Τα αντιβιοτικά κάποτε θεωρήθηκαν θαυματουργά φάρμακα, αφού καταπολέμησαν θανατηφόρες βακτηριακές λοιμώξεις σώζοντας εκατομμύρια ζωές. Σήμερα η αλόγιστη χρήση τους απειλεί να μας επιστρέψει σε μια εποχή χωρίς αποτελεσματικές θεραπείες, οδηγώντας στην εξέλιξη ανθεκτικών μικροβίων.
Η κρίση αυτή δεν περιορίζεται στον τομέα της Υγείας. Αντιβιοτικές ουσίες χρησιμοποιούνται μαζικά και στην κτηνοτροφία, στη γεωργία και στη βιομηχανία, διαχέοντας την ανθεκτικότητα στο περιβάλλον. Η προσέγγιση ‘One Health’ αντιμετωπίζει την υγεία ολιστικά: μέσω της ισορροπίας ανθρώπου-φύσης-τεχνολογίας.
Παρότι οι παγκόσμιες συνέπειες της κατάχρησης αντιβιοτικών είναι ανησυχητικές, οι επιπτώσεις αγγίζουν άμεσα και την ατομική μας υγεία, συχνά με απρόβλεπτους τρόπους.

Το αόρατο κόστος των αντιβιοτικών: Πώς επηρεάζουν το σώμα μας
Κάθε αντιβιοτικό στοχεύει στο παθογόνο, αλλά δεν κάνει διακρίσεις. Το σώμα μας, ως σύνθετο και αλληλένδετο οικοσύστημα, καλείται κάθε φορά να επαναφέρει τις διαταραγμένες ισορροπίες.

Μικροβίωμα: Η πρώτη γραμμή άμυνας που χάνουμε χωρίς να το ξέρουμε
Η υγεία μας βασίζεται σε ένα δίκτυο μικροβιωμάτων που αλληλεπιδρούν με τα όργανα και τα συστήματά μας. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών διαταράσσει αυτή την ισορροπία, αποδυναμώνοντας τη φυσική άμυνα και αυξάνοντας τον κίνδυνο για νέες λοιμώξεις. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να έχει επιπτώσεις σε:

• Εντερικό μικροβίωμα: ο πυρήνας της μικροβιακής μας ισορροπίας, με σημαντικό έλεγχο της μεταβολικής, ανοσολογικής και νευρολογικής μας υγείας.
• Κολπικό μικροβίωμα: διατηρεί το όξινο pH και προφυλάσσει από λοιμώξεις. Η διαταραχή του αυξάνει τον κίνδυνο για κολπίτιδες, μυκητιάσεις και ευνοεί τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
• Στοματικό μικροβίωμα: συμβάλλει στην προστασία από ουλίτιδα, τερηδόνα, μυκητιάσεις, κακοσμία και διαταραχές γεύσης, ενώ είναι υπό διερεύνηση η ευρύτερη συμμετοχή του στην ανθρώπινη υγεία (π.χ. καρδιακές παθήσεις, Alzheimer κλπ).
• Ρινικό, δερματικό και οφθαλμικό μικροβίωμα: λειτουργούν ως πρώτες γραμμές άμυνας έναντι λοιμώξεων του αναπνευστικού, δερματικών βλαβών και οφθαλμικών ερεθισμών. Η διαταραχή τους αυξάνει την ευαισθησία σε παθογόνα και αλλεργιογόνα. 

Ανοσοποιητικό: Υπερβολική προστασία, ανεπαρκής άμυνα
Πέρα από τη διαταραχή του μικροβιώματος, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Ορισμένα αντιβιοτικά μειώνουν τη λειτουργικότητα των φαγοκυττάρων και τροποποιούν την παραγωγή κυτοκινών, περιορίζοντας την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίσει λοιμώξεις. Επιπλέον, αυξάνεται η πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων, από ήπια εξανθήματα έως και σοβαρή αναφυλαξία.

Ήπαρ και νεφροί: Αποτοξίνωση σε υπερωρίες
Το ήπαρ και οι νεφροί, ως βασικά όργανα αποτοξίνωσης, συχνά επιβαρύνονται ιδιαίτερα από την υπερβολική ή παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών, ειδικά σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας. Ορισμένα αντιβιοτικά εμφανίζουν ηπατοτοξική ή νεφροτοξική δράση, ενώ η αλληλεπίδρασή τους με άλλα φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή θεραπεία ή σε περαιτέρω επιπλοκές.

Αντιβιοτικά στην παιδική ηλικία: Το ρίσκο που δεν βλέπουμε
Η επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη του οργανισμού, όσο και τη φυσιολογική ωρίμανση των μικροβιακών οικοσυστημάτων. Μια άσκοπη παρέμβαση σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα, οδηγώντας σε χρόνια προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή, όπως παχυσαρκία, αλλεργίες, άσθμα και αυτοάνοσα νοσήματα.

Αντιβιοτικά και διάθεση: Μια σύνδεση που ξεκινά στο έντερο
Το εντερικό μικροβίωμα φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, έναν δίαυλο επικοινωνίας με σημαντικές επιρροές στην παραγωγή σεροτονίνης και τη ρύθμιση του στρες. Έτσι, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών συνδέεται με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και διαταραχών της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.

Οι σύμμαχοι που ξεχάσαμε: Εναλλακτικοί τρόποι ενίσχυσης χωρίς αντιβιοτικά
Η επιστήμη προχωρά, αλλά πριν τα αντιβιοτικά γίνουν η πρώτη μας αντίδραση, η φύση μας παρείχε ήδη τρόπους να ενισχύουμε την άμυνά μας. Σήμερα, μέσα από τη σύγχρονη έρευνα, ανακαλύπτουμε ξανά τα φυσικά εργαλεία ίασης και πρόληψης, που υποστηρίζουν ολιστικά την υγεία μας, χωρίς να διαταράσσουν κρίσιμες ισορροπίες.

Προβιοτικά: Μικροί σύμμαχοι με μεγάλο αποτύπωμα
Η καθημερινή κατανάλωση τροφών όπως το κεφίρ, το γιαούρτι ή τα συμπληρώματα με επιλεγμένα στελέχη μπορεί να γίνει ήπια αλλά σταθερή ασπίδα προστασίας.

Φυτοθρεπτικά και βότανα: Μοριακή φροντίδα από τη φύση
Χαρακτηριστικά παραδείγματα φυσικών ουσιών με στοχευμένη αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δράση είναι: η κουρκουμίνη, η αλισίνη (σκόρδο), οι κατεχίνες (πράσινο τσάι), τα αιθέρια έλαια (θυμαριού ή ρίγανης), ορισμένα ροφήματα (σαμπούκο, τζίντζερ, εχινάκεια ή κανέλα).

Λειτουρική Διατροφή: Αναδομώντας την υγεία από το πιάτο
Μπορούμε να ενισχύσουμε το ανοσοποιητικό μας και να εμπλουτίσουμε το μικροβίωμά μας με τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικές ίνες (από αγκινάρες, μπανάνες, πράσα, βρώμη κλπ.), αλλά και με προϊόντα ζύμωσης (κιμτσί, μίσο, ξινολάχανο).

Αυτοφροντίδα: Το φάρμακο που δε συνταγογραφείται
Πέρα από τη φυτοχημική τους δράση, τα ροφήματα και η διατροφή ενσωματώνουν και την παράμετρο της καθημερινής αυτό-φροντίδας, μια στιγμή σύνδεσης με το σώμα μας και τις ανάγκες του μέσα στην ημέρα μας. Συνήθειες που υποστηρίζουν περαιτέρω τη φυσική μας ομοιόσταση είναι ο καλός ύπνος, η σωματική άσκηση, η διαχείριση του στρες αλλά και η αποφυγή της περιττής λήψης φαρμάκων.
Ένα αντιβιοτικό μπορεί πράγματι να σώζει ζωές, αλλά κάθε παρέμβαση έχει ένα κόστος, κι αυτό δεν είναι πάντα ορατό. Πλέον γνωρίζουμε ότι το σώμα μας δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός συστήματος και η υγεία μας δεν εξαρτάται από το να καταστείλουμε το σύμπτωμα, αλλά να κατανοήσουμε τη ρίζα του. Η πρόληψη ξεκινά από την επιλογή να φροντίσουμε τον εαυτό μας με τρόπο ευγενικό, ουσιαστικό και συνεπή, κάθε μέρα. Και κάπως έτσι, η χρήση των αντιβιοτικών βρίσκει τη θέση της: όχι ως αυτονόητη λύση, αλλά ως εργαλείο με μέτρο, σύνεση και σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη ζωή γύρω του.

ΠΗΓΕΣ
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) & Επιστημονικές δημοσιεύσεις (doi:10.1002/mbo3.1260, 10.3389/fcimb.2021.771510, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1038/s44220-025-00498-0, 10.1007/s00203-022-03314-w, 10.3389/fcimb.2025.1493915, 10.3389/frabi.2025.1706166, 10.1039/d2np00053a).

Η εποχή του καλοκαιριού είναι άμεσα συνδεδεμένη με την περίοδο των διακοπών. Ανεξάρτητα από τη διάρκεια τους και τον τόπο προορισμού αποτελούν μία υπέροχη ευκαιρία να αποφορτιστούμε από την καθημερινότητα. Να νιώσουμε ανέμελοι ακολουθώντας τους προσωπικούς μας ρυθμούς και κάνοντας δραστηριότητες που μας χαροποιούν. Οι διακοπές συντελούν στην βελτίωση της υγείας, αύξηση της ενέργειας, καλυτέρευση της ποιότητας του ύπνου, ενίσχυση της εγκεφαλικής λειτουργίας, συγκέντρωσης και μνήμης. Έρευνες δείχνουν ότι μετά από δύο εβδομάδες διακοπών μειώνεται κατά 30% η πιθανότητα να αρρωστήσει κάποιος μέσα στο χειμώνα.
Ωστόσο πολλές φορές ενδέχεται να λειτουργήσουν απλά και μόνο ως απόδραση από μία δύσκολη καθημερινότητα, με αποτέλεσμα να μην είναι ποτέ αρκετές και η ολοκλήρωσή τους να φέρνει απογοήτευση και θλίψη. Τα συναισθήματα αυτά μπορεί να αποτελέσουν μία πολύτιμη πληροφορία που αφορά την ζωή μας και τον τρόπο που την έχουμε διαμορφώσει. Συνεπώς προκύπτουν τα εξής ερωτήματα: Πώς βιώνω την καθημερινότητα μου; Αντλώ νόημα από αυτή, χαρά, ικανοποίηση; Πώς αντιλαμβάνομαι τον εαυτό μου; Με φροντίζω; Μου μιλάω με αγάπη; Μήπως με έχω φορτώσει μόνο με υποχρεώσεις έχοντας κάνει στην άκρη τις προσωπικές μου ανάγκες;
Όλοι οι τομείς της ζωής μας αποτελούν προεκτάσεις της πιο σημαντικής σχέσης, αυτής με τον εαυτό μας. Από την παιδική ηλικία μάθαμε να βλέπουμε την ύπαρξη μας μέσα από τα μάτια των σημαντικών μας ανθρώπων· εκπαιδευτήκαμε να αυτοαξιολογούμαστε ανάλογα με το κατά πόσο ανταποκρινόμασταν με επιτυχία στις προσδοκίες τους. Η αξία μας καθρεφτιζόταν στο βλέμμα τους. Μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο και κάτω από τις συνθήκες στις οποίες βρίσκεται η οικογένεια σαν σύνολο και το κάθε μέλος της ξεχωριστά, δίνονται διάφοροι ρόλοι τους οποίους ο καθένας καλείται να ακολουθήσει. Όλα αυτά διαμορφώνουν σε σημαντικό βαθμό την προσωπικότητά μας και κατ' επέκταση τον τρόπο που δρούμε.
Ως παιδιά ακολουθούμε πιστά το ρόλο που μας δόθηκε καθώς η ασφάλεια και η αξία μας εξαρτώνται από την τήρησή του. Πολλές φορές στην ενήλικη ζωή τείνουμε ασυνείδητα να αναπαράγουμε τους δοσμένους ρόλους με αποτέλεσμα να νιώθουμε ότι λειτουργούμε μηχανικά, οριζόμαστε από τις εξωτερικές συνθήκες και δεν μπορούμε να επηρεάσουμε ουσιαστικά τη ζωή μας. Μέσα από την πορεία της ψυχοθεραπείας ο θεραπευόμενος οδηγείται στο να συνειδητοποιήσει και στη συνέχεια να επαναδιαπραγματευτεί όλα τα παραπάνω.
Η λέξη διακοπές προέρχεται από το ρήμα διακόπτω – κάνω μια παύση, σταματώ κάτι που κάνω. Στις διακοπές βγάζω τον εαυτό μου από τον αυτόματο πιλότο και του προσφέρω επιλογές ψυχικής και σωματικής ανάτασης. Αντίστοιχα μία συνεδρία ψυχοθεραπείας μπορεί να δράσει ως ένας τρόπος παύσης και αποστασιοποίησης από την τρέχουσα καθημερινότητα. Ο θεραπευόμενος μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο έρχεται σε επαφή, σύνδεση με τη δική του αλήθεια λαμβάνοντας τον αναγκαίο χώρο και χρόνο. Μέσα από την αφήγηση της προσωπικής του ιστορίας συνειδητοποιεί επαναλαμβανόμενα μοτίβα ζωής, επεξεργάζεται περιοριστικές πεποιθήσεις και αντιλήψεις και ανακαλύπτει νέους τρόπους διαχείρισης.
Η ψυχοθεραπεία αποτελεί μία προσωπική επένδυση καθώς ο θεραπευόμενος καλλιεργεί το θεμελιώδες δικαίωμα του για αυτοπραγμάτωση. Όλοι μας δικαιούμαστε να εκφράσουμε τον αυθεντικό μας εαυτό και να οικοδομήσουμε τη ζωή που επιθυμούμε απολαμβάνοντας τις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Η φροντίδα της ψυχική μας υγείας βάζει τα θεμέλια για την ενίσχυση της σωματικής μας ευεξίας. Ποτέ δεν είναι αργά, σε οποιαδήποτε ηλικία, σε οποιαδήποτε φάση ζωής και να βρισκόμαστε.
Ας αποτελέσει ο πολύτιμος χρόνος των φετινών καλοκαιρινών διακοπών μία ευκαιρία για σύνδεση με τη φύση, τους αγαπημένους μας, μια δυνατότητα να έρθουμε πλησιέστερα στην αληθινή μας ύπαρξη. Κοιτάζοντάς μας τρυφερά, επιβραβεύοντας τον τρόπο που σταθήκαμε σε επιτυχίες, αποτυχίες, προσπάθειες και υπερβάσεις βάζουμε το σπόρο ώστε να κρατήσουμε το συναίσθημα της χαράς και του προσωπικού νοήματος των διακοπών στην καθημερινότητά μας. Ας μας το επιτρέψουμε, το αξίζουμε!

Η Πολυκανδριώτη Μαρούσα είναι Κοινωνική Λειτουργός, Ψυχοθεραπεύτρια με κατεύθυνση τη Συστημική Υπαρξιακή προσέγγιση. Σπούδασε στο τμήμα Κοινωνικής Εργασίας Αθηνών και έχει λάβει πενταετή εκπαίδευση στην Συστημική Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία. Διαθέτει δεκαετή επαγγελματική εμπειρία, καθώς έχει εργαστεί παρέχοντας υπηρεσίες Συμβουλευτικής, σε Κοινωνικές Υπηρεσίες Δήμων, σε Ψυχιατρικές δομές και σε ιδιωτικά κέντρα αποκατάστασης μαθησιακών δυσκολιών.
Εργάζεται ως  Συστημική Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεύτρια, πραγματοποιώντας συνεδρίες ατομικής Ψυχοθεραπείας, ομαδικής Ψυχοθεραπείας και Θεραπείας Ζευγαριού.
Πληροφορίες: Κινητό: 6906 17 87 94 - email: marousapolik1@gmail.com