Για πολλές γυναίκες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η ικανότητα συγκέντρωσης, ο έλεγχος των συναισθημάτων και η ενέργεια δεν παραμένουν σταθερά. Υπάρχουν ημέρες που η καθημερινότητα φαίνεται διαχειρίσιμη και άλλες κατά τις οποίες η οργάνωση, η μνήμη εργασίας ή ακόμη και απλές υποχρεώσεις μοιάζουν ξαφνικά πολύ δυσκολότερες. Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες αρχίζουν να εξετάζουν σοβαρότερα έναν παράγοντα που επί δεκαετίες είχε υποτιμηθεί στην έρευνα της ΔΕΠΥ: τις γυναικείες ορμόνες.
Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Journal of Attention Disorders εξέτασε τις διαθέσιμες μελέτες σχετικά με τη ΔΕΠΥ και τις ορμόνες του φύλου στις γυναίκες. Το γενικό συμπέρασμα ήταν ότι οι ορμονικές μεταβολές φαίνεται να συνδέονται με αλλαγές στην ένταση των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα κατά τον εμμηνορροϊκό κύκλο και την εφηβεία. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ίδια εικόνα εμφανίζεται σε διαφορετικές φάσεις της γυναικείας ζωής: εφηβεία, εμμηνορροϊκός κύκλος, περίοδος μετά τον τοκετό και στην περιεμμηνόπαυση.

Γιατί η ΔΕΠΥ στις γυναίκες πέρασε για χρόνια απαρατήρητη: Η ΔΕΠΥ μελετήθηκε ιστορικά κυρίως μέσα από την εικόνα των αγοριών: υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα, δυσκολία παραμονής στη θέση τους και συμπεριφορές που γίνονται εύκολα αντιληπτές στο σχολείο. Στα κορίτσια, όμως, η εικόνα μπορεί να είναι διαφορετική. Η διάσπαση προσοχής, η δυσκολία οργάνωσης, η εσωτερική ανησυχία ή η συναισθηματική δυσκολία μπορεί να μην προκαλούν την ίδια εξωτερική αναστάτωση. Έτσι, αρκετές γυναίκες φτάνουν στην ενήλικη ζωή χωρίς διάγνωση, έχοντας αναπτύξει στρατηγικές για να αντισταθμίζουν τις δυσκολίες τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι στρατηγικές φαίνεται να δοκιμάζονται ιδιαίτερα όταν αλλάζει το ορμονικό περιβάλλον.

Ο εμμηνορροϊκός κύκλος δεν επηρεάζει μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα: Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη δεν δρουν αποκλειστικά στα αναπαραγωγικά όργανα. Έχουν υποδοχείς και επιδράσεις στον εγκέφαλο και σχετίζονται με συστήματα νευροδιαβιβαστών που συμμετέχουν στη διάθεση, στην προσοχή και στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση των οιστρογόνων με την ντοπαμίνη. Η ντοπαμινεργική λειτουργία συμμετέχει στη ρύθμιση της προσοχής, του κινήτρου και της παρορμητικότητας και αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς στους οποίους δρουν τα διεγερτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη ΔΕΠΥ. Αυτό έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι οι απότομες μεταβολές των οιστρογόνων μπορεί, σε ορισμένες γυναίκες, να επηρεάζουν ένα ήδη ευάλωτο σύστημα ρύθμισης της προσοχής και των συναισθημάτων. Δεν σημαίνει ότι η ΔΕΠΥ είναι απλώς «έλλειψη ντοπαμίνης» ούτε ότι τα χαμηλά οιστρογόνα προκαλούν ΔΕΠΥ. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Φαίνεται όμως ότι οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να λειτουργούν ως ένας επιπλέον ρυθμιστικός παράγοντας.

Οι δύσκολες ημέρες πριν από την περίοδο: Από τις πιο χαρακτηριστικές παρατηρήσεις αφορά το δεύτερο μισό του εμμηνορροϊκού κύκλου και ιδιαίτερα τις ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση. Γυναίκες με ΔΕΠΥ έχουν περιγράψει αυξημένη διάσπαση προσοχής, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, συναισθηματική αστάθεια, μειωμένη ενέργεια και μεγαλύτερη δυσκολία στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ορισμένες αναφέρουν ακόμη ότι η συνηθισμένη φαρμακευτική αγωγή τους φαίνεται λιγότερο αποτελεσματική αυτές τις ημέρες. Μια μικρή κλινική μελέτη του 2023 παρακολούθησε εννέα γυναίκες με ΔΕΠΥ που παρουσίαζαν επιδείνωση πριν από την περίοδο. Υπό ιατρική παρακολούθηση αυξήθηκε προσωρινά η δόση της ήδη συνταγογραφημένης διεγερτικής αγωγής τους κατά την προεμμηνορροϊκή περίοδο. Και οι εννέα ανέφεραν βελτίωση στην προσοχή, στη διάθεση, στην ευερεθιστότητα και στην ενέργεια. Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον αλλά δεν αποτελεί ακόμη θεραπευτική οδηγία. Πρόκειται για εξαιρετικά μικρό δείγμα χωρίς ομάδα ελέγχου και απαιτούνται μεγαλύτερες ελεγχόμενες μελέτες. Η αλλαγή της δοσολογίας διεγερτικών φαρμάκων δεν πρέπει να γίνεται χωρίς τον θεράποντα ιατρό.

Από την εγκυμοσύνη στην περιεμμηνόπαυση: Η πιθανή ορμονική ευαισθησία δεν περιορίζεται στον μηνιαίο κύκλο. Μεγάλες μεταβολές των ορμονών συμβαίνουν στην εφηβεία, στην εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα μετά τον τοκετό, καθώς και κατά την περιεμμηνόπαυση. Αυτές ακριβώς είναι περίοδοι στις οποίες αρκετές γυναίκες με ΔΕΠΥ αναφέρουν σημαντικές αλλαγές στη διάθεση και στη γνωστική λειτουργία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιεμμηνόπαυση. Τα επίπεδα των οιστρογόνων αρχίζουν να παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις και τελικά μειώνονται. Παράλληλα, πολλές γυναίκες αναφέρουν «brain fog», προβλήματα μνήμης και δυσκολία συγκέντρωσης ακόμη και χωρίς ΔΕΠΥ. Σε μια γυναίκα όμως που επί χρόνια αντιστάθμιζε μια μη διαγνωσμένη ΔΕΠΥ, αυτή η επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να κάνει τις παλιές στρατηγικές λιγότερο αποτελεσματικές. Αυτό μπορεί να αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους αρκετές γυναίκες αναζητούν για πρώτη φορά διάγνωση στη μέση ηλικία. Σημαντική είναι εδώ μια διάκριση: η εμμηνόπαυση δεν προκαλεί ξαφνικά ΔΕΠΥ. Για να τεθεί η διάγνωση, πρέπει να υπάρχουν ενδείξεις ότι τα χαρακτηριστικά της διαταραχής υπήρχαν ήδη από την παιδική ηλικία. Η ορμονική αλλαγή μπορεί περισσότερο να αποκαλύψει κάτι που προηγουμένως παρέμενε διαχειρίσιμο ή καλυμμένο.

Δεν αντιδρούν όλες οι γυναίκες με τον ίδιο τρόπο: Δεν υπάρχει ένας «γυναικείος τύπος ΔΕΠΥ» που να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κύκλο. Ούτε κάθε γυναίκα με ΔΕΠΥ παρουσιάζει ορμονικά συνδεδεμένη επιδείνωση. Η επιστήμη προσπαθεί ακόμη να καταλάβει αν το κρίσιμο στοιχείο είναι τα χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων, η ταχύτητα με την οποία αυτά μεταβάλλονται ή η ιδιαίτερη ευαισθησία του εγκεφάλου κάθε γυναίκας στις μεταβολές αυτές. Αυτό εξηγεί και γιατί απλές λύσεις του τύπου «ρύθμιση των οιστρογόνων» δεν μπορούν να θεωρηθούν καθολική απάντηση. Ορμονικά αντισυλληπτικά ή ορμονικές θεραπείες μπορεί να βοηθούν ορισμένες γυναίκες και να επιδεινώνουν συμπτώματα σε άλλες.

Από τη στατική διάγνωση στη δυναμική παρατήρηση: Η σημαντικότερη αλλαγή που φέρνει αυτή η έρευνα δεν είναι ένα καινούργιο φάρμακο, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος παρατήρησης. Αντί να ρωτάμε μόνο «ποια συμπτώματα έχεις;», ίσως πρέπει να ρωτάμε και «πότε εμφανίζονται ή επιδεινώνονται;» Η συστηματική καταγραφή του κύκλου μαζί με τη συγκέντρωση, την ενέργεια, τον ύπνο, τη διάθεση και την αποτελεσματικότητα της αγωγής μπορεί να αποκαλύψει μοτίβα που διαφορετικά περνούν απαρατήρητα. Μια τέτοια καταγραφή μπορεί στη συνέχεια να συζητηθεί με τον γιατρό ή το θεραπευτή και να συμβάλει σε μια περισσότερο εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Το σημαντικότερο μήνυμα της αναδυόμενης έρευνας είναι ότι ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί απομονωμένος από το σώμα. Η νευροβιολογία, το ενδοκρινικό σύστημα, ο ύπνος, το στρες και οι διαφορετικές φάσεις της ζωής αλληλεπιδρούν συνεχώς. Για τις γυναίκες με ΔΕΠΥ, η αναγνώριση αυτής της σχέσης μπορεί να προσφέρει κάτι πολύ σημαντικό: μια περισσότερο ολοκληρωμένη κατανόηση του γιατί η ίδια γυναίκα μπορεί, μέσα σε διαφορετικές ημέρες του μήνα ή διαφορετικές περιόδους της ζωής της, να βιώνει τόσο διαφορετικά τον ίδιο της τον νου.

Συμπληρωματικές προσεγγίσεις που μπορεί να προσφέρουν υποστήριξη: Πέρα από τη φαρμακευτική αντιμετώπιση, ορισμένες συμπληρωματικές και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις φαίνεται ότι μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη σε συμπτώματα που συχνά επιβαρύνονται από τις ορμονικές μεταβολές. Ο βελονισμός έχει μελετηθεί τόσο σε προεμμηνορροϊκά όσο και σε εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, με ορισμένες μελέτες να καταγράφουν βελτίωση στις εξάψεις, στην ποιότητα ζωής και σε ψυχολογικά ή σωματικά συμπτώματα. Οι παρεμβάσεις mindfulness και ο διαλογισμός παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον, καθώς μετα-αναλύσεις έχουν δείξει βελτίωση στο άγχος, στον ύπνο, στο στρες και σε ορισμένα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, ενώ αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν μελετηθεί με θετικά αποτελέσματα και σε ενήλικες με ΔΕΠΥ. Η yoga έχει συνδεθεί με μείωση τόσο προεμμηνορροϊκών όσο και εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, καθώς και με βελτίωση του ύπνου και της ψυχολογικής ευεξίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμη η αρωματοθεραπεία, κυρίως με λεβάντα: κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις αναφέρουν βελτιώσεις στο προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, στο άγχος, στην ποιότητα του ύπνου και σε ορισμένα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Τέλος, νεότερη μετα-ανάλυση για το θεραπευτικό μασάζ σε γυναίκες στην εμμηνόπαυση κατέγραψε οφέλη κυρίως σε ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και κόπωση. Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας εξατομικευμένης υποστηρικτικής προσέγγισης για συμπτώματα που επιβαρύνουν την καθημερινότητα της γυναίκας.

Έρευνες και πηγές

1. Osianlis E., Thomas E.H.X., Jenkins L.M., Gurvich C. (2025). ADHD and Sex Hormones in Females: A Systematic Review. Journal of Attention Disorders, 29(9), 706–723. DOI: 10.1177/10870547251332319.
2. de Jong M., Wynchank D.S.M.R., van Andel E., Beekman A.T.F., Kooij J.J.S. (2023). Female-specific pharmacotherapy in ADHD: premenstrual adjustment of psychostimulant dosage. Frontiers in Psychiatry, 14, 1306194. DOI: 10.3389/fpsyt.2023.1306194.
3. Kooij J.J.S. et al. (2025). Research advances and future directions in female ADHD: the lifelong interplay of hormonal fluctuations with mood, cognition, and disease. Frontiers in Global Women's Health, 6, 1613628. DOI: 10.3389/fgwh.2025.1613628.
4. Williams C. (2026). Why many women with ADHD feel overwhelmingly controlled by their hormones. New Scientist, 17 August 2026. Αρχικό δημοσιογραφικό άρθρο που αποτέλεσε την αφετηρία του παρόντος κειμένου.

Έρευνες για τις Συμπληρωματικές προσεγγίσεις

1. Kim H.H., Jung N.H. (2025). Mindfulness-based interventions for adults with ADHD: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 104(37), e44308.
   DOI: 10.1097/MD.0000000000044308. Η μετα-ανάλυση βρήκε βελτιώσεις σε συμπτώματα και λειτουργικότητα ενηλίκων με ΔΕΠΥ.
2. Tang S. et al. (2025). The effectiveness of mindfulness-based interventions on menopausal symptoms: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Συμπεριέλαβε 19 μελέτες και 1.670 γυναίκες· καταγράφηκαν βελτιώσεις σε εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, ύπνο, άγχος, κατάθλιψη και στρες. PubMed
3. Ranga M., Dev K. (2024). The Effect of Yoga Therapy in Premenstrual Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 46(10), 102579. DOI: 10.1016/j.jogc.2024.102579.
4. Pal A., Nath B., Paul S., Meena S. (2022). Evaluation of the effectiveness of yoga in management of premenstrual syndrome: a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 43(4), 517–525. DOI: 1080/0167482X.2022.2086457. Η ανάλυση 14 μελετών υποστήριξε όφελος της yoga στη συνολική εικόνα του PMS.
5. Cramer H., Peng W., Lauche R. (2018). Yoga for menopausal symptoms—A systematic review and meta-analysis. Maturitas, 109, 13–25.
   DOI: 10.1016/j.maturitas.2017.12.005. Περιέλαβε 13 RCTs με 1.306 συμμετέχουσες και βρήκε βελτίωση σε συνολικά, ψυχολογικά, σωματικά και αγγειοκινητικά συμπτώματα.
6. Es-Haghee S. et al. (2020). The Effects of Aromatherapy on Premenstrual Syndrome Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2020, 6667078.
   DOI: 10.1155/2020/6667078. Η μετα-ανάλυση βρήκε μειώσεις στη συνολική ένταση του PMS, στα ψυχολογικά συμπτώματα, στο άγχος, στην καταθλιπτική διάθεση και στην κόπωση.
7. Lee H.W. et al. (2021). Aromatherapy for Managing Menopausal Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Placebo-Controlled Trials. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 27(10), 813–823.
   DOI: 10.1089/acm.2020.0315. Τα αποτελέσματα υποστήριξαν όφελος κυρίως από λεβάντα και neroli.
8. Lee et al. (2026). Effects of aromatherapy on menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. doi: 10.1080/01443615.2026.2723303 Η νεότερη μετα-ανάλυση περιέλαβε 17 μελέτες και 1.347 γυναίκες, και βρήκε βελτιώσεις σε ύπνο, αγγειοκινητικά και ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος και καταθλιπτική διάθεση.
9. Lu X. et al. (2026). Can massage ameliorate menopausal and postmenopausal symptoms in women? A systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Medicine, 98, 103370. DOI: 10.1016/j.ctim.2026.103370. Βρέθηκαν σημαντικά αποτελέσματα κυρίως για ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και κόπωση.
10. Befus D. et al. (2018). Management of Menopause Symptoms with Acupuncture: An Umbrella Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 24(4), 314–323. DOI: 10.1089/acm.2016.0408. Παρατηρήθηκαν μειώσεις στη συχνότητα και ένταση αγγειοκινητικών συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής.
11. Jang S.H., Kim D.I., Choi M.S. (2014). Effects and treatment methods of acupuncture and herbal medicine for premenstrual syndrome/premenstrual dysphoric disorder: systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 14, 11.
    DOI: 10.1186/1472-6882-14-11. Η ανασκόπηση βρήκε ενδείξεις βελτίωσης του PMS/PMDD με βελονισμό.

Μελέτη συνδέει την έκθεση στην παρακεταμόλη κατά την κύηση με μικρότερες ωοθήκες και όρχεις στα παιδιά, χωρίς όμως να αποδεικνύεται επίδραση στη μελλοντική γονιμότητα

Η παρακεταμόλη αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα αναλγητικά κατά την εγκυμοσύνη, κυρίως επειδή οι φαρμακευτικές εναλλακτικές επιλογές είναι περιορισμένες. Μια νέα μελέτη από τη Δανία, ωστόσο, προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στη συζήτηση γύρω από τη χρήση της κατά την κύηση: η έκθεση του εμβρύου στην παρακεταμόλη συσχετίστηκε με μικρότερο μέγεθος των αναπαραγωγικών οργάνων τόσο στα κορίτσια όσο και στα αγόρια. Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι η παρακεταμόλη προκαλεί αυτές τις μεταβολές ούτε ότι επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι άλλοι παράγοντες (όπως οι παθήσεις ή οι λοιμώξεις για τις οποίες οι γυναίκες χρειάστηκε να πάρουν το φάρμακο), θα μπορούσαν να έχουν επηρεάσει τα αποτελέσματα. Δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ορισμένες συσχετίσεις να προέκυψαν τυχαία.

Τι έδειξε η μελέτη
Η ομάδα της Margit Bistrup Fischer στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Κοπεγχάγης–Rigshospitalet παρακολούθησε 685 γυναίκες από το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Κάθε δύο εβδομάδες οι συμμετέχουσες έδιναν πληροφορίες σχετικά με τη χρήση φαρμάκων, ενώ πραγματοποιήθηκε υπερηχογράφημα του εμβρύου κατά το τρίτο τρίμηνο. Μετά τη γέννηση εξετάστηκαν 302 κορίτσια σε ηλικία περίπου τριών μηνών. Οι διαφορές που καταγράφηκαν ήταν αξιοσημείωτες. Τα κορίτσια που είχαν εκτεθεί σε παρακεταμόλη κατά την εμβρυϊκή ζωή είχαν, κατά μέσο όρο, 40% μικρότερο όγκο ωοθηκών, 13% μικρότερο όγκο μήτρας και 23% λιγότερα ωοθυλάκια σε σχέση με εκείνα που δεν είχαν εκτεθεί. Τα ωοθυλάκια είναι οι δομές των ωοθηκών μέσα στις οποίες αναπτύσσονται τα ανώριμα ωάρια. Παρατηρήθηκε επίσης ότι οι υψηλότερες δόσεις συνδέονταν με μεγαλύτερη επίδραση. Ωστόσο, καμία από τις γυναίκες της μελέτης δεν είχε υπερβεί τη συνιστώμενη μέγιστη ημερήσια δόση των 4.000 mg.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η συσχέτιση δεν περιορίστηκε στη βρεφική ηλικία. Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από μια δεύτερη ομάδα 1.210 κοριτσιών, τα οποία είχαν γεννηθεί στην Κοπεγχάγη μεταξύ 1997 και 2002. Και σε αυτή την ομάδα η έκθεση στην παρακεταμόλη κατά την εμβρυϊκή ζωή συνδέθηκε με μικρότερες ωοθήκες κατά την εφηβεία.

Τι βρέθηκε στα αγόρια
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τα αγόρια που γεννήθηκαν από τις γυναίκες της αρχικής ομάδας. Και σε αυτά καταγράφηκε, κατά μέσο όρο, μειωμένος όγκος των όρχεων όταν είχε προηγηθεί έκθεση στην παρακεταμόλη κατά την εμβρυϊκή ζωή. Μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι παρόμοιες μεταβολές μπορούν να συνδεθούν με μειωμένη γονιμότητα και πρωιμότερη αναπαραγωγική γήρανση. Αυτό, όμως, δεν έχει αποδειχθεί στον άνθρωπο. Για να διαπιστωθεί εάν οι ανατομικές διαφορές που παρατηρήθηκαν στα παιδιά έχουν πραγματικές συνέπειες στην αναπαραγωγική τους ζωή θα απαιτηθεί παρακολούθησή τους επί πολλά χρόνια.

Αιτία ή απλώς συσχέτιση;
Αυτό είναι και το σημαντικότερο όριο της έρευνας. Μια γυναίκα που παίρνει παρακεταμόλη κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να έχει πυρετό, λοίμωξη, πονοκέφαλο ή κάποια άλλη κατάσταση η οποία ενδέχεται από μόνη της να επηρεάζει την ανάπτυξη του εμβρύου. Μπορεί επίσης να υπάρχουν διαφορές στη διατροφή, στη συμπεριφορά ή σε γενετικούς παράγοντες. Οι ερευνητές προσπάθησαν να λάβουν υπόψη τέτοιους συγχυτικούς παράγοντες, χωρίς να μπορούν να τους αποκλείσουν πλήρως. Ο Brian Lee από το University of Pennsylvania τονίζει γι' αυτό ότι δεν θα πρέπει να θεωρηθεί πως η στατιστική συσχέτιση που παρατηρήθηκε αποτελεί αυτομάτως αιτιώδη σχέση. Επιφυλάξεις εξέφρασε και ο Dimitrios Siassakos του University College London. Επισήμανε ότι πραγματοποιήθηκαν πολλές διαφορετικές στατιστικές αναλύσεις και ότι όσο αυξάνεται ο αριθμός των συγκρίσεων τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα να εμφανιστεί τυχαία ένα στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα. Η Fischer αναγνωρίζει ότι αυτή η πιθανότητα δεν μπορεί να αποκλειστεί, σημειώνοντας παράλληλα ότι πολύ αυστηρές διορθώσεις για πολλαπλές συγκρίσεις μπορούν επίσης να οδηγήσουν στην απώλεια μιας πραγματικής επίδρασης.

Χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Παρά τα νέα ευρήματα, οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι οι έγκυες πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν παρακεταμόλη όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη. Η Fischer εξακολουθεί να συνιστά τη χρήση της σε περιπτώσεις υψηλού πυρετού ή έντονου πόνου, καθώς και η μη αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων μπορεί να ενέχει κινδύνους. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι πολλές γυναίκες της μελέτης είχαν χρησιμοποιήσει παρακεταμόλη για πονοκέφαλο ή μυοσκελετικούς πόνους και όχι για πυρετό. Σε ορισμένες τέτοιες περιπτώσεις, αναφέρει, η δυσφορία θα μπορούσε ενδεχομένως να αντιμετωπιστεί με μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις, όπως ανάπαυση, εφαρμογή θερμότητας ή φυσικοθεραπεία. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν ελάχιστες ασφαλείς φαρμακευτικές εναλλακτικές επιλογές για την αντιμετώπιση του πόνου κατά την εγκυμοσύνη, καθώς πολλά άλλα αναλγητικά δεν συνιστώνται.
Η Séverine Mazaud-Guittot από το γαλλικό Inserm θεωρεί επίσης ότι είναι πολύ νωρίς για να «σημάνει συναγερμός» και να αφαιρεθεί η παρακεταμόλη από τις θεραπευτικές επιλογές για τον πόνο και τον πυρετό. Ταυτόχρονα, όμως, εκτιμά ότι τα νέα δεδομένα, μαζί με προηγούμενες πειραματικές έρευνες σε ανθρώπινο ωοθηκικό ιστό και εμβρυϊκά κύτταρα, δικαιολογούν την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, ιδιαίτερα κατά το πρώτο τρίμηνο. Το μήνυμα επομένως δεν είναι ότι η παρακεταμόλη αποδείχθηκε επικίνδυνη για τη γονιμότητα. Τα σημερινά δεδομένα δεν επιτρέπουν ένα τέτοιο συμπέρασμα. Θέτουν όμως ένα ερώτημα που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση: κατά πόσο η έκθεση σε ένα τόσο ευρέως χρησιμοποιούμενο φάρμακο σε κρίσιμες φάσεις της εμβρυϊκής ανάπτυξης μπορεί να επηρεάζει την ανάπτυξη του αναπαραγωγικού συστήματος. Μέχρι να υπάρξουν μακροχρόνια δεδομένα, η νέα μελέτη ενισχύει κυρίως μια πιο προσεκτική προσέγγιση: χρήση της παρακεταμόλης όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη και αποφυγή της άσκοπης λήψης της, χωρίς όμως οι έγκυες να διακόπτουν απαραίτητη θεραπεία εξαιτίας των συγκεκριμένων ευρημάτων.

Έρευνες – Πηγές
1. Fischer MB et al. Fetal exposure to paracetamol is associated with altered markers of ovarian development and reduced uterine volume in girls: the COPANA study. Human Reproduction Open. 2026;3:hoag073. doi.org/10.1093/hropen/hoag073
2. Lecante LL et al. Acetaminophen (APAP, Paracetamol) Interferes With the First Trimester Human Fetal Ovary Development in an Ex Vivo Model. J Clin Endocrinol Metab. 2022;107(6):1647–1661. doi.org/10.1210/clinem/dgac080
3. Nielsen BS et al. Paracetamol (N-acetyl-para-aminophenol) disrupts early embryogenesis by cell cycle inhibition. Human Reproduction. 2025;40(10):1860–1876. doi.org/10.1093/humrep/deaf116

Πηγή: Michael Le Page, New Scientist, 9 Σεπτεμβρίου 2026. Paracetamol use in early pregnancy linked to smaller ovaries and testes.

Απόδοση στην ελληνική γλώσσα: Holistic Life editorial group © 2026

Η χρόνια δηλητηρίαση από τον υδράργυρο αυξάνει τις πιθανότητες αποβολής στις γυναίκες- προκαλεί μείωση στην κινητικότητα του σπέρματος και μείωση του αριθμού των σπερματοζωαρίων, ρίχνοντας ταυτόχρονα τα επίπεδα της τεστοστερόνης στους άντρες και ενοχοποιείται για την εμφάνιση σοβαρών διαταραχών και γενετικών ανωμαλιών στα βρέφη. Πώς μπορούμε να τις αποφύγουμε με τη βοήθεια της ομοιοπαθητικής και της φυτοθεραπείας.
Τι είναι τα μαύρα σφραγίσματα;
Το οδοντιατρικό αμάλγαμα (μαύρα σφραγίσματα) είναι ένα υλικό που χρησιμοποιείται για την έμφραξη των τερηδονισμένων δοντιών για τουλάχιστον 100 χρόνια. Αποτελείται από 50% υδράργυρο, 35% άργυρο, 13% κασσίτερο, 2% χαλκό και ψήγματα ψευδαργύρου. Η παρουσία των 5 παραπάνω διαφορετικών μετάλλων στη σύνθεση του Οδοντιατρικού αμαλγάματος και ο χαλαρός χημικός τους δεσμός έχει ως αποτέλεσμα τη συνεχή διάλυση των παραπάνω μετάλλων στη στοματική κοιλότητα, τα οποία υπό τη μορφή ιόντων μολύνουν ολόκληρο τον οργανισμό μας. Το φαινόμενο αυτό είναι ακόμη εντονότερο, όταν συνυπάρχουν στη στοματική κοιλότητα ένθετα ή άλλες προσθετικές εργασίες κατασκευασμένες από χρυσό ή άλλο πολύτιμο μέταλλο. 

Μελετώντας τη διεθνή ιατρική βιβλιογραφία των τελευταίων χρόνων κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ο υδράργυρος ευθύνεται (μεταξύ των άλλων) για την εμφάνιση γενετικών ανωμαλιών και την εκδήλωση σοβαρών νευρολογικών διαταραχών στα βρέφη, αυξανει τον κινδυνο αποβολής στις έγκυες και μειώνει τον αριθμό των σπερματοζωαρίων στον άνδρα.
Ο υδράργυρος είναι ένα νευροτοξικό και κυτταροτοξικό μέταλλο που καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα και επηρεάζει το ενδοκρινικό σύστημα προκαλώντας την καταστροφή σπέρματος και ωαρίων.¹
Πιο αναλυτικά, τα συμπεράσματα της βιβλιογραφικής έρευνας συνοψίζονται στα ακόλουθα:

1. Κάθε μητέρα που φέρει οδοντιατρικά αμαλγάματα ή που αφαίρεσε τα οδοντιατρικά αμαλγάματα χωρίς να κάνει τον ανάλογο καθαρισμό του οργανισμού της με τα κατάλληλα ομοιοπαθητικά και φυτοθεραπευτικά σκευάσματα, έχει υψηλά ποσοστά συγκέντρωσης υδραργύρου στο σώμα της.
2. Τόσο οι ατμοί του υδραργύρου, οι οποίοι απελευθερώνονται καθημερινά στη στοματική κοιλότητα από τα μαύρα σφραγίσματα, όσο και ο μεθυλικός υδράργυρος που είναι το προϊόν αλληλεπίδρασης του μετάλλου με τα βακτήρια της στοματικής κοιλότητας, περνούν ταχύτατα τον πλακούντα και δηλητηριάζουν το βρέφος.^{2,3,4,5,6,7,8}
3. Ένα βρέφος που η μητέρα του έκανε πρόσφατα μαύρα σφραγίσματα λαμβάνει μεγάλη ποσότητα υδραργύρου μέσω του μητρικού γάλατος από τον θηλασμό. Ο υδράργυρος έχει πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση στο μητρικό γάλα από ότι στον ίδιο τον οργανισμό της μητέρας. Όταν μια μητέρα τοποθετήσει στο στόμα της οδοντιατρικά αμαλγάματα αρκούν μόνο δύο ημέρες για να εμφανιστούν τα υψηλά ποσοστά συγκέντρωσης του μετάλλου στο μητρικό γάλα.^{9,10,11,12,13,14,15,16,17}
4. Ο υδράργυρος που περνάει μέσω του πλακούντα απορροφάται από τον οργανισμό του εμβρύου. Υψηλά ποσοστά συγκέντρωσης του μετάλλου ανιχνεύονται στον εγκέφαλο, το νευρικό σύστημα, την καρδιά, το συκώτι, τα νεφρά και τον θυρεοειδή αδένα. Επειδή το βάρος του εμβρύου είναι πολύ μικρό, η συγκέντρωση του ληφθέντος μετάλλου είναι πολύ μεγαλύτερη από ότι στον οργανισμό της μητέρας του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το έμβρυο να εμφανίζει ευκολότερα συμπτώματα χρόνιας δηλητηρίασης από ότι η μητέρα του.^18,19
5. Ο υδράργυρος προκαλεί εμφάνιση επιληψίας και σύνδρομο μειωμένης προσοχής – αντίληψης στα βρέφη ποντικιών.²⁰
6. Ένα βρέφος που έχει εκτεθεί στον υδράργυρο έχει μεγάλες πιθανότητες να αναπτύξει αυτοάνοσα νοσήματα, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, προβλήματα συμπεριφοράς, επιληψία, αυτισμό, χαμηλό δείκτη νοημοσύνης, διάφορα νευρολογικά προβλήματα και άσθμα.^{21,22,23,24,25,26,27,28}
7. Ο αυτισμός έχει συσχετιστεί με μητέρες που έφεραν πολλά μαύρα σφραγίσματα πριν τη γέννηση του παιδιού τους ή με μητέρες που εμβολιάστηκαν με Rho-D Immunoglobulin που περιέχει Mercury Thimerosal (υδράργυρο) πριν τη γέννηση του παιδιού τους. Σε έρευνα που έγινε σε 23.000 περιπτώσεις αυτιστικών παιδιών, διαπιστώθηκε ότι υπήρχε καλυτέρευση έως και 73% όταν τους χορηγήθηκαν για πολλούς μήνες σκευάσματα που δεσμεύουν τον υδράργυρο και τον απομακρύνουν από το σώμα. ^29,30

Το ινστιτούτο έρευνας των ΗΠΑ για τον αυτισμό υποστηρίζει ανεπιφύλακτα ότι «η απομάκρυνση του υδραργύρου και των άλλων τοξικών μετάλλων από τον οργανισμό των αυτιστικών παιδιών ή παιδιών με ανάλογες νευρολογικές διαταραχές είναι η πιο ευεργετική θεραπεία που έχουμε μέχρι στιγμής» (Autism Research Institute, 2010)

8. Ο υδράργυρος σε εξαιρετικά μικρή συγκέντρωση προκαλεί μείωση στην κινητικότητα του σπέρματος και μείωση του αριθμού των σπερματοζωαρίων, ρίχνοντας ταυτόχρονα τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άντρες.
9. Ο υδράργυρος προκαλεί μεγάλες πιθανότητες αποβολής στις γυναίκες και προδιαθέτει στη γέννηση παιδιών με γενετικές ανωμαλίες, επειδή παρεμβαίνει στη σύνθεση του DNA και του RNA.31,32-39

Μαύρα σφραγίσματα και εγκυμοσύνη
Κάθε γυναίκα που θέλει να γίνει μητέρα θα πρέπει πριν την έναρξη της εγκυμοσύνης να απομακρύνει με ασφάλεια τα μαύρα σφραγίσματα από την στοματική της κοιλότητα και τον υδράργυρο από τον οργανισμό της.

Για να αντικαταστήσουμε τα οδοντιατρικά αμαλγάματα, θα πρέπει ο οδοντίατρος να ακολουθήσει ένα αυστηρό πρωτόκολλο για την αφαίρεσή τους. Το πρωτόκολλο αυτό προστατεύει σε ένα μεγάλο βαθμό, τόσο τον ασθενή όσο και τον γιατρό, από την απορρόφηση των τοξικών ατμών του υδραργύρου, που παράγονται από το τρόχισμα των μαύρων σφραγισμάτων.(βλ www. homeodentist.gr)

ΚΛΙΝΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΟΞΙΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΥΔΡΑΡΓΥΡΟ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ
Μετά από 25 χρόνια κλινικής παρατήρησης διαπίστωσα ότι πολλά από τα παιδιά που έχουν δηλητηριαστεί από υδράργυρο παρουσιάζουν τα παρακάτω συμπτώματα:

1. Υπερτροφική Αιμορραγική Ουλίτιδα με έντονη κακοσμία.
2. Αυξημένη έκκριση σιέλου με μεταλλική γεύση.
3. Υπερτροφικές πυώδεις αμυγδαλές.
4. Πόνους στα κόκαλα των άκρων το βράδυ, που χειροτέρευαν με κρύο και υγρό καιρό.

5. Αδυναμία συγκέντρωσης στο σχολείο.
6. Υπερβολική επιθετικότητα απέναντι στους συμμαθητές και το οικογενειακό τους περιβάλλον.
7. Αϋπνία μετά τα μεσάνυχτα.

Η αποτοξίνωση των ασθενών που φέρουν μαύρα σφραγίσματα
Πριν την αφαίρεση των μαύρων εμφράξεων γίνονται κατάλληλες εξετάσεις για να μετρηθεί η δηλητηρίαση που έχει υποστεί κάθε ασθενής από τα μέταλλα των μαύρων σφραγισμάτων. Μετά την αφαίρεση των εμφράξεων από τον υδράργυρο, εφαρμόζεται ένα θεραπευτικό σχήμα αποτοξίνωσης που θα προκαλέσει: a) την αποβολή του μετάλλων από τα κύτταρα β) την δέσμευσή τους και γ) την αποβολή τους από το σώμα μέσω του απεκκριτικού μας συστήματος.
Για την απομάκρυνση του υδραργύρου από τον οργανισμό και την βελτίωση των ψυχικών και σωματικών συμπτωμάτων, χρησιμοποιούμε ανάλογα με την περίπτωση, ομοιοπαθητικά φάρμακα όπως τα: Mercurius σolubilis, mercurius vivus, dental amalgam, solidago, taraxacum, kali bichromicum, kali bromatum, lithium phoshoricum, baryta phoshorica, baryta carbonica, thallium mettallicum, lanthanum bromatum, helium,neon και magnesia bromate. Άλατα του plumbum και του aluminium εχουν βοηθησει σε περιπτώσεις αδυναμίας συγκέντρωσης, μειωμένης μνήμης και προσοχης, έλλειψης επικοινωνίας με το περιβάλλον και επιθετικότητας.
Το Lipoic acid χρησιμεύει για την απομάκρυνση του υδραργύρου των οδοντιατρικών αμαλγαμάτων. Παράλληλα χορηγούμε και φυτοθεραπευτικά σκευάσματα που βοηθούν στην δέσμευση και αποβολή του μετάλλου.
Τα σκευάσματα αυτά περιέχουν: chlorella, βιταμίνη C, allium sativum, allium ursinum, omega-3, προβιοτικά, κα. H επιλογή των σκευασμάτων βασίζεται στις ανάγκες του κάθε ασθενούς. Καλό είναι οι ασθενείς που θέλουν να αποτοξινωθούν από τον υδράργυρο του οδοντιατρικού αμαλγάματος, να μην χρησιμοποιούν τα σκευάσματα αυτά μόνοι τους αλλά να ακολουθούν την καθοδήγηση του θεράποντος ομοιοπαθητικού οδοντιάτρου.

Βιβλιογραφικές αναφορές
1. Cytotoxic, neurotoxic, immunotoxic, and endocrine disrupting effects of mercury, Review; B. Windham (Ed), cites over 3000 peer-reviewed medical studies and Government agency documentation. www.flcv.com/amalg6.html
2. Lutz E, Lind B, Herin P, Krakau I, Bui TH, Vahter M. Concentrations of mercury, cadmium, and lead in brain and kidney of second trimester fetuses and Infants. Journal of Trace Elements in Medicine and Biology 1996;10:61‑67.
3. Drasch G, Schupp I, Hofl H, Reinke R, Roider G. Mercury Burden of Human Fetal and Infant Tissues, Eur J Pediatrics 1994; 153:607‑610; & Drasch G, The Influence of Amalgam fillings of mothers on the mercury levels in fetal and baby organs, in International Symposium: “Status Quo and Perspectives of Amalgams and other dental materials” European Academy, Ostenhausen, Germany, April 29, 1994.
4. Leistevuo J et al, Dental amalgam fillings and amount of organic mercury in human saliva. Caries Res 2001 May‑Jun;35(3):163‑6; & www.flcv.com/damspr1.html
5. Oster O, Prellwitz W. Die Pathobiochemie, Diagnose und Therapie der Metall- und Metalloidintoxikation-2. Die Quecksilberintoxikation. Intensivmed 1985; 22(3):130-9.
6. Inouye M, Hoshino K, Murakami U. Behavioral and neuropathological effects of prenatal methyl mercury exposure in mice. Neurobehav Toxicol Teratol 1985; 7;227‑232.
7. Annau Z, Cuomo V, Johns Hopkins Univ., School of Public Health, Mechanisms of neuro-toxicity and their relationships to behavioral changes. Toxicology, 1988, 49(2): 219‑25.
8. Mottet NK, Shaw CM, Burbacher, TM, Health Risks from Increases in Methylmercury Exposure, Health Perspect 1985; 63: 133‑140; & (b) P.Grandjean et al, “MeHg and neurotoxicity in children”, Am J Epidemiol, 1999; & Sorensen N, et al; Prenatal mercury exposure rasises blood pressure, Epidemiology 1999, 10:370-375; & [Environmental epidemiology research leads to a decrease of the exposure limit for mercury] [Article in Danish] Weihe P, Debes F, White RF, Sorensen N, Budtz-Jorgensen E, Keiding N, Grandjean P. Ugeskr Laeger. 2003 Jan 6;165(2):107-11. & (c) National Research Council, Toxicological Effects of Methylmercury (2000), pp. 304‑332: Risk Characterization and Public Health Implications, Nat'l Academy Press 2000; & Kate Mahaffey, U.S. EPA, The National Forum on Contaminants in Fish, Jan 2004; and Environ Health Perspectives, 2003, 111: 1465-1470.

9. Vimy MJ,TakahashiY, Lorscheider FL. Maternal ‑Fetal Distribution of Mercury Released From Dental Amalgam Fillings. Amer J Physiol 1990; 8:R939‑945.
10. Lutz E, Lind B, Herin P, Krakau I, Bui TH, Vahter M. Concentrations of mercury,        cadmium, and lead in brain and kidney of second trimester fetuses and Infants.  Journal of Trace Elements in Medicine and Biology 1996;10:61‑67.
11. Drasch G, Schupp I, Hofl H, Reinke R, Roider G. Mercury Burden of Human Fetal and Infant Tissues, Eur J Pediatrics 1994; 153:607‑610; & Drasch G, The Influence of Amalgam fillings of mothers on the mercury levels in fetal and baby organs, in International Symposium: “Status Quo and Perspectives of Amalgams and other dental materials” European Academy, Ostenhausen, Germany, April 29, 1994.
    12. Boyd ND, Benediktsson H, Vimy MJ, Hooper DE, Lorscheider FL. Mercury from dental silver tooth fillings impairs sheep kidney function", Am.J. Physiol. 261 (Regulatory Integrative  Comp  Physiol 1991: 30: R1010‑R1014.
    13. Kuntz WD, Pitkin RM, Bostrom AW, Hughes MS. Maternal and chord blood mercury background levels; a longitudinal surveillance. Am J Obstet and Gynecol 1982; 143(4): 440‑443.
    14. Paccagnella B, Riolfatti M. Total mercury levels in human milk from Italian mothers. Ann Ig 1989: 1(3-4):661-71; & Grandjean P; Jurgensen PJ, Weihe P., Milk as a Source of Methylmercury Exposure in Infants. Environ Health Perspect 1994 Jan;102(1):74‑7.
    15. Suzuki T, Takemoto T, Shishido S, Kani K. Mercury in human amniotic fluid. Scand J Work Environ Health 1977; 3(1):32-5; & (b) Ramirez GB, Cruz MC, Pagulayan O, Ostrea E, Dalisay C. The Tagum study I: analysis and clinical correlates of mercury in maternal and cord blood, breast milk, meconium, and infants' hair.   Pediatrics 2000 Oct;106(4):774‑81; & (c) Ramirez GB, Pagulayan O, Akagi H, Francisco Rivera A, Lee LV, Berroya A, Vince Cruz MC, Casintahan D. Tagum study II: follow-up study at two years of age after prenatal exposure to mercury. Pediatrics. 2003 Mar;111(3):e289-95.
    16. Warfvinge K, Berlin M, Logdberg B. The effect on pregnancy outcome and fetal brain development of prenatal exposure to mercury vapour. Neurotoxicology 1994; 15(4).

17. Mottet NK, Shaw CM, Burbacher, TM, Health Risks from Increases in Methylmercury Exposure, Health Perspect 1985; 63: 133‑140; & (b) P.Grandjean et al, “MeHg and neurotoxicity in children”, Am J Epidemiol, 1999; & Sorensen N, et al; Prenatal mercury exposure rasises blood pressure, Epidemiology 1999, 10:370-375; &  [Environmental epidemiology research leads to a decrease of the exposure limit for mercury]  [Article in Danish]  Weihe P, Debes F, White RF, Sorensen N, Budtz-Jorgensen E, Keiding N, Grandjean P. Ugeskr Laeger. 2003 Jan 6;165(2):107-11.
18. Cytotoxic, neurotoxic, immunotoxic, and endocrine disrupting effects of mercury, Review; B. Windham (Ed), cites over 3000 peer-reviewed medical studies and Government agency documentation.  www.flcv.com/amalg6.html
19. Sensitization to inorganic mercury could be a risk factor for infertility. Podzimek S, Prochazkova J, Bultasova L, Bartova J, Ulcova-Gallova Z, Mrklas L, Stejskal VD., The Institute of Dental Research, 1st MF and GUH, Charles University, Prague, Czech Republic. Neuro Endocrinol Lett. 2005 Aug;26(4):277-82.
20. (a) Effects of continuous low-dose exposure to organic and inorganic mercury during development on epileptogenicity in rats. Szasz A, Barna B, et al, Neurotoxicology. 2002 Jul;23(2):197-206; & (b) D.Klinghardt(MD), “Migraines, Seizures, and Mercury Toxicity”, Future Medicine Publishing, 1997; &© Mechanisms by which mercury causes epilepsy and seizures, B. Windham(Ed), www.flcv.com/epilepsy.html
    21. Vimy MJ,TakahashiY, Lorscheider FL. Maternal ‑Fetal Distribution of Mercury Released From Dental Amalgam Fillings. Amer J Physiol 1990; 8:R939‑945.
    22. Vimy MJ, Hooper DE, King WW, Lorscheider FL. Mercury from maternal silver tooth fillings: a source of neonatal exposure", Biological Trace Element Research, 56: 143‑52,1997.

23. Newland MC, Warfvinge K, Berlin M. Behavioral consequences of in utero exposure to mercury vapor. Toxicology & Applied Pharmacology 1996; 139: 374-386; & Berlin, M; et al. Prenatal Exposure to Mercury Vapor: Effects on Brain Development. The Toxicologist, 12(1):7(A245), 1992; & "Expert Consulted For Amalgam Study Demands Amalgam Ban", Swedish Dental Materials Study, "Dagens Nyheter", April 26 2003, www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=597&a=134259&previousRenderType=6- www.tv4.se/nyheterna/lopsedel.html
    24. Leonhardt R, Pekel M, Platt B, Haas HL, Busselberg D. Voltage‑activated calcium channel currents of rat DRG neurons are reduced by mercuric chloride and methylmercury.   Neurotoxicology 1996 Spring;17(1):85‑92

25. Boadi Wyl, Urbach J, Brandes JM, Yannai S, In vitro effect of mercury on enzyme activities and its accumulation in the first-trimester human placenta. Environ Res 1992; 57(1):96-106.
    26. Fredriksson A, Dencker L, Archer T, Danielsson BR. Prenatal exposure to metallic mercury vapour and methylmercury produce interactive behavioral changes in adult rats. Neurotoxicol Teratol 1996; 18(2): 129-34.
    27.Tibbling L, Thomas KA, Lenkei R, Stejskal V, Immunolocial and brain MRI changes in patients with suspected metal intoxication. Int J Occup Med Toxicol 1995; 4(2):285-294.
    28. Stejskal VDM, Danersund A, Lindvall A, Hudecek R, Nordman V, Yaqob A et al, Metal-specific memory lymphoctes: biomarkers of sensitivity in man. Neuroendocrinology Letters, 1999.
    29. A.S. Holmes, M.F. Blaxill and B.E. Haley, Reduced Levels of Mercury in First Baby Haircuts of Autistic Children; International Journal of Toxicology, 2003; www.safeminds.org/ ; & Dr. A Holmes, Autism Treatment Center,Baton Rouge, La, http://healing‑arts.org/children/holmes.htm ; & www.flcv.com/autismc.html
    30. 149. Waly M, Olteanu H, Deth R C, et al; Activation of methionine synthase by insulin-like growth factor-1 and dopamine: a target for neurodevelopmental toxins and thimerosal. Mol Psychiatry. 2004 Jan 27; & (b) Mercury and autism: accelerating evidence? Mutter J, Naumann J, Schneider R, Walach H, Haley B. Neuro Endocrinol Lett. 2005 Oct;26(5):439-46; & © Hornig M, Chian D, Lipkin WI., Neurotoxic effects of postnatal thimerosal are mouse strain dependent. Mol Psychiatry. 2004 Jun 8;
    31. Boyd ND, Benediktsson H, Vimy MJ, Hooper DE, Lorscheider FL. Mercury from dental silver tooth fillings impairs sheep kidney function", Am.J. Physiol. 261 (Regulatory Integrative Comp Physiol 1991: 30: R1010‑R1014.

32. Sheiner EK, Sheiner E, Hammel RD, Potashnik G, Carel R. Effect of occupational exposures on male fertility: literature review. Ind Health. 2003 Apr;41(2):55-62; & Leung TY, Choy CM, Yim SF, Lam CW, Haines CJ. Whole blood mercury concentrations in sub-fertile men in Hong Kong. Aust N Z J Obstet Gynaecol. 2001 Feb;41(1):75-7; & Khera KS, Teratogenic and genetic effects of mercury  toxicity. In:The Biochemistry of Mercury in the Environment, Nriagu, J.O.(Ed) Amsterdam ,  Elsevier, 503‑18,1979; & Prati M, Gornati R, Boracchi P, Biganzoli E, Fortaner S, Pietra R, Sabbioni E, Bernardini G.  A comparative study of the toxicity of mercury dichloride and methylmercury, assayed by the Frog Embryo Teratogenesis Assay--Xenopus (FETAX). Altern Lab Anim. 2002 Jan-Feb;30(1):23-32.  & John Aitken, Head- Dept. Of Biological Sciences, University of Newcastle in Australia. “Sperm on the wane”, paper for Conference on Male-Mediated Developmental Toxicity. Montreal, June 22, 2001, The Gazette, June 22, 2001;  
33. Babich H. The mediation of mutagenicity and clastogenicity of heavy metals by physiochemical factors.  Environ Res 1985: 37;253‑286.  
34. Bucio L, Garcia C, Souza V, Hernandez E, Gonzalez C, Betancourt M, Gutierrez‑Ruiz MC. Uptake, cellular distribution and DNA damage produced by mercuric chloride in a human fetal hepatic cell line. Mutat Res 1999; Jan 25;423(1‑2):65‑72.
35. Pamphlett R, Slater M, Thomas S. Oxidative damage to nucleic acids in motor neurons containing Hg.  J Neurol Sci 1998; 159(2):121‑6. (rats &  primates)   
36. O’Halloran TV. Transition metals in control of gene expression. Science 1993; 261(5122):715-25.
37. Verschaeve L, Kirsch‑Volders M, Susanne C, Groetenbriel C, Haustermans R, Lecomte A, Roossels D. Genetic damage induced by occupational low level mercury exposure. Envir Res, 12:306‑10,1976.
38. Ariza ME, Williams MV. Mercury mutagenesis. Biochem Mol Toxicol 1999; 13(2):107‑12.
39. Lee IP, Dixon RL. Effects of mercury on spermatogenesis studied by velocity sedimentation cell separation, J Pharmacol Exp Thera 1975, 194(1);171‑ 181; & Ben-Ozer EY, Rosenspire AJ, et al, Mercuric chloride damages cellular DNA by a non-apoptotic mechanism. Mutat Res. 2000 Oct 10;470(1):19-27; & Ogura H, Takeuchi T, Morimoto K, “A comparison of chromosome aberrations and micronucleus techniques for the assessment of the genotoxicity of mercury compounds in human blood lymphocytes. Mutat Res 1996 Jun;340(2‑3):175‑82

Ο υποθάλαμος είναι ο κύριος όλων των αδένων. Βρίσκεται στον εγκέφαλο και εκκρίνει ορμόνες οι οποίες στέλνουν σήματα στην υπόφυση για περαιτέρω δράση από άλλον αδένα ή απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος.
Ο υποθάλαμος είναι ένας πολύ μικρός αδένας στη βάση του εγκεφάλου, πάνω από την υπόφυση και παράγει επτά ορμόνες. Παίζει έναν από τους πιο σημαντικούς, αν όχι τον πιο σημαντικό ρόλο στο ενδοκρινικό σύστημα, διότι όταν δεν λειτουργεί, ειδικά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, είναι πιθανό να υπάρξει ένα φαινόμενο ντόμινο.
Ακολουθεί μια μικρή επισκόπηση της κάθε ορμόνης και του ρόλου τους και στη συνέχεια λίγα λόγια για το πώς δουλεύω τον υποθάλαμο στη ρεφλεξολογία.

Εκλυτική ορμόνη της κορτικοτροπίνης (CRH).
Η CRH στέλνεται στην υπόφυση η οποία ενεργοποιεί την έκκριση της αδρενοκορτικοτροπικής ορμόνης (ΑCTH). Η αδρενοκορτικοτροπική ορμόνη ταξιδεύει μέσω της κυκλοφορίας του αίματος στα επινεφρίδια, όπου προκαλεί την απελευθέρωση κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες. Κατά την εγκυμοσύνη, η CRH παράγεται σε μεγαλύτερες ποσότητες από το έμβρυο και τον πλακούντα προκειμένου να αυξηθεί η κορτιζόλη. Τα υψηλά επίπεδα της CRH, μεταξύ άλλων ορμονών, είναι αυτά που πιστεύεται ότι ξεκινούν τον τοκετό.

Ορμόνη απελευθέρωσης θυρεοτροπίνης (TRH).
Μια πολύ σημαντική ορμόνη, από τις μικρότερες του σώματος, αλλά και πολύ βραχύβια. Μπορεί να καταφέρει μόνο να φτάσει προς την υπόφυση πριν αρχίσει να διασπάται. Η TRH ταξιδεύει στο αίμα που περιβάλλει την υπόφυση, η οποία στη συνέχεια πυροδοτεί την απελευθέρωση της θυρεοειδοτρόπου ορμόνης (TSH) και, όπως μαντέψατε, ρυθμίζει την παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών στον θυρεοειδή αδένα. Η TRH, μπορεί επίσης να διεγείρει την υπόφυση να εκκρίνει προλακτίνη (της οποίας ο ρόλος είναι να προτρέπει τη γαλουχία).

Εκλυτική ορμόνη γοναδοτροπινών (GnRH).
Η GnRH ταξιδεύει στην υπόφυση μέσω μικροσκοπικών αιμοφόρων αγγείων. Διεγείρει την παραγωγή τόσο της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) όσο και της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH). Και οι δύο αυτές ορμόνες εργάζονται προς τις ωοθήκες/τους όρχεις για να ξεκινήσουν και να ρυθμίσουν τις αναπαραγωγικές τους λειτουργίες ελέγχοντας τα επίπεδα των παραγόμενων ορμονών. Παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των ωαρίων από τα ωοθυλάκια των ωοθηκών και στη συνέχεια στην απελευθέρωση των ωαρίων, καθώς και στην παραγωγή σπέρματος στους άνδρες.

Οξυτοκίνη.
Γνωστή και ως η ορμόνη της αγάπης. Πρώτα απ' όλα, αυτή η ορμόνη ξεκινά από τον υποθάλαμο (και η ποσότητα ή το πότε απελευθερώνεται εξαρτάται από τη διέγερση συγκεκριμένων νευρώνων στον υποθάλαμο - όπως ένα φιλί εραστή). Μόλις διεγερθεί, ταξιδεύει μέσω της κυκλοφορίας του αίματος στην οπίσθια υπόφυση. Εδώ δεν παράγει άλλη ορμόνη, αλλά στέλνει σήματα στο σώμα. Αυτά μπορεί να είναι η διέγερση των μυών της μήτρας για συσπάσεις και επίσης η αύξηση της παραγωγής προσταγλανδινών, οι οποίες αυξάνουν περαιτέρω τις συσπάσεις. Και επίσης, εξίσου σημαντικό, βοηθάει τη γαλουχία.

Έχει επίσης αποδειχθεί ότι είναι σημαντική σε ανθρώπινες συμπεριφορές, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής διέγερσης, της αναγνώρισης, της εμπιστοσύνης, του άγχους και του δεσμού μητέρας-βρέφους.

Αντιδιουρητική ορμόνη (ADH).
Αυτή η ορμόνη περνά και πάλι αρχικά από την υπόφυση και στη συνέχεια ταξιδεύει απευθείας στην κυκλοφορία του αίματος και όχι σε άλλο αδένα. Ο ρόλος της είναι να ελέγχει την αρτηριακή πίεση μέσω των νεφρών που ρυθμίζουν τα επίπεδα νερού στο σώμα.

Ορμόνη απελευθέρωσης αυξητικής ορμόνης (GHRH).
Αυτή η υπέροχη ορμόνη διεγείρει την υπόφυση να απελευθερώσει αυξητική ορμόνη στην κυκλοφορία του αίματος. Η αυξητική ορμόνη λειτουργεί ουσιαστικά σε κάθε ιστό του σώματος για να ελέγχει το μεταβολισμό και την ανάπτυξη. Η GNRH επηρεάζει επίσης τον ύπνο, την πρόσληψη τροφής και τη μνήμη μας.

Σωματοστατίνη.
Η σωματοστατίνη λειτουργεί για να σταματήσει την υπόφυση να απελευθερώνει ορισμένες ορμόνες, συμπεριλαμβανομένων των αυξητικών ορμονών και των ορμονών διέγερσης του θυρεοειδούς. Είναι γνωστή ως ανασταλτική ορμόνη και παράγεται από πολλούς ιστούς στο σώμα, όχι μόνο από τον υποθάλαμο.

Ο υποθάλαμος στη ρεφλεξολογία
Όπως μπορείτε να δείτε, ο υποθάλαμος είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό μέρος της φυσιολογίας μας. Και είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο, χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, πάντα θα τον δουλεύω στο πλαίσιο μιας θεραπείας.
Είναι ζωτικής σημασίας για αυτόν τον αδένα να παραμείνει σε ισορροπία, διότι αν βγει εκτός ισορροπίας για κάποιο χρονικό διάστημα, τότε είναι πιθανό να αρχίσουν να βγαίνουν εκτός ισορροπίας και άλλα στοιχεία.
Θα ασχοληθώ με το ενδοκρινικό σύστημα σε κάποιο σημείο κάθε θεραπείας, είτε πρόκειται για το άγχος, είτε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, είτε για τη γονιμότητα, είτε για ημικρανίες, είτε για πόνους κ.ο.κ. και πιθανώς θα το εξετάσω περισσότερες από μία φορές. Στο πόδι, το σημείο του υποθαλάμου μπορεί να βρεθεί στο μαλακό κομμάτι του μεγάλου δακτύλου του ποδιού σας (το κομμάτι που ακουμπάει στο έδαφος) και υπάρχουν μερικοί τρόποι με τους οποίους μπορώ να δουλέψω μαζί του. Είτε με σταθερό τρίψιμο με τον αντίχειρα, είτε με τρίψιμο με τις αρθρώσεις των δαχτύλων, αν θέλω πραγματικά να εισχωρήσω εκεί μέσα (όπως όταν κάνω την τεχνική προετοιμασίας για τον τοκετό σε εγκυμοσύνη 37 εβδομάδων), είτε μπορώ να περάσω απαλά τον αντίχειρά μου πάνω του και να το συνδέσω με την υπόφυση για να ενθαρρύνω μια καλή ροή ενέργειας μεταξύ των δύο.

Ο υποθάλαμος και οι επτά ζωτικής σημασίας ορμόνες