Από τα έντονα συμπτώματα στέρησης έως τις ανησυχίες για τη μακροχρόνια χρήση, νέα επιστημονικά δεδομένα οδηγούν την ψυχιατρική να επανεξετάσει όχι μόνο πώς συνταγογραφούνται τα αντικαταθλιπτικά, αλλά και πώς διακόπτονται.
Πριν από είκοσι χρόνια, ο Mark Horowitz, τότε φοιτητής Ιατρικής, άρχισε να λαμβάνει εσιταλοπράμη για να αντιμετωπίσει το άγχος του. Το φάρμακο τον βοήθησε και συνέχισε να το παίρνει για μία δεκαετία. Όταν αποφάσισε να το διακόψει, μειώνοντας σταδιακά τη δόση επί αρκετούς μήνες, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια απροσδόκητη εμπειρία: κρίσεις πανικού, έντονο φόβο, ζάλη, αϋπνία και μια παράξενη αίσθηση αποσύνδεσης από την πραγματικότητα. Τα συμπτώματα ήταν τόσο σοβαρά ώστε αναγκάστηκε να ξαναρχίσει το φάρμακο, όχι επειδή θεωρούσε ότι εξακολουθούσε να το χρειάζεται για την αρχική του κατάσταση, αλλά επειδή δεν μπορούσε να αντέξει τη διακοπή. Σήμερα, ο Horowitz είναι ερευνητής ψυχιατρικής στο βρετανικό NHS και ένας από τους επιστήμονες που ζητούν επανεξέταση του τρόπου διακοπής των αντικαταθλιπτικών.
Οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) χρησιμοποιούνται ευρέως εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Θεωρούνται γενικά ασφαλέστεροι από παλαιότερες κατηγορίες αντικαταθλιπτικών και έχουν βοηθήσει πολλούς ανθρώπους. Ωστόσο, η αυξανόμενη αναγνώριση των συμπτωμάτων διακοπής αποκαλύπτει μια πλευρά της θεραπείας που για χρόνια δεν είχε μελετηθεί επαρκώς. Μία από τις σημαντικότερες δυσκολίες είναι η διάκριση ανάμεσα στη στέρηση και την υποτροπή. Το άγχος, η αϋπνία και η επιδείνωση της διάθεσης μετά τη μείωση της δόσης μπορεί να εκληφθούν ως επιστροφή της κατάθλιψης. Έτσι, ο ασθενής ενδέχεται να επανέλθει στη φαρμακευτική αγωγή χωρίς να έχει αναγνωριστεί η πραγματική αιτία των συμπτωμάτων.
Τι δείχνουν οι έρευνες για τη μακροχρόνια χρήση
Σύμφωνα με το New Scientist, περισσότεροι από το 16% των Αμερικανών λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, όπως και περίπου το 15% των κατοίκων του Ηνωμένου Βασιλείου. Στις ΗΠΑ, η διάμεση διάρκεια χρήσης των SSRIs φτάνει πλέον τα πέντε χρόνια, ενώ περισσότεροι από ένας στους τέσσερις τα λαμβάνουν για τουλάχιστον μία δεκαετία. (Στην Ελλάδα η κατανάλωση των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων από το 1998 μέχρι το 2007 αυξήθηκε κατά 368% και από το 2002 μέχρι το 2011 κατά 130.6 %. Το 2020 στην Ελλάδα καταναλώθηκαν 65.8 ημερήσιες δόσεις αντικαταθλιπτικών (DDD) ανά 1000 άτομα (https://www.statista.com). Αντίθετα, πολλές κλινικές δοκιμές αντικαταθλιπτικών διαρκούν περίπου οκτώ εβδομάδες. Αυτό δημιουργεί σημαντικά κενά στη γνώση μας για τις επιπτώσεις της μακροχρόνιας χρήσης. Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση του 2024 εκτίμησε ότι περίπου το 15% όσων διακόπτουν αντικαταθλιπτικά εμφανίζουν συμπτώματα που αποδίδονται στη διακοπή, ενώ περίπου ένας στους 35 αντιμετωπίζει σοβαρές αντιδράσεις. Άλλες έρευνες, βασισμένες σε αυτοαναφορές ασθενών, καταγράφουν υψηλότερα ποσοστά. Σε μία μελέτη 1.148 ατόμων, το 43% ανέφερε συμπτώματα που διήρκεσαν τουλάχιστον έναν χρόνο, ενώ περίπου το ένα τέταρτο δήλωσε ότι δεν κατάφερε να διακόψει τη θεραπεία. Ωστόσο, τα δείγματα αυτοεπιλεγμένων συμμετεχόντων δεν επιτρέπουν την εξαγωγή αντίστοιχων ποσοστών για τον γενικό πληθυσμό. Το δημοσίευμα εξετάζει επίσης μελέτες που έχουν συνδέσει τη μακροχρόνια χρήση αντικαταθλιπτικών με αυξημένο κίνδυνο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου ή ταχύτερης γνωστικής έκπτωσης σε ηλικιωμένους και ασθενείς με άνοια.
Τα ευρήματα αυτά χρειάζονται ιδιαίτερα προσεκτική ερμηνεία. Πρόκειται κυρίως για παρατηρητικές συσχετίσεις και όχι για αποδείξεις αιτιότητας. Η ίδια η κατάθλιψη, η βαρύτητα της νόσου και άλλοι παράγοντες υγείας μπορεί να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
Μια νέα προσέγγιση: λιγότερη βιασύνη, περισσότερη εξατομίκευση
Ένα επιπλέον πρόβλημα ως προς την κατανάλωση ψυχιατρικών φαρμάκων στην Ελλάδα, είναι ότι τα αντικαταθλιπτικά τουλάχιστον χάπια χορηγούνται από τα φαρμακεία χωρίς ιατρική συνταγή, με αποτέλεσμα συχνά την παράταση της χρήσης από τους ασθενείς χωρίς ιατρική συμβουλή. Ωστόσο η αυξανόμενη επιστημονική προσοχή στα συμπτώματα διακοπής έχει αρχίσει να επηρεάζει τις κλινικές οδηγίες. Μία από τις προσεγγίσεις που προωθούνται είναι η πολύ αργή, εξατομικευμένη μείωση της δόσης, με μικρότερα βήματα όσο πλησιάζει η πλήρης διακοπή. Για ορισμένους ασθενείς μπορεί να απαιτούνται υγρές μορφές φαρμάκων, ώστε οι μειώσεις να πραγματοποιούνται με μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο Horowitz χρειάστηκε τελικά περίπου έξι χρόνια για να διακόψει πλήρως την εσιταλοπράμη. Η εμπειρία του δεν αποτελεί γενικό κανόνα, αναδεικνύει όμως πόσο διαφορετικές μπορεί να είναι οι ανάγκες κάθε ασθενούς. Παράλληλα, επιστημονικοί φορείς ζητούν συστηματική επανεκτίμηση της ανάγκης συνέχισης της φαρμακευτικής αγωγής, αντί της αυτόματης ανανέωσης των συνταγών επί χρόνια. Η συζήτηση επεκτείνεται και στις θεραπευτικές εναλλακτικές. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η σωματική άσκηση και άλλες ψυχολογικές παρεμβάσεις αποτελούν σημαντικές επιλογές, ιδιαίτερα για λιγότερο σοβαρές μορφές κατάθλιψης. Η νέα προσέγγιση δεν ζητά την εγκατάλειψη των αντικαταθλιπτικών. Ζητά να πάψουν να αντιμετωπίζονται ως θεραπεία χωρίς σαφές σχέδιο επανεκτίμησης και, όταν ενδείκνυται, διακοπής.
Για ορισμένους ανθρώπους, η μακροχρόνια χρήση παραμένει απαραίτητη. Για άλλους, η θεραπεία μπορεί να ολοκληρωθεί με κατάλληλη υποστήριξη. Το ζητούμενο είναι μια ψυχιατρική που δεν περιορίζεται στη συνταγογράφηση, αλλά λαμβάνει υπόψη ολόκληρη τη θεραπευτική πορεία: από την πρώτη δόση μέχρι την ασφαλή διακοπή.
Αναφορές
1. Henssler J. et al. (2024). Incidence of antidepressant discontinuation symptoms: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Psychiatry, 11(7), 526–535. DOI: 10.1016/S2215-0366(24)00133-0.
2. Horowitz M. A. et al. (2025). Antidepressants withdrawal effects and duration of use: A survey of patients enrolled in primary care psychotherapy services. Psychiatry Research, 350, 116497. DOI: 10.1016/j.psychres.2025.116497.
3. Sørensen A., Jørgensen K. J., Munkholm K. (2022). Clinical practice guideline recommendations on tapering and discontinuing antidepressants for depression: A systematic review. Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 12. DOI: 10.1177/20451253211067656.
4. Sørensen A., Jørgensen K. J., Munkholm K. (2022). Description of antidepressant withdrawal symptoms in clinical practice guidelines on depression: A systematic review. Journal of Affective Disorders, 316, 177–186. DOI: 10.1016/j.jad.2022.08.011.
5. Mo M. et al. (2025). Antidepressant use and cognitive decline in patients with dementia: A national cohort study. BMC Medicine, 23, 82. DOI: 10.1186/s12916-025-03851-3.
6. Mujkanovic J. et al. (2025). The impact of length of antidepressant use on risk of sudden cardiac death. EP Europace, 27(Suppl. 1), euaf085.701. DOI: 10.1093/europace/euaf085.701.
Οι μελέτες 5 και 6 είναι παρατηρητικές και καταγράφουν συσχετίσεις, όχι αποδεδειγμένη αιτιότητα. Η έκτη δημοσίευση είναι συνεδριακή περίληψη· έχει πλέον δημοσιευθεί και πλήρης μελέτη των Mujkanovic et al. (2026), Antidepressant treatment duration and risk of sudden cardiac death: A nationwide cohort study, στο Heart Rhythm. DOI: 10.1016/j.hrthm.2026.03.006.
Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή ή θεραπεία. Μην αλλάξετε τη δόση ή διακόψετε αντικαταθλιπτική αγωγή χωρίς να συμβουλευτείτε τον θεράποντα ιατρό σας. Εφόσον αποφασιστεί η διακοπή, το πλάνο μείωσης χρειάζεται να διαμορφώνεται εξατομικευμένα και να παρακολουθείται από επαγγελματία υγείας. Αν εμφανιστεί έντονη επιδείνωση της διάθεσης ή σκέψεις αυτοβλάβης, ζητήστε άμεσα βοήθεια από επαγγελματία υγείας.
Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.
