Το ανοσοποιητικό σύστημα συνήθως συνδέεται με την άμυνα απέναντι σε ιούς, βακτήρια και άλλους παθογόνους μικροοργανισμούς. Ο μεταβολισμός, από την άλλη, παραπέμπει περισσότερο στην παραγωγή και τη διαχείριση της ενέργειας, στη γλυκόζη, στα λιπίδια και στο σωματικό βάρος. Για πολλά χρόνια, τα δύο συστήματα μελετώνταν σε μεγάλο βαθμό ξεχωριστά. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η σχέση τους είναι πολύ πιο στενή.
Η σχέση λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά, η μεταβολική κατάσταση του οργανισμού επηρεάζει τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς η γλυκόζη, τα λιπαρά οξέα και άλλοι μεταβολίτες δεν αποτελούν απλώς «καύσιμα» για τα κύτταρα, αλλά συμμετέχουν και στη ρύθμιση των λειτουργιών τους. Από την άλλη, η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται την ενέργεια και τα θρεπτικά συστατικά, προσαρμόζοντας τον μεταβολισμό στις ανάγκες της ανοσολογικής απόκρισης.
Αυτή η συνεχής και αμφίδρομη αλληλεπίδραση βρίσκεται στο επίκεντρο ενός σχετικά νέου πεδίου έρευνας: του ανοσομεταβολισμού (immunometabolism).

Μεταβολισμός και ανοσοποιητικό: Η ενέργεια καθορίζει τη λειτουργία
Για να λειτουργήσει το ανοσοποιητικό σύστημα χρειάζεται ενέργεια. Η σχέση όμως δεν είναι τόσο απλή όσο το «περισσότερη ενέργεια σημαίνει ισχυρότερη άμυνα». Τα ανοσοκύτταρα προσαρμόζουν συνεχώς τον μεταβολισμό τους ανάλογα με το τι καλούνται να κάνουν.
Ένα ανοσοκύτταρο που βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας έχει διαφορετικές ενεργειακές ανάγκες από ένα κύτταρο που μόλις έχει αναγνωρίσει έναν παθογόνο μικροοργανισμό. Όταν ενεργοποιείται, μπορεί να χρειαστεί να πολλαπλασιαστεί γρήγορα, να παράγει κυτταροκίνες ή άλλα μόρια και να συμμετάσχει άμεσα στην άμυνα του οργανισμού. Για να ανταποκριθεί, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιεί τη γλυκόζη, τα λιπαρά οξέα και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Διαφορετικοί τύποι ανοσοκυττάρων, αλλά και διαφορετικές λειτουργικές καταστάσεις του ίδιου κυττάρου, συνδέονται με διαφορετικά μεταβολικά μονοπάτια. Σε ορισμένες περιπτώσεις δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ταχεία αξιοποίηση της γλυκόζης, ενώ σε άλλες σημαντικότερο ρόλο έχουν η οξείδωση των λιπαρών οξέων και η μιτοχονδριακή παραγωγή ενέργειας.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή οι μεταβολικές αλλαγές δεν εξασφαλίζουν απλώς το απαραίτητο «καύσιμο». Μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ένα ανοσοκύτταρο ενεργοποιείται, διαφοροποιείται και εκτελεί τη λειτουργία του. Με άλλα λόγια, ο μεταβολισμός αποτελεί μέρος της ίδιας της ρύθμισης της ανοσολογικής απόκρισης.
Οι μεταβολικές αυτές προσαρμογές δείχνουν ότι ο μεταβολισμός αποτελεί ουσιαστικό μέρος της ρύθμισης της ανοσολογικής απόκρισης. Η σχέση, όμως, είναι αμφίδρομη: όπως ο μεταβολισμός επηρεάζει το ανοσοποιητικό, έτσι και η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού μπορεί να μεταβάλει τον μεταβολισμό ολόκληρου του οργανισμού.

Ανοσοποιητικό και μεταβολισμός: Όταν η άμυνα αλλάζει τη διαχείριση της ενέργειας
Όταν το ανοσοποιητικό ενεργοποιείται, δεν αλλάζει μόνο η δραστηριότητα των ανοσοκυττάρων. Ολόκληρος ο οργανισμός μπορεί να προσαρμόσει προσωρινά τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την ενέργεια και τα διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές κατά τη διάρκεια μιας λοίμωξης. Οι κυτταροκίνες και άλλα μόρια που παράγονται στο πλαίσιο της ανοσολογικής απόκρισης μεταφέρουν σήματα σε διαφορετικούς ιστούς και όργανα. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να μεταβληθούν η όρεξη, η ενεργειακή δαπάνη, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιούνται ή αποθηκεύονται η γλυκόζη και τα λιπίδια. Ακόμη και ο πυρετός αποτελεί μέρος αυτής της ευρύτερης προσαρμογής, καθώς η αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος συνοδεύεται από αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις.
Οι αλλαγές αυτές δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη μεταβολικής δυσλειτουργίας. Σε μια οξεία λοίμωξη είναι συνήθως προσωρινές και εξυπηρετούν μια συγκεκριμένη ανάγκη: την ανακατανομή των διαθέσιμων πόρων ώστε ο οργανισμός να μπορέσει να υποστηρίξει αποτελεσματικά την άμυνά του και, στη συνέχεια, να επιστρέψει στη συνήθη ισορροπία του.
Η εικόνα αλλάζει, ωστόσο, όταν η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού και οι φλεγμονώδεις διεργασίες παύουν να είναι προσωρινές και αποκτούν χρόνιο χαρακτήρα.

Χρόνια φλεγμονή και μεταβολική δυσλειτουργία: Ένας φαύλος κύκλος
Σε αντίθεση με την έντονη και παροδική φλεγμονή μιας λοίμωξης, η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή μπορεί να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα. Σε αυτή την κατάσταση, η επίμονη παραγωγή φλεγμονωδών σημάτων μπορεί σταδιακά να επηρεάζει τη λειτουργία ιστών που συμμετέχουν στη ρύθμιση της γλυκόζης, των λιπιδίων και της ενεργειακής ισορροπίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο λιπώδης ιστός. Δεν λειτουργεί απλώς ως αποθήκη ενέργειας, αλλά ως ενεργός ενδοκρινικός και ανοσολογικός ιστός. Ιδιαίτερα η υπερβολική συσσώρευση σπλαχνικού λίπους μπορεί να συνοδεύεται από αλλαγές στη λειτουργία των λιποκυττάρων, στην παρουσία και δραστηριότητα ανοσοκυττάρων και στην παραγωγή μορίων που προάγουν τη φλεγμονώδη σηματοδότηση.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι διεργασίες μπορούν να συμβάλουν στην αντίσταση στην ινσουλίνη και σε ευρύτερες διαταραχές της μεταβολικής ομοιόστασης. Γι' αυτό και οι ανοσομεταβολικοί μηχανισμοί μελετώνται πλέον για τον ρόλο τους στην ανάπτυξη και εξέλιξη πολλών χρόνιων μεταβολικών νοσημάτων και συνδρόμων, μεταξύ των οποίων:

• Παχυσαρκία, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από αυξημένο σπλαχνικό λιπώδη ιστό και μεταβολική δυσλειτουργία.
• Αντίσταση στην ινσουλίνη και μεταβολικό σύνδρομο, όπου διαταραχές της μεταβολικής και φλεγμονώδους σηματοδότησης συχνά συνυπάρχουν.
• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, στην παθοφυσιολογία του οποίου συμμετέχουν τόσο η αντίσταση στην ινσουλίνη όσο και χρόνιοι φλεγμονώδεις μηχανισμοί.
• Μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος (MASLD), όπου η συσσώρευση λίπους, η μεταβολική επιβάρυνση και η ανοσολογική ενεργοποίηση αλληλεπιδρούν.
• Καρδιαγγειακή νόσος και αθηροσκλήρωση, όπου ανοσολογικοί και μεταβολικοί μηχανισμοί συμμετέχουν στη δημιουργία και εξέλιξη των αθηρωματικών βλαβών.

Η ισορροπία μεταξύ ανοσολογικής και μεταβολικής λειτουργίας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες της καθημερινής ζωής. Η διατροφή και η σύσταση του σώματος επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών και τη μεταβολική σηματοδότηση, ενώ η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη μεταβολική ρύθμιση και έλεγχο της φλεγμονής. Παράλληλα, ο επαρκής ύπνος και η διαχείριση του στρες συμβάλλουν στη φυσιολογική ρύθμιση τόσο του μεταβολισμού όσο και της ανοσολογικής απόκρισης. Στην ίδια σύνθετη αλληλεπίδραση συμμετέχει και το εντερικό μικροβίωμα: μέσω των μεταβολιτών που παράγει, όπως τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (SCFAs), μπορεί να επηρεάζει την ανοσολογική και μεταβολική σηματοδότηση.
Ο ανοσομεταβολισμός, επομένως, δεν καθορίζεται από έναν μεμονωμένο παράγοντα, αλλά αντανακλά τη συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ βιολογίας, περιβάλλοντος και τρόπου ζωής.

Ανοσομεταβολισμός και πρόληψη: Η αξία της συνολικής εικόνας
Η έννοια του ανοσομεταβολισμού αναδεικνύει κάτι που γίνεται ολοένα και πιο σαφές στη σύγχρονη βιολογία: τα διαφορετικά συστήματα του οργανισμού δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Η διαχείριση της ενέργειας επηρεάζει τη λειτουργία των ανοσοκυττάρων, ενώ η ανοσολογική ενεργοποίηση μπορεί με τη σειρά της να μεταβάλλει σημαντικές μεταβολικές διεργασίες.
Η αλληλεπίδραση αυτή αποτελεί φυσιολογικό μηχανισμό προσαρμογής. Όταν όμως η φλεγμονώδης και μεταβολική επιβάρυνση αποκτούν χρόνιο χαρακτήρα, μπορούν να συμβάλουν σε έναν φαύλο κύκλο που συνδέεται με την ανάπτυξη και εξέλιξη διαφορετικών μεταβολικών και καρδιαγγειακών διαταραχών.
Η κατανόηση αυτών των αλληλεπιδράσεων ενισχύει τη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης αναγνώρισης μεταβολικών και φλεγμονωδών διαταραχών, πριν αυτές εξελιχθούν σε εγκατεστημένη νόσο.

Πρόληψη μέσα από τη σωστή αξιολόγηση
Η επιλογή των κατάλληλων εξετάσεων, σε συνδυασμό με το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και την ιατρική αξιολόγηση, μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη αναγνώριση παραγόντων κινδύνου και στον σχεδιασμό εξατομικευμένων στρατηγικών πρόληψης. Ενημερωθείτε για τις διαθέσιμες εξετάσεις προληπτικού και μεταβολικού ελέγχου της Διαγνωστικής Αθηνών και συζητήστε με τον ιατρό σας ποιες είναι κατάλληλες για εσάς. Μάθετε περισσότερα στο https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Voss, K., Hong, H.S., Bader, J.E. et al. A guide to interrogating immunometabolism. Nat Rev Immunol 21, 637–652 (2021). doi:10.1038/s41577-021-00529-8
2. Hu, T., Liu, CH., Lei, M. et al. Metabolic regulation of the immune system in health and diseases: mechanisms and interventions. Sig Transduct Target Ther 9, 268 (2024). doi:10.1038/s41392-024-01954-6
3. Schwärzler J, Grabherr F, Grander C, Adolph TE, Tilg H. The pathophysiology of MASLD: an immunometabolic perspective. Expert Rev Clin Immunol. 2024;20(4):375-386. doi:10.1080/1744666X.2023.2294046
4. Torres-Mayo A, Liébana-García R, Olivares M, Pellón A, Anguita J, Sanz Y. Gut microbiota and immunometabolism in obesity. Gut Microbes. 2026;18(1):2667610. doi:10.1080/19490976.2026.2667610

Η A. ήρθε σε μένα στις αρχές Νοεμβρίου και μου δήλωσε: «Δεν πρόκειται να επιβιώσω την περίοδο των γιορτών!». Όταν της ζήτησα να μου εξηγήσει, είπε ότι ήταν ήδη εξαντλημένη από την προσπάθεια να βρίσκεται σε ένα εκατομμύριο μέρη ταυτόχρονα.

Έπρεπε να προετοιμαστεί για τις γιορτές, και με μια τεράστια εκτεταμένη οικογένεια και δύο δικά της μικρά παιδιά, είχε πολλά να κάνει: να ψωνίσει δώρα, να διακοσμήσει για την ετήσια συγκέντρωσή τους, να ψήσει και να ετοιμάσει όλα τα αγαπημένα εορταστικά φαγητά και να πάει τα παιδιά της να δουν τον Άγιο Βασίλη στο εμπορικό κέντρο.
Συν τοις άλλοις, είχε μία σημαντική εργασία που έπρεπε να ολοκληρωθεί μέχρι την 1η Ιανουαρίου και έπρεπε να προετοιμαστεί για τον χειμερινό καιρό. Τότε ήρθε η τελευταία σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι - κρυολόγησε και το κρύωμα δεν έλεγε να φύγει.
Αυτό ήταν που την έφερε σε μένα. Είπε ότι απλά δεν μπορούσε να είναι άρρωστη για τους επόμενους δύο μήνες.
Της είπα ότι δεν ήταν τυχαίο που αρρώστησε τώρα, όταν είχε ήδη τόσα πολλά να ανησυχεί. Αυτό συμβαίνει επειδή το στρες και η λειτουργία των επινεφριδίων έχουν τεράστιο αντίκτυπο στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Λειτουργία των επινεφριδίων και ασθένεια
Οι έρευνες δείχνουν ότι στρεσογόνοι παράγοντες όπως το έντονο εργασιακό στρες, το διαζύγιο ή οι δυσκολίες στις σχέσεις και το πένθος, οδηγούν σε μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και αυξημένη ευπάθεια σε ιούς και λοιμώξεις. Και όταν το στρες είναι χρόνιο και η λειτουργία των επινεφριδίων διαταράσσεται, το πρόβλημα μπορεί να γίνει ακόμη χειρότερο.
Κάθε χειμώνα, βλέπω μια πληθώρα πόρων αφιερωμένων στο πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε την ανοσολογική λειτουργία και να αποκρούσουμε τους ιούς. Αλλά ένα πράγμα που δεν βλέπω να αναφέρεται ποτέ αρκετά είναι το πώς να υποστηρίζουμε την υγεία των επινεφριδίων.
Η κόπωση (δυσλειτουργία) των επινεφριδίων είναι, κατά την εμπειρία μου, ένας από τους πιο συνηθισμένους λόγους αποδυνάμωσης του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ένα πρόβλημα του ανοσοποιητικού συστήματος που σχετίζεται με την κόπωση των επινεφριδίων μπορεί να σημαίνει πιο συχνές ιώσεις και λοιμώξεις και δυσκολότερη ανάκαμψη από αυτές. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης κάποιων χρόνιων ασθενειών.
Επιπλέον, αν η κόπωση των επινεφριδίων παρεμβαίνει στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, είναι βέβαιο ότι και άλλοι τομείς της υγείας σας, συμπεριλαμβανομένης της ορμονικής ισορροπίας, της ρύθμισης της διάθεσης και του μεταβολισμού, είναι εκτός ελέγχου.

Κορτιζόλη: ο παίκτης-κλειδί
Γνωρίζουμε ότι τα επινεφρίδια είναι υπεύθυνα για την παραγωγή ορμονών που σχετίζονται με την αντίδραση στο στρες. Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η κορτιζόλη, που συχνά αναφέρεται ως «ορμόνη του στρες».
Τα επίπεδα κορτιζόλης όταν είναι πολύ υψηλά ή πολύ χαμηλά αποτελούν σημαντική ένδειξη ότι υπάρχει δυσλειτουργία των επινεφριδίων. Και όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι εκτός ισορροπίας και η λειτουργία των επινεφριδίων είναι διαταραγμένη, υποφέρει και το ανοσοποιητικό σύστημα.
Δεδομένου ότι συχνά αποκαλούμε την κορτιζόλη «ορμόνη του στρες», μπορεί εύκολα να σκεφτούμε ότι δεν επηρεάζει άλλους τομείς της υγείας μας. Όμως αυτό δεν είναι αλήθεια.
Η κορτιζόλη είναι ζωτικής σημασίας για τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ας ρίξουμε μια βασική ματιά στο πώς λειτουργεί το ανοσοποιητικό σύστημα.
Όταν ο οργανισμός ανιχνεύει έναν εισβολέα -το λεγόμενο παθογόνο- το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται για να του επιτεθεί και να μας προστατεύσει από αυτό. Αυτό συνεπάγεται τη δημιουργία φλεγμονής, εν μέρει για να σηματοδοτήσει ότι η άμυνα και η επισκευή είναι απαραίτητες. Η φλεγμονώδης αντίδραση οδηγεί σε αυτά τα κοινά συμπτώματα του κρυολογήματος, όπως η βουλωμένη μύτη ή η καταρροή, ο πονόλαιμος ή ο πυρετός.
Λόγω των πολλών συνδέσεών της με χρόνιες ασθένειες, συχνά θεωρούμε τη φλεγμονή ως κάτι κακό. Στην πραγματικότητα, είναι απαραίτητο στοιχείο μιας υγιούς ανοσολογικής απόκρισης. Όμως δεν μπορεί να αφεθεί ανεξέλεγκτη - κάτι πρέπει να τη ρυθμίζει για να μην γίνει υπερβολική, υπερδραστήρια ή χρόνια.
Αυτή είναι μία από τις εργασίες της κορτιζόλης. Όταν έχετε υγιή λειτουργία των επινεφριδίων, ισορροπημένα επίπεδα κορτιζόλης και ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα, η κορτιζόλη συμβάλλει στη μείωση της φλεγμονής και στη διατήρηση των επιπέδων υπό έλεγχο κατά τη διάρκεια μιας ανοσολογικής αντίδρασης χωρίς να την εξαλείφει εντελώς.
Τα πολύ χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης οδηγούν σε υπολειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και σε ανεπαρκή φλεγμονή για την προστασία μας από ιούς, λοιμώξεις και άλλα παθογόνα. Όταν είναι πολύ υψηλά, οδηγούν σε ένα υπερδραστήριο ανοσοποιητικό σύστημα και σε υπερβολική φλεγμονή (η οποία μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα όπως τα αυτοάνοσα και οι αλλεργίες). Φυσικά, καμία από τις δύο καταστάσεις δεν είναι καλή.
Συνήθως, στα πρώιμα στάδια της κόπωσης των επινεφριδίων, το σύστημα αντίδρασης στο στρες είναι πολύ απασχολημένο (όπως ακριβώς και εμείς). Τα επινεφρίδιά μας εργάζονται υπερωρίες για να καταπολεμήσουν ένα μεγάλο φορτίο στρεσογόνων παραγόντων, από το συναισθηματικό έως το σωματικό και το περιβαλλοντικό στρες, και αυτό περιλαμβάνει την παραγωγή υπερβολικής κορτιζόλης.
Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι πολύ υψηλά, η φλεγμονή μειώνεται υπερβολικά και το ανοσοποιητικό σύστημα καταστέλλεται σε σημείο που δεν λειτουργεί πραγματικά σωστά.
Βασικά, όταν αντιμετωπίζουμε άγχος, η κορτιζόλη και η υπόλοιπη ορμονική μας ομάδα σκέφτονται: Κάτι πραγματικά σοβαρό συμβαίνει και χρειαζόμαστε όλες μας τις δυνάμεις. Ας μετακινήσουμε μερικούς από τους πόρους μας μακριά από το ανοσοποιητικό σύστημα (και το πεπτικό σύστημα και το αναπαραγωγικό σύστημα) για λίγο, ενώ θα φροντίσουμε αυτό το πρόβλημα.
Αυτό μπορεί να φαίνεται λογικό, αλλά όταν το υψηλό στρες γίνεται χρόνιο και οι στρεσογόνοι παράγοντες είναι διαρκώς παρόντες αντί να αντιμετωπίζονται και να εξαφανίζονται, οι ορμόνες του στρες δεν έχουν την ευκαιρία να επαναφέρουν τα πάντα στο φυσιολογικό. Με όλους τους σύγχρονους στρεσογόνους παράγοντες που αντιμετωπίζουμε, είναι σύνηθες τα επίπεδα κορτιζόλης να παραμένουν υψηλά, πράγμα που σημαίνει ότι η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος παραμένει χαμηλή.
Αυτό μας κάνει πιο ευάλωτους στα κρυολογήματα, τη γρίπη και τις βακτηριακές λοιμώξεις. Βοηθά επίσης να εξηγηθεί γιατί συχνά αρρωσταίνουμε στις «χειρότερες» στιγμές: το ίδιο το στρες μας κάνει πιο ευάλωτους στις ασθένειες.
Τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης μπορούν επίσης να μας δυσκολέψουν να ανακάμψουμε από ιούς και λοιμώξεις. Ακριβώς όπως η A., οι ασθενείς μου συχνά μου λένε ότι τα κρυολογήματά τους φαίνεται να παραμένουν για πάντα.

Τι γίνεται με τη χαμηλή κορτιζόλη;
Καθώς η δυσλειτουργία των επινεφριδίων εξελίσσεται, ορισμένα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Ενώ μπορεί κάποτε να παραγόταν υπερβολικά πολλή κορτιζόλη για να καταπολεμήσει τα υψηλά επίπεδα στρες, τα επινεφρίδια και το υπόλοιπο σύστημα αντίδρασης στο στρες μπορεί τώρα να έχουν εξαντληθεί και να μην μπορούν να παράγουν καν την ποσότητα που χρειάζεται.
Γνωρίζουμε ότι τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης καταστέλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Επομένως, τα χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης δεν θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανοσοποιητική λειτουργία;
Η απάντηση είναι... κατά κάποιο τρόπο. Αλλά εδώ είναι το πρόβλημα: Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης πέφτουν πολύ χαμηλά, στην πραγματικότητα αφαιρούμε τον φύλακα που παρακολουθεί τη φλεγμονή κατά τη διάρκεια μιας ανοσολογικής απόκρισης. Βασικά, το ανοσοποιητικό σύστημα και η φλεγμονή αφήνονται να αλωνίζουν.
Όταν τίποτα δεν παρακολουθεί το ανοσοποιητικό σύστημα και αφήνεται στην τύχη του, μπορεί να προκύψουν νέα προβλήματα. Τότε είναι που η φλεγμονή γίνεται και πάλι «εχθρός».
Η φλεγμονή μπορεί να γίνει προβληματική και χρόνια, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες ασθένειες, όπως ινομυαλγία, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, διαταραχές της διάθεσης, παχυσαρκία, αυτοάνοσα νοσήματα (όταν το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στα ίδια τα υγιή κύτταρα και τους ιστούς του σώματος) και στην ανάπτυξη αλλεργιών.

Εξαφάνιση του προβλήματος
Η κόπωση των επινεφριδίων είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που βλέπω στο ιατρείο μου, και συχνά συνοδεύεται από συμπτώματα και ανησυχίες που σχετίζονται με την ελαττωματική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Ορισμένοι ασθενείς νιώθουν ότι απλώς αρρωσταίνουν συνεχώς, πολλοί έχουν ασθένειες όπως η A. που παραμένουν χωρίς να εξαλείφονται ή έχουν λοιμώξεις που επανέρχονται συνεχώς.
Βλέπω επίσης πολλές αυτοάνοσες καταστάσεις, τροφικές αλλεργίες ή ευαισθησίες που δεν υπήρχαν νωρίτερα, καθώς και πεπτικές ανησυχίες, όπως το διαρρέον έντερο και η δυσβίωση (ανισορροπία στα βακτήρια του εντέρου). Όλα αυτά τα προβλήματα σχετίζονται με ζητήματα του ανοσοποιητικού συστήματος που προκαλούνται σε μεγάλο βαθμό από τη δυσλειτουργία των επινεφριδίων.
Αυτό που με ενοχλεί είναι να ακούω για το πόσοι από αυτούς τους ασθενείς έχουν υποβληθεί σε θεραπεία για αυτά τα προβλήματα χωρίς καμία επίλυση. Οι γιατροί συνταγογραφούν το ένα φάρμακο μετά το άλλο -ή μοιράζουν αντιβιοτικά σαν να είναι καραμέλες- γεγονός που απλώς δημιουργεί περισσότερο άγχος και φλεγμονή και δεν φτάνει στη ρίζα του προβλήματος.
Όταν βλέπουμε σημάδια δυσλειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος οποιουδήποτε είδους, θα πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε και να υποστηρίζουμε τη λειτουργία των επινεφριδίων. Η υποστήριξη των επινεφριδίων θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνεται όταν μιλάμε για πρωτόκολλα ενίσχυσης του ανοσοποιητικού συστήματος κατά τη διάρκεια των ψυχρότερων μηνών.

Φυσικές λύσεις
Οι παρακάτω προτάσεις αποτελούν μια καλή αρχή για την υποστήριξη των επινεφριδίων και του ανοσοποιητικού συστήματος.

Προσαρμογόνα βότανα. Η συμπλήρωση με προσαρμογόνα μπορεί να βοηθήσει στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος και της λειτουργίας των επινεφριδίων. Τα προσαρμογόνα είναι μια κατηγορία βοτάνων που έχει βρεθεί ότι βοηθούν στη ρύθμιση της απόκρισης στο στρες και στη διαχείριση των επιπέδων κορτιζόλης. Τα παρακάτω προσαρμογόνα μπορεί να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της κόπωσης των επινεφριδίων.

Ο ελευθερόκοκκος βοηθά στη μείωση του στρες, στη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας, στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, στην αύξηση των επιπέδων ενέργειας και στη μείωση της φλεγμονής.
Προτεινόμενη δοσολογία: 200-400 mg ημερησίως.

Το αμερικανικό τζίνσενγκ χρησιμοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια για να βοηθήσει τον οργανισμό να αντέξει το ψυχικό και σωματικό στρες.
Προτεινόμενη δοσολογία: 50-100 mg ημερησίως.

Η ασβαγκάντα είναι ένα χαλαρωτικό προσαρμογόνο που μειώνει την κορτιζόλη, βελτιώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου και καταπολεμά το άγχος.
Προτεινόμενη δοσολογία: 200-400 mg ημερησίως.

Η ροντιόλα είναι ένα ισχυρό βότανο που είναι γνωστό για τα ενεργειακά του αποτελέσματα. Βοηθά όταν υπάρχει σωματική και πνευματική κόπωση.
Προτεινόμενη δοσολογία: 200-400 mg ημερησίως.

Βιταμίνες και μέταλλα. Η βιταμίνη C είναι απαραίτητη τόσο για τη λειτουργία των επινεφριδίων όσο και για τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τα επίπεδά της στο σώμα έχει αποδειχθεί ότι μειώνονται κατά τη διάρκεια του στρες. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β είναι επίσης ζωτικής σημασίας. Η βιταμίνη Β5 (παντοθενικό οξύ) αποκαλείται συχνά «βιταμίνη κατά του στρες» για τον κρίσιμο ρόλο της στην παραγωγή ορμονών του στρες στα επινεφρίδια, και η Β10 (παρα-αμινοβενζοϊκό οξύ ή PABA) βοηθά στη ρύθμιση των επιπέδων κορτιζόλης.
Μια ολοκληρωμένη πολυβιταμίνη περιλαμβάνει επίσης μέταλλα και μπορεί να βοηθήσει το σώμα σας, συμπεριλαμβανομένων των επινεφριδίων, να λειτουργήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Όπως συμβαίνει με όλα τα συμπληρώματα, είναι έξυπνο να συμβουλευτείτε έναν ειδικό και να καθορίσετε ποιο συγκεκριμένο πρωτόκολλο είναι καλύτερο για εσάς.
Προτεινόμενες δοσολογίες: Επιλέξτε ένα υψηλής ποιότητας συμπλήρωμα συμπλέγματος βιταμινών Β και ένα πολυβιταμινούχο συμπλήρωμα και ακολουθήστε τις οδηγίες της ετικέτας.

Αντιφλεγμονώδης δίαιτα. Η κατανάλωση μιας υγιεινής, ισορροπημένης διατροφής με πλήρη, φρέσκα, αντιφλεγμονώδη τρόφιμα είναι πολύ σημαντική. Ακολουθούν μερικές γρήγορες συμβουλές για υγιεινή διατροφή:

- Αποφύγετε τα επεξεργασμένα τρόφιμα και τη ζάχαρη και προτιμήστε φυσικά, βιολογικά φρούτα, λαχανικά και κρέας.

- Τρώτε σε τακτά χρονικά διαστήματα για να διατηρείτε σταθερά τα επίπεδα ινσουλίνης και γλυκόζης.

- Μειώστε την κατανάλωση λευκού αλευριού, ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων.

- Επιλέξτε δημητριακά ολικής αλέσεως αντί για επεξεργασμένα, τα οποία είναι απογυμνωμένα από ζωτικά θρεπτικά συστατικά.

- Παρατηρήστε πώς ορισμένα τρόφιμα -ιδιαίτερα τα γαλακτοκομικά και η γλουτένη- σας κάνουν να αισθάνεστε. Πολλοί είναι ευαίσθητοι στα κοινά αλλεργιογόνα, ακόμη και αν δεν υπάρχει πλήρης αλλεργία.

Στοχευμένη μείωση του στρες. Αν και πολλά βότανα, θρεπτικά συστατικά και άλλα συμπληρώματα μπορούν να είναι χρήσιμα για τη λειτουργία των επινεφριδίων και του ανοσοποιητικού συστήματος, δεν αρκούν για να αποφύγετε την κόπωση των επινεφριδίων. Απαιτείται να ερευνήσετε τους στρεσογόνους παράγοντες και να βρείτε τρόπους να μειώσετε τα επίπεδα του στρες, ώστε να μπορέσετε να θεραπευτείτε.
Το άγχος υπάρχει παντού, αλλά δεν χρειάζεται να αποδεχόμαστε απλώς τις συνέπειες και να ζούμε με αυτό. Δεν θα έπρεπε να είναι «φυσιολογικό» να είστε τόσο στρεσαρισμένοι που το σώμα σας, το ορμονικό σας σύστημα και το ανοσοποιητικό σας σύστημα δεν μπορούν να λειτουργήσουν σωστά. Σκεφτείτε το αυτό ως μια συνταγή για αυτοφροντίδα. Δείτε παρακάτω εννέα απλούς τρόπους για να μειώσετε το στρες.
Συνιστώ ανεπιφύλακτα να συνεργαστείτε με έναν ειδικό θεραπευτή λειτουργικής ιατρικής, ο οποίος θα σας βοηθήσει να φτάσετε στη ρίζα της δυσλειτουργίας των επινεφριδίων, των ορμονικών ανισορροπιών και της δυσλειτουργίας του ανοσοποιητικού σας συστήματος και θα υποστηρίξει την πραγματική θεραπεία αντί να σας προσφέρει μια «λύση» που απλώς καλύπτει το πρόβλημα.

Η σωστή εστίαση
Η Α. δοκίμασε τις συμβουλές μου -συμπεριλαμβανομένου ότι χρειάστηκε λίγο χρόνο για να σκεφτεί τι ήταν πραγματικά σημαντικό κατά τη διάρκεια των διακοπών. Συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να μειώσει το χρόνο για τη διακόσμηση και το ψήσιμο, να αρνηθεί μια ή δύο προσκλήσεις και να επικεντρωθεί στην οικογένειά της.
Έκανε μια συνειδητή προσπάθεια να τρώει καλύτερα (το να αποφεύγει πολλές από αυτές τις γιορτινές «λιχουδιές» είχε πραγματικό αποτέλεσμα γι' αυτήν). Πρόσθεσε επίσης μια υψηλής ποιότητας πολυβιταμίνη και κάποια στοχευμένα συμπληρώματα.
Όταν ήρθε να με δει το νέο έτος, έμοιαζε με ένα εντελώς διαφορετικό άτομο. Όχι μόνο είχε επιβιώσει από τις γιορτές, αλλά είχε βελτιώσει την υγεία και την ευεξία της.
Με αυτή τη βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα, τα επινεφρίδια και ορμόνες όπως η κορτιζόλη είναι αλληλένδετα, μπορείτε κι εσείς να το κάνετε. Και, όπως η A, θα ξέρετε ποιους τομείς του στρες πρέπει να προσέξετε, ώστε να μπορέσετε να προχωρήσετε μπροστά, να αποφύγετε τις ασθένειες, να θεραπεύσετε τα επινεφρίδιά σας και να απολαύσετε πραγματικά τη ζωή σας.

 9 τρόποι αντιμετώπισης του στρες

Δοκιμάστε αρωματοθεραπεία
Η χρήση αιθέριων ελαίων για την τόνωση της ευεξίας μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση από το στρες. Η αρωματοθεραπεία με λεβάντα έχει βρεθεί ότι μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης που μετριούνται στο σάλιο.¹ Και σε συνδυασμό με μασάζ, έχει αναφερθεί ότι είναι ευεργετική για το εργασιακό στρες και την επαγγελματική εξουθένωση.²

Βγείτε έξω
Το να περνάτε χρόνο σε εξωτερικούς χώρους, ιδίως σε χώρους πρασίνου, φαίνεται ότι ανακουφίζει από το στρες.³ Αν συνδυάσετε και άσκηση, αυτό μπορεί να αποφέρει ακόμη μεγαλύτερα οφέλη.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η άσκηση που γίνεται στη φύση μπορεί να συνδέεται με καλύτερη ψυχική ευεξία από ό,τι η άσκηση που γίνεται σε εσωτερικούς χώρους, με άμεσες θετικές επιδράσεις.⁴ Πηγαίνετε, λοιπόν, μια βόλτα στο πάρκο, στο βουνό ή το δάσος της περιοχής σας όσο περισσότερο μπορείτε ή ασχοληθείτε με την κηπουρική για να διατηρήσετε τα επίπεδα άγχους υπό έλεγχο.

Δώστε προτεραιότητα στην αυτοφροντίδα
Αφιερώστε πραγματικά χρόνο για να σκεφτείτε τι θέλετε και τι χρειάζεστε. Πείτε όχι σε πράγματα που δεν θέλετε να κάνετε και βάλτε χρόνο στο πρόγραμμά σας για αυτά που θέλετε να κάνετε. Κρατήστε ένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης και αναγνωρίστε ότι έχετε την ίδια σημασία με οποιονδήποτε άλλον.

Ελαφρύνετε το φορτίο
Κάντε μια λίστα με τους στρεσογόνους παράγοντες που αντιμετωπίζετε αυτή τη στιγμή. Μπορείτε να κάνετε μικρές αλλαγές για να ανακουφίσετε κάποιον από αυτούς; Για παράδειγμα, αν οι πρωινοί καβγάδες με το έφηβο παιδί σας σας εξαντλούν, αγοράστε του ένα ξυπνητήρι και ενημερώστε το ότι πρέπει να διαχειρίζεται μόνος του τα πρωινά του.

Δοκιμάστε τεχνικές άσκησης νου-σώματος
Η γιόγκα, το τάι τσι και το τσι γκόνγκ είναι επιστημονικά τεκμηριωμένοι τρόποι για τη μείωση του στρες και του άγχους.⁵ Αναζητήστε στο διαδίκτυο κάποιο μάθημα κοντά σας.

Διαλογισμός
Ο διαλογισμός είναι ένας άλλος τρόπος για να μειώσετε το άγχος και την εξουθένωση.⁶ Μπορεί επίσης να μειώσει την ανησυχία και την κατάθλιψη και να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου.⁷

Γελάστε καθημερινά
To γέλιο είναι ένα εξαιρετικό φάρμακο. Ο Norman Cousins, ο οποίος το αντιλήφθηκε πρώτος, ξεπέρασε την «ανίατη» ασθένεια του συνδετικού ιστού του παρακολουθώντας ταινίες των Marx Brothers και την τηλεοπτική εκπομπή Candid Camera, όπως περιγράφει λεπτομερώς στο βιβλίο του Anatomy of an Illness as Perceived by the Patient (Ανατομία μιας ασθένειας όπως την αντιλαμβάνεται ο ασθενής) το 1979.

Σκεφτείτε να κάνετε βελονισμό
Αυτή η παραδο φδακή κινεζική τεχνική μπορεί να μειώσει το στρες, την κατάθλιψη και το άγχος.⁸ Επιλέξτε έναν πιστοποιημένο βελονιστή.

Αντιμετωπίστε το τραύμα
Το να αγνοείτε προηγούμενα τραύματα και πληγές από την παιδική ηλικία σημαίνει ότι αφήνετε το σώμα σας να συνεχίσει να διατηρεί αυτό το άγχος. Μιλήστε με έναν σύμβουλο ή έναν έμπιστο φίλο, βρείτε μια ομάδα υποστήριξης ή δοκιμάστε άλλες μεθόδους για να απελευθερώσετε παλιά συναισθηματικά φορτία.
Είναι ενδιαφέρον ότι πρόσφατα διαπιστώθηκε ότι μία και μόνο διαδικτυακή ομαδική συνεδρία EFT μείωσε το στρες, το άγχος και τα επίπεδα επαγγελματικής εξουθένωσης σε νοσηλευτές σε μονάδες Covid-19.⁹

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Arch Oral Biol, 2008; 53: 964–8; Contemp Clin Trials Commun, 2020; 17: 100547
2. Evid Based Complement Alternat Med, 2020; 2020: 8830083
3. Health Place, 2018; 51: 136–50; PLoS One, 2017; 12: e0172200
4. Environ Sci Technol, 2011; 45: 1761–72; Environ Sci Technol, 2010; 44: 3947–55
5. Psychoneuroendocrinology, 2017: 86: 152–168; Psychiatr Clin North Am, 2013; 36: 109–19; J Altern Complement Med, 2008; 14: 939–45; BMC Complement Altern Med, 2013; 13: 113
6. J Holist Nurs, 2021; 39(4): 356–368
7. Front Psychiatry, 2023; 14: 1124344
8. Neurosci Lett, 2010; 484: 47–50
9. Explore (NY), 2021; 17(2): 109–114.

Η βιταμίνη C, γνωστή και ως L-ασκορβικό οξύ, είναι μία υδατοδιαλυτή βιταμίνη. Ο άνθρωπος δεν έχει την ικανότητα να την συνθέσει και πρέπει να την λαμβάνει από την διατροφή του. Η βιταμίνη C είναι ένας απαραίτητος συμπαράγοντας σε πολλές ενζυµικές αντιδράσεις, όπως η βιοσύνθεση κολλαγόνου, καρνιτίνης, νευροπεπτιδίων, ενώ επίσης συμβάλει στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης. Επιπλέον είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό.

Η ανεπάρκεια της βιταμίνης C μπορεί να δημιουργήσει συμπτώματα όπως η κακή επούλωση των τραυμάτων, η ανεπαρκής σύνθεση κολλαγόνου, καρνιτίνης και κατεχολαμινών. Ένα ακόμα σύμπτωμα που μπορεί να δημιουργήσει η ανεπάρκεια της Βιταμίνης C, είναι η διοξυγενάση, που εμπλέκεται στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης.

Τα βιοφλαβονοειδή είναι μία μεγάλη οικογένεια, με περισσότερες από 5000 υδροξυλιωμένες πολυφαινολικές ενώσεις, που εκτελούν βασικές λειτουργίες στα φυτά, όπως η προσέλευση εντόμων επικονίασης, ενώ βοηθούν στην καταπολέμηση του περιβαλλοντικού στρες και την ρύθμιση ανάπτυξης των κυττάρων. Στους ανθρώπους η βιοδιαθεσιμότητα και οι βιολογικές τους δραστηριότητες φαίνεται να επηρεάζονται έντονα από τη χημική τους φύση. Μερικά από τα πιο γνωστά φλαβονοειδή είναι η κερσετίνη, η ρουτίνη και η εσπεριδίνη. Όσο πιο πολύχρωμο είναι ένα τρόφιμο, τόσο πιο πλούσιο είναι σε φλαβονοειδή. Έχει αποδειχθεί ότι παρουσιάζουν αντιφλεγμονώδη, αντιθρομβογόνο, αντιδιαβητική, αντικαρκινική και νευροπροστατευτική δράση. Αυτά τα ένζυμα, όπως απόδειξαν οι έρευνες, συμβάλλουν στη επιγενετική ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης, καταλύοντας αντιδράσεις, που εμπλέκονται στην απομεθυλίωση του DNA και των ιστονών.

Μελέτες επίσης έδειξαν ότι υψηλότερα ποσοστά βιταμίνης C, σχετίζονται με χαμηλότερους κινδύνους υπέρτασης, στεφανιαίας νόσου και εγκεφαλικών. Επίσης θεωρείται ως ένα χρήσιμο συμπλήρωμα για την μείωση του μυοκαρδιακού τραυματισμού και αρρυθμίας μετά από την καρδιοχειρουργική επέμβαση σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο.

Η τακτική χρήση συμπληρωμάτων βιταμίνης C μειώνει την διάρκεια του κρυολογήματος. Το ασκορβικό οξύ ρυθμίζει την απορρόφηση, την μεταφορά και την αποθήκευση του σιδήρου. Επίσης, σε συνδυασμό με βιοφλαβονοειδή, ρυθμίζουν την σύνθεση των προσταγλανδινών και έτσι ασκούν την προστατευτική τους δράση που επεκτείνεται:

• Σε κιρσούς, φλεβίτιδα (ρουτίνη), λόγω της στήριξης που παρέχει στα τοιχώματα των φλεβών.
• Στις αιμορροΐδες, λόγω της βελτίωσης της μικροκυκλοφορίας, της ροής των τριχοειδών και του αγγειακού τόνου.
• Στην καρδιαγγειακή υγεία, όπου μελέτες απέδειξαν ότι υψηλότερες προσλήψεις φλαβονοειδών συσχετίστηκαν σημαντικά με μειωμένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.
• Στην ηπατίτιδα. Το πράσινο τσάι matcha, έχει αποδειχθεί ότι βοηθά τους ανθρώπους, που πάσχουν από οξεία ιογενή ηπατίτιδα (κατεχίνη).
• Σε μώλωπες (όταν τα αιμοφόρα αγγεία σπάνε εύκολα) συνιστάται σύγχρονη λήψη φλαβονοειδών και βιταμίνης C για την ενίσχυση των τριχοειδών αγγείων. Επίσης η εσπεριδίνη αυξάνει την αποτελεσματικότητα της βιταμίνης C.
• Επιχείλιος έρπης. Τα βιοφλαβονοειδή μαζί με την βιταμίνη C μπορεί να βοηθήσουν στην επιτάχυνση της επούλωσης του έρπητα.
• Αλλεργίες (κυρίως η κερσετίνη). Η κερσετίνη είναι ένα φυσικό αντισταμινικό και αντιφλεγμονώδες, που μπορεί να μειώσει τις επιπτωσεις της εποχιακής αλλεργίας, των τροφικών αλλεργιών, καθώς και του άσθματος και των δερματικών αντιδράσεων. Μπορεί να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της απελευθέρωσης ισταμίνης από ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος με αποτέλεσμα την μείωση του βήχα, καταρροής, ερεθισμού οφθαλμών, κνίδωσης και δυσπεψίας.
• Υπέρταση. Η δράση τους προστατεύει από εμφάνιση αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων (μειώνουν την υπέρταση και τη πρόληψη εμφάνισης υπέρτασης).

Τα βιοφλαβονοειδή βοηθούν στην μεγιστοποίηση των οφελών της βιταμίνης C, αναστέλλοντας την διάσπασή της στο σώμα. Προσοχή σε όσους παίρνουν αντιπηκτικά, διότι μπορούν να επηρεάσουν στη δράση των βιοφλαβονοειδών. Μπορεί να αυξήσουν την τοξικότητα φαρμάκων, όταν λαμβάνονται σε μεγάλες δόσεις. Τα φλαβονοειδή των εσπεριδοειδών έχουν συσχετιστεί με βελτιωμένα καρδιαγγειακά αποτελέσματα, καθαρίζουν τις ελεύθερες ρίζες, βελτιώνουν την ανοχή στην γλυκόζη και την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ρυθμίζουν τον μεταβολισμό των λιπιδίων και την διαφοροποίηση των λιποκυττάρων, καταστέλλουν την φλεγμονή, την απόπτωση και βελτιώνουν την δυσλειτουργία του ενδοθηλίου.

Ο ψευδάργυρος είναι ένα απαραίτητο μικροθρεπτικό συστατικό για τον ανθρώπινο μεταβολισμό. Καταλύει περισσότερα από 100 ένζυμα, διευκολύνει την αναδίπλωση των πρωτεϊνών και βοηθά στη ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης. Η ανεπάρκεια του ψευδαργύρου έχει τα εξής συμπτώματα:

• Καθυστέρηση ανάπτυξης, διάρροια, αλωπεκία, γλωσσίτιδα, δυστροφία νυχιών, μειωμένη ανοσία και υπογοναδισμός στους άνδρες.
• Είναι ενεργητικός στη πρόληψη λοίμωξης ανώτερου αναπνευστικού και μαζί με αντιοξειδωτικά μπορεί να είναι ενεργητικός στην επιβράδυνση της εκφύλισης της ωχράς κηλίδας. Επίσης αποτελεί μία αποτελεσματική θεραπεία για την νόσο Wilson.

Ο ψευδάργυρος απορροφάται στο λεπτό έντερο και είναι ένας απαραίτητος συμπαράγοντας για τη θυμουλίνη, μία θυμική ορμόνη που είναι απαραίτητη για την ωρίμανση του Τ-κυττάρου. Κατά την διάρκεια της πανδημίας από το SARS-COV-2, έγιναν έρευνες και υπήρξαν ενδείξεις ότι η χρήση της βιταμίνης C μαζί με τον ψευδάργυρο ήταν ευεργετικές για την καλύτερη αντιμετώπιση της λοίμωξης και του μετριασμού των δυσμενών φυσιολογικών επιπτώσεων του COVID-19. Επίσης κρίσιμος είναι ο ρόλος, που διαδραματίζει η βιταμίνη C σαν ένας μεσολαβητής, στην επιγενετική ρύθμιση της αντιοξειδωτικής άμυνας και στη ρύθμιση του μεταγραφικού παράγοντα που επάγεται από την υποξία (παράγοντας 1α [HIF-1a]), πράγμα που έχει αποδειχθεί προστατευτικό έναντι του COVID-19.

Η δε συγχορήγηση του ψευδαργυρου μαζί με την βιταμίνη C, ευνοεί τον μετριασμό του υπερβολικού οξειδωτικού στρες και της φλεγμονής, ρυθμίζοντας την θυμουλίνη, υπεύθυνη για την λειτουργία του επιθηλιακού φραγμού και με την σειρά της την λειτουργία του ανοσοποιητικού. Επίσης ενισχύει την παραγωγή αντιφλεγμονωδών κυτοκινών. Ως εκ τούτου, η επαρκής πρόσληψη της βιταμίνης C και των συνοδών βιοφλαβονοειδών και η ενίσχυση της πρόσληψης του ψευδαργύρου παίζει σημαντικό ρόλο στην ρύθμιση της ανοσοαπάντησης του αμυντικού μας συστήματος σε πολλές καταστάσεις, αλλά και στην καλύτερη αντιμετώπιση των εποχικών λοιμώξεων.

Στον χώρο της υγιεινής διατροφής και των εναλλακτικών θεραπειών η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος ήταν πάντα πρώτη προτεραιότητα. Ωστόσο μετά την δοκιμασία των χρόνων του κορονοιού, η άμυνά μας απέναντι σε ιούς, βακτήρια, λοιμώξεις ,ιώσεις αποδυναμώθηκε. Η μειωμένη επαφή με μικρόβια, ο εγκλεισμός στο σπίτι, η διακοπή κοινωνικών επαφών αποκοίμησαν και χαλάρωσαν τους μηχανισμούς άμυνας που τώρα εμφανίζονται πιο ευάλωτοι από ποτέ.
Το φθινόπωρο ήταν πάντα μια δύσκολη εποχή. Κάτι τα μικρά παιδιά που κουβαλούν μικρόβια από το σχολείο και τα μεταδίδουν, κάτι οι καιρικές συνθήκες που είναι ασταθείς και απρόβλεπτες, τελικά σε κάθε σπίτι κάποιος κυκλοφορεί με τα χαρτομάντηλα στο χέρι.
Η συνήθεια να καταφεύγουμε σε αντιβιοτικά με το πρώτο φτέρνισμα ή βηχαλάκι είναι καταστροφική. Είναι καιρός να στραφούμε στην πρόληψη, στην σωστή διατροφή και στις υγιεινές επιλογές τρόπου ζωής, να στραφούμε δηλαδή στη δύναμη του «φυσικού» φαρμακείου.
Μία αλλαγή στην διατροφή της οικογένειας με διαιτολόγιο βασισμένο σε πράσινα λαχανικά, όσπρια και φρούτα εποχής θα δώσει σε όλους τις βιταμίνες και τα αντιοξειδωτικά που χρειάζεται το ανοσοποιητικό. Προσθέστε ακόμη στα πιάτα σας σκόρδο και πιπέρι καγιέν. Κλινικές δοκιμές έδειξαν πως το σκόρδο μειώνει τον αριθμό, την διάρκεια και την σοβαρότητα των λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού.
Η λήψη βιταμίνης C μπορεί να μειώσει τη σοβαρότητα και τη συχνότητα των ιώσεων.Την ίδια στιγμή έχει διαπιστωθεί πως αυξάνει την παραγωγή ιντερφερόνης και έτσι ενεργοποιείται η άμυνα κατά των ιών. Οι διατροφικές πηγές της είναι γνωστές σε όλους, ωστόσο επειδή αποβάλλεται γρήγορα από το σώμα πιθανόν να μην αρκούν. Μερικές φορές η συμπλήρωση με βιταμίνη είναι πραγματικά επιβεβλημένη .Τα βιοφλαβονοειδή είναι σύμμαχοι της C και την βοηθούν να παραμείνει περισσότερη ώρα στο σώμα. Η καλύτερη πηγή βιοφλαβονοειδών στην διατροφή είναι όλα τα εσπεριδοειδή με κυριότερο το λεμόνι, οι πράσινες πιπεριές, το μπρόκολο.
Τα συμπληρώματα βιταμίνης D3 προστατεύουν τους ανθρώπους από την πνευμονία, τη γρίπη και τα κρυολογήματα, σύμφωνα με διεθνή έρευνα. Η μελέτη εστιάστηκε στη σχέση της D3 με τις λοιμώξεις του αναπνευστικού, από τις απλές (κρυολογήματα) έως τις πιο σοβαρές (πνευμονίες). Διαπιστώθηκε ότι η λήψη συμπληρωμάτων D3 γλιτώνει από τέτοιες λοιμώξεις περίπου τρεις στους εκατό. Η αναλογία αυτή είναι καλύτερη και από τα εμβόλια γρίπης, τα οποία εμποδίζουν μία λοίμωξη για κάθε 40 άτομα. Αν δεν υπάρχει επάρκεια βιταμίνης D στο αίμα, τα λεμφοκύτταρά μας δεν ενεργοποιούνται και το ανοσοποιητικό δεν μπορεί να ανταποκριθεί στην απειλή.
Ένα ισχυρό «φυσικό»αντιβιοτικό, είναι αναμφίβολα το πρωτόγαλα. Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε αντιμικροβιακούς παράγοντες και αντισώματα, σε κυτοκίνες, και ολιγοσακχαρίτες. Δεν έχει παρενέργειες και περιορισμούς χρήσης. Στην αγορά θα βρείτε κατσικίσιο και αγελαδινό πρωτόγαλα, εξίσου ισχυρά και αποτελεσματικά.
Ο ψευδάργυρος στηρίζει το ανοσοποιητικό και μάλιστα η συνεργασία του με την βιταμίνη C δίνει πολλαπλάσια αποτελέματα στην προστασία από ιώσεις, κρυολόγημα και γρίπη. Εμπλουτίστε την διατροφή σας με τροφές που περιέχουν ψευδάργυρο για να αποκομίσετε αυτά τα οφέλη. Τέτοιες είναι ο κολοκυθόσπορος, ο κρόκος αυγού, το φύτρο σταριού, το κρέας, τα όσπρια,τα καρύδια, τα κάσιους και η μαύρη σοκολάτα.
Έχετε πάντα στο σπίτι προιόντα πρόπολης, σαμπούκου και εχινάκειας. Η πρόπολη διακόπτει τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων και ιών, ο σαμπούκος είναι φυσικό αποχρεμπτικό και η εχινάκεια φυσικό αντιβιοτικό.
Και μην ξεχνάμε τα μπαχαρικά και τα βότανα, τα «γιατροσόφια» της γιαγιάς μας από γενιά σε γενιά. Ένα αφέψημα με μολόχα, με αλθαία, με φλισκούνι μαζί με μέλι, λεμόνι και κανέλλα είναι πραγματικά θαυματουργό στο συνάχι, την καταρροή και τον βήχα.
Οι ερευνητές ανέδειξαν την ισχυρή αντιμικροβιακή δράση πολλών φυτικών προιόντων, όπως τα φύλλα της ελιάς, ο αστράγαλος, ο σαμπούκος, ο κίστος. Ειδικά θα αναφέρουμε τον κίστο που παρέχει πανίσχυρη αντι-ιική προστασία από σχεδόν όλα τα στελέχη της γρίπης, ακόμη και από τα πιο ισχυρά, ενώ έχει ισχυρή αντι-ιική επίδραση στους ιούς H1N1 και H7N7. Αυτό ανακαλύφθηκε από τους βιολόγους του Institut fur Molekulare Virologie στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο του Munster. Ο καθηγητής Stefan Ludwig επισημαίνει ότι ότι το εκχύλισμα του κίστου επιτίθεται στους ιούς αυτούς, και δεν βλάπτει τα σωματικά κύτταρα που επηρεάζονται από τον ιό. Σε αντίθεση με τις θεραπείες με τα αντιβιοτικά, ο ιός δεν αναπτύσσει οποιοδήποτε σημάδι αντίστασης ή εξοικείωσης με τον κίστο και δεν γίνεται ποτέ ανθεκτικός σε αυτόν.

Βιβλιογραφικές αναφορές

1 Effect of Vitamin D Supplement on Influenza A Illness during the 2009 H1N1 Pandemic: A Randomized Controlled Trial Food Funct., 2014, DOI: 10.1039/C4FO00371C, First published online 14 Jul 2014 Mitsuyoshi Urashima, Hidetoshi Mezawa, Miki Noya and Carlos A. Camargo
2. Am J Clin Nutr. 2010 May;91(5):1255-60. Epub 2010 Mar 10. Urashima M, Segawa T, Okazaki M, Kurihara M, Wada Y, Ida H.
3. Division of Molecular Epidemiology, Jikei University School of Medicine, Nishi-shimbashi 3-25-8, Minato-ku, Tokyo 105-8461, Japa3. McGrath, Brian A.; Fox, Patrick F.; McSweeney, Paul L. H.; Kelly, Alan L. (2016-03-01). «Composition and properties of bovine colostrum: a review» (στα αγγλικά). Dairy Science & Technology 96 (2): 133–158. doi:10.1007/s13594-015-0258-x. ISSN 1958-5586.
4.https://www.iatronet.gr/diatrofi/threptikes-oysies/article/47627/psevdargyros-gia-to-anosopoiitiko
5. Diane L. Kamen, Vin Tangpricha. Vitamin D and molecular actions on the immune system: modulation of innate and autoimmunity. J Mol Med (Berl) Author manuscript; available in PMC 2011 May 1. Published in final edited form as: J Mol Med (Berl). 2010 May; 88(5): 441–450. Published online 2010 February 1. doi: 10.1007/s00109-010-0590-9
6. www.scientificamerican.com/Nature 7 March 2010
7. http://www.kathimerini.gr/896819/article/ygeia/h-vitaminh-d-enisxyei-to-anosopoihtiko
8. San Valentino-Spoltore Vascular Screening Project, Department of Biomedical Sciences, G D’annunzio University, Chieti, Pescara, Italy. PMID: 17456621 [PubMed – indexed for MEDLINE]
9. https://lpi.oregonstate.edu/mic/health-disease/immunity
10.Shankar AH, Prasad AS. Zinc and immune function: the biological basis of altered resistance to infection. Am J Clin Nutr. 1998;68(2 Suppl):447S-463S. (PubMed)
11. Barnes J, Anderson LA, Gibbons S, Phillipson JD. Echinacea species (Echinacea angustifolia (DC.). Hell Echinacea pallida (Nutt.) Nutt Echinacea purpurea (L.) Moench): A review of their chemistry, pharmacology and clinical properties. J Pharm Pharmacol. 2005;57:929–54. [PubMed]