Σπάνιες περιπτώσεις ψύχωσης μπορεί να οφείλονται σε αυτοάνοση φλεγμονή του εγκεφάλου — και η σωστή διάγνωση μπορεί να αλλάξει εντελώς τη θεραπεία.

Ένας άνθρωπος βλέπει ζώα που δεν υπάρχουν. Τα αγγίζει, τους μιλά, συμπεριφέρεται σαν να βρίσκονται πραγματικά μπροστά του. Η πρώτη σκέψη ενός γιατρού θα μπορούσε εύλογα να είναι μια σοβαρή ψυχιατρική διαταραχή. Κι όμως, σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις, η αιτία μπορεί να βρίσκεται όχι μόνο στην ψυχιατρική, αλλά στο ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτό ακριβώς συνέβη σε έναν ασθενή που περιγράφει ο ψυχίατρος Peter Jones από το Πανεπιστήμιο του Cambridge. Τα αντιψυχωσικά φάρμακα δεν κατάφεραν να περιορίσουν τις έντονες παραισθήσεις του. Όταν όμως οι γιατροί χρησιμοποίησαν πλασμαφαίρεση (μια θεραπεία που απομακρύνει επιβλαβή αντισώματα από το αίμα), οι παραισθήσεις εξαφανίστηκαν. Η αιτία δεν ήταν τελικά μια τυπική ψυχιατρική διαταραχή, αλλά αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα.

Όταν τα αντισώματα στρέφονται εναντίον του εγκεφάλου: Στην αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που, αντί να επιτεθούν σε κάποιο μικρόβιο ή ιό, στρέφονται εναντίον πρωτεϊνών του ίδιου του εγκεφάλου.
Μία από τις γνωστότερες μορφές αφορά αντισώματα εναντίον των υποδοχέων NMDA. Οι υποδοχείς αυτοί συμμετέχουν σε βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου, όπως η μάθηση και η μνήμη. Όταν τα αντισώματα δεσμεύονται πάνω τους, μπορούν να διαταράξουν την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων και να προκαλέσουν φλεγμονή. Το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει εντυπωσιακά με ψυχιατρική νόσο: παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, έντονη διέγερση, παράνοια ή απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά. Στα πρώτα στάδια, αρκετοί ασθενείς καταλήγουν πρώτα σε ψυχιατρικές υπηρεσίες, επειδή τα ψυχιατρικά συμπτώματα μπορεί να προηγούνται των περισσότερο αναγνωρίσιμων νευρολογικών εκδηλώσεων.

Μια περίπτωση που άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε την ψύχωση: Το 2007 δημοσιεύτηκε μια μελέτη-ορόσημο με 12 γυναίκες που έπασχαν από αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα. Οι εννέα είχαν αρχικά εμφανίσει συμπτώματα που έμοιαζαν με ψύχωση. Αργότερα, σχεδόν όλες παρουσίασαν και επιληπτικές κρίσεις. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι γυναίκες είχαν αντισώματα εναντίον των υποδοχέων NMDA. Σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν όγκοι στις ωοθήκες που περιείχαν νευρικό ιστό και υποδοχείς NMDA, γεγονός που πιθανώς είχε «μπερδέψει» το ανοσοποιητικό σύστημα και το είχε οδηγήσει να επιτεθεί και στον εγκέφαλο. Από τότε έχουν εντοπιστεί δεκάδες ακόμη αντισώματα που σχετίζονται με διαφορετικές μορφές εγκεφαλίτιδας.

Μπορεί να υπάρχουν ασθενείς που δεν έχουν αναγνωριστεί; Αυτό είναι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα. Στη βρετανική μελέτη SINAPPS2, ερευνητές εξετάζουν ανθρώπους με πρόσφατη ψύχωση για αντισώματα που θα μπορούσαν να υποδεικνύουν ανοσολογική αιτία. Σε περίπου 5.000 ασθενείς που έχουν εξεταστεί, αντισώματα βρέθηκαν στο αίμα ή στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό περίπου στο 5%. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το 5% πάσχει από αυτοάνοση ψύχωση. Ένα θετικό τεστ μπορεί να είναι ψευδώς θετικό. Μερικά αντισώματα μπορεί να υπάρχουν χωρίς να προκαλούν τη νόσο. Γι’ αυτό οι γιατροί αναζητούν και άλλα στοιχεία: επιληπτικές κρίσεις, κατατονία, πολύ γρήγορη επιδείνωση, διαταραχές κίνησης, ευρήματα σε μαγνητική τομογραφία ή ηλεκτροεγκεφαλογράφημα.

Η άλλη πλευρά: ο κίνδυνος υπερδιάγνωσης: Το ενδιαφέρον γύρω από την «αυτοάνοση ψύχωση» έχει δημιουργήσει και έναν αντίθετο κίνδυνο: να αρχίσουμε να αποδίδουμε υπερβολικά πολλές ψυχιατρικές διαταραχές στο ανοσοποιητικό. Σε μελέτη έξι εξειδικευμένων κέντρων, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις ασθενείς που είχαν παραπεμφθεί με διάγνωση αυτοάνοσης εγκεφαλίτιδας τελικά δεν πληρούσαν τα καθιερωμένα διαγνωστικά κριτήρια. Και αυτό έχει πραγματικές συνέπειες. Οι ανοσοθεραπείες δεν είναι αθώες. Καταστέλλουν την άμυνα του οργανισμού και μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο λοιμώξεων, ενώ τα κορτικοστεροειδή σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν ακόμη και να επιδεινώσουν την ψύχωση.

Ο εγκέφαλος δεν είναι απομονωμένος από το σώμα: Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα αυτής της έρευνας δεν αφορά μόνο την αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα. Για πολλά χρόνια η ψυχιατρική και η νευρολογία αντιμετωπίζονταν σαν σχεδόν ξεχωριστοί κόσμοι. Όμως η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλος, το ανοσοποιητικό σύστημα και το σώμα βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία. Η ψύχωση μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες — ψυχολογικές, νευροβιολογικές, φαρμακολογικές, λοιμώδεις ή, πολύ σπανιότερα, αυτοάνοσες. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να αντικαταστήσουμε την ψυχιατρική διάγνωση με μια ανοσολογική εξήγηση. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα σύμπτωμα που φαίνεται καθαρά «ψυχικό» μπορεί να αποτελεί την πρώτη ένδειξη μιας οργανικής διαδικασίας. Και για εκείνους τους λίγους ασθενείς, η σωστή αναγνώριση της αιτίας μπορεί πραγματικά να αλλάξει ολόκληρη την πορεία της ζωής τους.

Η ιστορία που έγινε ταινία: Η αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από την πραγματική ιστορία της δημοσιογράφου Susannah Cahalan, η οποία μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με την ταινία Brain on Fire. Η Cahalan παρουσίασε σοβαρά ψυχιατρικά και νευρολογικά συμπτώματα πριν διαγνωστεί με anti-NMDA receptor encephalitis, μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπου μια φαινομενικά ψυχιατρική διαταραχή είχε τελικά αυτοάνοση αιτία.

Έρευνες και πηγές

1. Dalmau J, Gleichman AJ, Hughes EG, et al. Anti-NMDA-receptor encephalitis: case series and analysis of the effects of antibodies. The Lancet Neurology. 2008;7(12):1091–1098. DOI: 10.1016/S1474-4422(08)70224-2 PubMed
2. Graus F, Titulaer MJ, Balu R, et al. A clinical approach to diagnosis of autoimmune encephalitis. The Lancet Neurology. 2016;15(4):391–404. DOI: 10.1016/S1474-4422(15)00401-9 PubMed
3. Lennox BR, Palmer-Cooper EC, Pollak T, et al. Prevalence and clinical characteristics of serum neuronal cell surface antibodies in first-episode psychosis: a case-control study. The Lancet Psychiatry. 2017;4(1):42–48. DOI: 10.1016/S2215-0366(16)30375-3 PubMed
4. Flanagan EP, Geschwind MD, Lopez-Chiriboga AS, et al. Autoimmune Encephalitis Misdiagnosis in Adults. JAMA Neurology. 2023;80(1):30–39. DOI: 10.1001/jamaneurol.2022.4251 JAMA Network
5. Dalmau J, Graus F. Autoimmune Encephalitis—Misdiagnosis, Misconceptions, and How to Avoid Them. JAMA Neurology. 2023;80(1):12–14. DOI: 10.1001/jamaneurol.2022.4154 JAMA Network
6. University of Oxford, Department of Psychiatry. SINAPPS2 Trial: Immunotherapy for antibody-associated psychosis. Η τυχαιοποιημένη μελέτη εξετάζει εάν ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη και rituximab μπορούν να βοηθήσουν ασθενείς με ψύχωση και αντινευρωνικά αντισώματα. Ψυχολογία Οξφόρδης

Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life. Όλα τα δικαιώματα διατηρούνται.

Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του Holistic Life

Τεύχος 134 | Ιούλιος – Αύγουστος 2026

Το νέο καλοκαιρινό τεύχος του Holistic Life κυκλοφόρησε, με ένα πλούσιο αφιέρωμα στην πρόληψη, τη σωματική και ψυχική υγεία, τη διατροφή, το μικροβίωμα και τις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον ανθρώπινο οργανισμό.
Με 23 χρόνια συνεχούς παρουσίας, το Holistic Life εξακολουθεί να διερευνά τη σχέση ανάμεσα στην επιστήμη, την πρόληψη, τις φυσικές θεραπευτικές προσεγγίσεις και την ολιστική θεώρηση του ανθρώπου, προσφέροντας έγκυρη και προσιτή ενημέρωση.

Στο νέο τεύχος ξεχωρίζουν έξι κεντρικά άρθρα:

Οδηγός για την πρόληψη του καρκίνου
Η Dr Leigh Erin Connealy, ιατρός με ειδίκευση στην Ολοκληρωμένη Ογκολογία, τη Λειτουργική και την Προληπτική Ιατρική, παρουσιάζει δέκα βασικούς άξονες για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου. Διατροφή, μεταβολική υγεία, άσκηση, ύπνος, διαχείριση του στρες και περιορισμός της έκθεσης σε επιβαρυντικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες συνθέτουν έναν ολοκληρωμένο οδηγό πρόληψης, ζωτικότητας και μακροζωίας.

Οι ωοθήκες μετά την εμμηνόπαυση: Η ανακάλυψη που αλλάζει όσα γνωρίζαμε
Νέα ερευνητικά δεδομένα αμφισβητούν την καθιερωμένη αντίληψη ότι οι ωοθήκες παύουν να έχουν ουσιαστική βιολογική λειτουργία μετά την εμμηνόπαυση. Το άρθρο εξετάζει τις ενδείξεις ότι μπορεί να παραμένουν ενεργές, συμμετέχοντας στη ρύθμιση της φλεγμονής, της ανοσολογικής απόκρισης και της συνολικής διαδικασίας της γυναικείας γήρανσης.

Τα τραύματα που δεν ξεχνά το σώμα
Πώς οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας διαμορφώνουν την υγεία σε ολόκληρη τη ζωή; Το άρθρο διερευνά τις βιολογικές επιδράσεις των πρώιμων ψυχικών τραυμάτων και τη σύνδεσή τους με το μικροβίωμα, τη χρόνια φλεγμονή, τις εντερικές διαταραχές, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και άλλες χρόνιες παθήσεις. Μια βαθύτερη ματιά στη στενή σχέση ανάμεσα στην ψυχική εμπειρία και το σώμα.

Η παιδική ηλικία στην εποχή των οθονών
Τα smartphones, τα tablets και τα κοινωνικά δίκτυα έχουν μεταμορφώσει την καθημερινότητα των παιδιών. Ποιες είναι, όμως, οι επιπτώσεις τους στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, στην προσοχή, στον ύπνο και στην ψυχική υγεία; Το άρθρο εξετάζει γιατί όλο και περισσότεροι γονείς επιλέγουν να καθυστερήσουν την έκθεση των παιδιών τους στις οθόνες και αναζητούν μια πιο υγιή ισορροπία ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο.

Chalky teeth: Το αίνιγμα της "υπενασβεστιοποίησης" των δοντιών στα παιδιά
Οι παιδοδοντίατροι παρατηρούν ολοένα συχνότερα παιδιά με δόντια εύθραυστα, ιδιαίτερα ευαίσθητα και επιρρεπή στη γρήγορη φθορά, λίγο μετά την εμφάνισή τους. Πρόκειται για μια διαταραχή της αδαμαντίνης, γνωστή ως υπενασβεστιοποίηση γομφίων και τομέων, η οποία φαίνεται να είναι σχεδόν τόσο συχνή όσο η τερηδόνα, παρότι τα αίτιά της δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Το εκτεταμένο άρθρο εξετάζει τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα, τους πιθανούς παράγοντες που επηρεάζουν τον σχηματισμό των δοντιών, τις δυσκολίες στη διάγνωση και τη θεραπεία, καθώς και τη σημασία της έγκαιρης αναγνώρισης του προβλήματος για την προστασία της στοματικής υγείας των παιδιών.

Το αόρατο δίκτυο που κρατά ζωντανό τον πλανήτη!
Η πρώτη παγκόσμια χαρτογράφηση των μυκορριζικών μυκήτων αποκαλύπτει ένα τεράστιο υπόγειο δίκτυο ζωής, το οποίο συνδέει τα φυτά, εμπλουτίζει το έδαφος και συμβάλλει στην αποθήκευση άνθρακα. Ένα εντυπωσιακό επιστημονικό ταξίδι στον αθέατο κόσμο κάτω από τα πόδια μας και στον καθοριστικό του ρόλο για τη βιοποικιλότητα, τη γεωργία και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Το τεύχος περιλαμβάνει ακόμη άρθρα για τη νόσο Alzheimer και την πρόληψη της άνοιας, το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών, τη βοτανοθεραπεία στην υποστηρικτική αντιμετώπιση του καρκίνου, τη μοναξιά και την ψυχική υγεία, την ολιστική οδοντιατρική, τη γονεϊκότητα και τη νεότητα του εγκεφάλου, τη διατροφή και το μικροβίωμα.

Το Τεύχος 134, Ιούλιος–Αύγουστος 2026 διανέμεται δωρεάν σε έντυπη μορφή, πανελλαδικά, μέσα από ένα δίκτυο 400 σημείων διανομής.
Παράλληλα, είναι διαθέσιμο και σε ψηφιακή μορφή PDF : κατεβάστε το εδώ