Συχνά πολλοί από εμάς διαπιστώνουμε ότι, ακόμη και όταν ξεκουραζόμαστε ή αφιερώνουμε χρόνο στον εαυτό μας, το σώμα δεν χαλαρώνει ποτέ πραγματικά. Η αίσθηση έντασης, η δυσκολία αποσύνδεσης ή ο ανήσυχος ύπνος παραμένουν, παρά την απουσία έντονων εξωτερικών πιέσεων. Αυτό συμβαίνει γιατί η χαλάρωση δεν εξαρτάται μόνο από το για πόσο χρόνο ξεκουραζόμαστε, αλλά από την κατάσταση του νευρικού μας συστήματος εκείνο το διάστημα. Σε έναν καθημερινό ρυθμό γεμάτο πληροφορία, οθόνες και διαρκή εγρήγορση, το σώμα μπορεί να παραμένει μόνιμα σε κατάσταση ενεργοποίησης, ακόμη και όταν θεωρητικά «ξεκουράζεται».

Η βιολογία της μετάβασης από την ένταση στη χαλάρωση
Όταν το σώμα δυσκολεύεται να χαλαρώσει, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη ξεκούρασης, αλλά η παρατεταμένη ενεργοποίηση του νευρικού συστήματος. Συγκεκριμένα, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, δηλαδή το σύστημα της εγρήγορσης και της άμεσης αντίδρασης, παραμένει ενεργό, ακόμη και σε στιγμές που θεωρητικά δεν υπάρχει απειλή ή πίεση.
Σε αυτή την κατάσταση, ο οργανισμός λειτουργεί σαν να χρειάζεται διαρκώς να ανταποκριθεί σε απαιτήσεις: αυξημένη προσοχή, ταχύτερος καρδιακός ρυθμός, επιφανειακή αναπνοή, αλλά και ανεξήγητη ένταση στους μύες. Παράλληλα, ενεργοποιείται η παραγωγή κορτιζόλης, της βασικής ορμόνης του στρες, η οποία συμβάλλει στη διατήρηση επαρκών επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, ώστε το σώμα να έχει άμεσα διαθέσιμη ενέργεια. Όταν αυτή η διαδικασία παρατείνεται, η αίσθηση της «εσωτερικής έντασης» και της υπερδιέγερσης γίνεται μόνιμη.
Το πρόβλημα εντείνεται από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η συνεχής έκθεση σε οθόνες, οι ειδοποιήσεις, το multitasking και η εναλλαγή ρόλων μέσα στη μέρα δεν αφήνουν στο νευρικό μας σύστημα τον απαραίτητο χρόνο για την ομαλή μετάβαση σε κατάσταση αποφόρτισης. Ακόμη και όταν το σώμα είναι ακίνητο, το νευρικό σύστημα μπορεί να παραμένει σε εγρήγορση, εμποδίζοντας τη βαθιά και πραγματική χαλάρωση και κατά συνέπεια την ποιοτική αποκατάσταση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ξεκούραση τελικά «αποτυγχάνει» επειδή το σώμα δεν λαμβάνει τα σωστά σήματα ασφάλειας για να χαλαρώσει. Η κατανόηση αυτής της βιολογικής βάσης είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξει ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουμε την αποφόρτιση στην καθημερινότητά μας.

Πότε η υπερδιέγερση φαίνεται και βιοχημικά
Σε πολλές περιπτώσεις, η αίσθηση ότι το σώμα δεν χαλαρώνει δεν είναι μόνο υποκειμενική, αλλά συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία της κορτιζόλης και τη διακύμανση των επιπέδων της. Όταν το νευρικό σύστημα παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης για μεγάλο χρονικό διάστημα, η παραγωγή κορτιζόλης μπορεί να διαταραχθεί, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός διαχειρίζεται την ενέργεια, τη γλυκόζη και την αποκατάσταση.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η κορτιζόλη ακολουθεί έναν κιρκάδιο ρυθμό: αυξάνεται το πρωί για να υποστηρίξει την εγρήγορση και μειώνεται σταδιακά το βράδυ, επιτρέποντας τη χαλάρωση και τον ποιοτικό ύπνο. Όταν όμως το στρες είναι παρατεταμένο, αυτός ο ρυθμός μπορεί να αλλοιωθεί. Η κορτιζόλη μπορεί να παραμένει αυξημένη κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ημέρας ή να μην μειώνεται επαρκώς το βράδυ, δημιουργώντας την αίσθηση ότι το σώμα «δεν κλείνει ποτέ».
Σε αυτό το πλαίσιο, η λειτουργική διαγνωστική προσέγγιση εστιάζει στην παρακολούθηση των επιπέδων της κορτιζόλης μέσα στην ημέρα και όχι σε μια μεμονωμένη μέτρηση. Η αξιολόγηση του ημερήσιου προφίλ της κορτιζόλης μπορεί να υποδείξει εάν ο οργανισμός βρίσκεται σε παρατεταμένη κατάσταση συναγερμού ή αν δυσκολεύεται να μεταβεί σε φάση αποφόρτισης, κάτι που συχνά συνδέεται με ανήσυχο ύπνο, μόνιμη εσωτερική ένταση και τελικά παρατεταμένη κόπωση, ως αποτέλεσμα της απουσίας ουσιαστικής ξεκούρασης.
Η λειτουργία της κορτιζόλης μπορεί να επηρεάζεται και από τη διαθεσιμότητα συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών. Το μαγνήσιο, οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β και ορισμένα αμινοξέα συμμετέχουν στη ρύθμιση του άξονα του στρες, αλλά και συνολικά στην ισορροπία του νευρικού συστήματος. Όταν αυτά τα συστατικά βρίσκονται σε οριακά επίπεδα, η παραγωγή της κορτιζόλης μπορεί να γίνεται πιο ασταθής, ενισχύοντας την αίσθηση υπερδιέγερσης, ακόμη και σε μια καθημερινότητα που εξωτερικά δεν φαίνεται ιδιαίτερα απαιτητική.
Η κατανόηση αυτής της σχέσης δεν έχει στόχο να «ενοχοποιήσει» την κορτιζόλη, αλλά να «απενοχοποιήσει» εμάς, δείχνοντας ότι η δυσκολία χαλάρωσης δεν είναι προσωπική αποτυχία, αλλά βιολογική απόκριση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διερεύνηση της βιοχημείας του σώματος βοηθά να γίνει κατανοητό γιατί οι γενικές συμβουλές χαλάρωσης δεν επαρκούν και γιατί το σώμα χρειάζεται πιο στοχευμένη και εξατομικευμένη υποστήριξη.

Πώς εκδηλώνεται η απορρύθμιση της κορτιζόλης στην καθημερινότητα:
Η απορρύθμιση της κορτιζόλης δεν εκφράζεται πάντα ως έντονο στρες ή άγχος. Συχνά εμφανίζεται μέσα από πιο ήπια, καθημερινά σημάδια, όπως:

• αίσθημα εσωτερικής έντασης χωρίς προφανή λόγο
• δυσκολία χαλάρωσης το βράδυ, ανήσυχο ύπνο ή και πρωινή κόπωση
• ανάγκη για συνεχή εγρήγορση μέσα στη μέρα
• ταυτόχρονο αίσθημα κόπωσης και υπερέντασης
• μειωμένη ανθεκτικότητα στο στρες ή ευερεθιστότητα
• δυσκολία συγκέντρωσης ή ενεργειακές «πτώσεις» μέσα στην ημέρα

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το σώμα μπορεί να παραμένει σε κατάσταση συναγερμού, ακόμη κι όταν οι εξωτερικές συνθήκες δεν το δικαιολογούν, καθιστώντας τη χαλάρωση περισσότερο βιολογική πρόκληση παρά θέμα πρόθεσης και ελεύθερου χρόνου. Όταν αυτά τα σημάδια γίνουν αντιληπτά, μικρές αλλά στοχευμένες παρεμβάσεις στην καθημερινότητα μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να «κατεβάσει ταχύτητα» και να επανέλθει σε ισορροπία.

Παράγοντες που επηρεάζουν την ισορροπία έντασης και χαλάρωσης
Οι παρεμβάσεις που υποστηρίζουν την ισορροπία ανάμεσα στην ένταση και τη χαλάρωση δεν χρειάζεται να είναι πολύπλοκες ή χρονοβόρες. Στη λειτουργική και ολιστική προσέγγιση, η έμφαση δίνεται σε βασικούς παράγοντες της καθημερινότητας που επηρεάζουν άμεσα τη ρύθμιση του νευρικού μας συστήματος:

• Ρυθμός ημέρας και προβλεψιμότητα. Το νευρικό σύστημα ανταποκρίνεται θετικά στη σταθερότητα. Σταθερές ώρες γευμάτων, ύπνου και βασικών δραστηριοτήτων βοηθούν το σώμα να μειώσει την ανάγκη συνεχούς εγρήγορσης. Η έλλειψη ρυθμού (ακόμη κι όταν υπάρχει επαρκής «ελεύθερος χρόνος») μπορεί να διατηρεί την εσωτερική ένταση.
• Φως και σκοτάδι ως βιολογικά σήματα. Η έκθεση στο φυσικό φως τις πρωινές ώρες και ο περιορισμός έντονου τεχνητού φωτισμού το βράδυ βοηθούν στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού και, κατ’ επέκταση, της κορτιζόλης. Το σώμα χρειάζεται καθαρά χρονικά σήματα για να ξεχωρίσει πότε είναι ώρα εγρήγορσης και πότε αποφόρτισης.
• Αναπνοή και μικρές παύσεις μέσα στη μέρα. Η αναπνοή λειτουργεί ως άμεσος σύνδεσμος ανάμεσα στο σώμα και το νευρικό μας σύστημα. Μικρές παύσεις μέσα στη μέρα και ένας πιο αργός ρυθμός αναπνοής μπορούν να βοηθήσουν τη μετάβαση από την ένταση σε πιο ήπια νευρική κατάσταση, χωρίς να απαιτούνται ειδικές τεχνικές.
• Ενεργειακή σταθερότητα μέσω της διατροφής. Μεγάλες διακυμάνσεις ενέργειας ή παρατεταμένα διαστήματα χωρίς επαρκή πρόσληψη τροφής μπορούν να εντείνουν την κορτιζολική απόκριση. Η σταθερή παροχή ενέργειας, με έμφαση σε θρεπτικά γεύματα, βοηθά το σώμα να νιώθει «ασφάλεια» και όχι ανάγκη επιβίωσης.
• Ρεαλιστική προσέγγιση στη χαλάρωση. Σε περιόδους υπερδιέγερσης, η χαλάρωση δεν λειτουργεί αποτελεσματικά όταν αντιμετωπίζεται ως υποχρέωση. Ήπιες, χαμηλής έντασης δραστηριότητες και χρόνος με μειωμένα ερεθίσματα συχνά υποστηρίζουν καλύτερα τη φυσική μετάβαση του σώματος σε κατάσταση ηρεμίας.

Η χαλάρωση ως αποτέλεσμα και όχι ως στόχος
Η αδυναμία χαλάρωσης δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ή έλλειψης προσπάθειας, αλλά συχνά σημάδι ότι το νευρικό σύστημα παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης. Όταν κατανοήσουμε ότι η ξεκούραση δεν ισοδυναμεί πάντα με αποφόρτιση, μπορούμε να προσεγγίσουμε την ευεξία με περισσότερη επίγνωση και λιγότερη πίεση. Μέσα από μικρές, σταθερές παρεμβάσεις που σέβονται τον ρυθμό του σώματος, η χαλάρωση μπορεί να γίνει σταδιακά μια φυσική κατάσταση και όχι κάτι που χρειάζεται να «κατακτήσουμε».

Αναρωτιέστε γιατί το σώμα σας δυσκολεύεται να χαλαρώσει, ακόμη κι όταν ξεκουράζεστε; Η Διαγνωστική Αθηνών προσφέρει  εξειδικευμένες λειτουργικές εξετάσεις που αξιολογούν την επινεφριδιακή λειτουργία, μέσω του ημερήσιου προφίλ κορτιζόλης και άλλων ορμονών του στρες, ώστε να εντοπίσετε ανισορροπίες που επηρεάζουν συνολικά την ενέργεια, τον ύπνο και την ευεξία σας. Μάθετε περισσότερα εδώ.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

1. Reytor-González, C.; Simancas-Racines, D.; Román-Galeano, N.M.; Annunziata, G.; Galasso, M.; Zambrano-Villacres, R.; Verde, L.; Muscogiuri, G.; Frias-Toral, E.; Barrea, L. Chrononutrition and Energy Balance: How Meal Timing and Circadian Rhythms Shape Weight Regulation and Metabolic Health. Nutrients 2025, 17, 2135. https://doi.org/10.3390/nu17132135
2. Peter Y Liu, Rhythms in cortisol mediate sleep and circadian impacts on health, Sleep, Volume 47, Issue 9, September 2024, zsae151, https://doi.org/10.1093/sleep/zsae151
3. Ulfah, A.; Suhardita, K.; Saputra, R.; Ramadhani, E.; Laras, P. B.; Badriyah, R. D. U. Circadian Rhythms and Health: Chronobiological Strategies for Enhancing Physical and Mental Well-Being. J. Psychosom. Res. 2025, 194, 112149. https://doi.org/10.1016/j.jpsychores.2025.112149
4. Rao, R.; Androulakis, I. P. The Circadian Rhythms of Cortisol: Modelling Their Role in Regulating Homeostasis and Personalized Resilience and Adaptation. IFAC-PapersOnLine 2020, 53 (2), 15858–15863. https://doi.org/10.1016/j.ifacol.2020.12.241

Από την ήπια ανησυχία, την ευερεθιστότητα, τη μειωμένη διάθεση και τη δυσκολία στον ύπνο έως τα πιο σοβαρά συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης, αϋπνίας και νευρικής εξάντλησης, οι επιπτώσεις του χρόνιου στρες είναι συχνά σοβαρές, συνεχείς και εξαιρετικά συνηθισμένες.
Εκτιμάται ότι το 29% των ανθρώπων θα υποφέρει κάποια στιγμή από επίμονο άγχος, ένα 18% από σοβαρή κατάθλιψη, ενώ το 25% των ανθρώπων αντιμετωπίζουν σοβαρό άγχος, κόπωση και εξάντληση. Σχεδόν το 20% των ανθρώπων έχουν δυσκολία στον ύπνο, κάτι που σχετίζεται στενά με το χρόνιο στρες.
Το στρες μπορεί να επηρεάσει τη χημεία του εγκεφάλου, δημιουργώντας αίσθημα συνεχούς άγχους, ανησυχίας αλλά και προβλήματα ύπνου. Το χρόνιο στρες μπορεί επίσης να εξελιχθεί σε χρόνια κόπωση, δημιουργώντας απάθεια, κατάθλιψη και συνεχή κόπωση (εξάντληση).
Ευτυχώς, με κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής και με την υποστήριξη φυσικών συμπληρωμάτων διατροφής, μπορεί να επανέρθει η ισορροπία του νευρικού συστήματος και να ανακάμψει από την επίδραση του στρες.
Ο καθημερινός τρόπος ζωής έχει βαθιά επίδραση στην ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε το στρες. Δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, όταν είμαστε υπό πίεση η διατροφή και ο τρόπος ζωής μας υποφέρουν συχνά, κάνοντας τα πράγματα πολύ χειρότερα. Η έλλειψη άσκησης, η ανθυγιεινή διατροφή και η απουσία χρόνου για χαλάρωση ή η έλλειψη χρόνου με τους αγαπημένους μας μπορεί να μας οδηγήσουν σε ακόμα μεγαλύτερο άγχος και φυσικά στις σοβαρές συνέπειές του, οπότε είναι χρήσιμες οι παρακάτω 3 σημαντικές συμβουλές:

1. Θρέψε τον εγκέφαλο και το νευρικό σου σύστημα.
Η σωστή διατροφή βοηθά στη διασφάλιση ενός υγιούς νου και σώματος. Στην πραγματικότητα, η έρευνα έχει δείξει ότι οι φυσικές, ελάχιστα επεξεργασμένες, φυτικές δίαιτες προστατεύουν από την ανάπτυξη σοβαρών ασθενειών που σχετίζονται με το στρες, όπως η διαρκής ανησυχία και η κατάθλιψη. Καταναλώστε πολλά φρέσκα φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους, δημητριακά ολικής αλέσεως και άπαχη πρωτεΐνη και παραλείψτε τα υπόλοιπα.

2. Ενεργοποίησε την αίσθησης ευεξίας
Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι ένα από τα πιο ισχυρά αντικαταθλιπτικά και έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το άγχος και βελτιώνει τον ύπνο. Λειτουργεί ενεργοποιώντας χιλιάδες γονίδια που κυριολεκτικά «ενεργοποιούν» την καλή υγεία. Βάλτε στόχο τουλάχιστον 30 λεπτά μέτριας σωματικής άσκησης, όπως π.χ. έναν γρήγορο περίπατο, καθημερινά. Μπορεί να σας εκπλήξει το πόσο υπέροχα θα νιώσετε.

3. Ενεργοποίησε τον εσωτερικό σου χίπη με πρακτικές νου-σώματος.
Στην πραγματικότητα, οι πρακτικές νου-σώματος δεν θεωρούνται πλέον «εναλλακτικές» και χρησιμοποιούνται στην ιατρική για τη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με το άγχος και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η γιόγκα και ο διαλογισμός ειδικότερα είναι πολύ ισχυρά «φάρμακα» για την ψυχοσωματική υγεία. Είναι σημαντικό να μπορείτε να κάνετε αυτές τις πρακτικές μέρος του τρόπου ζωής σας. Βρείτε μια ομάδα γιόγκα ή διαλογισμού κοντά σας, ή κάνετε μαθήματα από το διαδίκτυο. Μόνο 15-30 λεπτά την ημέρα θα σας βοηθήσουν να μεταμορφώσετε τη ζωή σας.

Συμπληρώματα διατροφής που βοηθούν
Μελέτες έχουν δείξει ότι κάποια φυσικά συμπληρώματα μπορούν να βοηθήσουν με ασφάλεια στη γρήγορη ανακούφιση των συμπτωμάτων του στρες βελτιώνοντας την ψυχική εστίαση.
Για τη βελτίωση της πνευματικής διαύγειας και για ευδιαθεσία, η Αγιουρβέδα χρησιμοποιεί το brahmi. Το συγκεκριμένο βότανο ενεργεί δυσδιάστατα: καταρχάς, συμβάλλει σε μια πιο συγκροτημένη αντίδραση του εγκεφάλου απέναντι σε στρεσογόνα ερεθίσματα∙ μειώνει την επίδραση του στρες στον εγκέφαλο και βοηθά στην καλύτερη λειτουργία του. Ταυτόχρονα, ρυθμίζει την ορμόνη ντοπαμίνη, αυξάνοντας τα ευχάριστα συναισθήματα και βελτιώνοντας τη συγκέντρωση και τη μνήμη. Για την καταλληλότερη για σας μορφή πρόσληψης του βοτάνου και τη σωστή δοσολογία, συμβουλεύεστε το γιατρό και το βοτανοθεραπευτή σας.

Η L-Theanine (L-θειανίνη), η οποία απαντάται φυσικά στο πράσινο τσάι και το Lemon Balm (μελισσόχορτο), ένα μαγειρικό βότανο που έχει χρησιμοποιείται παραδοσιακά για χαλάρωση, έχουν αποδειχθεί σε μια σειρά επιστημονικών μελετών ότι μειώνουν γρήγορα τις επιπτώσεις του στρες και φαίνεται να το κάνουν αυτό ηρεμώντας το νου και το νευρικό σύστημα. Για παράδειγμα, 300 mg εκχυλίσματος Lemon Balm δύο φορές ημερησίως παρουσιάστηκε σε μια πρόσφατη μελέτη ότι ανακουφίζουν σημαντικά τα συμπτώματα του άγχους και της αϋπνίας μέσα σε 15 μέρες. Έχει αποδειχθεί επίσης ότι 200mg L-Theanine αυξάνουν τα κύματα άλφα στον εγκέφαλο και μειώνουν τα συναισθήματα του στρες, παρόμοια με την επίδραση του διαλογισμού.

Η Ashwagandha (Withania somnifera) αποτελεί ένα τονωτικό που προάγει τη σωματική και ψυχική υγεία, αναζωογονεί το σώμα σε συνθήκες εξασθένησης και αυξάνει τη μακροζωία. Η σύγχρονη έρευνα υποστηρίζει τη χρήση της ως έναν αποτελεσματικό και ασφαλή τρόπο για τη μείωση της ανησυχίας και του άγχους. Μελέτη διαπίστωσε ότι η καθημερινή λήψη 125mg - 250mg ενός εκχυλίσματος Ashwagandha υψηλής ποιότητας (τυποποιημένη με 8% withanolides) μπόρεσε να μειώσει σημαντικά την ορμόνη του στρες κορτιζόλη και να ανακουφίσει από κόπωση, αϋπνία, κακή μνήμη, ευερεθιστότητα, δυσκολία συγκέντρωσης και άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με το άγχος, μέσα σε μόλις ένα μήνα κανονικής χρήσης.

Η καθημερινή λήψη ενός συμπληρώματος B-Complex (σύμπλεγμα βιταμινών Β) είναι ένας πολύ καλός τρόπος για τόνωση του νευρικού συστήματος, ενέργεια και βελτίωση της διάθεσης. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι μετά από 30 μέρες λήψης συμπληρώματος B-complex, παρατηρήθηκε βελτίωση στη διάθεση, την ενέργεια, τη νοητική λειτουργία και το πνευματικό σθένος.

Η ανεπάρκεια μαγνησίου είναι πολύ συχνή και έχει συσχετιστεί με συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και αϋπνίας. Είναι δύσκολο να ληφθεί η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα μόνο από την τροφή και συνήθως υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη σε περιόδους άγχους, οπότε είναι σημαντικό ένα καθημερινό συμπλήρωμα μαγνησίου.

Η αρκτική ρίζα γνωστή ως Rhodiola rosea στο φυσικό της περιβάλλον στη Σιβηρία, είναι ένα σκληρό μικρό φυτό που έχει αποδεδειγμένη και γρήγορη δράση κατά του στρες και της κόπωσης, ενώ βελτιώνει αισθητά τη διάθεση. 

Από την ήπια ανησυχία, την ευερεθιστότητα, τη μειωμένη διάθεση και τη δυσκολία στον ύπνο έως τα πιο σοβαρά συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης, αϋπνίας και νευρικής εξάντλησης, οι επιπτώσεις του χρόνιου στρες είναι συχνά σοβαρές, συνεχείς και εξαιρετικά συνηθισμένες.

Εκτιμάται ότι το 29% των ανθρώπων θα υποφέρει κάποια στιγμή από επίμονο άγχος, ένα 18% από σοβαρή κατάθλιψη, ενώ το 25% των ανθρώπων αντιμετωπίζουν σοβαρό άγχος, κόπωση και εξάντληση. Σχεδόν το 20% των ανθρώπων έχουν δυσκολία στον ύπνο, κάτι που σχετίζεται στενά με το χρόνιο στρες.

Το στρες μπορεί να επηρεάσει τη χημεία του εγκεφάλου, δημιουργώντας αίσθημα συνεχούς άγχους, ανησυχίας αλλά και προβλήματα ύπνου. Το χρόνιο στρες μπορεί επίσης να εξελιχθεί σε χρόνια κόπωση, δημιουργώντας απάθεια, κατάθλιψη και συνεχή κόπωση (εξάντληση).

Ευτυχώς, με κάποιες αλλαγές στον τρόπο ζωής και με την υποστήριξη φυσικών συμπληρωμάτων διατροφής, μπορεί να επανέρθει η ισορροπία του νευρικού συστήματος και να ανακάμψει από την επίδραση του στρες.

Ο καθημερινός τρόπος ζωής έχει βαθιά επίδραση στην ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε το στρες. Δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, όταν είμαστε υπό πίεση η διατροφή και ο τρόπος ζωής μας υποφέρουν συχνά, κάνοντας τα πράγματα πολύ χειρότερα. Η έλλειψη άσκησης, η ανθυγιεινή διατροφή και η απουσία χρόνου για χαλάρωση ή η έλλειψη χρόνου με τους αγαπημένους μας μπορεί να μας οδηγήσουν σε ακόμα μεγαλύτερο άγχος και φυσικά στις σοβαρές συνέπειές του, οπότε είναι χρήσιμες οι παρακάτω 3 σημαντικές συμβουλές:

1. Θρέψτε τον εγκέφαλο και το νευρικό σας σύστημα.
Η σωστή διατροφή βοηθά στη διασφάλιση ενός υγιούς νου και σώματος. Στην πραγματικότητα, η έρευνα έχει δείξει ότι οι φυσικές, ελάχιστα επεξεργασμένες, φυτικές δίαιτες προστατεύουν από την ανάπτυξη σοβαρών ασθενειών που σχετίζονται με το στρες, όπως η διαρκής ανησυχία και η κατάθλιψη. Καταναλώστε πολλά φρέσκα φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους, δημητριακά ολικής αλέσεως και άπαχη πρωτεΐνη και παραλείψτε τα υπόλοιπα.

2. Ενεργοποιήστε την αίσθησης ευεξίας
Η τακτική σωματική δραστηριότητα είναι ένα από τα πιο ισχυρά αντικαταθλιπτικά και έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το άγχος και βελτιώνει τον ύπνο. Λειτουργεί ενεργοποιώντας χιλιάδες γονίδια που κυριολεκτικά «ενεργοποιούν» την καλή υγεία. Βάλτε στόχο τουλάχιστον 30 λεπτά μέτριας σωματικής άσκησης, όπως π.χ. έναν γρήγορο περίπατο, καθημερινά. Μπορεί να σας εκπλήξει το πόσο υπέροχα θα νιώσετε.

3. Ενεργοποιήστε τον εσωτερικό σας χίπη με πρακτικές νου-σώματος.
Στην πραγματικότητα, οι πρακτικές νου-σώματος δεν θεωρούνται πλέον «εναλλακτικές» και χρησιμοποιούνται στην ιατρική για τη θεραπεία ασθενειών που σχετίζονται με το άγχος και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η γιόγκα και ο διαλογισμός ειδικότερα είναι πολύ ισχυρά «φάρμακα» για την ψυχοσωματική υγεία. Είναι σημαντικό να μπορείτε να κάνετε αυτές τις πρακτικές μέρος του τρόπου ζωής σας. Βρείτε μια ομάδα γιόγκα ή διαλογισμού κοντά σας, ή κάνετε μαθήματα από το διαδίκτυο. Μόνο 15-30 λεπτά την ημέρα θα σας βοηθήσουν να μεταμορφώσετε τη ζωή σας.

Συμπληρώματα διατροφής που βοηθούν

Μελέτες έχουν δείξει ότι κάποια φυσικά συμπληρώματα μπορούν να βοηθήσουν με ασφάλεια στη γρήγορη ανακούφιση των συμπτωμάτων του στρες βελτιώνοντας την ψυχική εστίαση.

Η L-Theanine (L-θειανίνη), η οποία απαντάται φυσικά στο πράσινο τσάι και το Lemon Balm (μελισσόχορτο), ένα μαγειρικό βότανο που έχει χρησιμοποιείται παραδοσιακά για χαλάρωση, έχουν αποδειχθεί σε μια σειρά επιστημονικών μελετών ότι μειώνουν γρήγορα τις επιπτώσεις του στρες και φαίνεται να το κάνουν αυτό ηρεμώντας το νου και το νευρικό σύστημα. Για παράδειγμα, 300 mg εκχυλίσματος Lemon Balm δύο φορές ημερησίως παρουσιάστηκε σε μια πρόσφατη μελέτη ότι ανακουφίζουν σημαντικά τα συμπτώματα του άγχους και της αϋπνίας μέσα σε 15 μέρες. Έχει αποδειχθεί επίσης ότι 200mg L-Theanine αυξάνουν τα κύματα άλφα στον εγκέφαλο και μειώνουν τα συναισθήματα του στρες, παρόμοια με την επίδραση του διαλογισμού.

Η Ashwagandha (Withania somnifera) αποτελεί ένα τονωτικό που προάγει τη σωματική και ψυχική υγεία, αναζωογονεί το σώμα σε συνθήκες εξασθένησης και αυξάνει τη μακροζωία. Η σύγχρονη έρευνα υποστηρίζει τη χρήση της ως έναν αποτελεσματικό και ασφαλή τρόπο για τη μείωση της ανησυχίας και του άγχους. Μελέτη διαπίστωσε ότι η καθημερινή λήψη 125mg - 250mg ενός εκχυλίσματος Ashwagandha υψηλής ποιότητας (τυποποιημένη με 8% withanolides) μπόρεσε να μειώσει σημαντικά την ορμόνη του στρες κορτιζόλη και να ανακουφίσει από κόπωση, αϋπνία, κακή μνήμη, ευερεθιστότητα, δυσκολία συγκέντρωσης και άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με το άγχος, μέσα σε μόλις ένα μήνα κανονικής χρήσης.

Η καθημερινή λήψη ενός συμπληρώματος B-Complex (σύμπλεγμα βιταμινών Β) είναι ένας πολύ καλός τρόπος για τόνωση του νευρικού συστήματος, ενέργεια και βελτίωση της διάθεσης. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι μετά από 30 μέρες λήψης συμπληρώματος B-complex, παρατηρήθηκε βελτίωση στη διάθεση, την ενέργεια, τη νοητική λειτουργία και το πνευματικό σθένος.

Η ανεπάρκεια μαγνησίου είναι πολύ συχνή και έχει συσχετιστεί με συμπτώματα κατάθλιψης, άγχους και αϋπνίας. Είναι δύσκολο να ληφθεί η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα μόνο από την τροφή και συνήθως υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη σε περιόδους άγχους, οπότε είναι σημαντικό ένα καθημερινό συμπλήρωμα μαγνησίου.

Μια δίαιτα χαμηλή σε ωμέγα-3 δημιουργεί στρες στο σώμα και το νου. Η λήψη ωμέγα-3 λιπαρών συνδέεται με καλύτερη διάθεση, καλύτερη προσαρμογή στο άγχος και καλύτερη συνολική υγεία.

Η αρκτική ρίζα γνωστή ως Rhodiola rosea στο φυσικό της περιβάλλον στη Σιβηρία, είναι ένα σκληρό μικρό φυτό που έχει αποδεδειγμένη και γρήγορη δράση κατά του στρες και της κόπωσης, ενώ βελτιώνει αισθητά τη διάθεση.

Υπάρχουν πολλές κλινικές μελέτες σε ανθρώπους που δείχνουν ότι μόνο 30mg εκχυλίσματος σαφράν καθημερινά είναι εξίσου αποτελεσματικό με τη φαρμακευτική αγωγή για την ανακούφιση της ήπιας κατάθλιψης ενώ δεν έχει παρενέργειες.

Αρκετές μελέτες τις τελευταίες τρεις δεκαετίες έδειξαν ότι το 5-HTP βελτιώνει τη διάθεση και υποστηρίζει την ψυχική υγεία.

 Ο Ben Brown είναι φυσιοπαθητικός, διατροφολόγος, συγγραφέας του βιβλίου "The Digestive Health Solution" και αρθρογραφεί τακτικά σε επιστημονικά περιοδικά. Είναι εκδότης του περιοδικού Journal of Orthomolecular Medicine, συντάκτης του "Integrative Healthcare and Applied Nutrition" και είναι μέλος του Συμβουλίου του BCNH College of Nutrition and Health όπου είναι επίσης λέκτορας.

Πόσο καιρό μπορούμε να υπολογίσουμε ότι θα ζήσουμε; Νέα έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ζήσουν έως και 500 χρόνια - αρκεί να έχουμε σε καλή συνεργασία τις δύο κυτταρικές οδούς: IIS (σηματοδότηση ινσουλίνης) και TOR (ανίχνευση θρεπτικών ουσιών).
Μέχρι να φτάσουμε όμως σε αυτό το επίπεδο ώστε να ζούμε αυτές τις Βιβλικές σε διάρκεια ζωές, ο τρέχων στόχος είναι να φτάσουμε και ίσως να ξεπεράσουμε τα 120 χρόνια. Δεν το έχουν καταφέρει πολλοί. Το γηραιότερο άτομο του οποίου η ημερομηνία γέννησης έχει επαληθευτεί ήταν η Γαλλίδα Jeanne Calment, η οποία πέθανε το 1997 σε ηλικία 122 ετών.
Οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί εκατονταετών ανθρώπων βρίσκονται στην Ιαπωνία, και ενώ οι αριθμοί μπορεί να έχουν διογκωθεί προκειμένου να λαμβάνουν παροχές, τα πραγματικά στοιχεία εξακολουθούν να είναι υψηλά, με περίπου 42 στους 100.000 Ιάπωνες να ζουν μέχρι τα 100 και πέραν αυτών. Εντυπωσιασμένοι από το φαινόμενο αυτό, οι ερευνητές έχουν αναλύσει τον τρόπο ζωής των ανθρώπων αυτών και έχουν βρει πέντε χρυσούς κανόνες για μακροζωία:

1.Τρώτε υγιεινά (και αποφύγετε τα επεξεργασμένα τρόφιμα)
Οι άνθρωποι που τρώνε τακτικά επεξεργασμένες τροφές υποφέρουν περισσότερο από χρόνιες ασθένειες και ζουν λιγότερο από εκείνους που ακολουθούν μια πιο υγιεινή διατροφή με τροφές ολικής άλεσης, ψάρια, φρούτα και λαχανικά.
Υπάρχει μια σημαντική διαφορά στην υγεία και τη μακροζωία των ανθρώπων σε πολλές από τις πόλεις των ΗΠΑ όπου τρώνε τακτικά πατατάκια, ζαχαρούχα ποτά, γλυκά, επεξεργασμένα δημητριακά και επεξεργασμένα προϊόντα κρέατος σε σύγκριση με εκείνες τις «υγιεινές» περιοχές, όπου οι άνθρωποι ζουν πιο συχνά έως και άνω των 100 ετών χωρίς να πάσχουν από χρόνιες ασθένειες, λένε οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο George Washington.¹ 

2. Αποφύγετε το στρες
Ενώ το στρες μικρής διάρκειας μπορεί να ωφελεί, το χρόνιο στρες – συχνά το αποτέλεσμα του να νιώθει κανείς αβοήθητος ή εκτός ελέγχου – μπορεί να πυροδοτήσει πολλά προβλήματα υγείας, κυρίως σχετιζόμενα με την καρδιά. Σϋμφωνα με μελέτη, οι καρδιοπάθειες και τα εγκεφαλικά επεισόδια είναι πιο συχνά σε άτομα που υποφέρουν από μακροχρόνιο στρες.²

3. Γίνετε μέλη μίας κοινότητας
Μην απομονώνεστε και μη μένετε μόνοι. Αντίθετα, βρείτε μία κοινότητα ή μία ομάδα στην οποία μπορείτε να ενταχθείτε και να λειτουργείτε ως μέλη της – θα μπορούσε να είναι μία ερασιτεχνική ομάδα θεάτρου, η τοπική εκκλησία, ένας περιπατητικός σύλλογος κ.λπ- και αυτό θα σας βοηθήσει να ζήσετε περισσότερο. Αυτό συχνά το ονομάζουν «Roseto effect», από την μικρή πόλη στην Pennsylvania όπου εγκαταστάθηκε μία ομάδα Ιταλών μεταναστών. Όσο ήταν σχετικά φτωχοί, ζούσαν κοντά ο ένας στον άλλο και ζούσαν πολύ περισσότερο από το συνηθισμένο Αμερικανικό προσδόκιμο ζωής. Όταν όμως έγιναν πιο εύποροι και εγκαταστάθηκαν σε μεγαλύτερα σπίτια και δεν έβλεπαν τόσο συχνά τους φίλους - συντοπίτες τους, άρχισαν να πεθαίνουν στην ίδια ηλικία με το μέσο Αμερικανό.³

4. Παραμείνετε δραστήριοι
Όχι, αυτό δε σημαίνει να ιδρώνετε στα γυμναστήρια όταν είστε 70 ετών. Ωστόσο, οποιαδήποτε συνεχής δραστηριότητα, από το ποδήλατο μέχρι το περπάτημα ή την κηπουρική, μπορεί να σας βοηθήσει να ζήσετε περισσότερο.⁴

5. Αποκτήστε μία αίσθηση σκοπού στη ζωή
Χρειάζεστε ένα λόγο για να ξυπνάτε το πρωί. Είναι μία αίσθηση σκοπού, ή ένα συναίσθημα αξίας που έχει σημασία για τους άλλους και μπορεί να κάνει τη διαφορά. Οι Γιαπωνέζοι το ονομάζουν «ikigai», που μεταφράζεται ως «μία ζωή που αξίζει να ζεις». Οι γιατροί το ονομάζουν «ευσυνειδησία». Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι στη Φινλανδία ανακάλυψαν ότι οι άνθρωποι με χαμηλή «ευσυνειδησία» πεθαίνουν νωρίτερα από εκείνους που έχουν στόχους και μία αίσθηση σκοπού στη ζωή.⁵

Και υπάρχουν ακόμα τρεις…

Άλλοι ερευνητές μελετώντας τη μακροζωία κατέληξαν σε μερικές ακόμα ιδέες που μπορεί να προσθέσει κανείς στου 5 χρυσούς κανόνες:

1. Μην τρώτε πολύ από οτιδήποτε

Το να τρώτε λιγότερο σε κάθε γεύμα, περιορίζοντας τις ώρες που τρώτε, ή ακόμα και νηστεύοντας μερικές μέρες τη βδομάδα – όπου η πρόσληψη είναι περίπου 700 θερμίδες – θα μπορούσε να σας βοηθήσει να ζήσετε περισσότερο. Μάλιστα, ο περιορισμός θερμίδων είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να επιβραδύνετε όλους τους συνήθεις βιολογικούς δείκτες γήρανσης, υποστηρίζουν οι ερευνητές στο πανεπιστήμιο του Bari στην Ιταλία.⁶

2. Αλλά όταν το κάνετε, βεβαιωθείτε ότι καταναλώνετε πολλές αντιοξειδωτικές τροφές

Υπάρχουν πολλές υγιεινές τροφές που μπορείτε να φάτε, αλλά τα αντιοξειδωτικά είναι από τις πιο σημαντικές. Τα τρόφιμα που είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά περιλαμβάνουν την μαύρη σοκολάτα, όλα τα είδη μούρων (μαύρα μούρα, φράουλες, μύρτιλα, γκότζι κ.α.), την αγκινάρα, το κέιλ και το σπανάκι.

3. Φερθείτε καλά στο έντερό σας

Υπάρχει κάτι διαφορετικό στους αιωνόβιους, πέρα από τη μεγάλη τους ηλικία. Φαίνεται να έχουν καλύτερα γονίδια και ξεχωριστό περιβαλλοντικό και πολιτιστικό υπόβαθρο, λένε οι ερευνητές στο πανεπιστήμιο της Bologna στην Ιταλία. Αλλά πάνω από όλα, έχουν ένα υγιές έντερο, με υγιές εντερικό μικροβίωμα, με μία ποικιλία βακτηρίων που φαίνεται ότι επηρεάζεται τόσο από τη θετική στάση όσο και από την υγιεινή διατροφή.⁷

Βιβλιογραφικές αναφορές

1 Curr Treat Options Gastroenterol, 2019; 17: 577–86

2 BMJ, 1997; 314: 553–8

3 Am J Public Health, 1992; 82: 1089–92

4 Br J Sports Med, 2015; 49: 743-8

5 J Pers, 2019 Sep 8; doi: 10.1111/jopy.12513

6 Clin Interv Aging, 2017; 12: 1887–902

7 Mech Aging Dev, 2017; 165: 180–4