Ήρθε η ώρα για αποτοξίνωση από την τεχνολογία;

Κατηγορία Υγεία
Τετάρτη, 21 Μαρτίου 2018 08:51 Διαβάστηκε 209 φορές
Τεύχος 84

Πολλοί άνθρωποι είναι εξαρτημένοι από τα smartphones τους και ένας αυξημένος αριθμός ατόμων μπαίνουν σε προγράμματα απεξάρτησης από την τεχνολογία. Οπότε τι θα μπορούσαν να μας πουν αυτές οι υπερβολικές περιπτώσεις για τη σχέση μας με τα ηλεκτρονικά gadgets;

Δεν μπορείτε να αφήσετε το κινητό σας ούτε στιγμή; Δεν είστε οι μόνοι. Μία έρευνα του 2016 αποκαλύπτει ότι καθημερινά ξοδεύουμε κατά μέσο όρο 145 λεπτά από το χρόνο μας στα τηλέφωνά μας, χρόνος που αντιστοιχεί σε 36 μέρες ετησίως. Όμως για κάποιους, είναι κάτι περισσότερο από μια κακή συνήθεια. Ψυχιατρικές κλινικές που παραδοσιακά δέχονταν για θεραπεία αλκοολικούς και τοξικομανείς, τώρα κουράρουν και εξαρτημένους από την τεχνολογία.

Ένα τέτοιο νοσοκομείο είναι το Nightingale Hospital στο Λονδίνο. Ο Δρ Ρίτσαρντ Γκράχαμ είναι επικεφαλής του προγράμματος απεξάρτησης από την τεχνολογία, και οι ιστορίες των παλαιών και τωρινών ασθενών του ίσως ακούγονται γνωστές. Ο Ράιαν είναι ένας έφηβος που περνάει 8 με 10 ώρες την ημέρα μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή του μετά το σχολείο, κυρίως στο YouTube. Η Χόλι έχει εμμονή με το πόσοι την ακολουθούν στο Instagram. Ο Όλι, ένας άντρας γύρω στα 20 που υπέφερε από σοβαρό σχολικό εκφοβισμό στην εφηβεία του, έτσι απομονώθηκε από τον περίγυρό του και «κόλλησε» με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και το Netflix. “Πρόσφατα ο Όλι «ξύπνησε» ανακαλύπτοντας πώς ήταν πλέον η ζωή του”, αναφέρει ο Γκράχαμ, “και αναστατώθηκε καθώς αισθάνθηκε ότι είχε χάσει φιλίες, σχέσεις και κάθε είδους πράγματα που βλέπει τώρα ότι θα ήθελε να έχει ζήσει.” Όλο αυτό οδηγεί στο ερώτημα: πότε μία συνήθεια γίνεται πρόβλημα;

Η εξάρτηση από την τεχνολογία είναι ένας όρος που καλύπτει εξαρτήσεις από τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών, ειδικά κινητών τηλεφώνων και κονσόλες παιχνιδιών, Οι εκτιμήσεις για το πόσοι άνθρωποι έχουν επηρεαστεί από αυτή την εξάρτηση ποικίλουν μεταξύ μελετών, από 2 - 6%, ανάλογα με τη χώρα και την ηλικιακή ομάδα. Σε κάθε περίπτωση, αυτό ισοδυναμεί με τουλάχιστον ένα εκατομμύριο ανθρώπους μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Και καθώς η υπερβολική χρήση ηλεκτρονικών gadgets έχει συνδεθεί με απώλεια ύπνου, άγχος και κατάθλιψη, αυτά δεν είναι καλά νέα!

Η «πραγματική» εξάρτηση από την τεχνολογία, στην οποία ο εγκέφαλος του ατόμου δείχνει το ίδιο είδος εξάρτησης από ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι ή από τον συνεχή έλεγχο του λογαριασμού του στο Instagram με κάποιον που είναι εξαρτημένος από την ηρωίνη, αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα για το ίδιο το άτομο. “Όμως είναι σπάνιο΄να βρεις κάποιον που έχει πραγματικά ισορροπημένη σχέση με την τεχνολογία και ειδικότερα με το smartphone του”, αναφέρει ο Γκράχαμ. “Ας δούμε τι κάνουμε οι υπόλοιποι από εμάς”, λέει. “Τριγυρίζουμε ελέγχοντας συνεχώς τα κινητά μας, αποφεύγοντας την τελευταία στιγμή κολώνες και αυτοκίνητα και δυσκολευόμαστε να επικοινωνήσουμε με τους ανθρώπους στη ζωή μας ή να κοιμηθούμε ήρεμα.” Ακόμα και αυτό το επίπεδο τεχνολογικής χρήσης μπορεί να επηρεάσει την υγεία, την ευτυχία και την ευημερία μας”, προσθέτει.

Εντούτοις, πολλοί από εμάς βασιζόμαστε στην τεχνολογία για τη δουλειά μας και για να μένουμε σε επαφή με φίλους και οικογένεια. Όπως παραδέχεται ο Γκράχαμ, η τεχνολογία στη σύγχρονη κοινωνία δεν είναι μόνο αναπόφευκτη, αλλά συχνά εξαιρετικά χρήσιμη. Ωστόσο για τις περιπτώσεις που συγκαταλέγονται περισσότερο στη «διαταραχή» παρά στην «εξάρτηση», μία ευρύτερη κατηγοριοποίηση στην οποία ανήκουμε οι περισσότεροι από εμάς, σχεδιάζονται στρατηγικές που μπορούν να μας βοηθήσουν να χρησιμοποιούμε τις ηλεκτρονικές συσκευές μας με πιο υγιή τρόπο. Δεν επωφελούνται μόνο οι εξαρτημένοι από την τεχνολογική αποτοξίνωση.

Ένας σύγχρονος εθισμός

Για να κατανοήσουμε πώς οι ηλεκτρονικές συσκευές μπορούν να γίνουν εθισμός, είναι χρήσιμο να δούμε την έρευνα για τις κανονικές εξαρτήσεις. Ο καθηγητής ψυχολογίας Μαρκ Γκρίφιθς, διευθυντής της Διεθνούς Ερευνητικής Μονάδας για τα Ηλεκτρονικά Παιχνίδια στο πανεπιστήμιο του Νότινγχαμ, είναι πρωτοπόρος στην έρευνα σε αυτόν τον τομέα. Μετά από 20 χρόνια μελέτης, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η «εξάρτηση από το διαδίκτυο» και η «εξάρτηση από τα smartphones» είναι εσφαλμένοι χαρακτηρισμοί.

Υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που είναι εξαρτημένοι από τα παιχνίδια στο διαδίκτυο, τον τζόγο στο διαδίκτυο, τις διαδικτυακές αγορές, το διαδικτυακό σεξ κλπ δεν είναι εθισμένοι στο διαδίκτυο, είναι εθισμένοι στο παιχνίδι, τον τζόγο ή τις αγορές και χρησιμοποιούν το διαδίκτυο ως μέσο για να ασχοληθούν με την εθιστική συμπεριφορά τους. Για έναν εθισμένο στο gaming που παίζει παιχνίδια στο κινητό του, οι δομικές αλλαγές στο σύστημα ανταπόκρισης του εγκεφάλου του προκαλούν έντονη επιθυμία να παίζει συνεχώς παιχνίδια, παρά να χρησιμοποιεί το κινητό του που απλώς αποτελεί το μέσο για να πραγματοποιεί τον εθισμό του. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ένα παιχνίδι (ή σε κάποια άλλη συμπεριφορική εξάρτηση ή φάρμακο) προκαλεί τα νευρικά κύτταρα στον επικλινή πυρήνα και τον προμετωπιαίο φλοιό, περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται αντίστοιχα με το κίνητρο και την αποφασιστικότητα, να επικοινωνούν με τέτοιο τρόπο που συνδέει το να μας αρέσει κάτι με το να το θέλουμε. Με άλλα λόγια, αρχίζουμε να το επιθυμούμε έντονα.

Τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν ίσως ένα από τα λίγα αυθεντικά ή «καθαρά» είδη «ιντερνετικής εξάρτησης», γιατί δεν υπάρχει κάποιος αντίστοιχος εθισμός εκτός διαδικτύου. Όμως εδώ, η εξάρτηση αφορά μία εφαρμογή και αυτό το είδος ψυχαναγκασμού θα μπορούσε να κατανοηθεί ως «εξάρτηση κοινωνικής δικτύωσης», σύμφωνα με τον Γκρίφιθς.

Αυτές οι διαφοροποιήσεις είναι σημαντικές για το σχεδιασμό της θεραπείας. Στις ΗΠΑ, ο εθισμός στα ηλεκτρονικά παιχνίδια αποτελεί τώρα μία αναγνωρισμένη ψυχιατρική διαταραχή. Ένας πρώην ασθενής στο Αμερικανικό Πρόγραμμα Απεξάρτησης από τον Εθισμό στο Διαδίκτυο που ονομάζεται reSTART περίγραψε πώς συνήθιζε να παίζει ηλεκτρονικά παιχνίδια για 14 ή 15 ώρες τη μέρα, βλέποντας παράλληλα Netflix. Όποτε είχε διάλειμμα έπαιζε κάποιο παιχνίδι στο κινητό του ή έστελνε μηνύματά στην πρώην κοπέλα του. Ανάμεσα στους εθισμένους ασθενείς στην τεχνολογία που βλέπει ο Γκράχαμ στο νοσοκομείο, ο εθισμός στα ηλεκτρονικά παιχνίδια είναι το πιο συνηθισμένο πρόβλημα.

Για πολλούς από εμάς, όμως, το κύριο πρόβλημα είναι τα γραπτά μηνύματα, οι διαδικτυακές συνομιλίες, το twitter, το facebook και άλλες εφαρμογές που «τρέχουν» μέσα από το κινητά μας και είναι πάντα μαζί μας. Μία πρόσφατη έρευνα για τη χρήση των smartphones μεταξύ Αμερικανών σπουδαστών, για παράδειγμα, ανακάλυψε ότι ένα 12% αναγνωρίστηκαν ως «φανατικοί» και ένα 7% ως «εθισμένοι». “Τα σύγχρονα κινητά μας έχουν μετατραπεί σε εργαλεία που παρέχουν σύντομη, γρήγορη, άμεση ικανοποίηση.”

Ο έλεγχος των μηνυμάτων μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να μετατραπεί σχεδόν σε ψυχαναγκασμό, γιατί υπάρχει ο φόβος του «Να μη χάσουμε τίποτα». Αυτό περιγράφει την ανησυχία ότι ένα ενδιαφέρον ή ένα συναρπαστικό γεγονός ίσως συμβαίνει κάπου αλλού στο διαδίκτυο.

Οπότε, σε έναν κόσμο όπου πολλοί από εμάς κουβαλάμε τα κινητά μας στις τσέπες μας, και βασιζόμαστε στις ηλεκτρονικές συσκευές μας για να είμαστε συνδεδεμένοι με όλους τους άλλους, πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν έχουμε κάποιο πρόβλημα εξαρχής;

Αν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, το τουίτερ ή η παρακολούθηση του Netflix καταπατούν όλο και περισσότερο χρόνο στη ζωή σας, αξίζει να σημειώσετε την παρατήρηση του Γκράχαμ ότι η βαριά χρήση ενός συγκεκριμένου είδους τεχνολογίας σηματοδοτεί πρόβλημα. Συγκεκριμένα αναφέρεται σε “όσους παίζουν συνεχώς το ίδιο παιχνίδι, άτομα που πηγαίνουν συνεχώς στο ίδιο κανάλι κοινωνικών δικτύων, ή άτομα που θα ξεκινήσουν να παρακολουθούν το Netflix και δεν θα μπορούν να σταματήσουν μέχρι να λήξει η συνδρομή τους – αντί να παρακολουθούν ένα επεισόδιο και μετά να αλλάζουν κανάλι ή να κάνουν κάτι διαφορετικό.”

Ο Γκράχαμ επίσης προτρέπει τους ανθρώπους να γνωρίσουν τις βιολογικές αλλαγές που μπορεί να δείχνουν ότι είναι στο δρόμο της εξάρτησης. “Οι περισσότεροι από εμάς χρειαζόμαστε περίπου 8 ώρες ύπνου κάθε βράδυ”, σημειώνει. (Θα μπορούσαμε και λιγότερο αλλά όχι χωρίς κόστος τόσο σωματικά όσο και για τη νοητική μας υγεία.) Αν δεν κοιμάστε αρκετά εξαιτίας της χρήσης τεχνολογίας, ή παρατηρείτε ότι το βιολογικό σας ρολόι έχει διαταραχθεί (ίσως χρειάζεστε ξυπνητήρι για να ξυπνήσετε ή αισθάνεστε λήθαργο το πρωί), αυτά είναι σημάδια ότι υπάρχει πρόβλημα.

Αν οι διατροφικές σας συνήθειες έχουν διαταραχτεί, αν χάνετε γεύματα, ή προτιμάτε τα έτοιμα γεύματα ή τα ντιλίβερι έτσι ώστε να επιστρέψετε γρήγορα σε μία οθόνη, ή παραλείπετε την συνιστώμενη καθημερινή άσκηση – αυτές είναι επίσης ενδείξεις ότι η χρήση τεχνολογίας ίσως έχει κατακτήσει τη ζωή σας σε μη υγιή βαθμό.

Μπορεί επίσης να μη βλέπετε φίλους όσο συνηθίζατε, αλλά καθώς οι εθισμένοι στα ηλεκτρονικά παιχνίδια ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα υποστηρίξουν ότι συναναστρέφονται ανθρώπους στο διαδίκτυο, ίσως είναι καλύτερο να επικεντρωθείτε στα βιολογικά σημάδια ενός τεχνολογικού προβλήματος, υποστηρίζει ο Γκράχαμ. Επίσης αξίζει να σημειώσουμε ότι υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι διαδικτυακές επαφές με άλλους ανθρώπους δεν είναι ισοδύναμες με τις κανονικές φιλίες. Μία πρόσφατη αμερικανική μελέτη σε ενήλικες ηλικίας από 19 έως 32 ανακάλυψε ότι οι άνθρωποι που ανέφεραν ότι περνούν περισσότερες από δύο ώρες τη μέρα σε πλατφόρμες όπως το facebook και Instagram, αισθάνονταν πιο κοινωνικά απομονωμένοι από εκείνους που ξόδευαν μισή ώρα ή λιγότερο καθημερινά σε αυτές τις ιστοσελίδες.

Η αναγνώριση του προβλήματος είναι το πρώτο σημαντικό βήμα, φυσικά. Όμως η ερώτηση είναι τότε: τι μπορεί να γίνει;

Ψηφιακή αποτοξίνωση

Κάποιοι ερευνητές επικεντρώνονται στις ίδιες τις συσκευές. Μία ομάδα από το πανεπιστήμιο του Μπόρνμουθ, για παράδειγμα, υποστηρίζει ότι θα πρέπει να υπάρχουν ετικέτες με προειδοποιητικά μηνύματα πάνω στις συσκευές. Αυτές οι ετικέτες θα μπορούσαν να καθορίζουν χρονικά όρια για τη χρήση της συσκευής και να προειδοποιούν τους χρήστες αν δεν τα τηρούν. Αντίθετα με τις κανονικές ετικέτες στα τσιγάρα ή το αλκοόλ, οι ψηφιακές ετικέτες θα μπορούσαν να αλληλεπιδρούν, αλλάζοντας το χρώμα της οθόνης όταν η συσκευή έχει χρησιμοποιηθεί για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, για παράδειγμα, ή στέλνοντας προσωπικά μηνύματα στο χρήση.

Είναι πλέον διαθέσιμες κάποιες εφαρμογές που μπορούν να βοηθήσουν να παρακολουθείτε το χρόνο που περνάτε στο διαδίκτυο, όμως τα άτομα με εξάρτηση – ή ακόμα και όσα έχουν απλώς μία διαταραχή – χρειάζονται περισσότερη βοήθεια. Με τους εθισμένους στην τεχνολογία ασθενείς του, ο Γκράχαμ συνήθως ξεκινά με μία αποτοξίνωση από την τεχνολογία για 72 ώρες, η οποία προϋποθέτει πλήρη αποχή. Αυτό μπορεί να είναι σκληρό, και οι ασθενείς συχνά αναφέρουν τους νόμους που σχετίζονται με την αποχή από κάποιο εθιστικό φάρμακο. Ο στόχος μιας αποτοξινωτικής θεραπείας είναι, φυσικά, η ολική αποχή. Όμως από τη στιγμή που ελάχιστοι από εμάς μπορούν να ζήσουν χωρίς τεχνολογία, το επόμενο βήμα είναι να την επανεισάγουν, αλλά με ελεγχόμενο τρόπο.

Η αποτοξίνωση μπορεί να έχει ισχυρή επίδραση, ανακάλυψε ο Γκράχαμ. Όταν άρχισε την εργασία του με εθισμένους στην τεχνολογία το 2010, περίμενε ότι οι ασθενείς θα χρειαζόταν να περάσουν εκτεταμένες χρονικές περιόδους σε εσωτερικά προγράμματα. Όμως ανακάλυψε ότι αν οι γονείς (εξειδικεύεται στη θεραπεία ανηλίκων) απομακρύνουν το εθισμένο παιδί τους από την τεχνολογία για ένα σαββατοκύριακο ή για διακοπές, χωρίς καθόλου ηλεκτρονικές συσκευές, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι σημαντικά.

Μετά από 72 ώρες ή ίσως μία εβδομάδα χωρίς τεχνολογία – και με περισσότερο ύπνο, και μειωμένο κοινωνικό άγχος – πολλοί ασθενείς βρίσκουν ότι μπορούν να απαλλαγούν από το φόβο τους ότι χάνουν σημαντικά πράγματα όταν είναι εκτός διαδικτύου. “Είναι σαν να κατεβαίνεις από ένα καρουζέλ”, εξηγεί ο Γκράχαμ. “Μπορεί να έχουν προχωρήσει κάποια πράγματα στον διαδικτυακό κόσμο – είτε αυτό αφορά νέα που διοχετεύονται στα κοινωνικά δίκτυα είτε πρόκειται για τα νέα βίντεο ή την εξέλιξη παιχνιδιών. Από τη στιγμή που τα ξεπέρασαν, αισθάνονται πιο ξεκούραστοι και πιο ήρεμοι. “Αυτό τους επιτρέπει να έχουν μια πιο ισορροπημένη οπτική της σημασίας των συσκευών στις ζωές τους,” αναφέρει ο Γκράχαμ.

Μετά την αποτοξίνωση, τελικά τα γκάτζετς θα ενεργοποιηθούν ξανά. Και τότε θα αρχίσουν οι ειδοποιήσεις, απαιτώντας άμεση δράση και προσοχή. “Όμως στη μάχη του ανθρώπου ενάντια των μηχανών, νομίζω ότι το να μπορείς να παρατήσεις το κινητό σου για λίγες μέρες και να έχεις την αίσθηση του πώς είναι να αισθάνεσαι διαφορετικά ξανά είναι πραγματικά χρήσιμο” τονίζει ο Γκράχαμ. Και αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει εκείνους από εμάς που δεν είμαστε πλήρως εξαρτημένοι από τις συσκευές μας, επίσης.

Το επόμενο βήμα είναι να μπορεί κανείς να είναι πιο σκληρός με τη χρήση της τεχνολογίας, και να βάζει προτεραιότητες σε πράγματα στη ζωή του που είναι πραγματικά σημαντικά. Μία προσέγγιση που φάνηκε ότι λειτουργεί καλά στη θεραπεία της κατάθλιψης μπορεί να βοηθήσει και εδώ, σύμφωνα με τον Γκράχαμ. Οι άνθρωποι που έχουν κατάθλιψη απομονώνονται όλο και περισσότερο κοινωνικά και κάνουν λιγότερα πράγματα που τους κάνουν να αισθάνονται καλά, όπως αναρρίχηση στο βουνό, μαγείρεμα, ζωγραφική ή παίξιμο μουσικής. Αν μπορείτε να βάλετε στο πρόγραμμα περισσότερες από αυτές τις δραστηριότητες καθώς και περισσότερη συναναστροφή με άλλους ανθρώπους και περιόδους άσκησης, θα ξοδεύετε αναγκαστικά λιγότερο χρόνο με την τεχνολογία. Είναι σημαντικό ότι αυτές οι δραστηριότητες θα σας κάνουν να αισθανθείτε καλύτερα με τη ζωή σας επίσης.

Αυτή η προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει σε εκείνους που αναρρώνουν από εξάρτηση, αλλά και στους υπόλοιπους από εμάς. “Βοηθά να ξαναβρείς την ισορροπία. Νομίζω ότι για πολλούς ανθρώπους, η χρήση της τεχνολογίας μπορεί να μεταπηδήσει σε κάτι που μοιάζει με τον βαρύ πότη που πλέον δεν απολαμβάνει το ποτό αλλά του έχει γίνει συνήθεια”, αναφέρει ο Γκράχαμ.

Είναι σχεδόν αδύνατο να παρατήσουμε τα κινητά και τις ηλεκτρονικές συσκευές μας. Όμως αν είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε πότε η χρήστη της τεχνολογίας έχει φτάσει στην υπερβολή και τότε να προγραμματίσουμε κάποιο διάστημα αποχής– είτε αυτό είναι μια ώρα, μία μέρα ή ένα ολόκληρο σαββατοκύριακο – αυτό σίγουρα θα μπορούσε να μας ωφελήσει πολύ.

Πώς να ζείτε καλά χωρίς το κινητό σας.

Πέντε συμβουλές από τον καθηγητή Μαρκ Γκρίφιθς από το πανεπιστήμιο του Νόττινχαμ, ψυχολόγο και ειδικό στις εθιστικές συμπεριφορές.

Απομακρυνθείτε σταδιακά

Η επιθυμία να τσεκάρετε συνεχώς το κινητό σας μπορεί να γίνει αντανακλαστική και να καταντήσει ψυχαναγκασμός. Για κάποιους είναι δύσκολο να μείνουν έστω και λίγα λεπτά χωρίς να ελέγξουν το κινητό τους. Αν αυτό συμβαίνει και σε εσάς, προσπαθήστε να περνάτε 15 λεπτά χωρίς να το κάνετε. Μόλις συνειδητοποιήσετε ότι αυτό είναι δυνατό, αυξήστε το χρονικό διάστημα που θα αποφύγετε να κοιτάξετε το κινητό σας σε 30 λεπτά, μία ώρα και μετά κάποιες ώρες μέσα στη μέρα. 

Καταγράψτε τη χρήση

Κατεβάστε μία εφαρμογή που θα σας λέει πόσο χρόνο έχετε ξοδέψει στο διαδίκτυο (οι εφαρμογές Moment και Antisocial είναι δύο παραδείγματα). Αυτό θα μπορούσε να σας κάνει να συνειδητοποιήσετε ακριβώς το πρόβλημα, που είναι το πρώτο βήμα για τη λύση του.

Αγοράστε ένα ξυπνητήρι

Μη χρησιμοποιείτε το κινητό σας ως ξυπνητήρι, αλλιώς θα μπείτε στον πειρασμό να ελέγχετε μηνύματα και ηλεκτρονικό ταχυδρομείο το βράδυ και αμέσως μόλις ξυπνήσετε. Καλύτερα να αποφεύγετε τα τηλέφωνα στο υπνοδωμάτιο. Καθορίστε τις ώρες ύπνου και φαγητού ως ώρες που απαγορεύονται τα κινητά. Σκεφτείτε να αγοράσετε ένα ρολόι, οπότε να μην μπαίνετε στον πειρασμό να ασχοληθείτε με το ίντερνετ ή τα μηνύματά σας.

Ξεκαθαρίστε τις επαφές σας

Σε πόσους από τους διαδικτυακούς φίλους σας μιλάτε πραγματικά; Μειώστε τις ειδοποιήσεις και τους περισπασμούς, αφαιρώντας περιττές επαφές από τα κοινωνικά δίκτυα, σβήνοντας άχρηστες εφαρμογές και διαγράφοντας λογαριασμούς από ομάδες που δεν σας προσφέρουν κάποιο όφελος. Σκεφτείτε να σβήσετε κάθε παιχνίδι που παίρνει πολύ από το χρόνο σας.

Μάθετε να περιμένετε

Σκεφτείτε τα οφέλη του να μην τσεκάρετε όλη την ώρα το κινητό σας. Οι άνθρωποι που αντιδρούν στα μηνύματα αμέσως μόλις φτάνουν τείνουν να γράφουν μεγαλύτερες απαντήσεις από εκείνους που περιμένουν και ασχολούνται με αυτά όλα μαζί. Η αναμονή θα σας εξοικονομήσει χρόνο για άλλες δραστηριότητες.

Έμα Γιανγκ