Διατροφικές ιδιαιτερότητες στη σκλήρυνση κατά πλάκας

Κατηγορία Υγεία
Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 2014 00:00 Διαβάστηκε 5447 φορές
Issue 64

Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι η περισσότερο διαδεδομένη φλεγμονο-εκφυλιστική νόσος του νευρικού συστήματος στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, και πλήττει κυρίως άτομα μεταξύ των 15 και 55 ετών. Είναι μια κοινή ασθένεια στον Καναδά, στις ΗΠΑ και τη βόρεια Ευρώπη, είναι όμως σπάνια στην Αφρική και στην Ασία.

Όταν ένας άνθρωπος μεταναστεύει από μια χώρα σπανίων περιστατικών σκλήρυνσης κατά πλάκας (και επομένως αναπόφευκτα αλλάζει τελείως ο τρόπος ζωής και κυρίως οι διατροφικές του συνήθειες), ο κίνδυνος να νοσήσει από την σκλήρυνση κατά πλάκας αυξάνεται.

Πολλές μελέτες έχουν αναλύσει τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη διαφορετική εμφάνιση της νόσου σε διαφορετικούς λαούς.

Η τροφή και η σκλήρυνση κατά πλάκας

Ο κυριότερος παράγοντας φαίνεται να είναι εκείνος ο οποίος παρουσιάζει το εντονότερο στοιχείο επαφής με το περιβάλλον: η τροφή, η οποία προσλαμβάνεται καθημερινά. Οι πλούσιες χώρες παρουσιάζουν περισσότερα κρούσματα αυτής της νόσου σε σύγκριση με τις φτωχές χώρες, με εξαίρεση την Ιαπωνία. Αν και οι Ιάπωνες ζουν σε μια μοντέρνα και βιομηχανοποιημένη χώρα, με το ανάλογο στρες, τη ρύπανση και με τη συνήθεια του καπνίσματος κοινά με τα άλλα βιομηχανοποιημένα κράτη, η διατροφή τους η οποία βασίζεται στην κατανάλωση ρυζιού μοιάζει περισσότερο με εκείνη των φτωχών χωρών, όπου η σκλήρυνση κατά πλάκας σπανίζει.

Η περίπτωση της Ιαπωνίας είναι ένα οφθαλμοφανές παράδειγμα για το πώς μια δίαιτα πλούσια σε τροφές ζωικής προελεύσεως, μπορεί να γίνει η βάσης για την άνθιση της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Φυσικά, πολλά συστατικά μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα, όμως τα ζωικά λιπαρά (ιδιαίτερα εκείνα που προέρχονται από τα γαλακτοκομικά) είναι τα στενότερα συνδεδεμένα με την σκλήρυνση κατά πλάκας.

Το λινολεικό οξύ είναι το κύριο συστατικό του νευρικού ιστού. Αναλύσεις εγκεφαλικού ιστού σε ασθενείς προσβαλλόμενους από την νόσο αυτήν, δείχνουν να έχουν μια περιεκτικότατα κορεσμένων λιπαρών μεγαλύτερη από εκείνη των υγιών.

Τι προκαλεί την σκλήρυνση κατά πλάκας είναι άγνωστο, αλλά υπάρχουν υποψίες για ιούς, αλλεργικές αντιδράσεις, και παρενοχλήσεις της κυκλοφορίας του αίματος στον εγκέφαλο. Πιθανότατα, η αιτία, να είναι συνδεδεμένη με το κυκλοφορικό σύστημα του εγκεφάλου ή του νωτιαίου μυελού, διότι οι χαρακτηριστικές πληγές και ουλές οι οποίες σχηματίζονται στην σκλήρυνση κατά πλάκας είναι εντοπισμένες στα νευρικά κύτταρα που βρίσκονται κοντά στα αιμοφόρα αγγεία.

Μια άλλη θεωρία υποθέτει ότι επανερεθίσεις της σκλήρυνσης κατά πλάκας επανέρχονται λόγω μειωμένης ποσότητας αίματος σε σημεία τρωτού εγκεφαλικού ιστού. Τα διατροφικά λιπαρά μπορούν να επιφέρουν αυτό το αποτέλεσμα. Κατά κάποιον τρόπο τυλίγουν τα κύτταρα του αίματος και αυτά δεν μπορούν να μεταφέρουν το οξυγόνο.

Ο RoySwank, M.D., πρώην διευθυντής του τμήματος της Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, και τώρα γιατρός στο OregonHealthSciencesUniversity, παρατήρησε ότι οι ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας είχαν καλυτερεύσει όταν υποβλήθηκαν σε μια δίαιτα πολύ φτωχή σε λιπαρά. Έχοντας εξαιρετικά αποτελέσματα, μεταχειρίσθηκε για 35 χρόνια χιλιάδες ασθενείς κατ' αυτόν τον τρόπο. Οι συνθήκες των ασθενών καλυτέρευσαν στο 95% των περιπτώσεων. Στην αρχή ο Swank είχε αφαιρέσει μόνο τα κορεσμένα λιπαρά, αλλά με το πέρασμα των χρόνων θεωρούσε επικίνδυνα όλα τα λιπαρά. Η προτεινόμενη δίαιτα για την σκλήρυνση κατά πλάκας περιείχε μόνο 20% λιπαρά.

Το αραχιδονικό οξύ και η επιρροή του στην σκλήρυνση κατά πλάκας.

Όπως προαναφέραμε η σκλήρυνση κατά πλάκας χαρακτηρίζεται από ανατομικές βλάβες προερχόμενες από φλεγμονές του νευρικού ιστού. Οι φλεγμονές στον εγκέφαλο και στο νωτιαίο μυελό ενεργοποιούνται και παραμένουν ενεργείς στον οργανισμό από τους μεσάζοντες της φλεγμονής. Αυτοί οι μεσάζοντες παράγονται στον οργανισμό από ένα λιπαρό οξύ, το αραχιδονικο οξύ. Ο ανθρώπινος οργανισμός έχει ανάγκη το αραχιδονικό οξύ για σοβαρές μεταβολικές αντιδράσεις, ο οργανισμός το παράγει σε πολύ μικρή ποσότητα, μα ικανοποιητική. Η ποσότητα αραχιδονικου οξέος στον οργανισμό εξαρτάται από την ποσότητα που προσλαμβάνει ο άνθρωπος δια μέσου της τροφής. Ως εκ τούτου όποιος έχει προσβληθεί από την σκλήρυνση κατά πλάκας θα πρέπει να μειώσει στο ελάχιστο την πρόσληψη αραχιδονοκού οξέως για να μην προκαλέσει καινούριες εστίες φλεγμονής.

Περιεκτικότητα του αραχιδονικού οξέος στις τροφές

Προσοχή στα ζωικά λιπαρά: είναι ιδιαιτέρως πλούσια σε αραχιδονικό οξύ και προάγουν την φλεγμονή. Γι’ αυτόν το λόγο η κατανάλωση κρέατος, αλλαντικών, αυγών και άλλων ζωικών προϊόντων πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν λιγότερο. Αντιθέτως, τα προϊόντα φυτικής προελεύσεως δεν περιέχουν αραχιδονικό οξύ, επομένως ενδείκνυνται για τους ασθενείς που υποφέρουν από την σκλήρυνση κατά πλάκας.

Αντιφλεγμονώδη θρεπτικά συστατικά και βιταμίνη D

Μερικά θρεπτικά συστατικά εμποδίζουν την φλεγμονή και συνιστώνται ιδιαιτέρως. Από τα σπουδαιότερα είναι ένα άλλο λιπαρό οξύ, το εικοσιπεντανοικό οξύ (ΕΡΑ).

Τα ψάρια έχουν μεγάλη περιεκτικότητα σε ΕΡΑ. Περιοχές που βρίσκονται κοντά στην θάλασσα, όπου η κατανάλωση ψαριού είναι μεγάλη, εμφανίζουν λιγότερα κρούσματα σκλήρυνσης κατά πλάκας. Καταναλώνοντας αρκετό ψάρι, δίνουμε διπλή ευχαρίστηση στον οργανισμό μας: το ψάρι δεν είναι μόνο πλούσιο σε ΕΡΑ αλλά περιέχει και αρκετή ποσότητα βιταμίνης D.

Γενικώς οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για τον ανθρώπινο οργανισμό, και αφού δεν είναι ικανός να τις συνθέσει μόνος του, πρέπει να προσλαμβάνονται από τις τροφές. Μόνο η βιταμίνη D μπορεί να συντεθεί στον οργανισμό.

Ο μετασχηματισμός του αραχιδονικού οξέος στους μεσάζοντες της φλεγμονής είναι μια εξέλιξη οξείδωσης.

Οι βιταμίνες A, E, C και μερικά ιχνοστοιχεία (όπως το σελήνιο και ο ψευδάργυρος) έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες και επομένως αντιφλεγμονώδεις.

Πώς να αποφύγουμε την πρόσληψη αρκετού αραχιδονικού οξέος:

Αποφεύγοντας το βούτυρο προτιμώντας διαιτητικές μαργαρίνες.

Καταναλώνοντας φυτικά έλαια υψηλής διατροφικής αξίας. Συμβουλεύουμε εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, φουντουκέλαιο και λάδι από καρύδι.

Τα καρύδια και τα φουντούκια όχι μόνο περιέχουν φυτικά έλαια υψηλής διατροφικής αξίας, αλλά επίσης σελήνιο και βιταμίνες. Είναι καλό η δίαιτά μας να περιλαμβάνει όσπρια όπως φακές, ρεβίθια, φασόλια, φάβα.

Καταναλώνουμε ψάρι 2 ή 3 φορές την εβδομάδα. Ιδιαιτέρως τα πλουσιότερα σε λιπαρά όπως η ρέγκα, η σαρδέλα, ο κολιός, το σκουμπρί, τα οποία είναι υψηλής περιεκτικότητας σε εικοσιπεντανοικό οξύ. Ο τόνος αντιθέτως δεν επιτρέπεται, εξαιτίας της υψηλής περιεκτικότητάς του σε αραχιδονικό οξύ.

Μειώνουμε την κατανάλωση κρέατος (μέχρι 100γρ δυο φορές την εβδομάδα). Απαγορεύονται τα αλλαντικά.

Όχι περισσότερα από δυο αυγά την εβδομάδα.

Χρησιμοποιούμε γαλακτοκομικά προϊόντα φτωχά σε λιπαρά. Γάλα με 1.5% λιπαρά, γιαούρτι με 2% λιπαρά και άπαχα τυριά.

Οι προτιμότερες τροφές είναι:

Ρύζι σκούρο, δημητριακά και μακαρόνια

Γλυκά λαχανικά (κολοκύθα, κρεμμύδια, καρότα)

Σισαμέλαιο η εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο

Λινέλαιο πάντοτε ωμό

Ζεστά πιάτα (σούπες, κρέμες δημητριακών και οσπρίων)

Λαχανικά εποχής ωμά και βραστά

Καθημερινά, 2 έως 3 φρούτα εποχής.  

Βιβλιογραφία

  1. Lancet 1974;2:1061
  2. BatesD, FawcettPR, ShawDA, WeightmanDPolyunsaturatedfattyacids in treatment of acute remitting multiple sclerosis, Br Med J 1978 Nov 18;2(6149):1390-1.
  3. Batew D Dietary lipids and multiple sclerosis, Ups J Med Sci Suppl 1990;48:173-87
  4. Calder PC n-3polyunsaturated fatty acidsand cytokine production in health and disease, Ann Nutr Metab 1997;41(4):203-34.
  5. de Andres C,Lledo A [Fatty diet and multiple sclerosis], rev Neurol 1997 Dec;25(148):2032-5 [Article in Spanish]
  6. Swank, R.L. 1991. "Multiple Sclerosis: Fat-Oil Relationship" Nutrition, 7:368-76
  7. Gusev EI, Boiko AN, Smirnova NF, Demina TL [Risk factors of multiple sclerosis in Moscov population. I. Exogenous risk factors], Zh Neurol Psikhiatr Im S S Korsakova 1999;99(5):32-40 [Article in Russian].