Η ιδέα ενός παιδιού που αναπτύσσεται έξω από το ανθρώπινο σώμα ανήκε για δεκαετίες περισσότερο στην επιστημονική φαντασία παρά στην ιατρική. Σήμερα, όμως, η τεχνολογία της τεχνητής μήτρας (ή ακριβέστερα, εξωσωματική υποστήριξη της εμβρυϊκής κυκλοφορίας μέσω τεχνητού πλακούντα), έχει προχωρήσει αρκετά ώστε η συζήτηση να μην αφορά πλέον μόνο το «αν», αλλά και το «τι θα σημαίνει» εάν κάποτε γίνει κλινική πραγματικότητα.  Η Anna M. Hennessey, διευθύντρια της Society for the Study of Pregnancy and Birth, υποστηρίζει ότι η τεχνητή κύηση δεν θα είναι απλώς μια νέα ιατρική τεχνική. Θα μπορούσε να αλλάξει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη γέννηση, τη μητρότητα, την οικογένεια και ακόμη και την ίδια την έννοια του ανθρώπινου προσώπου.

Όχι ακόμη «κύηση από τη σύλληψη»: Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Η σημερινή έρευνα δεν βρίσκεται κοντά σε μια πλήρη εξωσωματική κύηση από τη σύλληψη έως τη γέννηση. Ο άμεσος ιατρικός στόχος είναι πολύ πιο συγκεκριμένος: η υποστήριξη εξαιρετικά πρόωρων βρεφών, ιδιαίτερα γύρω στις 22–24 εβδομάδες κύησης. Σε αυτή τη φάση, οι πνεύμονες, ο εγκέφαλος και άλλα όργανα δεν είναι ακόμη ώριμα για την απότομη μετάβαση από την ενδομήτρια ζωή στην αναπνοή με αέρα. Η τεχνητή μήτρα επιχειρεί να καθυστερήσει αυτή τη μετάβαση. Το έμβρυο ή εξαιρετικά πρόωρο νεογνό παραμένει σε ένα περιβάλλον γεμάτο υγρό, ενώ η ανταλλαγή οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα γίνεται μέσω των ομφαλικών αγγείων και ενός εξωσωματικού κυκλώματος, μιμούμενη κατά κάποιο τρόπο τη λειτουργία του πλακούντα. Πειράματα σε μεγάλα ζωικά μοντέλα, ιδιαίτερα σε πρόβατα, έχουν δείξει ότι αυτή η προσέγγιση μπορεί να διατηρήσει για σημαντικό χρονικό διάστημα την εμβρυϊκή κυκλοφορία και την ανάπτυξη σε ένα περιβάλλον που προσεγγίζει περισσότερο τη μήτρα από ό,τι μια συμβατική μονάδα εντατικής νοσηλείας νεογνών. Ωστόσο, συστηματική ανασκόπηση του 2026 τονίζει ότι τα εντυπωσιακά αποτελέσματα δεν πρέπει να θεωρηθούν ακόμη αναπαραγώγιμο κλινικό πρότυπο.

Πότε ακριβώς λαμβάνει χώρα η «γέννηση»; Και εδώ αρχίζουν τα πραγματικά δύσκολα ερωτήματα. Εάν ένα έμβρυο αφαιρεθεί από τη μήτρα στις 23 εβδομάδες αλλά συνεχίσει να αναπτύσσεται για εβδομάδες μέσα σε ένα τεχνητό περιβάλλον, έχει ήδη γεννηθεί; Είναι νεογνό ή εξακολουθεί κατά κάποιον τρόπο να βρίσκεται σε κύηση; Η σύγχρονη βιοηθική συζήτηση έχει ήδη αρχίσει να εξετάζει αυτό το γκρίζο πεδίο. Ερευνητές έχουν επισημάνει ότι η τεχνολογία μπορεί να απαιτήσει ακόμη και έναν νέο τρόπο περιγραφής του ασθενούς που βρίσκεται ανάμεσα στην εμβρυϊκή και τη νεογνική κατάσταση. Το ζήτημα δεν είναι μόνο γλωσσικό. Ο ορισμός της γέννησης συνδέεται με ιατρικά πρωτόκολλα, νομικά δικαιώματα, γονική συναίνεση και αποφάσεις σχετικά με το όριο βιωσιμότητας.

Από θεραπεία πρόωρων βρεφών σε πλήρη εκτογένεση; Η Hennessey πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα και θέτει το ερώτημα που αναπόφευκτα ακολουθεί: εάν κάποτε η τεχνολογία μπορούσε να υποστηρίξει ολόκληρη την κύηση, τι θα άλλαζε; Θεωρητικά, η πλήρης εκτογένεση θα μπορούσε να προσφέρει νέα δυνατότητα τεκνοποίησης σε ανθρώπους που δεν μπορούν να κυοφορήσουν και να περιορίσει ορισμένους κινδύνους της εγκυμοσύνης. Παράλληλα, όμως, θα μετέφερε μια θεμελιώδη ανθρώπινη εμπειρία από το σώμα σε μια τεχνολογική υποδομή. Η εγκυμοσύνη δεν είναι μόνο παροχή οξυγόνου, θρεπτικών ουσιών και θερμοκρασίας. Ο πλακούντας αποτελεί ένα εξαιρετικά σύνθετο ενδοκρινικό, μεταβολικό και ανοσολογικό όργανο, λειτουργίες τις οποίες τα σημερινά τεχνητά συστήματα δεν μπορούν ακόμη να αναπαραγάγουν πλήρως. Και η κύηση δεν είναι μόνο βιολογία. Είναι επίσης σωματική σχέση, αισθητηριακή εμπειρία και ένα ιδιαίτερο στάδιο ανθρώπινης ανάπτυξης.

Μια συζήτηση που πρέπει να αρχίσει πριν από την τεχνολογία: Ο FDA είχε ήδη από το 2023 συγκαλέσει ειδική επιτροπή για να εξετάσει τις προϋποθέσεις ασφάλειας, αποτελεσματικότητας και δεοντολογίας που θα απαιτούνταν για τις πρώτες δοκιμές τεχνητής μήτρας σε ανθρώπους [U.S. Food and Drug Administration]. Αυτό δείχνει πόσο γρήγορα η θεωρητική συζήτηση πλησιάζει την κλινική πραγματικότητα. Η τεχνητή μήτρα μπορεί αρχικά να αποδειχθεί μια πολύτιμη τεχνολογία διάσωσης για εξαιρετικά πρόωρα παιδιά. Αλλά η ίδια τεχνολογία ανοίγει έναν πολύ μεγαλύτερο ορίζοντα. Για πρώτη φορά, ίσως χρειαστεί να αποφασίσουμε αν η γέννηση είναι απλώς η ολοκλήρωση μιας βιολογικής διαδικασίας ή αν αποτελεί κάτι βαθύτερο, που συνδέεται αναπόσπαστα με το ανθρώπινο σώμα και την ανθρώπινη σχέση. Και αυτή η συζήτηση ίσως πρέπει να γίνει πριν η τεχνολογία μάς αναγκάσει να την κάνουμε.

Αναφορές

1. Abdulraheem T.A. Artificial Placenta and Partial Ectogenesis for Extremely Preterm Infants: A Narrative Review. Cureus. 2026;18(3):e105357. PubMed Central (PMC)
2. De Bie F.R. et al. Artificial womb technology; a scoping review of ethical considerations. Journal of Perinatology. 2026. Nature
3. Wozniak P.S., Fernandes A.K., Kukora S.K. Defining the threshold of birth: ethical introduction of artificial placenta and artificial womb technology in the neonatal intensive care unit. Journal of Perinatology. 2025. Nature
4. Drouin F. Considering the Developing Entity in an Artificial Womb as a Patient. Bioethics. 2025. Wiley Online Library
5. Chatzikonstantinou D., Cavolo A. Artificial Womb Technology and Abortion: An Argument-Based Systematic Review. Journal of Ethics and Emerging Technologies. 2025. jeet.ieet.org
6. Zhou J. Ectogenesis, gestational preferences and the social coercion argument. Monash Bioethics Review. 2026;44:24–45. Springer
7. Hukku S., Wynn L.L., Foster A.M. What are the ethical, legal, and social debates surrounding artificial womb technology? A scoping review protocol. Systematic Reviews. 2025;14:198. Springer
8. S. Food and Drug Administration. Pediatric Advisory Committee Meeting: Artificial Womb Technology. FDA, 2023.

Σε μια έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2022, η Apple Inc περιγράφει τις λειτουργίες υγείας που προσφέρει μαζί με τις εταιρικές της σχέσεις με ιατρικά και ερευνητικά ιδρύματα, οι οποίες, όπως λέει, αποτελούν κλειδί για το μέλλον της. Η έκθεση επικεντρώνεται στην ικανότητα της Apple να παρέχει ένα ασφαλές μέρος για την αποθήκευση των πληροφοριών υγείας και ιατρικών πληροφοριών ενός ατόμου και στη χρήση ψηφιακών εργαλείων όπως το Apple Watch για την παρακολούθηση της υγείας και της ευεξίας των ανθρώπων. Η έκθεση περιγράφει επίσης εργασίες που επιτρέπουν στους ιατρικούς ερευνητές να αξιοποιούν τα δεδομένα υγείας που συλλέγει η Apple για χρήση στην έρευνα. Ο Chief Operating Officer της Apple, Jeff Williams, αναφέρει στην εισαγωγή της έκθεσης: "Το όραμά μας για το μέλλον είναι να συνεχίσουμε να δημιουργούμε επιστημονικά τεκμηριωμένη τεχνολογία που εξοπλίζει τους ανθρώπους με ακόμη περισσότερες πληροφορίες και λειτουργεί ως έξυπνος φύλακας της υγείας τους, ώστε να μην είναι πλέον απλοί επιβάτες στο δικός τους ταξίδι προς την υγεία".

Πηγή: Bloomberg

Μεγάλες συζητήσεις και σοβαρές αμφισβητήσεις έχει προκαλέσει διεθνώς και ιδίως τους τελευταίους μήνες η ανάπτυξη της λεγόμενης πέμπτης γενιάς (5G) ασύρματης τεχνολογίας.

Πολλοί επιστήμονες, αλλά και αξιωματούχοι του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις εξαιρετικά μεγάλες δόσεις ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που θα δεχθούν οι χρήστες αυτής της τεχνολογίας, αλλά και ο γενικός πληθυσμός, σε περίπτωση εισαγωγής της. Υπογραμμίζουν τον καρκινογόνο χαρακτήρα αυτών των τεχνολογιών, αλλά και την αποδεδειγμένη συμβολή τους σε πλήθος ασθενειών. 

Από την άλλη, οι λομπίστες των πανίσχυρων γιγάντων, των πολυεθνικών εταιρειών τηλεπικοινωνιών δηλαδή που λανσάρουν τη νέα τεχνολογία, υποστηρίζουν ότι είναι ένα αναγκαίο πρώτο βήμα προς αυτό που περιγράφουν ως έναν «θαυμαστό καινούριο κόσμο» του «ίντερνετ των πραγμάτων», όπου τα ψυγεία μας θα μας λένε ότι το γάλα τελειώνει, οι πάνες του μωρού ότι χρειάζεται να τις αλλάξουμε και το Netflix θα είναι πανταχού και διαρκώς διαθέσιμο. 

Αφήνουμε προς στιγμήν τα τεράστια ερωτήματα για την πραγματική χρησιμότητα όλων αυτών των τεχνολογιών, για την επίδρασή τους στην πνευματική, ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των νέων γενεών, αλλά και την πιθανότητα να οδηγήσουν σε έναν ολοκληρωτικό κόσμο, όπου ιδιωτικές εταιρείες θα μπορούν να γνωρίζουν και την παραμικρή λεπτομέρεια της ζωής των ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη και να τους καθοδηγούν, κάνοντας τον Χίτλερ να μοιάζει με μωρό παιδί.

Δραματική αύξηση των συχνοτήτων και της έντασης
Το πιο απτό, μη «κοινωνιολογικό» ή «φιλοσοφικό» πρόβλημα είναι οι τεράστιες και δυνητικά νοσογόνες δόσεις ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που χρειάζεται η τεχνολογία 5G για να λειτουργήσει και μάλιστα σε εξαιρετικά υψηλές συχνότητες (μικροκύματα) που είναι και οι πιο επικίνδυνες και απορροφώνται μαζικά από τα μάτια και τους ιδρωτοποιούς αδένες. Χιλιάδες μελέτες(*) έχουν ενοχοποιήσει την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία για σωρεία ασθενειών, περιλαμβανομένου του καρκίνου. Η τεχνολογία 5G χρησιμοποιεί επίσης ραδιοκύματα πολύ υψηλότερης ενέργειας, που έχουν μικρότερη ακτίνα διάδοσης και επομένως θα χρειάζονται και πολύ πιο πυκνό δίκτυο αναμεταδοτών, ανά περίπου 10 σπίτια, καθιστώντας αναπόφευκτο τον «βομβαρδισμό» σχολείων, νοσοκομείων και άλλων εγκαταστάσεων μαζικής χρήσης.

Όπως συμβαίνει δε και με το θέμα της κλιματικής αλλαγής, έτσι και με το θέμα της τεχνολογίας 5G, ο Πρόεδρος Τραμπ έχει πάρει αναφανδόν το μέρος των εταιρειών, δηλώνοντας ενθουσιασμένος με την προοπτική να γεμίσει όλη η Αμερική αναμεταδότες 5G. 

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, επισημαίνει η dr Iishana Artra, ειδικός στα θέματα ηλεκτρομαγνητικών ακτινοβολιών, σε άρθρο της που δημοσιεύτηκε στο Counterpunch, οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν ότι η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών (FCC) εκτιμά προσεκτικά τους κινδύνους για την υγεία αυτών των τεχνολογιών, προτού επιτρέψει τη χρήση τους. Κάτι τέτοιο όμως, υποστηρίζει, δεν συμβαίνει, δυστυχώς, στην πραγματικότητα. Απαντώντας σε ερωτήσεις του γερουσιαστή Blumenthal, στη διάρκεια ακροάσεων στο Κονγκρέσσο, οι εκπρόσωποι της FCC παραδέχτηκαν ότι δεν έχουν κάνει καμία μελέτη ασφαλείας της 5G.

Οι λομπίστες της βιομηχανίας τηλεπικοινωνιών διαβεβαιώνουν ότι οι ήδη ισχύουσες οδηγίες επαρκούν για την προστασία του κοινού. Οι οδηγίες αυτές στηρίζονται σε μια μελέτη του 1996 που μέτρησε πόσο θερμαίνει ένα κινητό τηλέφωνο το κεφάλι μιας πλαστικής κούκλας. Ήδη μια τέτοια μελέτη είναι προβληματική γιατί οι ζώντες οργανισμοί αποτελούνται από εξαιρετικά περίπλοκους ιστούς και όχι από πλαστικό και γιατί αυτοί που εκτίθενται στην ακτινοβολία δεν είναι μόνο άρρενες ενήλικες αλλά επίσης έμβρυα, παιδιά, φυτά και η άγρια ζωή. 

Το κυριότερο όμως είναι ότι οι συχνότητες που χρησιμοποιήθηκαν με την πλαστική κούκλα οδηγούν σε πολύ μικρότερες εκθέσεις από αυτές στις οποίες οδηγεί η 5G. Η ακτινοβολία των 5G συνιστά ένα κοκτέιλ τριών τύπων ακτινοβολιών, από τις οποίες οι πιο επικίνδυνες είναι οι εξαιρετικά υψηλές συχνότητες (μικροκύματα), που κυμαίνονται από 30 έως 100 GHz, ενώ η αμέσως προηγούμενη τεχνολογία 4G φτάνει μόνο τα 6GHz. Το γενικό κοινό δεν είχε ποτέ στην ιστορία υποβληθεί σε τόσο υψηλές συχνότητες και για τόσο μεγάλη χρονική διάρκεια Αυτά τα ραδιοκύματα απορροφώνται ιδιαίτερα από τα μάτια και από τους ιδρωτοποιούς αδένες. Επειδή όμως αυτά τα κύματα φέρουν και περισσότερη ενέργεια, ταξιδεύουν σε μικρότερες αποστάσεις, με αποτέλεσμα οι αναμεταδότες να χρειάζεται να τοποθετούνται κοντύτερα σε σπίτια και σχολεία, υπολογίζεται ανά 2 με 10 σπίτια.

Ο πρώην επικεφαλής της FCC Τom Wheeler ξεκαθάρισε ότι ο οργανισμός αυτός δεν πρόκειται να σταματήσει την «τεχνολογική ανάπτυξη», ούτε θα περιμένει να γίνουν σχετικές μελέτες και να βγουν στάνταρτς προτού δώσει την έγκρισή του για την 5G. Όσο για τις συνέπειες στην υγεία «ρωτήστε τους γιατρούς». 

Τι λέει η επιστήμη
Οι γιατροί έχουν ψάξει όντως το ζήτημα. Πάνω από δύο χιλιάδες επιστημονικές μελέτες έχουν εξετάσει τη σχέση ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από αναμεταδότες κινητής τηλεφωνίας, routers, κινητά, τάμπλετ κι άλλες ασύρματες συσκευές με την υγεία μας. Προέκυψε ότι η ακτινοβολία είναι επιβλαβής ακόμα και σε χαμηλές και σύντομες εκθέσεις και επηρεάζει περισσότερο τα έμβρυα και τα παιδιά. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι καρκινογόνος, προκαλεί βλάβη στο DNA, επηρεάζει τη γονιμότητα και το ενδοκρινολογικό σύστημα και έχει σοβαρές νευρολογικές συνέπειες. 

 Η επιβλαβής, καρκινογόνα επίδραση των ραδιοκυμάτων έχει μελετηθεί εδώ και πολύ καιρό, τουλάχιστον από το 1971, από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό, κάτι που επιβεβαίωσε και πρόσφατη (2018) μελέτη του Εθνικού Τοξικολογικού Προγράμματος (NTP) των ΗΠΑ 

 Αρκετοί επιστήμονες, βασιζόμενοι στα στοιχεία των μελετών ζητούν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να αναβαθμίσει την ταξινόμηση των ραδιοκυμάτων από «καρκινογόνα ομάδας 28», που είναι σήμερα σε «καρκινογόνα πρώτης τάξης». Πρώην επικεφαλής της Ερευνητικής Ομάδας Επιδημιολογίας για πρόληψη του καρκίνου στον ΠΟΥ, η Annie Sasco, δήλωσε: «Πόσους περισσότερους θανάτους χρειαζόμαστε προτού αναληφθεί σοβαρή δράση; Οι αποδείξεις συνεχίζουν να συσσωρεύονται».

231 επιστήμονες από 42 χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Κύπρος υπέγραψαν ήδη έκκληση για ένα μορατόριουμ στην εισαγωγή της τεχνολογίας 5G. Οι κυβερνήσεις του Βελγίου, της Ελβετίας, του Ισραήλ, της Ιταλίας και της Ολλανδίας και οι αμερικανικές πολιτείες της Καλιφόρνια, της Μασσαχουσέτης, του Νιού Χαμσάιρ, της Ιταλίας, του Όρεγκον έλαβαν ήδη μέτρα επιβράδυνσης της εισαγωγής της 5G. 

 Εντούτοις η τεράστια ισχύς των πολυεθνικών και ο διάχυτος «μιθριδατισμός» των κοινωνιών μας εγείρουν ερωτηματικά για το κατά πόσον θα υπάρξει επαρκής και έγκαιρη κινητοποίηση για την αντιμετώπιση κινδύνων που απειλούν εντέλει να κάνουν τον κόσμο μας ακατοίκητο.

Από δούλος αφέντης η τεχνολογία
Λιγότεροι, αλλά δεν λείπουν κι αυτοί, θέτουν πιο «φιλοσοφικά» ερωτήματα. Η είσοδος όλων αυτών των τεχνολογιών διευκολύνει πραγματικά τη ζωή μας και ανταποκρίνεται σε γνήσιες ανάγκες; Χρησιμοποιούμε την τεχνολογία ή, εντέλει, γινόμαστε εμείς όργανά της; Και πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα να μπορούν να παρακολουθούν ακόμα και τις πιο μικρές και ασήμαντες λεπτομέρειες της ζωής μας, δημιουργώντας τη βάση για έναν δυστοπικό ολοκληρωτισμό, που θυμίζει Χάξλεϋ, Ζαμιάτιν ή Κάφκα και θα κάνει τον Χίτλερ να μοιάζει με αλχημιστή συγκρινόμενο με τους σύγχρονους χημικούς;

 Ήδη άλλωστε, στις ΗΠΑ έχει ξεσπάσει μεγάλος θόρυβος για τις επιβλαβείς συνέπειες των έξυπνων τηλεφώνων (smartphones) στα παιδιά, με τους ερευνητές να υπογραμμίζουν πολύ μεγάλες, τις μεγαλύτερες στην ιστορία από τότε που γίνονται κοινωνιολογικές-ψυχολογικές μελέτες «ανθρωπολογικές μεταβολές» με μείωση των πνευματικών ικανοτήτων, αύξηση των ψυχικών διαταραχών, ακόμα και του ποσοστού αυτοκτονιών και στροφή από την ανθρώπινη κοινωνικότητα στην «κοινωνικότητα των τηλεφώνων».

 * «Electromagnetic and Radiofrequency Fields. Effect on Human Health», American Academy of Environmental Medicine («Ηλεκτρομαγνητικά Πεδία και Πεδίο ραδιοσυχνοτήτων. Επίδραση στην ανθρώπινη υγεία», Αμερικανική Ακαδημία Περιβαλλοντικής Ιατρικής)

*Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος του Αθηναϊκού - Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων

Πηγή: Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων