Η κοινωνική απομόνωση που έχει επιβληθεί τους τελευταίους μήνες, ειδικά στους ηλικιωμένους, οδηγεί σε έλλειψη προσωπικής επαφής, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά τη διάθεση. Αυτό έδειξε μια πρόσφατη μελέτη που επιβεβαίωσε τη σύνδεση μεταξύ των διαφορετικών δεικτών κοινωνικής απομόνωσης και της μοναξιάς με καταθλιπτικά συμπτώματα σε ενήλικες ηλικίας 21 ετών και άνω.1 Η δεκαετής μελέτη παρακολούθησης περίπου 5.000 ατόμων ηλικίας 25-75 ετών με προσδιορισμένες κοινωνικές σχέσεις αποδεικνύεται σημαντική για του εργαζόμενους στη δημόσια υγεία και τους γιατρούς: φαίνεται ότι το μέγεθος της επίδρασης είναι αρκετά μεγάλο, ο επιπολασμός των κοινωνικών σχέσεων κακής ποιότητας είναι υψηλός και η πληθυσμιακή νοσηρότητα της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής είναι από τις υψηλότερες από οποιαδήποτε πάθηση.2 Αυτές οι επιπτώσεις επιβεβαιώθηκαν επίσης σε μια μετα-ανάλυση των συστηματικών ανασκοπήσεων σχετικά με τις συνέπειες στη δημόσια υγεία από την κοινωνική απομόνωση και τη μοναξιά.3
Δυστυχώς, μια άλλη πιθανή απρόβλεπτη συνέπεια της κοινωνικής απομόνωσης και της κακής ψυχολογίας είναι ο αρνητικός αντίκτυπος στο ανοσοποιητικό σύστημα. Και ενώ μπορεί να υπάρχει ο πειρασμός να καταφύγουμε σε συνταγογραφούμενα φάρμακα για την ανακούφιση της κακής διάθεσης, υπάρχουν φυσικά προϊόντα που μπορούν να βοηθήσουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων καθώς και στην παροχή μιας σειράς μικροθρεπτικών συστατικών που έχουν αποδειχθεί ότι βοηθούν στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος.

Φυσικά ενισχυτικά της διάθεσης
Είναι αναγνωρισμένος ο ρόλος του ψευδαργύρου, του σιδήρου και του ιωδίου, των βιταμινών B6, B12 και του χαλκού στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και του υγιούς νευρικού συστήματος. Επιπρόσθετα, αρκετές πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η συμπλήρωση με πολυβιταμίνες και μέταλλα μπορεί να έχει θετική επίδραση στη διάθεση και το στρες4,5  και έχουν διευκρινιστεί επίσης οι πιθανοί μηχανισμοί με τους οποίους επιτυγχάνουν αυτά τα αποτελέσματα.6 Επιπλέον, οι ελλείψεις σε βιταμίνες του συμπλέγματος βιταμινών Β έχουν συνδεθεί με νευρολογικές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένης της κατάθλιψης και του άγχους, οι οποίες μπορούν να διορθωθούν μέσω της σωστής διατροφής.7 Υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι η συμπλήρωση με μέταλλα όπως το μαγνήσιο, ο ψευδάργυρος και το σελήνιο μπορούν επίσης να είναι χρήσιμα σε αυτές τις καταστάσεις.8,9
Όσον αφορά τα βότανα που μπορούν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση διαταραχών της διάθεσης, υπάρχουν αποδεδειγμένα στοιχεία που δείχνουν ότι ο Κρόκος (σαφράν) μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη διατήρηση της θετικής διάθεσης ως μονοθεραπεία, αλλά υπάρχουν επίσης στοιχεία που αποδεικνύουν ότι μπορεί να προσφέρει παρόμοια οφέλη όταν χορηγείται μαζί με κουρκουμίνη, την ουσία που προέρχεται από τον Κουρκουμά.10,11 Η Ροντιόλα έχει διαπιστωθεί μετά από έρευνα ότι δρα ως ήπιο αντικαταθλιπτικό, ενώ επίσης ανακουφίζει από το άγχος. Το αγιουρβεδικόc βότανο Ασβαγκάντα έχει επίσης χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για αυτές τις ενδείξεις.12,13
Η κιτικολίνη είναι μια φυσική ουσία που χρησιμοποιείται συνήθως σε ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια και σε νευρολογικές διαταραχές. Αποτελεί ενδιάμεσο στάδιο στη σύνθεσης της φωσφατιδυλοχολίνης και εμπλέκεται στη διαμόρφωση πολλών μεταβολικών οδών και των επιπέδων των νευροδιαβιβαστών, καθώς επίσης και στη βιοσύνθεση φωσφολιπιδίων σε νευρωνικές μεμβράνες. Η κιτικολίνη που χρησιμοποιείται ευρέως ως γνωστικό ενισχυτικό τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ έχει μελετηθεί επιτυχώς στη θεραπεία της κατάθλιψης, ιδίως όταν εμπλέκεται η κατάχρηση ουσιών.14,15

Η επίδραση της κακής διάθεσης στην ανοσία
Σε πολλές μελέτες έχουν αναφερθεί ανοσολογικές αλλαγές σε καταθλιπτικά άτομα.16-18 Μια μετα-ανάλυση μελετών δείχνει ότι η κατάθλιψη φαίνεται να σχετίζεται με φλεγμονή και ότι σε ασθενείς με καταθλιπτικές διαταραχές συμβαίνουν πολλές ανοσολογικές αλλαγές.19
Μελέτες έχουν αναφέρει ήπιες μειώσεις στον αριθμό ειδικών ανοσοκυττάρων σε άτομα με κατάθλιψη.20 Η θεραπεία με αντικαταθλιπτικά έδειξε ότι οι μετρήσεις αυτών των κυττάρων σε μια ομάδα καταθλιπτικών μετά τη θεραπεία ήταν σημαντικά υψηλότερες από ό, τι πριν τη θεραπεία. Αυτό συμφωνεί με άλλες μελέτες που έχουν δείξει ότι η κατάθλιψη οδηγεί σε καταστολή της κυτταρικής ανοσίας που υποχωρεί με αντικαταθλιπτική θεραπεία.21,22 Μελέτες έχουν επίσης αποκαλύψει μειωμένο αριθμό άλλων λευκών αιμοσφαιρίων που εμπλέκονται στην ανοσία (κύτταρα CD4) σε άτομα με κατάθλιψη.23
Ωστόσο, το εύρημα της ανοσοκαταστολής όσον αφορά την κυτταρική ανοσία στην κατάθλιψη υποστηρίζεται από στοιχεία όπου οι ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη έχει παρατηρηθεί ότι έχουν σημαντική μείωση στην ικανότητά τους να δημιουργούν λεμφοκύτταρα που ανταποκρίνονται στον ιό του έρπητα ζωστήρα.24 Αυτό συμφωνεί με άλλες μελέτες που έχουν δείξει ότι η κατάθλιψη είναι μια ανοσοκατασταλτική κατάσταση σε σχέση με την κυτταρική ανοσία, η οποία ομαλοποιείται μετά την υποχώρηση της κατάθλιψης.25 Η αντικαταθλιπτική θεραπεία ασκεί επίσης μια ανοσορυθμιστική δράση μέσω της μείωσης των προ-φλεγμονωδών κυτοκινών και της αύξησης των αντιφλεγμονωδών κυτοκινών.26

Φυσικά ενισχυτικά ανοσοποιητικού
Τα μικροθρεπτικά συστατικά όπως οι βιταμίνες A, D, E, B6, B12, C και το φολικό οξύ, ο σίδηρος, το σελήνιο, ο χαλκός, το μαγνήσιο και ο ψευδάργυρος παίζουν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη του επίκτητου και του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος. Η χαμηλή ή ανεπαρκής πρόσληψη αυτών των μικροθρεπτικών συστατικών μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και να μειώσει την αντίσταση στις λοιμώξεις.27-29 Είναι τέτοια η σημασία της βέλτιστης πρόσληψης των παραπάνω μικροθρεπτικών συστατικών για την υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος, που στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε καθένα από τα παραπάνω - με εξαίρεση το μαγνήσιο και τη βιταμίνη Ε - έχει δοθεί συγκεκριμένος ισχυρισμός υγείας για το σκοπό αυτό30 και οι ρόλοι τους είναι καθιερωμένοι στη βιβλιογραφία.27-29
Όσον αφορά την ενίσχυση της έμφυτης ανοσίας, αυτά τα μικροθρεπτικά συστατικά υποστηρίζουν συλλογικά τη διατήρηση και την ανάπτυξη φυσικών εμποδίων, την ανάπτυξη, διαφοροποίηση και κινητικότητα / χημειοταξία των έμφυτων ανοσοκυττάρων, την παραγωγή και δραστηριότητα αντιμικροβιακών πρωτεϊνών, την καταστροφή και τις φαγοκυτταρικές δράσεις των μακροφάγων και ουδετερόφιλων και την έναρξη και επακόλουθη αποκατάσταση της φλεγμονής. Προωθούν την προσαρμοστική ανοσία, μέσω της παραγωγής κυτοκινών, τον πολλαπλασιασμό λεμφοκυττάρων, τη διαφοροποίηση καθώς και τη δημιουργία κυττάρων μνήμης και παραγωγής αντισωμάτων.
Το σύμπλεγμα βιταμινών Β (Β1, Β2, Β3, Β5, Β6, Β9, Β12) είναι απαραίτητο όχι μόνο για την υγιή ισορροπία του νευρικού συστήματος, αλλά και του ανοσοποιητικού συστήματος. Υπάρχουν περίπλοκες αλληλεπιδράσεις μεταξύ του νευρικού συστήματος και του ανοσοποιητικού συστήματος και καθίσταται σαφές ότι το ανοσοποιητικό σύστημα παίζει σημαντικό ρόλο στην παθογένεση των διαταραχών ψυχικής υγείας (συμπεριλαμβανομένης της γνωστικής μείωσης, του άγχους, των αλλαγών στη διάθεση και της κατάθλιψης). Οι επιστήμες της διατροφής και της ανοσολογίας συνδέονται στενά με τις επιπτώσεις της κακής διατροφής στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η κακή πρόσληψη μικροθρεπτικών συστατικών μπορεί να οδηγήσει σε απορρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και τροποποιήσεις στη λειτουργία και την παραγωγή νευροδιαβιβαστών.30,31
Από τα βότανα που αναφέρθηκαν παραπάνω, τα ασβαγκάντα, ροντιόλα, σαφράν και κουρκουμάς έχουν αποδειχθεί ότι βοηθούν στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.32-36

Συμπέρασμα
Η παραπάνω ανασκόπηση προτείνει ένα ολοκληρωμένο συμπλήρωμα πολυβιταμινών και ανόργανων συστατικών που περιέχει βότανα όπως το σαφράν, η ασβαγκάντα, η ροντιόλα και ο κουρκουμάς, όπως το Nubria Shine, το οποίο θα μπορούσε να είναι ευεργετικό όσον αφορά τη διατήρηση τόσο της θετικής διάθεσης και στάσης όσο και την υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος, με την κιτικολίνη να προσφέρει επίσης επιπλέον οφέλη για τη διάθεση.


Βιβλιογραφικές αναφορές

  1. Ge L, Yap CW, Ong R, Heng BH. Social isolation, loneliness and their relationships with depressive symptoms: a population-based study. PloS one. 2017;12(8).
  2. Teo AR, Choi H, Valenstein M. Social relationships and depression: ten-year follow-up from a nationally representative study. PloS one. 2013;8(4).
  3. Leigh-Hunt N, Bagguley D, Bash K, Turner V, Turnbull S, Valtorta N, Caan W. An overview of systematic reviews on the public health consequences of social isolation and loneliness. Public Health. 2017 Nov 1;152:157-71.
  4. Harris E, Kirk J, Rowsell R, Vitetta L, Sali A, Scholey AB, Pipingas A. The effect of multivitamin supplementation on mood and stress in healthy older men. Human Psychopharmacology: Clinical and Experimental. 2011 Dec;26(8):560-7.
  5. Long SJ, Benton D. Effects of vitamin and mineral supplementation on stress, mild psychiatric symptoms, and mood in nonclinical samples: a meta-analysis. Psychosomatic medicine. 2013 Feb 1;75(2):144-53.
  6. Kaplan BJ, Crawford SG, Field CJ, Simpson JS. Vitamins, minerals, and mood. Psychological bulletin. 2007 Sep;133(5):747.
  7. The effects of vitamin B on the immune/cytokine network and theirinvolvement in depressionKathleen Mikkelsen, Lily Stojanovska, Monica Prakash, Vasso Apostolopoulos∗Maturitas 96 (2017) 58–71
  8. Wang J, Um P Dickerman BA, Liu J. Zinc, magnesium, selenium and depression: a review of the evidence, potential mechanisms and implications. Nutrients. 2018 May;10(5):584.
  9. Derom ML, Sayón-Orea C, Martínez-Ortega JM, Martínez-González MA. Magnesium and depression: a systematic review. Nutritional neuroscience. 2013 Sep 1;16(5):191-206.
  10. Lopresti AL, Drummond PD. Saffron (Crocus sativus) for depression: a systematic review of clinical studies and examination of underlying antidepressant mechanisms of action. Human Psychopharmacology: Clinical and Experimental. 2014 Nov;29(6):517-27.
  11. Lopresti AL, Drummond PD. Efficacy of curcumin, and a saffron/curcumin combination for the treatment of major depression: A randomised, double-blind, placebo-controlled study. Journal of affective disorders. 2017 Jan 1;207:188-96.
  12. Amsterdam JD, Panossian AG. Rhodiola rosea L. as a putative botanical antidepressant. Phytomedicine. 2016 Jun 15;23(7):770-83.
  13. Singh N, Bhalla M, de Jager P, Gilca M. An overview on ashwagandha: A Rasayana (Rejuvenator) of Ayurveda. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines. 2011;8(5S).
  14. Roohi-Azizi M, Arabzadeh S, Amidfar M, Salimi S, Zarindast MR, Talaei A, Akhondzadeh S. Citicoline combination therapy for major depressive disorder: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Clinical neuropharmacology. 2017 Jan 1;40(1):1-5.
  15. Brown ES, Gabrielson B. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial of citicoline for bipolar and unipolar depression and methamphetamine dependence. Journal of affective disorders. 2012 Dec 20;143(1-3):257-60.
  16. Weisse CS. Depression and immunocompetence: A review of the literature. Psychol Bull. 1992;111:475–89
  17. Schleifer SJ, Keller SE, Bond RN, Cohen J, Stein M. Major depressive disorder and immunity. Role of age, sex, severity, and hospitalization. Arch Gen Psychiatry. 1989;46:81–7
  18. Zorrilla EP, Luborsky L, McKay JR, Rosenthal R, Houldin A, Tax A, et al. The relationship of depression and stressors to immunological assays: A meta-analytic review. Brain Behav Immun. 2001;15:199–226
  19. Osimo EF, Pillinger T, Rodriguez IM, Khandaker GM, Pariante CM, Howes OD. Inflammatory Markers in Depression: a Meta-Analysis of Mean Differences and Variability in 5,166 Patients and 5,083 Controls. Brain, Behavior, and Immunity. 2020 Feb 27.
  20. Irwin M, Daniels M, Smith TL, Bloom E, Weiner H. Impaired natural killer cell activity during bereavement. Brain Behav Immun. 1987;1:98–104
  21. Köhler CA, Freitas TH, Stubbs B, Maes M, Solmi M, Veronese N, de Andrade NQ, Morris G, Fernandes BS, Brunoni AR, Herrmann N. Peripheral alterations in cytokine and chemokine levels after antidepressant drug treatment for major depressive disorder: systematic review and meta-analysis. Molecular neurobiology. 2018 May 1;55(5):4195-206.
  22. M Schmidt F, C Kirkby K, Lichtblau N. Inflammation and immune regulation as potential drug targets in antidepressant treatment. Current neuropharmacology. 2016 Oct 1;14(7):674-87.
  23. Rivera-Rivera Y, Vázquez-Santiago FJ, Albino E, Sánchez MD, Rivera-Amill V. Impact of Depression and Inflammation on the Progression of HIV Disease. Journal of clinical & cellular immunology. 2016 Jun;7(3).
  24. Eriksson C. Herpes simplex virus type 1 infection in the central nervous system-Experimental and clinical studies. https://gupea.ub.gu.se/handle/2077/47412
  25. Medina-Rodriguez EM, Lowell JA, Worthen RJ, Syed SA, Beurel E. Involvement of innate and adaptive immune systems alterations in the pathophysiology and treatment of depression. Frontiers in neuroscience. 2018 Aug 17;12:547.
  26. Eyre HA, Lavretsky H, Kartika J, Qassim A, Baune BT. Modulatory effects of antidepressant classes on the innate and adaptive immune system in depression. Pharmacopsychiatry. 2016 Jun;26(03):85-96.
  27. Carr, A.C.; Maggini, S. Vitamin C and immune function. Nutrients 2017, 9, 1211.
  28. Martineau, A.R.; Jolliffe, D.A.; Hooper, R.L.; Greenberg, L.; Aloia, J.F.; Bergman, P.; Dubnov-Raz, G.; Esposito, S.; Ganmaa, D.; Ginde, A.A.; et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ 2017, 356, i6583.
  29. Gombart, A.F.; Pierre, A.; Maggini, S. A review of micronutrients and the immune system–working in harmony to reduce the risk of infection. Nutrients 2020, 12, 236.
  30. European Commission EU register on nutrition and health claims. Available online: https://ec.europa.eu/food/safety/labelling_nutrition/claims/register/public/?event=search
  1. S.J. Bull, P. Huezo-Diaz, E.B. Binder, J.F. Cubells, G. Ranjith, C. Maddock, et al.,Functional polymorphisms in the interleukin-6 and serotonin transportergenes, and depression and fatigue induced by interferon-alpha and ribavirintreatment, Mol. Psychiatry 14 (2009) 1095–1104.
  2. S. Cunningham-Rundles, D.F. McNeeley, A. Moon, Mechanisms of nutrientmodulation of the immune response, J. Allergy Clin. Immunol. 115 (2005)1119–1128, Tiwari R, Chakraborty S, Saminathan M, Dhama
  3. K, Singh SV. Ashwagandha (Withania somnifera): Role in safeguarding health, immunomodulatory effects, combating infections and therapeutic applications: A review. J Biol Sci. 2014 Feb 15;14(2):77-94.
  4. Khanna K, Mishra KP, Ganju L, Singh SB. Golden root: A wholesome treat of immunity. Biomedicine & Pharmacotherapy. 2017 Mar 1;87:496-502.
  5. Kianbakht S, Ghazavi A. Immunomodulatory effects of saffron: a randomized double‐blind placebo‐controlled clinical trial. Phytotherapy Research. 2011 Dec;25(12):1801-5.
  6. Jagetia GC, Aggarwal BB. “Spicing up” of the immune system by curcumin. Journal of clinical immunology. 2007 Jan 1;27(1):19-35.
Κατηγορία Υγεία

Ο Βασιλικός Πολτός είναι φυσικό προϊόν το οποίο παράγεται από τους υποφαρυγγικούς αδένες νεαρών μελισσών του γένους Apis mellifera και χρησιμοποιείται για τη διατροφή των προνυμφών και της βασίλισσας.
Έχει υψηλότατη περιεκτικότητα στο σύμπλεγμα των βιταμινών Β (Β1,Β2,Β5,Β6, Β12, Νιασίνη, Φυλλικό οξύ, Ινοσιτόλη). Είναι το πιο πλούσιο από τα φυσικά προιόντα σε βιταμίνη Β5 η οποία είναι συστατικό του συνενζύμου Α και συνεπώς εμπλέκεται σε πολλές μεταβολικές διεργασίες όπως η σύνθεση χοληστερόλης, λιπιδίων, υδατανθράκων και πρωτεϊνών, αντισωμάτων και ακετυλοχολίνης καθώς και ορισμένων ορμονών. Διεγείρει το ανοσοποιητικό και συμμετέχει στον σωστό σχηματισμό στοιχείων. Περιέχει 29 συνολικά Αμινοξέα με κυρίαρχα το ασπαρτικό και γλουταμινικό και περισσότερες από 200 διαφορετικές πρωτεΐνες με σημαντικές ανοσο-ρυθμιστικές  και αντιβακτηριδιακές ιδιότητες. Η βασιλικίνη αποτελεί πχ παράγοντα ανάπτυξης και η βασιλισίνη, αντιμικροβιακό παράγοντα, (ενώ περιέχει και άλλα αντιμικροβιακά πεπτίδια όπως την αισιμίνη). Η Ρουλασίνη είναι επίσης ένα πεπτίδιο με αναγνωρισμένη αντιμικροβιακή δράση.

Εικόνα1
Εικόνα : Βασιλικά κελιά με βασιλικό πολτό

Είναι πλούσιος σε ανόργανα άλατα όπως K, Ca, Na, Zn, Fe, Cu, Mn,Ph και άλλα στοιχεία σε μικρότερες ποσότητες. Αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από λιπίδια και περιέχει το πιο σημαντικό λιπαρό οξύ, το 10 υδροξυ-2-δεκενοϊκό οξύ (10-HDΑ), το οποίο απαντάται μόνο στο βασιλικό πολτό και παίζει βασικό ρόλο στην ανοσοδιεγερτική ικανότητα του. Είναι ένα αντιβακτηριδιακό, αντιμυκητησιακό, αντιικό λιπαρό οξύ που έχει επιπλέον ανασταλτική δράση σε καρρκινικούς όγκους και συμβάλει στην μακροζωία της βασίλισσας των μελισσών . Οι πολλές έρευνες στο 10-HDA έχουν επιπλέον δείξει σημαντικές, αντιοξειδωτικές αντιφλεγμονώδεις, αγγειοδιασταλτικές, υποτασικές, υποχοληστεριναιμικές ηπατοπροστατευτικές ιδιότητες.
Μελετώνται λοιπόν και άλλες σημαντικές ιδιότητες του Βασιλικού πολτού όπως η υπογλυκαιμική του δράση με πολλές μελέτες να οδηγουν σε πιθανή θεραπεία σε μη ινσουλινο-εξαρτώμενους  ασθενείς μετά από τη σημαντική μείωση του σακχάρου στο αίμα. Ο Βασιλικός πολτός τονώνει το ανοσοποιητικό σύστημα και θρέφει τον οργανισμό. Χορήγηση 3 εβδομάδων με 0,5-1 gr/ ημέρα Βασιλικό πολτό καταπολεμά την κόπωση και το stress. Διεγείρει  τον μεταβολισμό, αυξάνει την κυκλοφορία του αίματος (γι’α αυτό διώχνει την κόπωση), αυξάνει την κατανάλωση οξυγόνου από τους ιστούς και δρα απευθείας διεγείροντας τα επινεφρίδια που γρήγορα θα εκκρίνουν τις ορμόνες τους ενώ παρουσιάζει και άμεση αγγειοδιασταλτική δράση που εκδηλώνεται πρώτα στον πνεύμονα.
Ο Βασιλικός πολτός εκτός της τόνωσης και ρύθμισης του ανοσοποιητικού μας συστήματος είναι και ρυθμιστικός παράγοντας σχεδόν όλων των λειτουργιών του οργανισμού μας. Στοχεύει πάντα στη σωστή ρύθμιση, πχ στους ανορεξικούς ανοίγει την όρεξη στους βουλιμικούς κατευνάζει την επιθυμία για πρόσληψη τροφής, στους υπερτασικούς κατεβάζει την αρτηριακή πίεση στους υποτασικούς την ανεβάζει κ.ο.κ.

Εικόνα2

Εικόνα : Κελί με βασιλικό πολτό

 Η δόση του Βασιλικού Πολτού για προληπτικούς λόγους είναι 0,3 έως 1 gr/ημέρα για 40 ημέρες, 2-3 φορές τον χρόνο. Για ενίσχυση και τόνωση του ανοσοποιητικού αυτή η δοσολογία μπορεί να χρειαστεί να αυξηθεί. Αυτή η δόση μπορεί να δίνεται και σε παιδιά όταν όμως παρουσιάζουν κάποια πάθηση και όχι για πρόληψη (εκεί η δόση μειώνεται στο 1/3). Σε περιόδους σκληρών καταπονήσεων (από σωματική ή και πνευματική εργασία) αλλά και σε Οξείες παθήσεις συστήνεται να παίρνουμε 1-4 gr. Βασιλικού Πολτού/ημέρα για άμεση δράση. Σε περίοδο λοίμωξης από ιούς η καθημερινή λήψη μπορεί να φτάσει και τα 15 gr Βασιλικού πολτού (ανάλογα με τον ιό)  για όλη την περίοδο της νόσου και κατά την ανάρρωση. Από τις έρευνες προκύπτει επίσης ότι η δόση των 3-4 gr. Βασιλικού πολτού/μέρα (για 40 ημέρες) τονώνει τις ορμόνες μας καθώς περιέχει ορμόνες της αναπαραγωγής όπως οιστραδιόλη, τεστοστερόνη, προγεστερόνη και έτσι καταπολεμάται η υπογονιμότητα που οφείλεται σ’ αυτές. Αυτή η δοσολογία είναι καλή για κάθε ζευγάρι που θέλει να τεκνοποιήσει. Στον βασιλικό πολτό, οφείλει την γονιμότητά της, αλλά και τη μακροζωία της, η βασίλισσα αφού ζει 40 φορές περισσότερο και έχει διπλάσιο μέγεθος σε σχέση με την εργάτρια μέλισσα, ενώ ξεκινάνε τη ζωή τους με το ίδιο ακριβώς γενετικό υλικό.
Εξ’ αιτίας της παρουσίας όλου του συμπλέγματος Β, δρα και σε νευρολογικά προβλήματα όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, νόσος Alzheimer , νόσος Parkinson κλπ. Εκεί απαιτούνται 2-5 gr/ημέρα, για όλον τον χρόνο, αδιάλειπτα. Είναι καλύτερο να τον πάρετε με άδειο στομάχι, κάτω από τη γλώσσα (είναι ιδανικό για την απορρόφηση του από τον οργανισμό). Μπορείτε να τον αναμίξετε και με ένα κουταλάκι του γλυκού μέλι για να μειώσετε την όξινη αίσθηση της γεύσης του. Επίσης,  μπορείτε να βάλετε έως 3% Βασιλικού Πολτού μέσα σε μέλι.                                   

Συνοψίζοντας θα λέγαμε πως ο Βασιλικός πολτός έχει τις ακόλουθες δράσεις:

  • Τόνωση και ενδυνάμωση του οργανισμού
  • Τόνωση μνήμης & νοητικής λειτουργίας
  • Αυξητική (βοηθάει στην ανάπτυξη)
  • Τόνωση σεξουαλικών ορμονών πχ προγεστερόνης, τεστοστερόνης, ωχρινοποιητικής ορμόνης
  • Ρύθμιση του ορμονικού συστήματος πχ μείωση των επιπέδων τρι-ιωδοθυρονίνης (Τ3) (υπερθυρεοειδισμός)
  • Ηρεμιστική & αντικαταθλιπτική δράση
  • Ανάπλαση ηπατικών κυττάρων
  • Μείωση αρθριτικών συμπτωμάτων
  • Αυξάνει τον αιματοκρίτη
  • Ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση
  • Ρύθμιση επιπέδων τριγλυκεριδίων & χοληστερίνης στο αίμα
  • Αποτρέπει την απώλεια μαλλιών

Δικαίως λοιπόν χαρακτηρίζεται super food και μάλιστα ιστορικά είναι το πρώτο που ανακαλύφθηκε, αφού είναι γνωστός εδώ και περίπου150 χρόνια!!!!

bp holistic

Κατηγορία Διατροφή

Είναι γνωστή στους περισσότερους η ευεργετική δράση των προϊόντων της μέλισσας στον ανθρώπινο οργανισμό. Τελευταία, πολλές μελέτες έχουν ερευνήσει το πώς λειτουργούν τα προϊόντα της μέλισσας συνδυαστικά, με πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Ας επικεντρωθούμε στο συνδυασμό Πρόπολης και Βασιλικού πολτού:
Η Πρόπολη με βάση τα αποτελέσματα των μελετών έχει τις παρακάτω επιδράσεις στον οργανισμό:

  • Αντιβακτηριδιακή, Αντιμυκητιακή, Αντιική και Αντιπαρασιτική δράση
  • Αντιφλεγμονώδης δράση (Ρευματοειδής αρθρίτιδα, τραυματισμένος μυϊκός ιστός, πονόδοντος, οιδήματα, τοπική αναισθητική δράση)
  • Αντισηπτική, αντί αιμορραγική και επουλωτική δράση (προάγει το κολλαγόνο και την ελαστίνη)
  • Βοηθά σε προβλήματα του αναπνευστικού συστήματος (λοιμώξεις του αναπνευστικού, αντιασθματική δράση)
  • Βοηθά σε προβλήματα του πεπτικού συστήματος (διάρροια, γαστρίτιδα, έλκη του δωδεκαδακτύλου, χρόνια κολίτιδα)
  • Αντικαρκινική δράση

Επίσης, ο Βασιλικός Πολτός έχει αποδειχτεί ότι έχει τις εξής δράσεις:

  • Τόνωση, ενδυνάμωση του σώματος & της νοητικής λειτουργίας, μνήμης
  • Ρύθμιση του ορμονικού συστήματος και τόνωση της libido
  • Αντικαρκινική δράση
  • Ρύθμιση επιπέδων τριγλυκεριδίων & χοληστερίνης στο αίμα
  • Ηρεμιστική & αντικαταθλιπτική δράση
  • Ανάπλαση ηπατικών κυττάρων

Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου η συνδυασμένη χορήγηση μεγιστοποιεί τα αποτελέσματα, εδώ θα παραθέσουμε 3 παραδείγματα:

  1. Τόνωση & Θωράκιση του οργανισμού + Διπλή αντιική δράση
    Τόσο ο Βασιλικός πολτός όσο και η πρόπολη έχουν αντι-ιική δράση, συνεπώς η ταυτόχρονη λήψη τους δρα με διπλό τρόπο, όσον αφορά το ανοσοποιητικό σύστημα. Ταυτόχρονα ο Βασιλικός πολτός δυναμώνει τον οργανισμό βοηθώντας τον να ανταπεξέλθει στην ασθένεια. 
    Μελέτες έχουν γίνει για πάρα πολλούς ιούς, όπως για παράδειγμα οι  Η1Ν1,HSV,HPV,HIV, ηπατίτιδα C, B και για βακτήρια όπως τα H.Pylori, Staphylococcus aureus, μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης, Streptococcus (2 είδη), παράσιτο Trichomonas vaginalis, μύκητας Candida κ.α.
  1. Υπογλυκαιμική δράση προστασία για τον Διαβήτη
    Ο Βασιλικός πολτός έχει δράση αντιοξειδωτική και προστατευτική. Σε συνδυασμό με την υπογλυκαιμική του δράση σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη και με τη μείωση του οξειδωτικού stress σε ήπαρ και πάγκρεας έρχεται να συμπληρώσει την πολύτιμη δράση της πρόπολης στο διαβήτη, η οποία με τις  πολυφαινολικές ενώσεις που περιέχει, μειώνει τα υπογλυκαιμικά επεισόδια σε και προστατεύει τα κύτταρα του παγκρέατος.
  1. Αντικαρκινική δράση με πολλαπλούς μηχανισμούς που σίγουρα μπορεί να βοηθήσει σε διάφορες περιπτώσεις καρκίνων και όγκων παράλληλα με την χημειοθεραπεία, μειώνοντας και τις ανεπιθύμητες παρενέργειες που προκαλούνται από αυτήν. Τα πεπτίδια, οι πολυφαινόλες και τα φλαβονοειδή που περιέχονται στην πρόπολη και τον Βασιλικό πολτό προκαλούν απόπτωση (κυτταρικό θάνατο) και πιθανά να αποτελέσουν μία νέα «θεραπεία» μετά από πολυάριθμες μελέτες για την αντί καρκινική τους δράση (κυρίως στον καρκίνο των νεφρών, των πνευμόνων, του ήπατος, του προστάτη, της ουροδόχου κύστης, λεμφικούς καρκίνους, καρκίνος παχέος εντέρου, λευχαιμία κα). Η πρόπολη διαθέτει αρκετούς αντικαρκινικούς παράγοντες. Ο φαινυλεστέρας καφεϊκού οξέος (CAPE), η γαλλαγίνη, η Artepillin C, και άλλα συστατικά που περιέχονται στην πρόπολη έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση αποτρέποντας τις μεταστάσεις πχ στους πνεύμονες από καρκίνο του μαστού (μετά από πειράματα). Η κερκετίνη και τα διτερπένια τύπου κλεροδανίου αναστέλλουν πχ την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων σε ωοθήκες και σε κύτταρα του ήπατος. Σε αυτές αλλά και σε άλλες ουσίες οφείλει την κυτταροτοξική της δράση η πρόπολη έναντι πολλών καρκινικών κυττάρων. Μελέτες έχουν πραγματοποιηθεί σε πολλές χώρες του κόσμου. Στην Ιαπωνία, στην κλινική του Dr Osamu Mizukami στο Τόκυο, έχει χορηγηθεί πρόπολη σε πάνω από 4000 καρκινοπαθείς τα τελευταία 35 χρόνια με πάρα πολύ καλά αποτελέσματα. Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί από τη μεριά του Βασιλικού πολτού και η δράση του 10 HDA δεκενοϊκού οξέος που αναστέλλει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων σε καρκίνο του μαστού , ωοθηκών και τραχήλου της μήτρας (επίσης μετά από πειράματα και μελέτες).
    Συμπερασματικά η ταυτόχρονη λήψη πρόπολης και Βασιλικού πολτού μπορεί να πολλαπλασιάσει το αποτέλεσμα της Μελισσοθεραπείας τόσο σε απλές καθημερινές ασθένειες όσο και σε πολύ σοβαρότερα νοσήματα.

Βιβλιογραφία
http://estia.hua.gr/file/lib/default/data/4309/theFile
https://www.nature.com/articles/s41598-017-08024-8
http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S1809-68912015000200235&script=sci_abstract
https://www.naturalhealthresearch.org/propolis-possible-treatment-genital-herpes/
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ptr.2868
Impact of Propolis on the Oral Health
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3638596/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11922114
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28709905
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14633019
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27026221/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8216454
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11766101
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10972723
https://link.springer.com/article/10.1186/s12986-020-00485-5
https://www.hindawi.com/journals/ecam/2018/4360356/
https://repositorium.sdum.uminho.pt/bitstream/1822/67681/1/document_53940_1.pdf
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3237204/
https://okayama.pure.elsevier.com/en/publications/effect-of-long-term-treatment-with-royal-jelly-on-insulin-resista
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18981581
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18057795
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5015666/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27890887/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27679827/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27602318/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27026221/
https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/html/10.1055/s-2005-873167
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3985046/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17490698
http://cancerres.aacrjournals.org/content/20/4/503.long
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10072977
https://www.jstage.jst.go.jp/article/bbb/71/1/71_60453/_pdf
https://www.researchgate.net/publication/275464490_Use_of_Propolis_in_Cancer_Research
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6214034/
https://www.spandidos-publications.com/10.3892/ol.2017.7078

50 holistic

Κατηγορία Διατροφή

Για χιλιάδες χρόνια, πολιτισμοί από όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν τα πολύτιμα μανιτάρια ως «λειτουργικά τρόφιμα», αναγνωρίζοντας τις εξαιρετικές τους ιδιότητες που προάγουν την υγεία. Οι παραδοσιακοί θεραπευτές γνωρίζουν ότι αυτά τα μανιτάρια έχουν τεράστια θρεπτική αξία και καθένα από αυτά έχει μοναδικά οφέλη για την υγεία.
Η εντατική έρευνα που διεξήχθη με την πάροδο των ετών έφερε στο φως πολλά από αυτά τα οφέλη και συνέβαλε στην αύξηση της δημοτικότητας των λειτουργικών μανιταριών. Συγκεκριμένα, είναι γνωστό ότι υποστηρίζουν την υγιή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος λόγω των υψηλών επιπέδων πολυσακχαριτών όπως οι β-γλυκάνες.
Σε αυτό το άρθρο θα μάθετε για την επιστήμη πίσω από τα λειτουργικά μανιτάρια και τις ισχυρές ικανότητές τους για ανοσοποίηση, καθώς και τα κορυφαία έξι λειτουργικά μανιτάρια που μπορείτε να ενσωματώσετε στην καθημερινή σας ρουτίνα.
Τα λειτουργικά μανιτάρια είναι γνωστό ότι παρέχουν σε όσους τα τρώνε διάφορα οφέλη για την υγεία, καθιστώντας τα βασικά σε πολλά προϊόντα υγείας και ευεξίας.
Τις τελευταίες δεκαετίες, τα οφέλη των λειτουργικών μανιταριών έχουν προσχωρήσει και στη Δύση, ωστόσο οι ασιατικές χώρες έχουν αξιοποιήσει στο έπακρο τα οφέλη των λειτουργικών μανιταριών εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Τι είναι τα λειτουργικά μανιτάρια;
Όταν μιλάμε για μανιτάρια, οι περισσότεροι άνθρωποι συνήθως σκέφτονται το κοινό μανιτάρι (Agaricus bisporus) που βρίσκεται στα τοπικά παντοπωλεία. Ενώ το κοινό μανιτάρι είναι νόστιμο και προσφέρει τα δικά του μοναδικά οφέλη για την υγεία, τα λειτουργικά μανιτάρια χρησιμοποιούνται στην παραδοσιακή και λαϊκή ιατρική για τις πολλές θεραπευτικές εφαρμογές τους.
Τα λειτουργικά μανιτάρια αναπτύσσονται συχνά σε πυκνά δάση, σε πεσμένα ξύλα ή ακόμα και στα κεφάλια κάμπιων ψηλά στο οροπέδιο του Θιβέτ. Οι παραδοσιακοί θεραπευτές γνωρίζουν ότι αυτά τα μανιτάρια είναι γεμάτα με αντιοξειδωτικά και θρεπτικά συστατικά, το καθένα με το δικό του σύνολο οφελών για την υγεία.
Η εντατική έρευνα που διεξήχθη με την πάροδο των ετών έφερε στο φως πολλά από αυτά τα οφέλη και συνέβαλε στην αύξηση της δημοτικότητας των λειτουργικών μανιταριών.

Λειτουργικά μανιτάρια και ανοσοποιητικό σύστημα
Οι φαρμακευτικές ιδιότητες των λειτουργικών μανιταριών διαφέρουν πολύ από το ένα μανιτάρι στο άλλο. Ωστόσο, σχεδόν όλα φαίνεται να υποστηρίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα, επιτρέποντας στο σώμα να καταπολεμά τις εξωτερικές απειλές.
Οι ανοσο-υποστηρικτικές ικανότητες των λειτουργικών μανιταριών μπορούν να αποδοθούν στο υψηλό επίπεδο πολυσακχαριτών, όπως οι β-γλυκάνες. Αυτές οι ενώσεις είναι ευρέως διαδεδομένες στο βασίλειο των μανιταριών και μελέτες έχουν δείξει ότι οι β-γλυκάνες και άλλοι πολυσακχαρίτες μπορούν να υποστηρίξουν τις υγιείς λειτουργίες του ανοσοποιητικού σας συστήματος. (1)
Φυσικά, δεν παρέχουν όλα τα μανιτάρια στο σώμα την ανοσολογική υποστήριξη που χρειάζεται - στην πραγματικότητα, μερικά είναι καλύτερα σε σχέση με άλλα. Εάν θέλετε να μάθετε ποια λειτουργικά μανιτάρια είναι εξαιρετικοί υποστηρικτές του ανοσοποιητικού συστήματος, δοκιμάστε να ρίξετε μια ματιά στις ακόλουθες έξι γνωστές ποικιλίες. 

Cordyceps
Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τύποι Cordyceps: Cordyceps Sirensis και Cordyceps Militaris. Και τα δύο είναι εξαιρετικά ευεργετικά για το σώμα.
1. Το C. sinensis χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική για αιώνες. Οι βασιλικές και οι ελίτ οικογένειες στην Κίνα το χρησιμοποιούν ως τονωτικό για ενέργεια, ζωτικότητα και αντοχή, εδώ και χιλιάδες χρόνια. Επιπλέον, παραδοσιακά χρησιμοποιείται για την ενίσχυση του σώματος. Ωστόσο, αυτός ο τύπος Cordyceps είναι εξαιρετικά ακριβός και δύσκολο να βρεθεί. (2) (3)
2. Το C. Militaris είναι η πιο κοινή μορφή μανιταριών Cordyceps που μπορούν να καλλιεργηθούν στο εμπόριο. Είναι γνωστό ότι υποστηρίζει υγιή επίπεδα ενέργειας, καθώς και διατηρεί τη βέλτιστη ανοσολογική υγεία.

Chaga
Το μανιτάρι Chaga (Inonotus obliquus) - επίσης γνωστό ως black mass ή clinker polypore - χρησιμοποιείται ως φάρμακο εδώ και αιώνες στη Ρωσία και σε άλλες χώρες της Βόρειας Ευρώπης, ειδικότερα, για την ενίσχυση των υγιών ανοσολογικών λειτουργιών και της υγείας γενικότερα.
Μελέτες έχουν δείξει ότι τα μανιτάρια chaga βοηθούν στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος με διάφορους τρόπους. Το Chaga έχει αποδειχθεί ότι υποστηρίζει τη φυσική ικανότητα του σώματος να παράγει λευκά αιμοσφαίρια, τα οποία χρησιμοποιεί το σώμα για την καταπολέμηση των εξωτερικών απειλών. (4) (5) 

Shiitake
Ίσως τα πιο αναγνωρίσιμα μανιτάρια σε αυτήν τη λίστα, τα μανιτάρια shiitake (Lentinula edodes) χρησιμοποιούνται συνήθως σε διάφορες κουζίνες της Ανατολικής Ασίας αλλά και ως παραδοσιακά φάρμακα για τα οφέλη που προσφέρουν στην υγεία.
Όπως με τα περισσότερα από τα λειτουργικά μανιτάρια σε αυτήν τη λίστα, το shiitake περιέχει υψηλές ποσότητες πολυσακχαριτών. Έχοντας αυτό κατά νου, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση μανιταριών shiitake καθημερινά μπορεί να υποστηρίξει το ανοσοποιητικό σύστημα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. (6)
Περαιτέρω μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι τα συμπληρώματα shiitake μπορούν να διατηρήσουν υγιείς ανοσολογικές λειτουργίες σε ηλικιωμένους ενήλικες. (7)

Maitake
Το όνομα maitake σημαίνει «μανιτάρι χορού» στα Ιαπωνικά. Αυτό συμβαίνει επειδή οι Ιάπωνες πιστεύουν ότι αν βρείτε αυτό το μανιτάρι, θα χορέψετε από χαρά, χάρη σε όλες τις ιδιότητες που διαθέτει που προάγουν την υγεία.
Το Maitake (Grifola frondosa) προσφέρει πολλά οφέλη για την υγεία και αυτό, φυσικά, περιλαμβάνει οφέλη για το ανοσοποιητικό σύστημα.
Το Maitake είναι πλούσιο σε πολυσακχαρίτες που υποστηρίζουν το ανοσοποιητικό, όπως η β-γλυκάνες. Επιπλέον, οι β-γλυκάνες στο maitake έχουν ένα μοναδικό μοτίβο διακλάδωσης που τις καθιστά ιδανικές πηγές αυτών των μορίων. Μελέτες έχουν δείξει ότι, χάρη στην υψηλή ποσότητα αυτών των πολυσακχαριτών, η τακτική κατανάλωση μανιταριών maitake μπορεί να συμβάλει στην προώθηση της βέλτιστης ανοσοποιητικής υγείας. (8) (9)

Reishi
Το μανιτάρι reishi (Ganoderma lucidum) αναπτύσσεται σε ζεστές και υγρές περιοχές στην Ασία. Εδώ και χρόνια, αυτό το μανιτάρι υπήρξε βασικό στοιχείο στην ανατολική ιατρική. Στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, όπου είναι γνωστό ως lingzhi, το μανιτάρι reishi θεωρείται ως «βότανο πνευματικής ισχύος», συμβολίζοντας την ευημερία και τη μακροζωία.
Εκτός από τους πολυσακχαρίτες που υπάρχουν στα περισσότερα μανιτάρια, το reishi είναι επίσης πλούσιο σε άλλα βιοδραστικά μόρια, όπως τερπενοειδή, στεροειδή, φαινόλες, νουκλεοτίδια και τα παράγωγά τους. (10)
Μελέτες έχουν δείξει ότι το reishi υποστηρίζει φυσικά ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα. (11)

Lions Mane
Το Lion’s mane ή χαίτη του λιονταριού (Hericium erinaceus) είναι ένα μεγάλο λευκό μανιτάρι που πήρε το όνομά του από το πώς μοιάζει με χαίτη λιονταριού καθώς μεγαλώνει. Αυτό το μανιτάρι έχει χρησιμοποιηθεί τόσο στη μαγειρική όσο και για ιατρικές χρήσεις σε διάφορες χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Κορέα.
Η έρευνα έχει δείξει ότι το Lion’s mane μπορεί να βοηθήσει στην υποστήριξη του εντερικού ανοσοποιητικού συστήματος. Αυτό είναι το μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος που υπερασπίζεται το σώμα από εξωτερικές απειλές που εισέρχονται μέσω του στόματος ή της μύτης. (12)
Περαιτέρω μελέτες φαίνεται να δείχνουν ότι το Lion’s mane προάγει το ανοσοποιητικό σύστημα υποστηρίζοντας τα φιλικά βακτήρια του εντέρου. (13)

Αναφορές

[1] https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007%2F978-3-319-03751-6_6-1

[2] https://bmccomplementmedtherapies.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12906-019-2483-y

[3] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4371127/

[4] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3774877/

[5] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21820502/

[6] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25866155/

[7] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26135107/

[8] https://doctormurray.com/maitake-for-immune-support/

[9] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4202470/

[10] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK92757/

[11] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20574926/

[12] https://www.healthline.com/nutrition/lions-mane-mushroom#section9

[13] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28713364/

Κατηγορία Διατροφή
Σελίδα 1 από 4