψη υδατανθράκων, αλλά μόνο τα τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη που αυξάνουν τον κίνδυνο.

Άλλη έρευνα αποκαλύπτει ότι μια δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη και έλεγχου του σακχάρου μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας. Σε μια μελέτη 1.441 ατόμων με διαβήτη τύπου 1 (ινσουλινοεξαρτώμενος διαβήτης), εκείνοι που κρατούσαν το σάκχαρό τους υπό έλεγχο, μείωσαν τον κίνδυνο ανάπτυξης αμφιβληστροειδοπάθειας κατά 76 τοις εκατό κατά τη διάρκεια των έξι ετών και έξι μηνών που ακολούθησαν. Και εκείνοι που ήδη είχαν μια ήπια μορφή της πάθησης κατά την έναρξη της μελέτης ήταν σε θέση να μειώσουν την εξέλιξή της κατά 54 τοις εκατό, ακριβώς με την διατήρηση υπό έλεγχο του σακχάρου στο αίμα τους.9

Όλες αυτές οι μελέτες δείχνουν ότι οι τρεις αυτές προϋποθέσεις έχουν ένα κοινό παράγοντας κινδύνου: επεξεργασμένα τρόφιμα που προκαλούν έντονη υπεργλυκαιμία, ή υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Τώρα ο Chiu και οι συνεργάτες του πιστεύουν ότι γνωρίζουν το λόγο για τη σύνδεση. Το μάτι έχει έναν εξαιρετικά ενεργό μεταβολισμό που καθορίζεται όχι μόνο από τη γλυκόζη, αλλά επίσης και από το οξυγόνο. Στη θεωρία του Chiu, όταν τρώμε υπερβολική ζάχαρη, αυτό οδηγεί στην έκφραση των γονιδίων που σχετίζονται με υποξία (πολύ χαμηλά επίπεδα οξυγόνου) και καταλήγει να βομβαρδίζει το μάτι με πάρα πολλή ζάχαρη, ενώ στερεί από το μάτι το αναγκαίο οξυγόνο.10

Εκτός από τα τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη, συνδέσεις έχουν γίνει επίσης μεταξύ των ασθενειών των ματιών και του ύψους και του είδους των λιπών που καταναλώνονται. Ερευνητές από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ διαπίστωσαν ότι οι ασθενείς με εκφύλιση ωχράς κηλίδας που καταναλώνουν υψηλά επίπεδα φυτικών λιπών, σχεδόν τετραπλασιάζουν τον κίνδυνο εξέλιξης της νόσου, ενώ η μεγάλη πρόσληψη επεξεργασμένων τροφίμων με κάθε είδους επεξεργασμένα λίπη (ζωικά, κορεσμένα, μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λίπη) διπλασιάζουν τον κίνδυνο εξέλιξής του. Αυτό υποδηλώνει ότι υπερβολικά υψηλά επίπεδα ωμέγα-6 λιπαρών οξέων, που βρίσκονται σε αφθονία στα περισσότερα επεξεργασμένα τρόφιμα, μπορεί να συμβάλουν στην οξειδωτική βλάβη που φαίνεται στις ασθένειες των ματιών, οι οποίες σχετίζονται με την ηλικία.11

Πιο πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι άλλα είδη λιπών, όπως τα ψάρια και τα καρύδια, πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, μπορούν να προστατεύσουν ενάντια σε αυτές τις παθήσεις των ματιών ενόσω η πρόσληψη των συνήθων ωμέγα-6 λιπαρών οξέων είναι χαμηλή.

Σε μία μελέτη, η κατανάλωση ψαριών τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα μείωσε τον κίνδυνο πρόωρης εκφύλισης της ωχράς κηλίδας κατά 40 τοις εκατό σε άτομα ηλικίας άνω των 49 ετών, ενώ όσοι έτρωγαν ψάρι τρεις ή περισσότερες φορές την εβδομάδα μείωσαν τον κίνδυνο της πρόωρης εκφύλισης κατά 75 τοις εκατό.12

Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες μελέτες έχουν δείξει ότι οι πλέον προστατευτικές επιδράσεις των ωμέγα-3 λιπαρών οξέων είναι από εκείνα που βρίσκονται στα ψάρια, τα οποία έχουν άφθονη συγκεντρώσεις DHA και EPA. Τα φυτικά ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, από την άλλη πλευρά, είναι πλούσια σε α-λινολενικό οξύ.13

Εκτός από τα ψάρια, μια διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά μπορεί να προστατέψει από τις τρεις παθήσεις. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι η υψηλή πρόσληψη φρούτων (τουλάχιστον τρεις μερίδες την ημέρα) μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εκφύλισης ωχράς κηλίδας και καταρράκτη κατά περίπου το ένα τρίτο, και να μειώσει τον κίνδυνο διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας περισσότερο από το μισό σε διαβήτη τύπου 2.14 Μία από τα πιο ισχυρές δίαιτες είναι η μεσογειακή διατροφή που είναι πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια, φασόλια και ελαιόλαδο.

Ένας άλλος παράγοντας για τον κίνδυνο παθήσεων του ματιού, ο οποίος συχνά παραβλέπεται, είναι ο καθιστικός τρόπος ζωής. Οι άνθρωποι που ασκούνται για μόλις επτά ώρες την εβδομάδα μειώνουν τον κίνδυνο εκφύλισης ωχράς κηλίδας κατά τα δύο τρίτα, ενώ το τρέξιμο ή και ακόμα και το ήπιο περπάτημα μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο καταρράκτη.15 Μελέτες ατόμων με διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δείχνουν ότι είναι πιο πιθανή η εξέλιξη της νόσου σε περιπτώσεις έλλειψης άσκησης, σύμφωνα το Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασίλειου και το Αμερικανικό Υπουργείο Υγείας.16

Τα αποδεικτικά στοιχεία που ανακαλύφθηκαν από τον Chiu και τους συνεργάτες του δείχνουν ότι ο καταρράκτης, η εκφύλιση ωχράς κηλίδας και η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δεν είναι ασθένειες του γήρατος, αλλά ασθένειες της σύγχρονης βιομηχανικής εποχής μας. Και οι τρεις είναι συγγενικές άλλων εκφυλιστικών ασθενειών όπως η υπέρταση, οι αγγειακές ασθένειες, το Αλτσχάιμερ και ο διαβήτης, και κάθε μία από αυτές τις παθήσεις παρουσιάζει ενδείξεις αυξημένης ομοκυστεΐνης, ενός αμινοξέος που προέρχεται από την κατανομή των πρωτεϊνών.17

Τα υψηλά επίπεδα ομοκυστεΐνης προκαλούνται από ανεπαρκή επίπεδα των βιταμινών Β και του χρώμιου.18 Μολονότι τα φυσικά σάκχαρα και οι σπόροι περιέχουν αρκετό χρώμιο για να υποστηρίξει το μεταβολισμό των τροφίμων με μεγάλη περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, οι περισσότερες, αν όχι όλες, οι βιταμίνες Β και το χρώμιο απομακρύνονται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ραφιναρίσματος των σακχάρων και των επεξεργασμένων τροφίμων που σήμερα συνθέτουν την τυπική δυτική διατροφή μας.

Ο καταρράκτης, η εκφύλιση ωχράς κηλίδας, ακόμα και η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια δεν είναι αναπόφευκτα χαρακτηριστικά της γήρανσης, αλλά ένα ακόμη σύμπτωμα του σύγχρονου δυτικού υποσιτισμού. Μπορούν να προληφθούν, να σταματήσουν ή ακόμα και να αναστραφούν, υιοθετώντας μεσογειακή διατροφή που είναι πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής αλέσεως και ψάρια, περιορίζοντας τη ζάχαρη, προσθέτοντας τακτική άσκηση στην καθημερινή μας ζωή και λαμβάνοντας φυσικά συμπληρώματα διατροφής.

Όλα αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι τα μάτια δεν είναι απλά ένα παράθυρο στην ψυχή μας, αλλά ένα παράθυρο στον τρόπο ζωής μας. Η πιο ισχυρή ιατρική συνταγή που μπορεί να συνταγογραφηθεί για την πρόληψη όλων των παθήσεων του ματιού που σχετίζονται με την ηλικία αποτελείται από την απλή φράση: Μαγειρέψτε από το μηδέν, μη χρησιμοποιείτε έτοιμες τροφές.

Παθήσεις των ματιών

Καθώς μεγαλώνουμε, είμαστε πιο επιρρεπείς σε διάφορα προβλήματα στα μάτια που ενδεχομένως να προκαλέσουν τύφλωση. Αυτά περιλαμβάνουν τα παρακάτω:

Καταρράκτης: θολότητα που αναπτύσσεται στον κρυσταλλοειδή φακό του οφθαλμού ή την κάψα του φακού. Ποικίλλοντας σε βαθμό, από μικρή έως πλήρη αδιαφάνεια που παρεμποδίζει τη διέλευση του φωτός, ο καταρράκτης είναι η κύρια αιτία τύφλωσης στις υπανάπτυκτες χώρες. Αυτή τη στιγμή, περίπου 11 εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν καταρράκτη, όπως και ένας στους τρεις Βρετανούς.

Ηλικιακή Εκφύλιση της Ωχράς Κηλίδας: σταδιακή καταστροφή της ωχράς κηλίδας (η κεντρική χρωματισμένη περιοχή του αμφιβληστροειδούς του ματιού) που οδηγεί σε απώλεια της λεπτομέρειας ευθεία μπροστά και της όρασης χρωμάτων που απαιτείται για δραστηριότητες όπως το διάβασμα και η οδήγηση. Η επίσημη διάγνωση της πάθησης έχει αυξηθεί κατά 30-40 τοις εκατό κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Περίπου 500.000 άνθρωποι έχουν εκφύλιση ωχράς κηλίδας στο Ηνωμένο Βασίλειο, 11 εκατομμύρια στις ΗΠΑ, και τα τρία τέταρτα όλων των ανθρώπων στις βιομηχανικές χώρες άνω των 75 ετών. Η εκφύλιση ωχράς κηλίδας είναι η κύρια αιτία απώλειας της όρασης σε άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών.

Διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια: βλάβη στα μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς που προκαλείται από το διαβήτη. Επί του παρόντος, σύμφωνα με τους διάφορους οργανισμούς που ασχολούνται με την πάθηση αυτή, σχεδόν όλοι οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 θα αναπτύξουν κάποια μορφή αυτής της πάθησης μετά από 20 χρόνια, και περισσότερο από το ένα πέμπτο των ατόμων με διαβήτη τύπου 2 έχουν ήδη διαγνωστεί ή πρόκειται να αναπτύξουν.

Διατροφή για ερεθισμένα μάτια

Το ακόλουθο πρόγραμμα διατροφής και συμπληρωμάτων έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνει ή και αποτρέπει τον σχηματισμό καταρράκτη, την εκφύλιση ωχράς κηλίδας και τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.

Προτιμήστε τη μεσογειακή διατροφή είναι πλούσια σε φρέσκα, βιολογικά φρούτα και λαχανικά, ελαιόλαδο, όσπρια και ψάρια. Όποτε είναι δυνατόν, μαγειρεύετε φρέσκα τρόφιμα από το μηδέν.

Καταναλώστε αρκετή πρωτεΐνη. Ο Βρετανός οφθαλμίατρος Dr Stanley Evans πέρασε 40 χρόνια μελετώντας τον καταρράκτη και άλλες παθήσεις των ματιών στους Αφρικανούς. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ασθενείς ήταν πολύ ελλιπείς σε πρωτεΐνη. Ο Evans υποστήριζε συνήθως μια ελάχιστη πρόσληψη 70-80g/ημέρα.

Σταματήστε το κάπνισμα. Δεν είναι μόνο κακό γενικά για την υγεία σας, αλλά είναι ιδιαίτερα κακό και για τα μάτια σας.1 Το κάδμιο στα τσιγάρα, το οποίο εγκαθίσταται στο φακό, είναι ίσως υπεύθυνο για τη βλάβη.

Φάτε σπανάκι, κατσαρό λάχανο, μαγειρεμένα λαχανικά και λάχανο, τα οποία είναι όλα πλούσια σε λουτεΐνη, το πιο αποτελεσματικό αντιοξειδωτικό καροτενοειδές για τα μάτια.2 ¨Άλλες τροφές πλούσιες σε λουτεΐνη είναι τα ακτινίδια, τα σταφύλια, το καλαμπόκι και ο κρόκος του αβγού.

Καταναλώστε θαλασσινά. Καβούρια, αστακοί, γαρίδες, σολομός και άλλα θαλασσινά κόκκινου χρώματος είναι πλούσια σε ασταξανθίνη, ένα άλλο ισχυρό αντιοξειδωτικό. Μόλις 6mg/ημέρα μπορεί να βελτιώσουν την οπτική οξύτητα, υποστηρίζουν διάφορες ιαπωνικές μελέτες.3

Μπλε τροφές. Μπλε και μοβ φρούτα και λαχανικά, όπως τα βατόμουρα, τα μύρτιλλα, τα κόκκινα και μοβ σταφύλια και τα βατόμουρα περιέχουν ανθοκυανίνες, που φαίνεται να προωθούν την παραγωγή μιας συγκεκριμένης χρωστικής του αμφιβληστροειδούς, ζωτικής σημασίας για την όραση σε χαμηλό φως.4

Να πίνετε, αλλά να πίνετε με μέτρο. Στην αυστραλιανή μελέτη Blue Mountains Eye Study, εκείνοι που κατανάλωναν ένα ή δύο ποτά την ημέρα μείωσαν τον κίνδυνο εμφάνισης καταρράκτη κατά 50 τοις εκατό σε σύγκριση με εκείνους που έπιναν περισσότερα από δύο ποτά την ημέρα ή απείχαν εντελώς από αυτό.5

Αποφύγετε την έκθεση σε μόλυβδο, ο οποίος έχει συνδεθεί με καταρράκτη.6

Φοράτε γυαλιά ηλίου. Μελέτες στην Ιαπωνία και σε άλλες χώρες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η έκθεση των ματιών σε υψηλά επίπεδα ηλιακού φωτός (και υπεριώδους ακτινοβολίας) έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερα ποσοστά καταρράκτη.7

Ασκηθείτε. Η άσκηση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο όλων των προβλημάτων των ματιών, ακόμα και της μυωπίας. Σηκωθείτε από τον καναπέ σας και κινηθείτε.

Μείνετε μακριά από ορισμένα φάρμακα. Στατίνες, ασπιρίνη, στεροειδή, σουλφοναμίδες που βασίζονται πολλά φάρμακα, αντικαταθλιπτικά, αντιπηκτικά, αντιισταμινικά και αντιόξινα, όλα είναι γνωστό ότι προκαλούν προβλήματα στα μάτια. Τα μη-στεροειδή αντι-φλεγμονώδη φάρμακα, μπορεί επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο καταρράκτη κατά 44 τοις εκατό, και τα αντιβιοτικά, το αντιψυχωτικό φαινοθειαζίνη, τα φάρμακα για τη ναυτία και τα αντιυπερτασικά όπως η βήτα-αναστολείς έχουν επίσης συσχετιστεί με την εκφύλιση ωχράς κηλίδας.8 Επιπλέον, τα δύο τρίτα των ασθενών που έλαβαν Viagra έχουν «μπλε όραση» για τουλάχιστον τέσσερις ώρες μετά τη λήψη του φαρμάκου.

Συμπληρώματα για υγιή μάτια

Τα ακόλουθα συμπληρώματα έχει αποδειχθεί ότι διατηρούν την υγεία των ματιών.

Συνδυασμοί καροτινοειδών που περιλαμβάνουν λουτεΐνη, μεσο-ζεαξανθίνη και ζεαξανθίνη, που όλα βρίσκονται σε αφθονία στο μάτι, μπορεί να βοηθήσουν στην ελαχιστοποίηση της οξειδωτικής βλάβης

Βιταμίνες Α, C και Ε είναι τα αντιοξειδωτικά που έχει αποδειχθεί ότι βοηθούν τα μάτια. Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 5000 IU βιταμίνης Α, 1-3g βιταμίνης C, 400 IU βιταμίνης Ε

Έλαια ψαριών. Συνιστώμενη ημερήσια δόση: τουλάχιστον 1.400mg EPA και 1.000mg DHA

Μια καλή βιταμίνη του συμπλέγματος Β όπως Β1, Β2, Β6 και Β12

Συνιστώμενη ημερήσια δόση: μια B-100 complex

Φυλλικό οξύ

Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 1.000 mcg

Άλφα-λιποϊκό οξύ. Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 150 mg

Χρώμιο. Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 200 mg

Μαγνήσιο Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 400 mg

Μπορεί να αντιστραφεί ασθένεια των ματιών;

Η λήψη υψηλών δόσεων ορισμένων συμπληρωμάτων από το στόμα ή ως σταγόνες για τα μάτια κατευθείαν στο μάτι, μπορεί να βοηθήσει να αντιστραφεί η βλάβη.

Ψευδάργυρος. Ασθενείς με εκφύλιση ωχράς κηλίδας, στους οποίους χορηγήθηκαν συμπληρώματα των 25mg δύο φορές την ημέρα, βελτίωσαν σημαντικά την όρασή τους.1

Οφθαλμικές σταγόνες που περιέχουν Ν-acetylcarnosine (NAC). Η καρνοσίνη είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό που βοηθά να σταματήσει η γλυκοζυλίωση και να βελτιωθεί η όραση σε άτομα με καταρράκτη.2 Μια διαθέσιμη μορφή με εμπορικό σήμα με ένδειξη αποτελεσματικότητας είναι η Can-C. Μετά από έξι μήνες χρήσης Can-C δύο φορές την ημέρα, οι ασθενείς ανέφεραν ότι το 90 τοις εκατό που έλαβαν NAC στα μάτια βελτίωσαν την οπτική οξύτητα και 89 τοις εκατό βελτίωσε την ευαισθησία στην αντανάκλαση.

Συνδυασμός βιταμινών. Ασθενείς με εκφύλιση ωχράς κηλίδας στους οποίους δόθηκαν βιταμίνες Α, C και Ε, β-καροτένιο, ψευδάργυρο, ταυρίνη, ΕΡΑ, DHA και χαλκός, λουτεΐνη και ζεαξανθίνη έδειξαν σημαντικά βελτιωμένη οπτική οξύτητα σε σύγκριση με placebo.3

Εκχύλισμα μύρτιλλου (blueberry). 200mg εκχυλίσματος Vaccinium myrtillus που χορηγήθηκε ως μονοθεραπεία ή σε συνδυασμό με βήτα-καροτίνη οδήγησε σε σημαντικές βελτιώσεις της νυχτερινής όρασης, ταχύτερη προσαρμογή στο σκοτάδι και ταχύτερη αποκατάσταση της όρασης μετά από έντονο φως. Καθώς αναστέλλει την αγγειογένεση, είναι αποτελεσματικό ενάντια σε ασθένειες του αμφιβληστροειδούς που περιλαμβάνουν ανώμαλη ανάπτυξη.4 Μπορεί επίσης να μειώσει τη διαπερατότητα των αιμοφόρων αγγείων και τις αιμορραγίες του αμφιβληστροειδούς σε διαβητικούς.5

Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 180mg δύο φορές την ημέρα, τυποποιημένου σε 25 τοις εκατό anthocyanosides6

Πυκνογενόλη - Pycnogenol (PCG). Αποτελούμενο από το φλοιό του γαλλικού πεύκου και εκχύλισμα σπόρων σταφυλιού (GSE) από σταφύλια Vitis vinifera, η PCG περιέχει φλαβονοειδή - θρεπτικά συστατικά που φαίνεται να βελτιώνουν τη νυχτερινή όραση.7

Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 150-300 mg

Ginkgo biloba. Αυτό το βότανο μπορεί να αυξήσει την παροχή αίματος στα μάτια σε ηλικιωμένους ασθενείς, και επιφέρει σημαντικές μακροπρόθεσμες βελτιώσεις σε ασθενείς με γεροντική εκφύλιση της ωχράς κηλίδας.8

Συνιστώμενη ημερήσια δόση: 120 mg

Κουρκουμίνη. Σε ασθενείς με διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια που δόθηκε μια πατενταρισμένη μορφή της κουρκουμίνης, εμφανίστηκε σημαντικά λιγότερο πρήξιμο (οίδημα) και βελτίωση της ροής του αίματος στον αμφιβληστροειδή, καθώς και καλύτερη όραση.9

Προτεινόμενη ημερήσια δοσολογία: 200 mg δύο φορές την ημέρα

Ιστορίες επιτυχίας

Ο Βρετανός οφθαλμίατρος Stanley Evans ανέπτυξε τη διατροφική προσέγγισή του στην αντιμετώπιση των προβλημάτων όρασης πάνω από 50 χρόνια, 17 εκ των οποίων δαπανήθηκαν στην Αφρική σε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα έρευνας για τα αίτια και την πρόληψη της τύφλωσης.

Εδώ είναι μερικές περιπτώσεις από τις εκατοντάδες των ασθενών με καταρράκτη στη Βρετανία και την Αφρική που αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία από τον Δρ Evans, με διατροφική θεραπεία.

Σε έναν 32χρονο άντρα είχε αρχίσει να αναπτύσσεται καταρράκτης τρεις εβδομάδες πριν από την πρώτη συνάντησή του με τον Evans. Η όρασή του στο δεξί μάτι είχε πέσει στο 20 τοις εκατό της κανονικής, ενώ η όραση στο αριστερό μάτι ήταν 200 τοις εκατό της κανονικής.

Η αδιαφάνεια στον δεξιό οφθαλμό ήταν "γαλακτώδης" όπως τόσο συχνά συμβαίνει με την ταχεία ανάπτυξη καταρράκτη. Μετά από τέσσερις εβδομάδες διατροφικής θεραπείας, η όραση στο αριστερό μάτι είχε βελτιωθεί στο 100 τοις εκατό της κανονικής. Το οφθαλμοσκόπιο αποκάλυψε ότι η όραση στο δεξί μάτι ήταν καθαρή.

Ένας 80χρονος άντρας είχε πλήρη καταρράκτη σε κάθε μάτι, με αποτέλεσμα η όραση σε κάθε μάτι του ήταν το 10 τοις εκατό του φυσιολογικού. Δύο εβδομάδες διατροφικής θεραπείας ανέβασαν την όραση σε κάθε μάτι στο 50 τοις εκατό της κανονικής.

Ένας εξηντάχρονος άντρας μπορούσε να αχνοβλέπει με το δεξί του μάτι, ενώ το αριστερό του μάτι είχε 10 τοις εκατό της κανονικής όρασης. Πλήρης καταρράκτης κάλυπτε κάθε μάτι. Δύο εβδομάδων διατροφικής θεραπείας έθεσε την οπτική οξύτητα στον δεξιό οφθαλμό έως 20 τοις εκατό της κανονικής και 30 τοις εκατό της κανονικής στον αριστερό οφθαλμό.

Μία 55χρονη γυναίκα είχε όραση στο δεξί μάτι, που ήταν 60 τοις εκατό της κανονικής, και ήταν μόνο σε θέση να μετρήσει τα δάχτυλά της με το αριστερό μάτι. Το οφθαλμοσκόπιο αποκάλυψε μια κεντρική αδιαφάνεια στο δεξί μάτι, ενώ το αριστερό μάτι ήταν εντελώς θολωμένο.

Μετά από ένα μήνα διατροφικής θεραπείας, η όραση στο δεξί μάτι είχε βελτιωθεί στο150 τοις εκατό του φυσιολογικού (ακόμα μη φυσιολογική αλλά με μεγάλη βελτίωση). Η όραση στο αριστερό μάτι είχε βελτιωθεί σε 15 τοις εκατό της κανονικής.

Αναφορές        

1

Am J Clin Nutr, 2005; 81: 1411–6

2

Am J Clin Nutr, 2007; 86: 1502–8

3

Int J Obes Relat Metab Disord, 2002; 26: 1588–95

4

J Diabetes Complications, 2009; 23: 343–8; Korean J Physiol Pharmacol, 2014; 18: 1–14

5

Acta Ophthalmologica, 2011; 89: e434-438

6

Am J Clin Nutr, 2006; 83: 880–6

7

Am J Clin Nutr, 2007; 86: 180–8

8

Am J Clin Nutr, 2008; 88: 1104–10

9

N Engl J Med, 1993; 329: 977–86

10

Prog Retin Eye Res, 2011; 30: 18–53

11

Arch Ophthalmol, 2003; 121: 1728–37

12

Arch Ophthalmol, 2006; 124: 981–62

2

Mol Aspects Med, 2012; 33: 318–75

14

Arch Ophthalmol, 2004; 122: 883–92; BMC Ophthalmol, 2013; 13: 52; Epidemiology, 2013; 24: 204–11

15

Invest Ophthalmol Vis Sci, 2013; 54: 3932–40; Med Sci Sports Exerc, 2013; 45: 1089–96

16

Chronic Illn, 2013; 9: 251–7

17

Ninger LJ. ‘Homocysteine as a risk factor for disease’. LE Magazine, 2006; www.google.com/#q=published+review+of+studies+homocysteine+and+degenerative+diseases

18

Graefe’s Arch Clin Exp Ophthalmol, 2006; 244: 565–9

Αντιμετωπίζοντας τις ασθένειες των ματιών

1

Curr Eye Res, 2008; 33: 591–8

2

Biochemistry [Moscow], 2000; 65: 869–71

3

BMC Ophthalmol, 2007; 7: 3

4

Evid Based Complement Alternat Med, 2010; 7: 47–56

5

Klin Monbl Augenheilkd, 1981; 178: 386–9

6

Altern Med Rev, 2001; 6: 141–66

7

J Fr Ophtalmol, 1988; 11: 453–60; Bull Soc Ophtalmol Fr, 1988; 88: 173–4, 177–9

8

Presse Med, 1986; 15: 1556–8; Klin Monbl Augenhelkd, 1980; 177: 577–83

9

Panminerva Med, 2012; 54 [1 Suppl 4]: 11–6

Διατροφήγιαερεθισμένα μάτια

1

Arch Ophthalmol, 1997; 115: 1296–303

2

Arch Ophthalmol, 2007; 125: 1225–32

3

Altern Med Rev, 2011; 16: 355–64

4

Photochem Photobiol, 2005; 81: 529–36

5

Am J Ophthalmol, 2010; 150: 434–40.e1

6

JAMA, 2004; 292: 2750–4

7

Invest Ophthalmol Vis Sci, 2003; 44: 4210–4

8

Ophthalmology, 1998; 105: 1751–8; Br J Ophthalmol, 2009; 93: 1210–4