Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν τον χειμώνα και την εποχή των ιώσεων «ανώδυνα», ενώ άλλοι προσβάλλονται διαρκώς; Η απάντηση ίσως να μην βρίσκεται μόνο στις βιταμίνες ή στα ζεστά ροφήματα, αλλά βαθύτερα: στον εσωτερικό μας κόσμο και συγκεκριμένα στο μικροβιακό μας οικοσύστημα.

Το μικροβίωμα, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στο έντερό μας, δεν είναι ένας παθητικός «συγκάτοικος», αλλά ένας δυναμικός ρυθμιστής πολλαπλών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Και αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία σε εποχές όπως ο χειμώνας, όπου το ιικό φορτίο αυξάνεται, το στρες εντείνεται και η εντερική ισορροπία δοκιμάζεται.

Η λεπτή ισορροπία της άμυνας μας

Συχνά, όταν μιλάμε για το ανοσοποιητικό σύστημα, το περιγράφουμε ως ένα "τείχος άμυνας" απέναντι σε ιούς, μικρόβια και εξωτερικούς εισβολείς. Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και - τολμούμε να πούμε - πολύ πιο σοφή στο σχεδιασμό.

Η ικανότητα του ανοσοποιητικού να διακρίνει τις απειλές και να διατηρεί την ισορροπία είναι το κλειδί για τη συνολική μας υγεία και δεν εξαρτάται μόνο από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, αλλά και από κάτι ακόμα πιο θεμελιώδες: το εντερικό μικροβίωμα. Λίγοι γνωρίζουν ότι σχεδόν το 70% του ανοσοποιητικού συστήματος δραστηριοποιείται στο έντερο. Εκεί, σε στενή αλληλεπίδραση με το μικροβίωμα, το ανοσοποιητικό μαθαίνει πώς να αναγνωρίζει και να διαχωρίζει φίλους και εχθρούς.

Το μικροβίωμα, λοιπόν, δρα σαν δάσκαλος, σύμμαχος και ρυθμιστής. Όταν είναι πλούσιο σε ποικιλομορφία και ισορροπημένο, ενισχύει τις φυσικές άμυνες του οργανισμού με αξιοθαύμαστο τρόπο. Βοηθά στη μείωση της φλεγμονής, καθώς παράγει αντιφλεγμονώδεις ενώσεις και ενισχύει την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού, δηλαδή της δομής που δεν επιτρέπει σε ανεπιθύμητες ουσίες να περάσουν στο αίμα. Παράλληλα, το υγιές μικροβίωμα υποστηρίζει τη διαφοροποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων, που είναι τα εξειδικευμένα «στρατεύματα» του ανοσοποιητικού, ικανά να αναγνωρίσουν συγκεκριμένους παθογόνους παράγοντες και να ανταποκριθούν με ακρίβεια. Με αυτό τον τρόπο, ενισχύεται συνολικά η ανοσολογική ετοιμότητα του οργανισμού, όχι μόνο απέναντι σε ιούς και βακτήρια, αλλά και σε καταστάσεις που απαιτούν λεπτή ρύθμιση, όπως είναι οι αλλεργίες και οι φλεγμονές.

Ωστόσο, σε περιόδους έντονου στρες, κακής διατροφής ή έκθεσης σε αντιβιοτικά και περιβαλλοντικούς ρύπους, το μικροβίωμα χάνει την ισορροπία του, μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση. Σε αυτό το περιβάλλον, τα ωφέλιμα μικρόβια μειώνονται και παραχωρούν τη θέση τους σε παθογόνους ή δυνητικά επιβλαβείς πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα δεν είναι άμεσο, αλλά γίνεται εμφανές με πολλούς τρόπους: επαναλαμβανόμενες ιώσεις, αυξημένη ευαισθησία σε αλλεργιογόνες ουσίες, ακόμη και επιτάχυνση των αυτοάνοσων αντιδράσεων. Δεν είναι σπάνιο να εμφανίζεται επίσης χρόνια κόπωση, δυσανεξία σε τροφές ή γαστρεντερικές διαταραχές όπως φούσκωμα, ακανόνιστες κενώσεις ή σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η δράση του ανοσοποιητικού μας δεν είναι μια ανεξάρτητη λειτουργία, αλλά ένα ευαίσθητο σύστημα στο οποίο το μικροβίωμα παίζει κεντρικό ρόλο. Για αυτό και ο στόχος μας δεν θα πρέπει να είναι απλώς η "ενίσχυση" του ανοσοποιητικού με συμπληρώματα και πολυβιταμίνες, αλλά η ολιστική υποστήριξή του από τη ρίζα, ξεκινώντας από την αποκατάσταση και φροντίδα του εντέρου.

Κάθε επιλογή που κάνουμε, από το φαγητό που τρώμε, μέχρι το πώς ξεκουραζόμαστε και το πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, διαμορφώνει αυτό το οικοσύστημα. Και μέσα από αυτή τη σύνδεση, διαμορφώνει τελικά την ποιότητα της ζωής μας.

Χειμώνας και μικροβίωμα: Τι αλλάζει χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Το εντερικό μικροβίωμα είναι ένα οικοσύστημα βαθιά συγχρονισμένο με τους ρυθμούς της φύσης. Κι αυτό σημαίνει ότι δεν μένει ανεπηρέαστο από τις εποχιακές αλλαγές. Αντίθετα, ο χειμώνας αφήνει έντονο αποτύπωμα στον τρόπο με τον οποίο αυτά τα μικρόβια λειτουργούν, πολλαπλασιάζονται και επηρεάζουν την υγεία μας.

Μελέτες σε πληθυσμούς που ζουν κοντά στη φύση, όπως οι Hadza της Τανζανίας, δείχνουν ότι το μικροβίωμα αλλάζει ρυθμικά με τις εποχές, αντικατοπτρίζοντας τη διατροφή, την κινητικότητα και την περιβαλλοντική έκθεση της κάθε περιόδου. Τον χειμώνα, παρατηρείται συχνά μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας, κάτι που συνδέεται κυρίως με αλλαγές στον λόγο των κύριων βακτηριακών ομάδων (π.χ. Firmicutes και Bacteroidetes). Μέσω μεταβολών στη μικροβιακή οικολογία επηρεάζεται και ο μεταβολισμός, η ρύθμιση της φλεγμονής και η ανοσολογική απόκριση.

Ταυτόχρονα, σε περιόδους κρύου, μειώνονται οι φυσικές πηγές ενίσχυσης του μικροβιώματος, όπως η κατανάλωση ωμών, φρέσκων τροφών, η κίνηση στον καθαρό αέρα και η βιωματική επαφή με το έδαφος ή έκθεση στο φως του ήλιου. Αντίθετα, αυξάνεται η πρόσληψη επεξεργασμένων, θερμιδικά πυκνών αλλά μικροβιολογικά φτωχών τροφών. Η συνολική σωματική δραστηριότητα μειώνεται, το στρες εντείνεται και ο χρόνος σε κλειστά περιβάλλοντα χαμηλης μικροβιακής βιοποικιλότητας μεγαλώνει.

Όλες οι παραπάνω συνθήκες κάνουν τον οργανισμό μας συνολικά πιο ευάλωτο. Ο εντερικός φραγμός αποδυναμώνεται, επιτρέποντας σε τοξίνες και σε φλεγμονώδεις παράγοντες να διαπεράσουν το έντερο και να εισέλθουν στην κυκλοφορία. Παράλληλα, δυνητικά παθογόνοι μικροοργανισμοί βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν, όπως η Candida albicans, που ευδοκιμεί όταν η εντερική ισορροπία διαταράσσεται, ή το Helicobacter pylori, που σχετίζεται με έξαρση γαστρικών συμπτωμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ο χειμώνας, λοιπόν, δεν αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό “τυχαία”, ούτε το κάνει μόνο επειδή αυξάνεται η έκθεσή μας σε ιούς. Η ίδια η εποχή είναι ένας παράγοντας που προκαλεί οικολογικές και μεταβολικές μεταβολές στο μικροβίωμα, που στη συνέχεια επηρεάζουν τη συνολική ανοσολογική μας επάρκεια. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν συχνότερες λοιμώξεις, δυσανεξίες ή φλεγμονώδεις αντιδράσεις κατά τη χειμερινή περίοδο.

Αντί, λοιπόν, να εστιάζουμε μόνο στην προστασία από εξωτερικές απειλές, είναι ουσιαστικό να κοιτάξουμε και προς τα μέσα και να ενισχύσουμε τη μικροβιακή μας οικολογία, με τρόπο φυσικό, βιώσιμο και προσαρμοσμένο στη σοφία του σώματος.

Πώς να υποστηρίξουμε το μικροβίωμα και την ανοσία μας το χειμώνα;

1. Εμπιστοσύνη στην ποικιλία της εποχής: Η μικροβιακή ποικιλομορφία στο έντερό μας τρέφεται από τη διατροφική ποικιλία. Προτιμήστε χειμερινά λαχανικά και ρίζες (γογγύλια, παντζάρια, πράσα, καρότα, παστινάκι) και συνδυάστε τα με όσπρια και βότανα/μπαχαρικά (π.χ. κουρκουμά, κύμινο, θυμάρι). Μαγειρέψτε τα ήπια (βράσιμο, ατμός, σούπα), ώστε οι φυτικές ίνες να παραμένουν δραστικές, ακόμη και μαγειρεμένες.
2. Ενσωμάτωση ζυμωμένων τροφών: Πρόκειται για τον πιο φυσικό τρόπο εισαγωγής καλών βακτηρίων στον οργανισμό μας. Καταναλώστε παραδοσιακά ζυμωμένα τρόφιμα, όπως: ξινολάχανο χωρίς ξύδι, γιαούρτι με πλήρη λιπαρά, κεφίρ, miso, kimchi. Μια μικρή ποσότητα την ημέρα αρκεί για σταθερή ενίσχυση του εντερικού οικοσυστήματος.
3. Εντερική «ανάπαυση» μέσω της νηστείας: Ο χειμώνας προσφέρεται για ήπια αποφόρτιση και εσωτερική αναγέννηση. Εφαρμόστε περιστασιακά και χωρίς υπερβολές διαλειμματική νηστεία (14–16 ώρες νηστείας/24ωρο), ή εναλλακτικά επιλέξτε εποχική αποχή από βαριά ή φλεγμονώδη τρόφιμα για λίγες μέρες. Τέτοιες στρατηγικές ωφελούν την αναγέννηση του εντερικού βλεννογόνου και την ρύθμιση της φλεγμονής
4. Επαφή με τη φύση, ακόμα και με το παλτό: Η φύση είναι η μεγαλύτερη πηγή μικροβιακής ποικιλίας και παράλληλα ο πιο φυσικός ρυθμιστής του stress. Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, ντυθείτε καλά και βγείτε στο φως, περπατήστε σε χώμα, αγγίξτε κορμούς, μυρίστε τα φύλλα. 15 λεπτά την ημέρα αρκούν για να:

• μειώσουν την κορτιζόλη,
• εκθέσουν το σώμα σε “καλά” μικρόβια,
• επαναφέρουν την ψυχοσωματική ισορροπία.

5. Σημασία στο βραδινό γεύμα: Το βράδυ, το σώμα θέλει να επανορθώσει μηχανισμούς και όχι να καταναλώσει πόρους στο να αφομοιώσει βαριά τροφή. Φτιάξτε ένα εύπεπτο, ζεστό και μικρό βραδινό, όπως σούπα με ζωμό οστών και ρίζες, πουρέ λαχανικών με λάδι και μυρωδικά, ήλίγο γιαούρτι με βραστά μήλα/κανέλα. Καταναλώστε το τουλάχιστον 2 ώρες πριν τον ύπνο για:

• καλύτερη πέψη,
• ορμονική ρύθμιση (ινσουλίνη, μελατονίνη),
• ενίσχυση της νυχτερινής αποκατάστασης του εντερικού φραγμού.

6. Προβιοτικά με σύνεση και στρατηγική: Τα προβιοτικά δεν δρουν από αυτόνομα, αλλά χρειάζονται το σωστό περιβάλλον για να είναι αποτελεσματικά. Αν λαμβάνετε προβιοτικά συμπληρώματα, τότε:

• προτιμήστε είτε προϊόντα με πολλαπλά στελέχη, είτε στοχευμένα σε ελλείψεις του οργανισμού σας που ανακαλύψατε μέσω εξετάσεων
• πάρτε τα πριν τον ύπνο ή με άδειο στομάχι
• μην ξεχνάτε ότι πρέπει να τα υποστηρίξετε με φυτικές ίνες και πρεβιοτικά για να εγκατασταθούν.

7. Αναπνοή από τη μύτη, όχι από το στόμα: Η μύτη μας λειτουργεί ως η πρώτη γραμμή άμυνας του ανοσοποιητικού, παγιδεύοντας σωματίδια και παθογόνα. Παράλληλα, η αναπνοή από τη μύτη , σε αντίθεση με αυτήν από το στόμα, φιλτράρει, θερμαίνει και υγραίνει τον αέρα, προστατεύοντας το αναπνευστικό μας σύστημα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, η συμφόρηση οδηγεί συχνά σε αναπνοή από το στόμα, οδηγώντας σε ξηρότητα του βλεννογόνου και απορρύθμιση του τοπικού μικροβιώματος. Μπορείτε να βοηθήσετε το αναπνευστικό σας με:

• εισπνοές με αιθέρια έλαια ευκαλύπτου ή θυμαριού, που έχουν ήπια αντιμικροβιακή δράση,
• ρινικές πλύσεις με φυσικό θαλασσινό αλάτι, για καθαρισμό και αποσυμφόρηση,
• συνειδητή, ήρεμη ρινική αναπνοή μέσα στη μέρα, ιδιαίτερα σε στιγμές άγχους ή έντασης.

Ολιστική πρόληψη: Εκεί που η επιστήμη συναντά την εξατομικευμένη φροντίδα

Το έντερο και το ανοσοποιητικό δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά συνιστούν ένα δυναμικό σύστημα αλληλεπίδρασης που επηρεάζει την άμυνα, τη φλεγμονή, ακόμη και τη διάθεσή μας. Ειδικά τον χειμώνα, όπου το ανοσοποιητικό μας καλείται να ανταποκριθεί σε διαρκείς ιογενείς προκλήσεις, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην «προστασία», αλλά στην επαναφορά της εσωτερικής ισορροπίας.

Η συνειδητή διατροφή, η καθημερινή επαφή με το φυσικό περιβάλλον και η λειτουργική αξιολόγηση της εντερικής υγείας αποτελούν πυλώνες πρόληψης και όχι τάσεις ευεξίας. Είναι τρόποι να δώσουμε στον οργανισμό μας αυτό που πραγματικά χρειάζεται.

Νιώθετε ότι η μειωμένη σας ενέργεια, οι συχνές ιώσεις ή οι δυσανεξίες έχουν βαθύτερη αιτία; Στη Διαγνωστική Αθηνών, προσφέρουμε εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις που αναδεικνύουν την κατάσταση του μικροβιώματος, την εντερική φλεγμονή και την ανοσολογική σας ισορροπία. Δείτε πώς μπορείτε να αποκτήσετε μια πιο καθαρή εικόνα της υγείας σας, στο: https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis/enteroscan-elegxos-enterikou-mikroviomatos

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Han Y, Jia Y, Chen L, Zhang M. Hidden connection: Impact of the gut microbiota on respiratory diseases in children (Review). Mol Med Rep. 2025 Oct 29;33(1):21.

Aswinanand B, Haridevamuthu B, Guru A, Arockiaraj J. The impact of climate, weather, seasonal transitions, and diurnal rhythms on gut microbiota and immune homeostasis. Antonie Van Leeuwenhoek. 2025;118(7):86. 

Samuel A. Smits et al. ,Seasonal cycling in the gut microbiome of the Hadza hunter-gatherers of Tanzania.Science357,802-806 (2017).

Sepehr A, Miri ST, Aghamohammad S, et al. Health benefits, antimicrobial activities, and potential applications of probiotics: A review. Medicine (Baltimore). 2024;103(52):e32412.

Με περισσότερες εκπονήσεις και δημοσιεύσεις ερευνών στον γενικό πληθυσμό, η μπίλια της θνησιμότητας του κορωνοϊού, από το «θα πεθάνουμε όλοι αν δεν κάτσουμε σπίτια μας» ποσοστό του 1% και του 5%, πόσο μάλλον του 10-15%, κάθεται μάλλον ανεπιστρεπτί στο 0,4% με 0,1%. Ενδεικτικά, η έρευνα της Decode στην Ισλανδία από νωρίς έδειχνε 0,3%, τα νούμερα στην Κωμόπολη Vo στην Βόρεια Ιταλία έδειχναν 0,33% και μέσω αυτών επετεύχθη η εξαφάνιση της πανδημίας εκεί, η πρόσφατη μελέτη στην πόλη Gangelt στην Γερμανία έδωσε 0,34% και ακόμη πιο πρόσφατη έρευνα του Στάνφορντ στη Σίλικον Βάλλεϊ έδειξε ποσοστά από 0,1 εώς 0,2%. Εδώ να τονιστεί ότι όταν αναφερόμαστε σε ποσοστά θνησιμότητας, εννοούμε το πόσοι από αυτούς που έχουν προβληθεί από τον ιό, θα πεθάνουν από αυτόν. Στον γενικό πληθυσμό τα ποσοστά αυτά είναι κατά πολύ μικρότερα.

Τα ποσοστά αυτά δεν είναι ποσοστά του «δεν τρέχει τίποτε» αλλά είναι σίγουρα ποσοστά που εξανεμίζουν τον πανικό και την προπαγάνδα του.

Για όποιον έχει κάποια εξοικείωση με την ιστορία των καινών επιδημιών, αυτό το φαινόμενο δεν είναι πρωτόγνωρο.

Στην μεγάλη προπαγάνδα της γρίπης των χοίρων το 2008-2009, είχαμε ακριβώς την ίδια στατιστική διόγκωση, με τα ποσοστά θνησιμότητας να ξεκινάνε από το 10%, για να κάτσουν τελικά στο 0,2%.

Η μεγάλη διαφορά είναι ότι τότε, η δουλειά είχε στηθεί για να πουληθούν εμβόλια και φάρμακα που ήταν έτοιμα ή σχεδόν έτοιμα και δεν υπήρχε μπροστάρης όπως η Κίνα για να επιβληθούν καραντίνες. (Περισσότερα για αυτά τα θέματα, μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλίο μου Θανάσιμες Θεραπείες, εκδ. Etra, 2011, που παραμένει ένας φάρος κι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία αναφοράς στα ζητήματα αυτά.)

Με το τεράστιο ποσοστό μη καταγεγραμμένων κρουσμάτων να υπολογίζεται από την μελέτη του Στάνφορντ από 50 έως 80 φορές πάνω από το καταγεγραμμένο, πολλές από τις αποφάσεις που έχουν ληφθεί πρέπει να ειδωθούν υπό άλλο πρίσμα, που καθόλου κολακευτικό δεν είναι, όχι μόνο για αυτούς που τις έλαβαν αλλά και για αυτούς που τις δέχτηκαν, επικρότησαν και χειροκρότησαν, καθώς ουσιαστικά χειροκρότησαν τον οικονομικό τους θάνατο.  

Με έναν στους έξι Νεοϋορκέζους να έχουν ήδη προσβληθεί πριν την καραντίνα όπως δείχνουν οι στατιστικές προβολές, η καραντίνα ήταν απλά αδύνατο να ανασχέσει την επιδημία εκεί και ίσως να επιτάχυνε κιόλας την επέκτασή της μέχρι του σημείου της επίτευξης φυσικής ανοσίας αγέλης. Το ίδιο συμβαίνει και σε συγκεκριμένες περιοχές της Β. Ιταλίας και Ισπανίας, κι αυτό αποτελεί ισχυρό δείκτη του πόσο καταστροφική και μάταια είναι η λογική της μαζικής καραντίνας αντί των επιλεκτικών προσεγγίσεων, με οδηγό τα τεστ και την ιχνηλάτιση.

Αυτό συμβαίνει όταν κυβερνήσεις και πληθυσμοί πορεύονται στο άγνωστο με βάρκα τον κινεζικό αυταρχισμό.

Οι επιπτώσεις του πανικού και της καραντίνας, φαίνεται πλέον να είναι μεγαλύτερες από την ίδια την επίπτωση της πανδημίας: Πέρα από την τεράστια οικονομική ζημιά που ξεπερνά κατά πολύ την κρίση του 2009 κι ενώ σίγουρα δεν είναι λίγοι οι νεκροί της πανδημίας, το άθροισμα των νεκρών από ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, από παραμέληση άλλων νοσημάτων, από στρες, και πιθανόν και από ιατρικά λάθη, μάλλον ξεπερνούν τα θύματα από τον ίδιο τον ιό και θα έχουν και μακροχρόνιες επιπτώσεις.

Το δόγμα «αντιμετωπίστε τα πάντα σαν κορωνοϊό», είχε καταστροφικές συνέπειες.

Η πανδημία της προπαγάνδας, του πανικού, της αμέλειας, του ανορθολογισμού, της προχειρότητας και του φασισμού, πιθανόν να ήταν χειρότερη από την πανδημία του ιού.

Ηγέτες όπως ο Τζόνσον και ο Τραμπ, χαρακτηρίστηκαν ως ανθρωπόμορφα τέρατα που δεν τους νοιάζουν οι ανθρώπινες ζωές, όταν στην πραγματικότητα, ο πραγματικός φασισμός ήταν το να υφαρπάξει το κράτος ελευθερίες και δικαιώματα και ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού όχι μόνο να το επικροτεί αυτό αλλά και να θεωρεί όσους δεν συμφωνούν με αυτό δημόσιους κινδύνους. Γιατί κυρίες και κύριοι, πραγματικός φασισμός είναι όταν μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού μετέχει αυτού.   

Όλο και περισσότερες χώρες, ανοίγουν τις καραντίνες. Αλλά το κάνουν με έναν τρόπο που δεν αφήνουν πλήρως τον απόλυτο έλεγχο που επετεύχθη πάνω στον πληθυσμό.

Έτσι οι κυβερνήσεις θα συνεχίζουν να ορίζουν ποιοι τομείς της κοινωνικής ζωής και οικονομικής ζωής θα ανοίγουν και ποιοι θα κλείνουν, συνεχίζοντας να έχουν θεϊκές, ή αν θέλετε βασιλικές εξουσίες πάνω στις ζωές μας.  

Όπως δήλωσε αποκαλυπτικά ο κος Μόσιαλος, εκπρόσωπος της κυβέρνησης σε διεθνείς οργανισμούς για την αντιμετώπιση της πανδημίας, δεν θα υπάρχει επιστροφή σε πλήρη κανονικότητα. Το οποίο, όπως άλλωστε συνέβη και με τα μνημόνια, μεταφράζεται στο «θα υπάρξει επιστροφή στην νέα κανονικότητα», με ορίζοντα την επιβολή υποχρεωτικού εμβολίου, τουλάχιστον για τις ευπαθείς ομάδες, αν όχι για όλους. Υπήρξαν κι άλλοι αξιωματούχοι που έκαναν παρόμοιες δηλώσεις.

Αυτές τις νέες κανονικότητες είναι που πρέπει να φοβόμαστε περισσότερο.

Το 2005, είχα δώσει τον τίτλο Θανάσιμες Θεραπείες στο βιβλίο που είχα ξεκινήσει να γράφω τότε, παρακινούμενος από την προπαγάνδα της εποχής για την γρίπη των πουλερικών.

Δεδομένου του ότι σε αρκετές χώρες όπου έγιναν πολλά κατά μέσο όρο τεστ στον γενικό πληθυσμό, με πρώτες και καλύτερες την Ισλανδία, τις νήσους Φερόε και με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Μπαχρέιν να ακολουθούν, η επιδημία του κορωνοϊού διακόπηκε στο ξεκίνημά της, η μαζική και το ξανατονίζω η μαζική καραντίνα, μοιάζει με θανάσιμη θεραπεία.

Με την εξαίρεση του ότι δεν είναι καν θεραπεία, σε τυχόν δεύτερο κύμα της επιδημίας, όσο πληθυσμοί έχουν προσβληθεί λιγότερο την πρώτη φορά, όπως συμβαίνει π.χ. στα βαλκάνια, θα έχουν πολύ χειρότερη μοίρα, ενώ αυτοί που υπέφεραν περισσότερο και έφτασαν κοντά στην ανοσία αγέλης, δε θα επηρεαστούν περισσότερο από ότι από την εποχική γρίπη. Οι τελευταίοι έσονται πρώτοι.  

Υπάρχει ένας και μόνο τρόπος αποτελεσματικής αντιμετώπισης της οποιαδήποτε πανδημίας: Η επιστήμη και η τεχνολογία, με άλλα λόγια τεστ και ιχνηλάτιση στον γενικό πληθυσμό, με επιλεκτική απομόνωση μεμονωμένων κρουσμάτων και ομάδων.

Η γενική καραντίνα είναι ένας καταστροφικός ανορθολογικός φασισμός που στόχο έχει να αποκρυφτούν οι ευθύνες για την συρρίκνωση των συστημάτων δημόσιας υγείας και κρίσιμων υποδομών και για να περάσουν αυταρχικές ατζέντες που ελάχιστη σχέση είχαν μέχρι πρότινος με τον Δυτικό Πολιτισμό.

(Ο Πέτρος Αργυρίου είναι ένας ξεχωριστός λογοτέχνης κι ένας από τους κορυφαίους Έλληνες αναλυτές, ιδιαιτέρως στο πεδίο του παρασκηνίου των παγκόσμιων πολιτικών δημόσιας υγείας. Είναι επίσης μέλος της ένωσης δημοσιογραφίας της επιστήμης Science View και μόνιμος συνεργάτης του Holistic Life. Από τις εκδόσεις ETRA κυκλοφορούν τα σχετικά βιβλία του: "Τι δεν σας λένε οι γιατροί", 2009, "Θανάσιμες Θεραπείες", 2011 και "Παρά Φύση", 2014, όλα τους μοναδικά στο είδος τους στην ελληνική εκδοτική πραγματικότητα και όχι μόνο. Εσχάτως κυκλοφορεί το τελευταίο του και πρώτο για παιδιά βιβλίο «Η Ελπίδα και οι Υπερκακοί». Το προσωπικό του blog είναι το agriazwa.blogspot.com).

Είμαστε κατακλυσμένοι από βακτήρια, ιούς, παράσιτα και μύκητες που μπορούν να μας κάνουν να αρρωστήσουμε. Και το μοναδικό πράγμα που στέκεται ανάμεσα σε αυτά και τον αφανισμό μας είναι το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Το ανοσοποιητικό σύστημα κάνει τόσο καλή δουλειά τις περισσότερες φορές που το σκεφτόμαστε μόνο όταν τα πράγματα πάνε στραβά. Αλλά για να παρέχεται τέτοια εξαιρετική προστασία εναντίον πλήθους παθογόνων, το ανοσοποιητικό σύστημα πρέπει να μαθαίνει συνεχώς.

Μέρη του συνόλου

Το ανοσοποιητικό σύστημα αποτελείται από δύο εξίσου σημαντικά μέρη: την έμφυτη (φυσική) ανοσία και την επίκτητη (προσαρμοστική) ανοσία.

Η έμφυτη ανοσία ανταποκρίνεται γρήγορα στους εισβολείς: τα κύτταρα φυσικής ανοσίας αντιμετωπίζουν πάνω από το 90% των μολύνσεων και τις εξαφανίζουν μέσα σε ώρες ή ημέρες. Αυτά τα κύτταρα αναγνωρίζουν τους εισβολείς αναζητώντας ευρέως κοινά μοτίβα, όπως συνήθη μόρια στην επιφάνεια των περισσότερων βακτηρίων. Για παράδειγμα, μπορούν να αναζητήσουν λιποπολυσακχαρίτες, ένα μόριο που βρίσκεται σε πολλά βακτηριακά κυτταρικά τοιχώματα.

Όταν η φυσική ανοσολογική απάντηση αποτυγχάνει να αποτρέψει μια εισβολή, οι εισβολείς αντιμετωπίζονται με την προσαρμοστική ανοσία. Αντί για γενικά πρότυπα, κάθε προσαρμοστικό κύτταρο βλέπει ένα πολύ συγκεκριμένο μοτίβο. Αυτό θα μπορούσε να είναι μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη στην επιφάνεια ενός ιού ή βακτηρίου.

Αλλά επειδή το προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα δεν γνωρίζει τι εισβολείς μπορεί να συναντήσει, φτιάχνει εκατομμύρια διαφορετικά κύτταρα, κάθε ένα από τα οποία δημιουργείται για να αναγνωρίσει ένα τυχαίο διαφορετικό μοτίβο. Ένα προσαρμοστικό κύτταρο μπορεί να αναγνωρίσει μόνο τον ιό της γρίπης, για παράδειγμα, ενώ ένα άλλο μπορεί να αναγνωρίσει μόνο έναν τύπο βακτηρίων.

Όταν τα προσαρμοστικά ανοσοκύτταρα αναγνωρίσουν έναν εισβολέα, αναπαράγονται έτσι ώστε να σχηματίσουν έναν στρατό για να τον σκοτώσει. Αυτή η πολύ εξειδικευμένη διαδικασία μπορεί να πάρει μια εβδομάδα την πρώτη φορά που μολυνθήκαμε από έναν νέο εισβολέα. Εάν είμαστε εκτεθειμένοι σε έναν ιό της γρίπης, για παράδειγμα, ενεργοποιείται μόνο ο μικρός αριθμός προσαρμοστικών κυττάρων που μπορούν να αναγνωρίσουν τυχαία τους ιούς της γρίπης, έτσι ώστε να καταπολεμηθεί η λοίμωξη, γι’ αυτό και χρειάζεται αρκετός χρόνος για να τον αντιμετωπίσει.

Αφού αφαιρεθεί ο εισβολέας, διατηρούνται τα προσαρμοστικά κύτταρα που τον αναγνωρίζουν, ως εξειδικευμένα "κύτταρα μνήμης". Αν ο οργανισμός έρθει σε επαφή ξανά με τον ίδιο εισβολέα, αυτά τα κύτταρα μπορούν να ανταποκριθούν πριν αρρωστήσουμε. Με αυτό τον τρόπο μαθαίνει το προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα.

Συνεχής εκπαίδευση

Η παραδοσιακή κατανόηση του ανοσοποιητικού συστήματος θεωρούσε ότι τα κύτταρα φυσικής ανοσολογικής απάντησης δεν μπορούσαν να μάθουν και ότι ασχολούνταν με κάθε εισβολέα με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά. Όμως νέα στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι έμφυτες (φυσικές) αντιδράσεις μεταβάλλονται από προηγούμενες λοιμώξεις ή εμβολιασμούς, μέσω της "έμφυτης εκμάθησης" ή "εκπαιδευμένης ανοσίας".

Επειδή η έμφυτη εκμάθηση αλλάζει τα έμφυτα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, έχει ευρείες συνέπειες για το πώς το ανοσοποιητικό σύστημα ασχολείται με τις λοιμώξεις. Αυτό σημαίνει ότι η μόλυνση από έναν εισβολέα μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα αντιμετωπίζει έναν εντελώς διαφορετικό εισβολέα. Αντίθετα, η προσαρμοστική μάθηση οδηγεί σε πολύ ειδική προστασία από την επαναλαμβανόμενη μόλυνση από τον ίδιο εισβολέα.

Η έμφυτη μάθηση μπορεί να έχει απροσδόκητες επιπτώσεις στο πώς το ανοσοποιητικό μας σύστημα ασχολείται με δευτερογενείς λοιμώξεις (λοιμώξεις που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ή μετά από μια διαφορετική μόλυνση). Ακολουθεί ένα παράδειγμα: το εμβόλιο "Bacillus Calmette-Guerin" (BCG) έχει σχεδιαστεί για να προστατεύει από τη φυματίωση και κάνει καλή δουλειά στην προστασία από τη φυματίωση, όπως αναμενόταν. Επίσης προστατεύει από τη μόλυνση από έναν εντελώς ανεξάρτητο εισβολέα, τον μύκητα Candida albicans.

Η λοίμωξη από Candida albicans προκαλεί «καντιντίαση», πιο γνωστή ως λοίμωξη από μύκητες. Μελέτες εμβολιασμένων ασθενών με BCG είχαν προηγουμένως υποδείξει ότι ο εμβολιασμός προστατεύει από άλλες λοιμώξεις εκτός από τη φυματίωση. Αλλά το πώς συνέβη αυτό δεν ήταν κατανοητό.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές έδειξαν ότι η προστασία από τον μύκητα συνέβη μέσα από μια βελτιωμένη έμφυτη ανοσοαπόκριση. Τα έμφυτα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος «μαθαίνουν» από το εμβόλιο και προστατεύουν από τη μόλυνση από κάντιντα για έως και τρεις μήνες μετά. Και αυτό είναι μόνο μία από τον αυξανόμενο αριθμό μελετών που δείχνουν ότι τα έμφυτα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος μπορούν να μάθουν.

Αυτές οι μελέτες επεκτείνονται σε πρωτόγονα ασπόνδυλα, συμπεριλαμβανομένων των μυγών και των κουνουπιών. Τα ασπόνδυλα στερούνται εντελώς προσαρμοστικών κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, οπότε οποιεσδήποτε αποκρίσεις ανοσοποιητικής μνήμης έχουν, προέρχονται από την έμφυτη μάθηση.

Σε ποντικούς, οι λοιμώξεις από τον ιό του έρπητα μπορούν να προστατέψουν από εντελώς διαφορετικές βακτηριακές λοιμώξεις. Αντί να αντιδρούμε με τον ίδιο τρόπο σε κάθε εισβολέα, η έμφυτη μάθηση αλλάζει τις ανοσολογικές μας απαντήσεις βάσει προηγούμενων εμπειριών.

Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι η εκμάθηση του ανοσοποιητικού επηρεάζεται έντονα από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως η διατροφή, ο τρόπος ζωής, το περιβάλλον και οι προηγούμενες λοιμώξεις.

Οι ανοσολογικές αντιδράσεις στο ετήσιο εμβόλιο της γρίπης, για παράδειγμα, επηρεάζονται περισσότερο από περιβαλλοντικούς παράγοντες από ότι από τις γενετικές διαφορές. Αυτό υποδηλώνει ότι μπορούμε να βελτιώσουμε τις ανοσολογικές μας απαντήσεις μεταβάλλοντας τις εμπειρίες ζωής μας.

Αντί να παραμείνουμε κολλημένοι στο ανοσοποιητικό σύστημα που κληρονομούμε γενετικά, η έρευνα δείχνει ότι οι ανοσολογικές αντιδράσεις διαμορφώνονται από τις εμπειρίες της ζωής. Αυτό μας δίνει την ελπίδα ότι μπορούμε να βελτιώσουμε την ανοσία μας και να μειώσουμε την ασθένεια μέσω των αλλαγών στον τρόπο ζωής μας και στο περιβάλλον μας.

Steven Maltby, Μετα-διδακτορικός συνεργάτης Ανοσολογίας & Γενετικής, Πανεπιστήμιο του Newcastle.
Πηγή: The Conversation