Φάρμακα που λαμβάνουμε στην καθημερινότητά μας ενδέχεται να επηρεάζουν την υγεία μας ακόμη και δεκαετίες αφότου έχουμε σταματήσει να τα παίρνουμε.
Αν και είναι ευρέως γνωστό ότι τα αντιβιοτικά διαταράσσουν το μικροβίωμα του εντέρου, νέα έρευνα δείχνει ότι παρόμοια επίδραση έχουν και πολλά άλλα φάρμακα.
Δεδομένου ότι το μικροβίωμα παίζει καθοριστικό ρόλο σε πλήθος σωματικών λειτουργιών —και ότι η διαταραχή του έχει συσχετιστεί με καρκίνο, καρδιαγγειακά προβλήματα ακόμη και κατάθλιψη— οι μακροχρόνιες αυτές επιδράσεις των φαρμάκων μπορεί να έχουν συνέπειες σοβαρότερες από την αρχική πάθηση για την οποία χορηγήθηκαν.
Ερευνητές από το Ινστιτούτο Γονιδιωματικής του Πανεπιστημίου του Tartu στην Εσθονία ανέλυσαν την υγεία του εντέρου περισσότερων από 2.500 ανθρώπων που είχαν λάβει κοινά φάρμακα, όπως αντικαταθλιπτικά, β-αναστολείς και αγχολυτικά. Διαπίστωσαν ότι τα φάρμακα αυτά είχαν προκαλέσει «μετρήσιμες» αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου ακόμη και χρόνια —και σε ορισμένες περιπτώσεις δεκαετίες— μετά τη διακοπή τους.
Οι βενζοδιαζεπίνες, που συνταγογραφούνται συχνά για την αντιμετώπιση του άγχους, φάνηκε να μεταβάλλουν το μικροβίωμα με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των αντιβιοτικών ευρέος φάσματος. Μάλιστα, διαφορετικά φάρμακα της ίδιας οικογένειας, όπως η διαζεπάμη και η αλπραζολάμη, είχαν διαφορετικές επιδράσεις στην ισορροπία των εντερικών μικροοργανισμών.
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης άμεση σχέση αιτίας–αποτελέσματος μεταξύ φαρμάκων και μικροβιώματος σε μια μικρότερη ομάδα συμμετεχόντων που είχαν λάβει αναστολείς αντλίας πρωτονίων για την αντιμετώπιση της δυσπεψίας, αντικαταθλιπτικά τύπου SSRI, καθώς και διάφορα αντιβιοτικά, μεταξύ των οποίων συνδυασμοί πενικιλίνης και μακρολίδες.

Πηγή: mSystems, 2025 - doi: 10.1128/msystems.00541-25

Γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν τον χειμώνα και την εποχή των ιώσεων «ανώδυνα», ενώ άλλοι προσβάλλονται διαρκώς; Η απάντηση ίσως να μην βρίσκεται μόνο στις βιταμίνες ή στα ζεστά ροφήματα, αλλά βαθύτερα: στον εσωτερικό μας κόσμο και συγκεκριμένα στο μικροβιακό μας οικοσύστημα.

Το μικροβίωμα, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στο έντερό μας, δεν είναι ένας παθητικός «συγκάτοικος», αλλά ένας δυναμικός ρυθμιστής πολλαπλών διεργασιών, συμπεριλαμβανομένου του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Και αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία σε εποχές όπως ο χειμώνας, όπου το ιικό φορτίο αυξάνεται, το στρες εντείνεται και η εντερική ισορροπία δοκιμάζεται.

Η λεπτή ισορροπία της άμυνας μας

Συχνά, όταν μιλάμε για το ανοσοποιητικό σύστημα, το περιγράφουμε ως ένα "τείχος άμυνας" απέναντι σε ιούς, μικρόβια και εξωτερικούς εισβολείς. Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και - τολμούμε να πούμε - πολύ πιο σοφή στο σχεδιασμό.

Η ικανότητα του ανοσοποιητικού να διακρίνει τις απειλές και να διατηρεί την ισορροπία είναι το κλειδί για τη συνολική μας υγεία και δεν εξαρτάται μόνο από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, αλλά και από κάτι ακόμα πιο θεμελιώδες: το εντερικό μικροβίωμα. Λίγοι γνωρίζουν ότι σχεδόν το 70% του ανοσοποιητικού συστήματος δραστηριοποιείται στο έντερο. Εκεί, σε στενή αλληλεπίδραση με το μικροβίωμα, το ανοσοποιητικό μαθαίνει πώς να αναγνωρίζει και να διαχωρίζει φίλους και εχθρούς.

Το μικροβίωμα, λοιπόν, δρα σαν δάσκαλος, σύμμαχος και ρυθμιστής. Όταν είναι πλούσιο σε ποικιλομορφία και ισορροπημένο, ενισχύει τις φυσικές άμυνες του οργανισμού με αξιοθαύμαστο τρόπο. Βοηθά στη μείωση της φλεγμονής, καθώς παράγει αντιφλεγμονώδεις ενώσεις και ενισχύει την ακεραιότητα του εντερικού φραγμού, δηλαδή της δομής που δεν επιτρέπει σε ανεπιθύμητες ουσίες να περάσουν στο αίμα. Παράλληλα, το υγιές μικροβίωμα υποστηρίζει τη διαφοροποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων, που είναι τα εξειδικευμένα «στρατεύματα» του ανοσοποιητικού, ικανά να αναγνωρίσουν συγκεκριμένους παθογόνους παράγοντες και να ανταποκριθούν με ακρίβεια. Με αυτό τον τρόπο, ενισχύεται συνολικά η ανοσολογική ετοιμότητα του οργανισμού, όχι μόνο απέναντι σε ιούς και βακτήρια, αλλά και σε καταστάσεις που απαιτούν λεπτή ρύθμιση, όπως είναι οι αλλεργίες και οι φλεγμονές.

Ωστόσο, σε περιόδους έντονου στρες, κακής διατροφής ή έκθεσης σε αντιβιοτικά και περιβαλλοντικούς ρύπους, το μικροβίωμα χάνει την ισορροπία του, μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση. Σε αυτό το περιβάλλον, τα ωφέλιμα μικρόβια μειώνονται και παραχωρούν τη θέση τους σε παθογόνους ή δυνητικά επιβλαβείς πληθυσμούς. Το αποτέλεσμα δεν είναι άμεσο, αλλά γίνεται εμφανές με πολλούς τρόπους: επαναλαμβανόμενες ιώσεις, αυξημένη ευαισθησία σε αλλεργιογόνες ουσίες, ακόμη και επιτάχυνση των αυτοάνοσων αντιδράσεων. Δεν είναι σπάνιο να εμφανίζεται επίσης χρόνια κόπωση, δυσανεξία σε τροφές ή γαστρεντερικές διαταραχές όπως φούσκωμα, ακανόνιστες κενώσεις ή σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η δράση του ανοσοποιητικού μας δεν είναι μια ανεξάρτητη λειτουργία, αλλά ένα ευαίσθητο σύστημα στο οποίο το μικροβίωμα παίζει κεντρικό ρόλο. Για αυτό και ο στόχος μας δεν θα πρέπει να είναι απλώς η "ενίσχυση" του ανοσοποιητικού με συμπληρώματα και πολυβιταμίνες, αλλά η ολιστική υποστήριξή του από τη ρίζα, ξεκινώντας από την αποκατάσταση και φροντίδα του εντέρου.

Κάθε επιλογή που κάνουμε, από το φαγητό που τρώμε, μέχρι το πώς ξεκουραζόμαστε και το πώς διαχειριζόμαστε το άγχος, διαμορφώνει αυτό το οικοσύστημα. Και μέσα από αυτή τη σύνδεση, διαμορφώνει τελικά την ποιότητα της ζωής μας.

Χειμώνας και μικροβίωμα: Τι αλλάζει χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Το εντερικό μικροβίωμα είναι ένα οικοσύστημα βαθιά συγχρονισμένο με τους ρυθμούς της φύσης. Κι αυτό σημαίνει ότι δεν μένει ανεπηρέαστο από τις εποχιακές αλλαγές. Αντίθετα, ο χειμώνας αφήνει έντονο αποτύπωμα στον τρόπο με τον οποίο αυτά τα μικρόβια λειτουργούν, πολλαπλασιάζονται και επηρεάζουν την υγεία μας.

Μελέτες σε πληθυσμούς που ζουν κοντά στη φύση, όπως οι Hadza της Τανζανίας, δείχνουν ότι το μικροβίωμα αλλάζει ρυθμικά με τις εποχές, αντικατοπτρίζοντας τη διατροφή, την κινητικότητα και την περιβαλλοντική έκθεση της κάθε περιόδου. Τον χειμώνα, παρατηρείται συχνά μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας, κάτι που συνδέεται κυρίως με αλλαγές στον λόγο των κύριων βακτηριακών ομάδων (π.χ. Firmicutes και Bacteroidetes). Μέσω μεταβολών στη μικροβιακή οικολογία επηρεάζεται και ο μεταβολισμός, η ρύθμιση της φλεγμονής και η ανοσολογική απόκριση.

Ταυτόχρονα, σε περιόδους κρύου, μειώνονται οι φυσικές πηγές ενίσχυσης του μικροβιώματος, όπως η κατανάλωση ωμών, φρέσκων τροφών, η κίνηση στον καθαρό αέρα και η βιωματική επαφή με το έδαφος ή έκθεση στο φως του ήλιου. Αντίθετα, αυξάνεται η πρόσληψη επεξεργασμένων, θερμιδικά πυκνών αλλά μικροβιολογικά φτωχών τροφών. Η συνολική σωματική δραστηριότητα μειώνεται, το στρες εντείνεται και ο χρόνος σε κλειστά περιβάλλοντα χαμηλης μικροβιακής βιοποικιλότητας μεγαλώνει.

Όλες οι παραπάνω συνθήκες κάνουν τον οργανισμό μας συνολικά πιο ευάλωτο. Ο εντερικός φραγμός αποδυναμώνεται, επιτρέποντας σε τοξίνες και σε φλεγμονώδεις παράγοντες να διαπεράσουν το έντερο και να εισέλθουν στην κυκλοφορία. Παράλληλα, δυνητικά παθογόνοι μικροοργανισμοί βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν, όπως η Candida albicans, που ευδοκιμεί όταν η εντερική ισορροπία διαταράσσεται, ή το Helicobacter pylori, που σχετίζεται με έξαρση γαστρικών συμπτωμάτων κατά τους χειμερινούς μήνες.

Ο χειμώνας, λοιπόν, δεν αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό “τυχαία”, ούτε το κάνει μόνο επειδή αυξάνεται η έκθεσή μας σε ιούς. Η ίδια η εποχή είναι ένας παράγοντας που προκαλεί οικολογικές και μεταβολικές μεταβολές στο μικροβίωμα, που στη συνέχεια επηρεάζουν τη συνολική ανοσολογική μας επάρκεια. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν συχνότερες λοιμώξεις, δυσανεξίες ή φλεγμονώδεις αντιδράσεις κατά τη χειμερινή περίοδο.

Αντί, λοιπόν, να εστιάζουμε μόνο στην προστασία από εξωτερικές απειλές, είναι ουσιαστικό να κοιτάξουμε και προς τα μέσα και να ενισχύσουμε τη μικροβιακή μας οικολογία, με τρόπο φυσικό, βιώσιμο και προσαρμοσμένο στη σοφία του σώματος.

Πώς να υποστηρίξουμε το μικροβίωμα και την ανοσία μας το χειμώνα;

1. Εμπιστοσύνη στην ποικιλία της εποχής: Η μικροβιακή ποικιλομορφία στο έντερό μας τρέφεται από τη διατροφική ποικιλία. Προτιμήστε χειμερινά λαχανικά και ρίζες (γογγύλια, παντζάρια, πράσα, καρότα, παστινάκι) και συνδυάστε τα με όσπρια και βότανα/μπαχαρικά (π.χ. κουρκουμά, κύμινο, θυμάρι). Μαγειρέψτε τα ήπια (βράσιμο, ατμός, σούπα), ώστε οι φυτικές ίνες να παραμένουν δραστικές, ακόμη και μαγειρεμένες.
2. Ενσωμάτωση ζυμωμένων τροφών: Πρόκειται για τον πιο φυσικό τρόπο εισαγωγής καλών βακτηρίων στον οργανισμό μας. Καταναλώστε παραδοσιακά ζυμωμένα τρόφιμα, όπως: ξινολάχανο χωρίς ξύδι, γιαούρτι με πλήρη λιπαρά, κεφίρ, miso, kimchi. Μια μικρή ποσότητα την ημέρα αρκεί για σταθερή ενίσχυση του εντερικού οικοσυστήματος.
3. Εντερική «ανάπαυση» μέσω της νηστείας: Ο χειμώνας προσφέρεται για ήπια αποφόρτιση και εσωτερική αναγέννηση. Εφαρμόστε περιστασιακά και χωρίς υπερβολές διαλειμματική νηστεία (14–16 ώρες νηστείας/24ωρο), ή εναλλακτικά επιλέξτε εποχική αποχή από βαριά ή φλεγμονώδη τρόφιμα για λίγες μέρες. Τέτοιες στρατηγικές ωφελούν την αναγέννηση του εντερικού βλεννογόνου και την ρύθμιση της φλεγμονής
4. Επαφή με τη φύση, ακόμα και με το παλτό: Η φύση είναι η μεγαλύτερη πηγή μικροβιακής ποικιλίας και παράλληλα ο πιο φυσικός ρυθμιστής του stress. Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, ντυθείτε καλά και βγείτε στο φως, περπατήστε σε χώμα, αγγίξτε κορμούς, μυρίστε τα φύλλα. 15 λεπτά την ημέρα αρκούν για να:

• μειώσουν την κορτιζόλη,
• εκθέσουν το σώμα σε “καλά” μικρόβια,
• επαναφέρουν την ψυχοσωματική ισορροπία.

5. Σημασία στο βραδινό γεύμα: Το βράδυ, το σώμα θέλει να επανορθώσει μηχανισμούς και όχι να καταναλώσει πόρους στο να αφομοιώσει βαριά τροφή. Φτιάξτε ένα εύπεπτο, ζεστό και μικρό βραδινό, όπως σούπα με ζωμό οστών και ρίζες, πουρέ λαχανικών με λάδι και μυρωδικά, ήλίγο γιαούρτι με βραστά μήλα/κανέλα. Καταναλώστε το τουλάχιστον 2 ώρες πριν τον ύπνο για:

• καλύτερη πέψη,
• ορμονική ρύθμιση (ινσουλίνη, μελατονίνη),
• ενίσχυση της νυχτερινής αποκατάστασης του εντερικού φραγμού.

6. Προβιοτικά με σύνεση και στρατηγική: Τα προβιοτικά δεν δρουν από αυτόνομα, αλλά χρειάζονται το σωστό περιβάλλον για να είναι αποτελεσματικά. Αν λαμβάνετε προβιοτικά συμπληρώματα, τότε:

• προτιμήστε είτε προϊόντα με πολλαπλά στελέχη, είτε στοχευμένα σε ελλείψεις του οργανισμού σας που ανακαλύψατε μέσω εξετάσεων
• πάρτε τα πριν τον ύπνο ή με άδειο στομάχι
• μην ξεχνάτε ότι πρέπει να τα υποστηρίξετε με φυτικές ίνες και πρεβιοτικά για να εγκατασταθούν.

7. Αναπνοή από τη μύτη, όχι από το στόμα: Η μύτη μας λειτουργεί ως η πρώτη γραμμή άμυνας του ανοσοποιητικού, παγιδεύοντας σωματίδια και παθογόνα. Παράλληλα, η αναπνοή από τη μύτη , σε αντίθεση με αυτήν από το στόμα, φιλτράρει, θερμαίνει και υγραίνει τον αέρα, προστατεύοντας το αναπνευστικό μας σύστημα. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, η συμφόρηση οδηγεί συχνά σε αναπνοή από το στόμα, οδηγώντας σε ξηρότητα του βλεννογόνου και απορρύθμιση του τοπικού μικροβιώματος. Μπορείτε να βοηθήσετε το αναπνευστικό σας με:

• εισπνοές με αιθέρια έλαια ευκαλύπτου ή θυμαριού, που έχουν ήπια αντιμικροβιακή δράση,
• ρινικές πλύσεις με φυσικό θαλασσινό αλάτι, για καθαρισμό και αποσυμφόρηση,
• συνειδητή, ήρεμη ρινική αναπνοή μέσα στη μέρα, ιδιαίτερα σε στιγμές άγχους ή έντασης.

Ολιστική πρόληψη: Εκεί που η επιστήμη συναντά την εξατομικευμένη φροντίδα

Το έντερο και το ανοσοποιητικό δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά συνιστούν ένα δυναμικό σύστημα αλληλεπίδρασης που επηρεάζει την άμυνα, τη φλεγμονή, ακόμη και τη διάθεσή μας. Ειδικά τον χειμώνα, όπου το ανοσοποιητικό μας καλείται να ανταποκριθεί σε διαρκείς ιογενείς προκλήσεις, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην «προστασία», αλλά στην επαναφορά της εσωτερικής ισορροπίας.

Η συνειδητή διατροφή, η καθημερινή επαφή με το φυσικό περιβάλλον και η λειτουργική αξιολόγηση της εντερικής υγείας αποτελούν πυλώνες πρόληψης και όχι τάσεις ευεξίας. Είναι τρόποι να δώσουμε στον οργανισμό μας αυτό που πραγματικά χρειάζεται.

Νιώθετε ότι η μειωμένη σας ενέργεια, οι συχνές ιώσεις ή οι δυσανεξίες έχουν βαθύτερη αιτία; Στη Διαγνωστική Αθηνών, προσφέρουμε εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις που αναδεικνύουν την κατάσταση του μικροβιώματος, την εντερική φλεγμονή και την ανοσολογική σας ισορροπία. Δείτε πώς μπορείτε να αποκτήσετε μια πιο καθαρή εικόνα της υγείας σας, στο: https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis/enteroscan-elegxos-enterikou-mikroviomatos

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Han Y, Jia Y, Chen L, Zhang M. Hidden connection: Impact of the gut microbiota on respiratory diseases in children (Review). Mol Med Rep. 2025 Oct 29;33(1):21.

Aswinanand B, Haridevamuthu B, Guru A, Arockiaraj J. The impact of climate, weather, seasonal transitions, and diurnal rhythms on gut microbiota and immune homeostasis. Antonie Van Leeuwenhoek. 2025;118(7):86. 

Samuel A. Smits et al. ,Seasonal cycling in the gut microbiome of the Hadza hunter-gatherers of Tanzania.Science357,802-806 (2017).

Sepehr A, Miri ST, Aghamohammad S, et al. Health benefits, antimicrobial activities, and potential applications of probiotics: A review. Medicine (Baltimore). 2024;103(52):e32412.

Μπορεί ένα όργανο της πέψης να επηρεάζει παράλληλα τη διάθεση, την ενέργεια, το ανοσοποιητικό, αλλά και τον εγκέφαλό μας; Η απάντηση είναι ναι - και αυτό το όργανο είναι το έντερο. Γνωστό και ως "δεύτερος εγκέφαλος", το έντερο φιλοξενεί ένα από τα πιο πολύπλοκα και κρίσιμα οικοσυστήματα του ανθρώπινου σώματος: το εντερικό μικροβίωμα.

Αυτοί οι τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί δεν είναι απλοί επισκέπτες. Μέσα από αυτόν τον εντερικό μικρόκοσμο, το σώμα μας ρυθμίζει βασικές λειτουργίες που επηρεάζουν άμεσα τόσο τη σωματική, όσο και την ψυχική μας ισορροπία. Όταν το μικροβίωμα διαταράσσεται (από άγχος, φτωχή διατροφή, υπερβολική χρήση φαρμάκων), ενεργοποιούνται μηχανισμοί χρόνιας, χαμηλού βαθμού φλεγμονής. Αυτή η φλεγμονή δεν περιορίζεται στο έντερο: εκτός από το ανοσοποιητικό μας επηρεάζει επίσης τον εγκέφαλο και την παραγωγή κρίσιμων νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη. Το αποτέλεσμα; Συμπτώματα άγχους, έντασης, διαταραχής του ύπνου ή ακόμα και κατάθλιψης.
Η σύνδεση ανάμεσα στο έντερο, τη φλεγμονή και την ψυχική υγεία δεν είναι πια θεωρητική, είναι αποδεδειγμένη και μετρήσιμη. Σε πρόσφατες κλινικές μελέτες, έχει αρχίσει να αξιολογείται η ασφάλεια και αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων πολυδύναμων προβιοτικών σκευασμάτων στην υποστήριξη ατόμων με κατάθλιψη. Αν και τα αποτελέσματα είναι ακόμη προκαταρκτικά, δείχνουν ότι η ρύθμιση του μικροβιώματος μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα άγχους ή θλίψης, χωρίς παρενέργειες, όταν λειτουργεί ως συμπληρωματική παρέμβαση. Σε τέτοιου είδους παρεμβάσεις, η εξατομίκευση της προσέγγισης βάσει του μικροβιακού προφίλ και του τρόπου ζωής είναι κρίσιμη για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία.

Όταν η φλεγμονή ξεκινά από το έντερο
Η φλεγμονή δεν είναι πάντα κάτι οξύ ή επώδυνο. Συχνά είναι σιωπηλή και παρατεταμένη, λειτουργώντας σαν χαμηλής έντασης βλαβερός παράγοντας που υποσκάπτει την ισορροπία του οργανισμού. Στο επίπεδο του εντέρου, αυτή η κατάσταση συνδέεται κυρίως με τη δυσβίωση (δηλαδή την διαταραχή της ισορροπίας του μικροβιώματος) και με την αυξημένη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού, το λεγόμενο “leaky gut”. Όταν ο φραγμός αυτός εξασθενεί, το ανοσοποιητικό σύστημα ενεργοποιείται διαρκώς, απελευθερώνοντας φλεγμονώδεις ουσίες όπως κυτοκίνες, που επηρεάζουν και τον εγκέφαλο.
Αυτό το φαινόμενο δεν είναι αφηρημένο. Μπορεί να εκδηλώνεται μέσω λειτουργικών συμπτωμάτων όπως: χρόνια κόπωση, προβλήματα ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης, “brain fog”, ευερεθιστότητα, πεπτικές ενοχλήσεις ή ακόμα και ανεξήγητο άγχος. Δεν πρόκειται για καθαρά ψυχολογικά συμπτώματα, αλλά για σωματικές εκφράσεις μιας βιολογικής ανισορροπίας, που έχει ως πυρήνα της το εντερικό μικροβίωμα και τον φλεγμονώδη άξονα.

Η λειτουργική προσέγγιση: από το σύμπτωμα στη ρίζα
Η λειτουργική ιατρική συμπληρώνει τη συμβατική προσέγγιση, εστιάζοντας όχι μόνο στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, αλλά και στη διερεύνηση των βαθύτερων αιτιών που μπορεί να διαταράσσουν τη φυσιολογική ισορροπία του οργανισμού. Δεν αντιμετωπίζει το σώμα ως άθροισμα ξεχωριστών συστημάτων, αλλά ως ένα δυναμικό, αλληλεξαρτώμενο σύνολο, όπου το νευρικό, το ορμονικό, το ανοσοποιητικό και το πεπτικό σύστημα επικοινωνούν συνεχώς, τόσο μεταξύ τους όσο και με το μικροβίωμα.
Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για χρόνιο άγχος, κόπωση, διαταραχές ύπνου ή ανεξήγητες πεπτικές ενοχλήσεις, η διερεύνηση ξεκινά συχνά από το έντερο. Με σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους, μπορούμε να αξιολογήσουμε δείκτες που αντανακλούν:

• Τη σύσταση του μικροβιώματος, εξετάζοντας παράλληλα τα επίπεδα της ποικιλομορφίας και την πιθανή παρουσία παθογόνων ή δυνητικά παθογόνων μικροοργανισμών.
• Τα επίπεδα της φλεγμονής, με δείκτες όπως η CRP, η IL-6 , ο TNF-α και οι κυτοκίνες.
• Την παραγωγή ορμονών και νευροδιαβιβαστών που επηρεάζονται από το μικροβίωμα, όπως είναι η σεροτονίνη, η κορτιζόλη, η DHEA και η ντοπαμίνη.

Με αυτού του είδους την προσέγγιση εξετάζεται η εντερική υγεία και η ισορροπία του μικροβιώματος, αλλά και η επίδραση αυτών στον νευροενδοκρινικό και ανοσοποιητικό άξονα. Η πλήρης εικόνα που προκύπτει δεν βασίζεται σε εικασίες ή γενικεύσεις, αλλά σε μετρήσιμα δεδομένα που αποτυπώνουν τη μοναδική βιοχημική "υπογραφή" κάθε οργανισμού. Με αυτόν τον τρόπο, η παρέμβαση γίνεται στοχευμένα και εξατομικευμένα, αποσκοπώντας όχι μόνο στην καταστολή των συμπτωμάτων, αλλά στην ολιστική αποκατάσταση της ρύθμισης και της εσωτερικής ισορροπίας του σώματος.

Ρυθμίζοντας τον άξονα εντέρου-εγκεφάλου: επιστροφή στην ισορροπία
Η αποκατάσταση της υγείας του εντέρου και της εσωτερικής ισορροπίας δεν γίνεται με μια «μαγική λύση». Είναι όμως εφικτή, όταν βασίζεται στη σωστή διάγνωση και σε μια εξατομικευμένη παρέμβαση που αντιμετωπίζει το σώμα μας ως ένα ενιαίο οικοσύστημα.
Η διατροφή αποτελεί το πρώτο και ίσως πιο ισχυρό εργαλείο στην αποκατάσταση της εντερικής και ορμονικής ισορροπίας. Ο περιορισμός των επεξεργασμένων τροφών (όπως πρόσθετα, κατεργασμένα σάκχαρα, τεχνητά γλυκαντικά) μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της εντερικής δυσβίωσης και της φλεγμονής. Παράλληλα, η ενίσχυση της πρόσληψης φυτικών ινών, από ποικιλία λαχανικών, οσπρίων, φρούτων και τροφών ολικής άλεσης, τρέφει τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου, προάγοντας την αποκατάσταση του εντερικού φραγμού. Για την αύξηση της ποικιλομορφίας του μκροβιώματος είναι επίσης χρήσιμη η προτίμηση τροφών πλούσιων σε πρεβιοτικά (π.χ. αγκινάρες, πράσα, πράσινες μπανάνες), καθώς και η ενσωμάτωση προϊόντων που έχουν υποστεί φυσική ζύμωση (όπως το κεφίρ, το γιαούρτι, το ξινολάχανο ή το miso). Η σταδιακή αποκατάσταση του μικροβιακού προφίλ μπορεί να υποστηριχθεί επιπλέον με φυσικά ή εξειδικευμένα προβιοτικά σκευάσματα, πάντα με βάση την εξατομικευμένη εκτίμηση.
Ταυτόχρονα με τη διατροφή, σημαντική επίδραση στο μικροβίωμά μας έχουν και η ρύθμιση του ύπνου, η διαχείριση του στρες, η φυσική δραστηριότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η στοχευμένη ενίσχυση του οργανισμού με μικροθρεπτικά συστατικά. Η αυτοφροντίδα μας σε ολοκληρωμένο επίπεδο είναι ένα κρίσιμο μέσο επικοινωνίας με το μικροβίωμά μας, και κατ’ επέκταση καθοριστικός ρυθμιστής της φλεγμονής, της διάθεσης και της ποιότητας του ύπνου. Παρ’ όλα αυτά, στις περιπτώσεις που τα συμπτώματα επιμένουν, μπορούμε να αξιοποιήσουμε τη λειτουργική ιατρική, η οποία μας δίνει τα μέσα για να σταματήσουμε να “αποφεύγουμε” το άγχος και να κατανοήσουμε τι το προκαλεί εκ των έσω.

Αναρωτιέστε αν η ψυχική σας κόπωση, το χρόνιο άγχος και οι πεπτικές ενοχλήσεις έχουν ρίζα στο έντερο; Η Διαγνωστική Αθηνών προσφέρει εξειδικευμένες εξετάσεις λειτουργικής ιατρικής που σας βοηθούν να κατανοήσετε την προσωπική σας εντερική ισορροπία και να εντοπίσετε φλεγμονώδεις ή μικροβιακές διαταραχές που επηρεάζουν τη συνολική σας ευεξία. Μάθετε περισσότερα στο https://athenslab.gr/exetaseis-prolipsis 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Husain MI, Giacobbe P. Innovations in the Treatment of Mood Disorders: Exploring Microbiome, Digital and Culturally Adapted Approaches. The Canadian Journal of Psychiatry. 2025;70(11):813-815. doi:10.1177/07067437251374600
2. Rosas-Sánchez GU, Muñoz-Carrillo JL, Soria-Fregozo C. Transforming mental health: The future of personalized psychobiotics in anxiety and depression therapy. Front Neurosci. 2025 Nov 26;19. doi:10.3389/fnins.2025.1711846
3. Zhong J, Liu X, Zhu H, Zhang C, Guan R. Gut Microbiota in the Treatment of Migraine with Acupuncture: A Review. Pain Ther. Published online November 10, 2025. doi:10.1007/s40122-025-00793-9
4. Wang Y, Xing J, Liang Y, Liang H, Niu X, Li J, Zhang K. The complex interplay between psoriasis and depression: From molecular mechanisms to holistic treatment approaches. Front Immunol. 2025 Nov 21;16. doi:10.3389/fimmu.2025.1659346
5. Massey WJ, Rafiqi SI. Editorial: Deciphering microbial metabolites: their impact on gastrointestinal and metabolic health. Front Nutr. 2025 Oct 20;12:1716777. doi: 10.3389/fnut.2025.1716777.

Τα αντιβιοτικά κάποτε θεωρήθηκαν θαυματουργά φάρμακα, αφού καταπολέμησαν θανατηφόρες βακτηριακές λοιμώξεις σώζοντας εκατομμύρια ζωές. Σήμερα η αλόγιστη χρήση τους απειλεί να μας επιστρέψει σε μια εποχή χωρίς αποτελεσματικές θεραπείες, οδηγώντας στην εξέλιξη ανθεκτικών μικροβίων.
Η κρίση αυτή δεν περιορίζεται στον τομέα της Υγείας. Αντιβιοτικές ουσίες χρησιμοποιούνται μαζικά και στην κτηνοτροφία, στη γεωργία και στη βιομηχανία, διαχέοντας την ανθεκτικότητα στο περιβάλλον. Η προσέγγιση ‘One Health’ αντιμετωπίζει την υγεία ολιστικά: μέσω της ισορροπίας ανθρώπου-φύσης-τεχνολογίας.
Παρότι οι παγκόσμιες συνέπειες της κατάχρησης αντιβιοτικών είναι ανησυχητικές, οι επιπτώσεις αγγίζουν άμεσα και την ατομική μας υγεία, συχνά με απρόβλεπτους τρόπους.

Το αόρατο κόστος των αντιβιοτικών: Πώς επηρεάζουν το σώμα μας
Κάθε αντιβιοτικό στοχεύει στο παθογόνο, αλλά δεν κάνει διακρίσεις. Το σώμα μας, ως σύνθετο και αλληλένδετο οικοσύστημα, καλείται κάθε φορά να επαναφέρει τις διαταραγμένες ισορροπίες.

Μικροβίωμα: Η πρώτη γραμμή άμυνας που χάνουμε χωρίς να το ξέρουμε
Η υγεία μας βασίζεται σε ένα δίκτυο μικροβιωμάτων που αλληλεπιδρούν με τα όργανα και τα συστήματά μας. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών διαταράσσει αυτή την ισορροπία, αποδυναμώνοντας τη φυσική άμυνα και αυξάνοντας τον κίνδυνο για νέες λοιμώξεις. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να έχει επιπτώσεις σε:

• Εντερικό μικροβίωμα: ο πυρήνας της μικροβιακής μας ισορροπίας, με σημαντικό έλεγχο της μεταβολικής, ανοσολογικής και νευρολογικής μας υγείας.
• Κολπικό μικροβίωμα: διατηρεί το όξινο pH και προφυλάσσει από λοιμώξεις. Η διαταραχή του αυξάνει τον κίνδυνο για κολπίτιδες, μυκητιάσεις και ευνοεί τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
• Στοματικό μικροβίωμα: συμβάλλει στην προστασία από ουλίτιδα, τερηδόνα, μυκητιάσεις, κακοσμία και διαταραχές γεύσης, ενώ είναι υπό διερεύνηση η ευρύτερη συμμετοχή του στην ανθρώπινη υγεία (π.χ. καρδιακές παθήσεις, Alzheimer κλπ).
• Ρινικό, δερματικό και οφθαλμικό μικροβίωμα: λειτουργούν ως πρώτες γραμμές άμυνας έναντι λοιμώξεων του αναπνευστικού, δερματικών βλαβών και οφθαλμικών ερεθισμών. Η διαταραχή τους αυξάνει την ευαισθησία σε παθογόνα και αλλεργιογόνα. 

Ανοσοποιητικό: Υπερβολική προστασία, ανεπαρκής άμυνα
Πέρα από τη διαταραχή του μικροβιώματος, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Ορισμένα αντιβιοτικά μειώνουν τη λειτουργικότητα των φαγοκυττάρων και τροποποιούν την παραγωγή κυτοκινών, περιορίζοντας την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίσει λοιμώξεις. Επιπλέον, αυξάνεται η πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων, από ήπια εξανθήματα έως και σοβαρή αναφυλαξία.

Ήπαρ και νεφροί: Αποτοξίνωση σε υπερωρίες
Το ήπαρ και οι νεφροί, ως βασικά όργανα αποτοξίνωσης, συχνά επιβαρύνονται ιδιαίτερα από την υπερβολική ή παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών, ειδικά σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας. Ορισμένα αντιβιοτικά εμφανίζουν ηπατοτοξική ή νεφροτοξική δράση, ενώ η αλληλεπίδρασή τους με άλλα φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή θεραπεία ή σε περαιτέρω επιπλοκές.

Αντιβιοτικά στην παιδική ηλικία: Το ρίσκο που δεν βλέπουμε
Η επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη του οργανισμού, όσο και τη φυσιολογική ωρίμανση των μικροβιακών οικοσυστημάτων. Μια άσκοπη παρέμβαση σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα, οδηγώντας σε χρόνια προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή, όπως παχυσαρκία, αλλεργίες, άσθμα και αυτοάνοσα νοσήματα.

Αντιβιοτικά και διάθεση: Μια σύνδεση που ξεκινά στο έντερο
Το εντερικό μικροβίωμα φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, έναν δίαυλο επικοινωνίας με σημαντικές επιρροές στην παραγωγή σεροτονίνης και τη ρύθμιση του στρες. Έτσι, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών συνδέεται με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και διαταραχών της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.

Οι σύμμαχοι που ξεχάσαμε: Εναλλακτικοί τρόποι ενίσχυσης χωρίς αντιβιοτικά
Η επιστήμη προχωρά, αλλά πριν τα αντιβιοτικά γίνουν η πρώτη μας αντίδραση, η φύση μας παρείχε ήδη τρόπους να ενισχύουμε την άμυνά μας. Σήμερα, μέσα από τη σύγχρονη έρευνα, ανακαλύπτουμε ξανά τα φυσικά εργαλεία ίασης και πρόληψης, που υποστηρίζουν ολιστικά την υγεία μας, χωρίς να διαταράσσουν κρίσιμες ισορροπίες.

Προβιοτικά: Μικροί σύμμαχοι με μεγάλο αποτύπωμα
Η καθημερινή κατανάλωση τροφών όπως το κεφίρ, το γιαούρτι ή τα συμπληρώματα με επιλεγμένα στελέχη μπορεί να γίνει ήπια αλλά σταθερή ασπίδα προστασίας.

Φυτοθρεπτικά και βότανα: Μοριακή φροντίδα από τη φύση
Χαρακτηριστικά παραδείγματα φυσικών ουσιών με στοχευμένη αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δράση είναι: η κουρκουμίνη, η αλισίνη (σκόρδο), οι κατεχίνες (πράσινο τσάι), τα αιθέρια έλαια (θυμαριού ή ρίγανης), ορισμένα ροφήματα (σαμπούκο, τζίντζερ, εχινάκεια ή κανέλα).

Λειτουρική Διατροφή: Αναδομώντας την υγεία από το πιάτο
Μπορούμε να ενισχύσουμε το ανοσοποιητικό μας και να εμπλουτίσουμε το μικροβίωμά μας με τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικές ίνες (από αγκινάρες, μπανάνες, πράσα, βρώμη κλπ.), αλλά και με προϊόντα ζύμωσης (κιμτσί, μίσο, ξινολάχανο).

Αυτοφροντίδα: Το φάρμακο που δε συνταγογραφείται
Πέρα από τη φυτοχημική τους δράση, τα ροφήματα και η διατροφή ενσωματώνουν και την παράμετρο της καθημερινής αυτό-φροντίδας, μια στιγμή σύνδεσης με το σώμα μας και τις ανάγκες του μέσα στην ημέρα μας. Συνήθειες που υποστηρίζουν περαιτέρω τη φυσική μας ομοιόσταση είναι ο καλός ύπνος, η σωματική άσκηση, η διαχείριση του στρες αλλά και η αποφυγή της περιττής λήψης φαρμάκων.
Ένα αντιβιοτικό μπορεί πράγματι να σώζει ζωές, αλλά κάθε παρέμβαση έχει ένα κόστος, κι αυτό δεν είναι πάντα ορατό. Πλέον γνωρίζουμε ότι το σώμα μας δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός συστήματος και η υγεία μας δεν εξαρτάται από το να καταστείλουμε το σύμπτωμα, αλλά να κατανοήσουμε τη ρίζα του. Η πρόληψη ξεκινά από την επιλογή να φροντίσουμε τον εαυτό μας με τρόπο ευγενικό, ουσιαστικό και συνεπή, κάθε μέρα. Και κάπως έτσι, η χρήση των αντιβιοτικών βρίσκει τη θέση της: όχι ως αυτονόητη λύση, αλλά ως εργαλείο με μέτρο, σύνεση και σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη ζωή γύρω του.

ΠΗΓΕΣ
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) & Επιστημονικές δημοσιεύσεις (doi:10.1002/mbo3.1260, 10.3389/fcimb.2021.771510, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1038/s44220-025-00498-0, 10.1007/s00203-022-03314-w, 10.3389/fcimb.2025.1493915, 10.3389/frabi.2025.1706166, 10.1039/d2np00053a).