Γιατί πολλές γυναίκες δυσκολεύονται να θυμηθούν απλά πράγματα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης; Μια νέα μελέτη εντοπίζει έναν συγκεκριμένο νευρωνικό μηχανισμό που συνδέει τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων με παροδικές διαταραχές της μνήμης. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν μια ακόμη άγνωστη πλευρά της βαθιάς αναδιοργάνωσης που υφίσταται ο γυναικείος εγκέφαλος κατά την εγκυμοσύνη.

Ξεχασμένα κλειδιά, δυσκολία συγκέντρωσης, μια σκέψη που χάνεται στη μέση της συζήτησης. Πολλές γυναίκες περιγράφουν τέτοιες εμπειρίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ένα φαινόμενο γνωστό ως pregnancy brain ή momnesia. Για χρόνια, η επιστημονική κοινότητα προσπαθούσε να κατανοήσει εάν αυτές οι αλλαγές αποτελούν πραγματική μεταβολή των γνωστικών λειτουργιών ή σχετίζονται περισσότερο με την κόπωση, το άγχος και τις διαταραχές του ύπνου που συχνά συνοδεύουν την εγκυμοσύνη. Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Bulletin τον Σεπτέμβριο του 2026, προσφέρει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση. Ερευνητές από το Baylor College of Medicine εντόπισαν ένα νευρωνικό κύκλωμα που φαίνεται να επηρεάζεται από τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων, προκαλώντας προσωρινές διαταραχές της μνήμης. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι μεταβολές αυτές δεν συνοδεύονταν από γενικευμένη έκπτωση των γνωστικών ικανοτήτων ή από αλλαγές στη διάθεση και τα κίνητρα των πειραματόζωων.

Πώς τα οιστρογόνα επηρεάζουν τη μνήμη
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον ενδοκρινολόγο Zheng Sun, χρησιμοποίησε εγκύους ποντικούς και πειραματικά μοντέλα με αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις οιστρογόνων επηρέαζε τη λειτουργία συγκεκριμένων νευρώνων στον πλάγιο υποθάλαμο, μια περιοχή που συμμετέχει στη ρύθμιση πολλών φυσιολογικών λειτουργιών. Οι νευρώνες αυτοί, γνωστοί ως GABAεργικοί, χρησιμοποιούν τον ανασταλτικό νευροδιαβιβαστή GABA και επικοινωνούν με τον ιππόκαμπο, μια περιοχή καθοριστικής σημασίας για τη μνήμη και τη μάθηση. Όταν τα επίπεδα οιστρογόνων παρέμεναν υψηλά, η δραστηριότητα αυτών των νευρώνων αυξανόταν, επηρεάζοντας τη λειτουργία του συγκεκριμένου κυκλώματος. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα προέκυψε όταν οι επιστήμονες αφαίρεσαν γενετικά τους υποδοχείς οιστρογόνων από αυτούς τους νευρώνες. Οι διαταραχές μνήμης υποχώρησαν, παρότι τα επίπεδα των ορμονών παρέμεναν αυξημένα.
Αντίστροφα, η τεχνητή ενεργοποίηση του ίδιου κυκλώματος μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα μνήμης ακόμη και χωρίς αυξημένη ορμονική έκθεση. Η ομάδα εξέτασε επίσης τη μνήμη γυναικών σε διαφορετικά στάδια της εγκυμοσύνης. Οι δοκιμασίες αποκάλυψαν συγκεκριμένες δυσκολίες, κυρίως προς το τέλος της κύησης, οι οποίες συσχετίζονταν με τα αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων. Τα ανθρώπινα δεδομένα ενισχύουν την υπόθεση, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι ο ίδιος νευρωνικός μηχανισμός λειτουργεί με πανομοιότυπο τρόπο στις γυναίκες.

Ένας εγκέφαλος που αναδιοργανώνεται
Η νέα ανακάλυψη εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιστημονική προσπάθεια κατανόησης των αλλαγών του εγκεφάλου κατά την εγκυμοσύνη. Το 2024, μελέτη στο Nature Neuroscience κατέγραψε σημαντικές μεταβολές στη φαιά και τη λευκή ουσία του εγκεφάλου μιας γυναίκας, παρακολουθώντας την πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη. Οι αλλαγές αυτές δεν πρέπει να ερμηνεύονται αυτομάτως ως απώλεια εγκεφαλικών ικανοτήτων. Αντίθετα, ενδέχεται να αποτελούν μέρος μιας σύνθετης διαδικασίας νευροπλαστικότητας, μέσω της οποίας ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της μητρότητας. Η νέα μελέτη προσθέτει ένα σημαντικό κομμάτι σε αυτή την εικόνα: οι ορμονικές μεταβολές φαίνεται ότι μπορούν να επηρεάζουν επιλεκτικά ορισμένες λειτουργίες της μνήμης, χωρίς να μειώνουν συνολικά τη νοητική ικανότητα. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι συγκεκριμένες μεταβολές είναι συνήθως παροδικές. Παραμένει, ωστόσο, αναγκαίο να διερευνηθεί περισσότερο η διάρκεια και η έκτασή τους στον άνθρωπο.
Η σημαντικότερη διάσταση αυτής της ανακάλυψης είναι ότι μας προσκαλεί να δούμε την εγκυμοσύνη όχι μόνο ως μια σωματική μεταμόρφωση, αλλά και ως μια περίοδο βαθιάς νευροβιολογικής προσαρμογής. Ο εγκέφαλος δεν παραμένει αμετάβλητος όσο αναπτύσσεται μια νέα ζωή. Μεταβάλλεται και ο ίδιος, συμμετέχοντας σε μία από τις πιο σύνθετες διαδικασίες της ανθρώπινης βιολογίας.

Αναφορές

1. Xin Li et al. – High-level estrogen impairs memory via estrogen receptor signaling in a hypothalamic-hippocampal neural circuit – Baylor College of Medicine / Shandong University, Science Bulletin, 2026 – DOI: 10.1016/j.scib.2026.08.057.
2. Laura Pritschet et al. – Neuroanatomical changes observed over the course of a human pregnancy – University of California, Nature Neuroscience, 2024 – DOI: 10.1038/s41593-024-01741-0.
3. Elinor Brown, Jonathan Schaffir – Pregnancy Brain: A Review of Cognitive Changes in Pregnancy and Postpartum – Harvard Medical School / Ohio State University, Obstetrical & Gynecological Survey, 2019 – DOI: 10.1097/OGX.0000000000000655.
4. Laura M. Glynn – Giving birth to a new brain: Hormone exposures of pregnancy influence human memory – Chapman University, Psychoneuroendocrinology, 2010 – DOI: 10.1016/j.psyneuen.2010.01.015.

Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Η νόσος Alzheimer εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα. Καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, εκατομμύρια οικογένειες έρχονται αντιμέτωπες με μια ασθένεια που δεν επηρεάζει μόνο τη μνήμη, αλλά σταδιακά διαβρώνει την προσωπικότητα, την ανεξαρτησία και την ίδια την ταυτότητα του ανθρώπου. 
Μέχρι σήμερα, η σύγχρονη ιατρική έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην κατανόηση των βιολογικών μηχανισμών της νόσου. Παρά τις εξελίξεις όμως στη φαρμακευτική έρευνα, οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές εξακολουθούν να έχουν περιορισμένη δυνατότητα να αναστρέψουν την πορεία της εκφυλιστικής διαδικασίας. Για τον λόγο αυτό, η επιστημονική προσοχή στρέφεται όλο και περισσότερο σε ένα διαφορετικό πεδίο: την πρόληψη.
Και ίσως κανένα άλλο κράτος δεν αντιμετωπίζει την πρόκληση αυτή τόσο έντονα όσο η Κίνα. Με περισσότερους από 300 εκατομμύρια πολίτες ηλικίας άνω των 60 ετών, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πραγματική «επιδημία» άνοιας. Ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με νόσο Alzheimer και άλλες μορφές άνοιας είναι ο μεγαλύτερος παγκοσμίως, δημιουργώντας τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η Κίνα άρχισε να αναπτύσσει μια νέα στρατηγική, η οποία δεν επικεντρώνεται μόνο στην αναζήτηση νέων φαρμάκων, αλλά κυρίως στην πρόληψη και στην προστασία της υγείας του εγκεφάλου πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα.
Η προσέγγιση αυτή βασίζεται σε μια απλή αλλά βαθιά ιδέα: η υγεία του εγκεφάλου δεν ξεκινά στην τρίτη ηλικία. Οι διεργασίες που οδηγούν στην άνοια μπορεί να αρχίζουν δεκαετίες πριν από την εμφάνιση των πρώτων διαταραχών της μνήμης. Αυτό σημαίνει ότι οι καθημερινές μας επιλογές στη μέση ηλικία μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου αργότερα. 

Η νέα εποχή της πρόληψης
Οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι ένας σημαντικός αριθμός περιστατικών άνοιας συνδέεται με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Η διατήρηση φυσιολογικής αρτηριακής πίεσης, η καλή ρύθμιση του σακχάρου, η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, η διακοπή του καπνίσματος και η σωματική άσκηση αποτελούν βασικά στοιχεία μιας στρατηγικής προστασίας του εγκεφάλου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η διατροφή. Το μεσογειακό διατροφικό πρότυπο, πλούσιο σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρια, ελαιόλαδο και φυσικές αντιοξειδωτικές ουσίες, έχει συσχετιστεί με καλύτερη γνωστική λειτουργία και μειωμένο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.
Ωστόσο, ο εγκέφαλος δεν προστατεύεται μόνο μέσα από τη βιολογία. Η συνεχής μάθηση, η ανάγνωση, η μουσική, η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων και η διατήρηση ενεργών κοινωνικών σχέσεων φαίνεται ότι ενισχύουν το λεγόμενο «γνωστικό απόθεμα» του ανθρώπου, την ικανότητα δηλαδή του εγκεφάλου να αντιστέκεται περισσότερο στις αλλαγές που φέρνει η γήρανση. 

Η κινεζική στρατηγική: από τη θεραπεία στην έγκαιρη παρέμβαση
Η Κίνα έχει αρχίσει να επενδύει σε ένα διαφορετικό μοντέλο αντιμετώπισης της άνοιας: αντί να περιμένει την εμφάνιση των συμπτωμάτων, επιδιώκει να εντοπίσει τους ανθρώπους που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο και να παρέμβει όσο ο εγκέφαλος διαθέτει ακόμη μεγάλες δυνατότητες προσαρμογής.
Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει την ευαισθητοποίηση του πληθυσμού για την υγεία του εγκεφάλου, την ανάπτυξη εργαλείων αξιολόγησης της γνωστικής λειτουργίας και την προώθηση αλλαγών στον τρόπο ζωής. Η βασική φιλοσοφία είναι ότι η άνοια δεν αποτελεί ένα αναπόφευκτο αποτέλεσμα της γήρανσης, αλλά μια πολυπαραγοντική κατάσταση στην οποία μπορούμε να επηρεάσουμε αρκετούς από τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισής της.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια νέα έννοια, η προληπτική φροντίδα του εγκεφάλου. Όπως ελέγχουμε την καρδιαγγειακή μας υγεία μέσα από την πίεση, τη χοληστερόλη και το σωματικό βάρος, έτσι η σύγχρονη αντίληψη προτείνει να αρχίσουμε να παρακολουθούμε και να προστατεύουμε τη λειτουργία του εγκεφάλου μας πολύ πριν εμφανιστούν προβλήματα μνήμης. 

Μια νέα ματιά στη νόσο Alzheimer
Για πολλές δεκαετίες, η έρευνα για τη νόσο Alzheimer επικεντρώθηκε κυρίως στην αναζήτηση ενός φαρμάκου που θα μπορούσε να ανακόψει ή να θεραπεύσει τη νόσο. Αν και οι νεότερες θεραπείες που στοχεύουν τις πρωτεΐνες β-αμυλοειδές και ταυ αποτελούν σημαντική επιστημονική εξέλιξη, η πραγματικότητα δείχνει ότι καμία μεμονωμένη παρέμβαση δεν είναι πιθανό να αποτελέσει από μόνη της τη λύση σε μια τόσο σύνθετη διαταραχή.
Ο εγκέφαλος επηρεάζεται από το σύνολο της ζωής μας: τη διατροφή, τον ύπνο, τη φυσική δραστηριότητα, το στρες, τις μεταβολικές διαταραχές, τη φλεγμονή, την ποιότητα των κοινωνικών μας σχέσεων και τη συνεχή πνευματική μας δραστηριότητα.
Αυτή η ολιστική θεώρηση της υγείας του εγκεφάλου αποτελεί ίσως μία από τις σημαντικότερες αλλαγές παραδείγματος στη σύγχρονη νευροεπιστήμη. 

Το μήνυμα που έρχεται από την Κίνα
Η Κίνα βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια τεράστια πρόκληση. Όμως, ακριβώς λόγω του μεγέθους του προβλήματος, λειτουργεί και ως ένα είδος προειδοποίησης για ολόκληρο τον κόσμο. Οι κοινωνίες της Ευρώπης και της Δύσης γερνούν επίσης με ταχύ ρυθμό. Εάν δεν δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, στην εκπαίδευση των πολιτών και στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας από τη μέση ηλικία, το βάρος της άνοιας αναμένεται να αυξηθεί δραματικά τις επόμενες δεκαετίες.
Το σημαντικότερο ίσως μάθημα που μπορούμε να αντλήσουμε είναι ότι η μάχη απέναντι στη νόσο Alzheimer δεν αρχίζει όταν χαθούν οι αναμνήσεις. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, στις καθημερινές μας επιλογές, στην ποιότητα της τροφής μας, στην κίνηση, στον ύπνο, στη διατήρηση της κοινωνικής ζωής και στη διαρκή καλλιέργεια του νου.
Η μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα ίσως δεν είναι απλώς να ζούμε περισσότερο, αλλά να καταφέρουμε να διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη, τη σκέψη και την προσωπικότητά μας σε όλα τα στάδια της ζωής. 

Αναφορές
Patrick Holford, “Is China’s Alzheimer’s Nightmare Becoming Our Reality?” | Food for the Brain 

Επιστημονική βιβλιογραφία

1. The Lancet. 2024;404:572–628.
2. The Lancet. 2015;385:2255–2263.
3. PLoS ONE. 2010;5(9):e12244.
4. J Alzheimers Dis. 2016;51(3):713-25  

Η εφηβική ηλικία ορίζεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως η περίοδος μεταξύ του 10ου και του 19ου έτους ζωής¹. Αποτελεί το στάδιο της ζωής του ανθρώπου που χαρακτηρίζεται από έντονη και ταχεία ανάπτυξη, η οποία επιφέρει πολλαπλές αλλαγές στο σώμα, τόσο εμφανείς όσο και αφανείς. Συγκεκριμένα, ενώ στην εξωτερική εμφάνιση είναι εύκολο να παρατηρήσει κανείς τις μεταβολές, εκείνες που γίνονται στο επίπεδο του εγκεφάλου και αφορούν την κρίση, τη μνήμη και τη συγκέντρωση, είναι πολύ εύκολο να μας ξεφύγουν. Ωστόσο, οι τελευταίες είναι υψίστης σημασίας, καθώς διαμορφώνουν την νοητική λειτουργία του ατόμου συνολικά, και για το λόγο αυτό, η ορθή υποστήριξη αυτών των διαδικασιών ανάπτυξης θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα των γονέων.

Οι γονείς, επιθυμώντας το καλύτερο για τα παιδιά τους, έχουν υψηλές προσδοκίες από αυτά σχετικά με την σχολική τους απόδοση. Πραγματικά, στο γυμνάσιο και, ακόμα περισσότερο, στο λύκειο, οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν, να κατανοήσουν και να αποστηθίσουν έναν εξαιρετικά μεγάλο όγκο μαθημάτων. Από αρχαία και έκθεση έως χημεία και μαθηματικά, οι απαιτήσεις είναι τρομερά μεγάλες, και είναι λογικό οι έφηβοι να βρίσκονται σε μια συνεχή κατάσταση άγχους. Η συγκέντρωση και η μνήμη αποτελούν το κλειδί για την επιτυχία! Πολλές πρόσφατες μελέτες στο εξωτερικό έχουν συνδέσει την διατροφή με τη σχολική απόδοση, τονίζοντας τη σημασία της σωστής διατροφικής υποστήριξης σε αυτή τη δύσκολη περίοδο της ζωής^2-4. Σαφώς μία διατροφή κοντά στο μεσογειακό πρότυπο, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, καλές πηγές ζωικής πρωτεΐνης, ξηρούς καρπούς και φυτικά έλαια, μπορεί να προσφέρει μία ικανή ποσότητα θρεπτικών συστατικών, αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα αρκετό.

Το ιδανικό σενάριο μας θέλει να παρέχουμε, ως γονείς, όλα τα καλά του κόσμου στο οικογενειακό τραπέζι, όμως στη σύγχρονη κοινωνία δεν μπορούμε να μιλάμε για ιδανικά σενάρια. Το πιο σύνηθες, λόγω του τρόπου ζωής στην εποχή μας, είναι είτε οι ίδιοι οι γονείς να μην προλαβαίνουν να ετοιμάσουν σπιτικά γεύματα για τα παιδιά τους όσο συχνά θα ήθελαν, ή οι ίδιοι οι έφηβοι να προτιμούν να καταναλώσουν σνακς και φαγητό απ’ έξω. Έχει παρατηρηθεί, μάλιστα πως πολλές φορές οι έφηβοι επίτηδες αποφεύγουν την καλή διατροφή για να αισθάνονται πως διαφοροποιούνται από τους γονείς και να κάνουν, σε κάποιο βαθμό, την επανάστασή τους.

Αποφεύγοντας, όμως τα πράσινα της διατροφής, δεν προσλαμβάνουν πολύ σημαντικές φυτικές ουσίες, όπως είναι τα βιοφλαβονοειδή, τα αντιοξειδωτικά και οι φυτικές ίνες, συστατικά που δίνουν ενέργεια στον οργανισμό και προστατεύουν την καλή υγεία. Καταλήγουμε, λοιπόν, δυστυχώς με μαθητές με βασικές ελλείψεις σε θρεπτικά συστατικά, που δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν στο διάβασμα και πέφτει η απόδοσή τους.

Σαφώς, λύσεις υπάρχουν, αφού εντοπίζοντας τα θρεπτικά στοιχεία εκείνα που βοηθούν στη συγκέντρωση, μπορούμε να τα παρέχουμε στα παιδιά μας ώστε να ενισχύσουμε την πνευματική τους προσπάθεια. Από τις κυριότερες ουσίες για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος συνολικά είναι η βιταμίνη Β12. Η βιταμίνη Β12 είναι υψίστης σημασίας για τη μνήμη και τη συγκέντρωση, αφού χωρίς αυτήν αυξάνονται πολύ οι πιθανότητες ψυχικών και νευρολογικών διαταραχών. Ενώ τη βιταμίνη αυτή τη βρίσκουμε σε όλα τα ζωικά προϊόντα, δεν απορροφάται τόσο εύκολα από τον οργανισμό, με αποτέλεσμα ενώ θεωρούμε πως παρέχουμε αρκετή ποσότητα από τη διατροφή, τελικά το παιδί μας να μην λαμβάνει ποσότητα ικανή να βοηθήσει στην απόδοσή του. Ακόμα, πολύ σημαντική είναι και η βιταμίνη Β1, που αλλιώς λέγεται και “θειαμίνη”. Η Β1 βρίσκεται σε τρόφιμα που οι έφηβοι συνήθως αποφεύγουν όπως όσπρια, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης. Αυτό οδηγεί σε έλλειψή της σε πολλές περιπτώσεις, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε απάθεια, σύγχυση, μειωμένη μνήμη και ευερεθιστότητα. Επίσης, η βιταμίνη Β2, αλλιώς “ριβοφλαβίνη”, συμμετέχει κι εκείνη στην ενίσχυση της συγκέντρωσης και της μνήμης. Βρίσκεται και αυτή σε τρόφιμα που τα νέα παιδιά τείνουν να αποφεύγουν, με αποτέλεσμα τα επίπεδά της να μην είναι πάντα καλά. Η έλλειψη της συγκεκριμένης βιταμίνης όμως επηρεάζει κυρίως την παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων, την κυκλοφορία του αίματος και τελικά την αιμάτωση του εγκεφάλου. Υπάρχει, φυσικά ένα πολύ μεγάλο πλήθος βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων, όπως η βιταμίνη D, που παίζουν σημαντικό ρόλο στη σωστή ανάπτυξη και τη συνολική υγεία των παιδιών. Επιπλέον, παρατηρούνται συχνά ελλείψεις σε απαραίτητα αμινοξέα λόγω κακής διατροφής, γεγονός που κάνει ξεκάθαρο πως δεν αρκεί η διατροφή μόνο. Είναι τόσο μεγάλος ο αριθμός των θρεπτικών συστατικών που απαιτούνται για την καλή υγεία, την ανάπτυξη και την εξέλιξη των εφήβων, που καθίσταται υποχρεωτικό η προσέγγισή μας να είναι ολιστική.

Συμπερασματικά, λοιπόν, ο σύγχρονος τρόπος ζωής είναι τόσο απαιτητικός, που είναι πολύ εύκολο να μην μπορούμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες των εφήβων μας. Η ενίσχυση της συγκέντρωσης και της μνήμης, αλλά και συνολικά η σωστή ανάπτυξη και η υγεία, είναι ο νούμερο ένα στόχος. Μπορεί, επομένως η διατροφή από μόνη της να μην αρκεί, και άρα ως υπεύθυνοι γονείς καλό είναι να προσφέρουμε στα παιδιά μας συμπληρωματικές λύσεις που θα τους παρέχουν τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά ως σύνολο σε ικανές ποσότητες.

Βιβλιογραφία:

1. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Health topics: Adolescent health. Μέσω του συνδέσμου: https://www.who.int/health-topics/adolescent-health#tab=tab_1
2. V. Busch, L. Laninga-Wijnen, A. J. P. Schrijvers et al. Associations of health behaviors, school performance and psychosocial problems in adolescents in The Netherlands. Health Promot Int. 2017 Apr 1;32(2):280-291.
3. M. Barchitta, A. Maugeri, O. Agrifoglio et al. Dietary patterns and school performance: evidence from a sample of adolescents in Sicily, Italy. Ann Ig. 2019 Mar-Apr;31(2 Supple 1):72-80.
4. J. F. López-Gil, A. E. Mesas, C. Álvarez-Bueno et al. Association Between Eating Habits and Perceived School Performance: A Cross-Sectional Study Among 46,455 Adolescents From 42 Countries. Front Nutr. 2022 Feb 3;9:797415.
   

Η Κόκκου Ματίνα είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος, απόφοιτος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών με μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στην αθλητική διατροφή. Διαθέτει εμπειρία σε πλήθος κλινικών περιστατικών στον τομέα της διατροφής, καθώς επίσης και σε περιπτώσεις ανθρώπων άνευ προβλημάτων υγείας, που επιδιώκουν να πετύχουν τα βέλτιστα επίπεδα ευεξίας για τον οργανισμό τους. Έχει ασχοληθεί με την παιδική διατροφή, στα πλαίσια των μεταπτυχιακών σπουδών της, και πλέον κατέχει γνώσεις εις βάθος σχετικά με την  προαγωγή υγείας στην παιδική ηλικία μέσω της διατροφής και του τρόπου ζωής. Πιστεύει πως η γνώση έχει αξία μόνο όταν μεταφέρεται, κι επιδιώκει να την μοιράζεται με όλους, προκειμένου να βελτιώσουν την ποιότητα της υγείας και της ζωής τους.

Το ανθρώπινο μικροβίωμα εκφράζει το σύνολο των τρισεκατομμυρίων μικροοργανισμών (ιών, βακτηρίων και μυκήτων) που ζουν μέσα μας και γύρω μας, ξεπερνώντας κατά πολύ τον αριθμό των κυττάρων μας. Μπορούμε να μιλάμε λοιπόν για έναν υπερ-οργανισμό, μία παράξενη συμβίωση που περιλαμβάνει εμάς και τα μικρόβια που ζουν μαζί μας και επηρεάζουν όλες τις λειτουργίες μας.

Εδώ και δεκαετίες, έχει μελετηθεί ο ρόλος του μικροβιώματος στην υγεία και την ομαλή λειτουργία του εντέρου και είναι επίσης γνωστή η συμβολή του στην ανάπτυξη δυνατού ανοσοποιητικού. Η σημασία του γίνεται όλο και περισσότερο γνωστή όσο μαθαίνουμε νέα πράγματα γι’ αυτό. Ωστόσο, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς τα μικροσκοπικά μικρόβια στο έντερο συμβάλλουν καθημερινά στη γνωστική ικανότητα και τη λειτουργία του εγκεφάλου αλλά και στη συμπεριφορά.

Πρόκειται για μία αμφίδρομη πορεία: Το έντερο μέσα από ένα σύνθετο νευρωνικό χρησιμοποιεί το βακτηριακό οικοσύστημα για χάρη τόσο της σωματικής όσο και της ψυχολογικής ευεξίας. Τα βακτήρια του εντέρου παράγουν εκατοντάδες νευροχημικά στοιχεία που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για τη ρύθμιση βασικών φυσιολογικών διαδικασιών, καθώς και νοητικών διεργασιών όπως η μάθηση, η μνήμη και η διάθεση. Ακριβώς όπως τα βακτήρια του εντέρου επηρεάζουν τον εγκέφαλο, έτσι και ο εγκέφαλος μπορεί να ασκήσει βαθιά επίδραση στο εντερικό μικροβίωμα. Μελέτες έχουν δείξει ότι το ψυχολογικό στρες ανατρέπει την μικροβιακή ισορροπία στο έντερο, καθιστώντας μας πιο ευάλωτους σε μολυσματικές ασθένειες και προκαλώντας μοριακές αντιδράσεις που στέλνουν πληροφορίες πίσω στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Τα τελευταία χρόνια, έχουν συγκεντρωθεί στοιχεία από μελέτες για το πώς τα βακτήρια του εντέρου μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος, τη χημεία του εγκεφάλου και ένα ευρύ φάσμα των φαινομένων συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της συναισθηματικής συμπεριφοράς, της μνήμης, της αντίληψης του πόνου και της αντίδρασης του οργανισμού στο στρες.

Η κακή μνήμη συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα του εγκεφαλικού νευροτροφικού παράγοντα που είναι γνωστός ως BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor) που είναι μια πρωτεΐνη πολύ σημαντική για τη μάθηση και τη μνήμη, η οποία διεγείρει την παραγωγή νέων εγκεφαλικών κυττάρων και ενισχύει τα υπάρχοντα. Τα χαμηλά επίπεδα BDNF συνδέονται επίσης με την κατάθλιψη και το άγχος. Το μικροβίωμα, αυξάνοντας τα επίπεδα του BDNF, επιδρά στη βελτίωση της μνήμης, μειώνει το άγχος και αυξάνει την αίσθηση αυτοπεποίθησης.

Έρευνες εντοπίζουν ποια συγκεκριμένα μικρόβια παράγουν συγκεκριμένους διαβιβαστές. Για παράδειγμα, εκτιμάται ότι το 90% της σεροτονίνης μας παράγεται στο έντερο και βρέθηκε ότι μέρος αυτής της σεροτονίνης παράγεται από αυτά τα τέσσερα μικρόβια: Candida, Streptococcus, Escherichia και Enterococcus.

Τα βακτήρια Lactobacillus and Bifidobacterium παράγουν γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ ή «GABA» που αποτελεί τον κύριο ανασταλτικό νευροδιαβιβαστή μας που έχει χαλαρωτική και αγχολυτική επίδραση.

Τα μικρόβια Escherichia coli, Bacillus και Saccharomyces παράγουν νορεπινεφρίνη, μια ορμόνη / νευροδιαβιβαστή που εμπλέκεται στην αντίδραση φόβου «πάλης ή φυγής» (απόκριση του οργανισμού στο στρες που χαρακτηρίζεται από έκρηξη της αδρεναλίνης).

Τα Bacillus και Serratia παράγουν τον νευροδιαβιβαστή κίνητρου, την ντοπαμίνη.

Έχουμε, λοιπόν, αυτό το μικρό εργοστάσιο παραγωγής ουσιών στο έντερο, οι οποίες επηρεάζουν τον εγκέφαλό μας. Στην πραγματικότητα, το έντερο και τα μικρόβιά του φαίνεται να επηρεάζουν τον εγκέφαλο τόσο πολύ που η προκλινική έρευνα έδειξε ότι τα προβιοτικά έχουν αντικαταθλιπτική και αγχολυτική δράση. Μάλιστα, υπήρξε μία μελέτη που διαπίστωσε ότι το Bifidobacterium infantis είχε αντικαταθλιπτικά αποτελέσματα ισοδύναμα με αυτά του αντικαταθλιπτικού φάρμακου σιταλοπράμη.

Η αλλαγή της μικροχλωρίδας του εντέρου με κάποιο τρόπο μπορεί να οδηγήσει σε συμπεριφορές που σχετίζονται με το άγχος και την κατάθλιψη.

Όλοι ξέρουμε ότι οι φυτικές ίνες βοηθούν την καλή λειτουργία του εντέρου. Ωστόσο, θεωρώντας ότι οι φυτικές ίνες δεν είναι τροφή για εμάς, αλλά για τα μικρόβιά μας, μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες από ποικιλία πηγών θα πρέπει επίσης να είναι καλή για την ψυχική μας υγεία.

Όλες αυτές οι πληροφορίες σχετικά με το μικροβίωμα του εντέρου μάς κάνουν να αναρωτιόμαστε πόσες νοητικές παθήσεις θα μπορούσαν να εντοπιστούν σε διαταραχές στην υγεία του εντέρου, για παράδειγμα από δίαιτες με επεξεργασμένα τρόφιμα χωρίς ίνες και εξευγενισμένους υδατάνθρακες, ή από την απρόσκοπτη χρήση αντιβιοτικών.

Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν;

Δεν θα ήταν εύκολο (και ούτε σωστό) να κατηγοριοποιήσουμε τα μικρόβια σε «καλά» και «κακά». Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ισορροπία είναι αυτή που συμβάλλει στη σωστή λειτουργία του οργανισμού. Και καθώς όλοι είμαστε διαφορετικοί, το μικροβίωμά μας είναι διαφορετικό και τείνει να προσαρμόζεται ανάλογα με τα προβλήματα, τις διαταραχές και τις ανάγκες μας. Όμως είναι ευάλωτο σε φαρμακευτικές παρεμβάσεις όπως τα αντιβιοτικά, τα κορτικοστεροειδή κλπ, οπότε σε αυτές τις περιπτώσεις θα χρειαστεί η λήψη προβιοτικών σκευασμάτων για να βοηθηθεί επαρκώς η αποκατάσταση της ισορροπίας.

Για να ενισχύσουμε μικροβίωμα με φυσικούς τρόπους:

• προσθέτουμε στη διατροφή μας προβιοτικές και πρεβιοτικές τροφές και αποφεύγουμε τα επεξεργασμένα τρόφιμα
• ζούμε σε επαφή με τη φύση, το περιβάλλον, τα κατοικίδια ζώα μας,
• χρησιμοποιούμε προβιοτικά συμπληρώματα, ειδικά αν οι ανάγκες αποκατάστασης του οργανισμού είναι μεγάλες (π.χ. λήψη αντιβίωσης, κορτικοστεροειδών κλπ.).Μέσα από τη μελέτη του μικροβιώματος, επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά η θεωρία ολιστικών συστημάτων υγείας (όπως για παράδειγμα η Ομοιοπαθητική) που υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος δεν είναι μια οντότητα ξεκομμένη από το περιβάλλον της και καμία διαταραχή - είτε σωματική είτε ψυχική - δεν αφορά σε ένα μόνο όργανο ή σύστημα του οργανισμού.
  
  
  

  Μέσα από τη μελέτη του μικροβιώματος, επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά η θεωρία ολιστικών συστημάτων υγείας (όπως για παράδειγμα η Ομοιοπαθητική) που υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος δεν είναι μια οντότητα ξεκομμένη από το περιβάλλον της και καμία διαταραχή - είτε σωματική είτε ψυχική - δεν αφορά σε ένα μόνο όργανο ή σύστημα του οργανισμού.

Έτσι την επόμενη φορά που θα έχετε να αντιμετωπίσετε οποιοδήποτε ζήτημα του οργανισμού σας, λάβετε υπόψη σας τόσο τη σωματική όσο και την ψυχολογική σας κατάσταση και οπωσδήποτε τον τρόπο ζωής σας και τη σχέση σας με το φυσικό περιβάλλον σας.

Βιβλιογραφία

1. Proc Natl Acad Sci U S A 2011 Feb 15;108(7):3047-52.
2. J Physiol. 2004;558(Pt 1):263-275. doi:10.1113/jphysiol.2004.063388
3. Clinical Psychopharmacology and Neuroscience 2015;13(3):239-244
4. https://www.caltech.edu/about/news/microbes-help-produce-serotonin-gut-46495
5. Trends Neurosci. 2016;39(11):763-781. doi:10.1016/j.tins.2016.09.002
6. Nutrients. 2017;9(2):125. Published 2017 Feb 10. doi:10.3390/nu9020125
7. Maes, Kubera, Leunis, Berk, J. Affective Disorders, 2012 και Berk, Williams, Jacka, BMC Med, 2013).