Σπάνιες περιπτώσεις ψύχωσης μπορεί να οφείλονται σε αυτοάνοση φλεγμονή του εγκεφάλου — και η σωστή διάγνωση μπορεί να αλλάξει εντελώς τη θεραπεία.

Ένας άνθρωπος βλέπει ζώα που δεν υπάρχουν. Τα αγγίζει, τους μιλά, συμπεριφέρεται σαν να βρίσκονται πραγματικά μπροστά του. Η πρώτη σκέψη ενός γιατρού θα μπορούσε εύλογα να είναι μια σοβαρή ψυχιατρική διαταραχή. Κι όμως, σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις, η αιτία μπορεί να βρίσκεται όχι μόνο στην ψυχιατρική, αλλά στο ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτό ακριβώς συνέβη σε έναν ασθενή που περιγράφει ο ψυχίατρος Peter Jones από το Πανεπιστήμιο του Cambridge. Τα αντιψυχωσικά φάρμακα δεν κατάφεραν να περιορίσουν τις έντονες παραισθήσεις του. Όταν όμως οι γιατροί χρησιμοποίησαν πλασμαφαίρεση (μια θεραπεία που απομακρύνει επιβλαβή αντισώματα από το αίμα), οι παραισθήσεις εξαφανίστηκαν. Η αιτία δεν ήταν τελικά μια τυπική ψυχιατρική διαταραχή, αλλά αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα.

Όταν τα αντισώματα στρέφονται εναντίον του εγκεφάλου: Στην αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που, αντί να επιτεθούν σε κάποιο μικρόβιο ή ιό, στρέφονται εναντίον πρωτεϊνών του ίδιου του εγκεφάλου.
Μία από τις γνωστότερες μορφές αφορά αντισώματα εναντίον των υποδοχέων NMDA. Οι υποδοχείς αυτοί συμμετέχουν σε βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου, όπως η μάθηση και η μνήμη. Όταν τα αντισώματα δεσμεύονται πάνω τους, μπορούν να διαταράξουν την επικοινωνία μεταξύ των νευρικών κυττάρων και να προκαλέσουν φλεγμονή. Το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει εντυπωσιακά με ψυχιατρική νόσο: παραισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, έντονη διέγερση, παράνοια ή απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά. Στα πρώτα στάδια, αρκετοί ασθενείς καταλήγουν πρώτα σε ψυχιατρικές υπηρεσίες, επειδή τα ψυχιατρικά συμπτώματα μπορεί να προηγούνται των περισσότερο αναγνωρίσιμων νευρολογικών εκδηλώσεων.

Μια περίπτωση που άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε την ψύχωση: Το 2007 δημοσιεύτηκε μια μελέτη-ορόσημο με 12 γυναίκες που έπασχαν από αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα. Οι εννέα είχαν αρχικά εμφανίσει συμπτώματα που έμοιαζαν με ψύχωση. Αργότερα, σχεδόν όλες παρουσίασαν και επιληπτικές κρίσεις. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι οι γυναίκες είχαν αντισώματα εναντίον των υποδοχέων NMDA. Σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν όγκοι στις ωοθήκες που περιείχαν νευρικό ιστό και υποδοχείς NMDA, γεγονός που πιθανώς είχε «μπερδέψει» το ανοσοποιητικό σύστημα και το είχε οδηγήσει να επιτεθεί και στον εγκέφαλο. Από τότε έχουν εντοπιστεί δεκάδες ακόμη αντισώματα που σχετίζονται με διαφορετικές μορφές εγκεφαλίτιδας.

Μπορεί να υπάρχουν ασθενείς που δεν έχουν αναγνωριστεί; Αυτό είναι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα. Στη βρετανική μελέτη SINAPPS2, ερευνητές εξετάζουν ανθρώπους με πρόσφατη ψύχωση για αντισώματα που θα μπορούσαν να υποδεικνύουν ανοσολογική αιτία. Σε περίπου 5.000 ασθενείς που έχουν εξεταστεί, αντισώματα βρέθηκαν στο αίμα ή στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό περίπου στο 5%. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το 5% πάσχει από αυτοάνοση ψύχωση. Ένα θετικό τεστ μπορεί να είναι ψευδώς θετικό. Μερικά αντισώματα μπορεί να υπάρχουν χωρίς να προκαλούν τη νόσο. Γι’ αυτό οι γιατροί αναζητούν και άλλα στοιχεία: επιληπτικές κρίσεις, κατατονία, πολύ γρήγορη επιδείνωση, διαταραχές κίνησης, ευρήματα σε μαγνητική τομογραφία ή ηλεκτροεγκεφαλογράφημα.

Η άλλη πλευρά: ο κίνδυνος υπερδιάγνωσης: Το ενδιαφέρον γύρω από την «αυτοάνοση ψύχωση» έχει δημιουργήσει και έναν αντίθετο κίνδυνο: να αρχίσουμε να αποδίδουμε υπερβολικά πολλές ψυχιατρικές διαταραχές στο ανοσοποιητικό. Σε μελέτη έξι εξειδικευμένων κέντρων, περισσότεροι από ένας στους τέσσερις ασθενείς που είχαν παραπεμφθεί με διάγνωση αυτοάνοσης εγκεφαλίτιδας τελικά δεν πληρούσαν τα καθιερωμένα διαγνωστικά κριτήρια. Και αυτό έχει πραγματικές συνέπειες. Οι ανοσοθεραπείες δεν είναι αθώες. Καταστέλλουν την άμυνα του οργανισμού και μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο λοιμώξεων, ενώ τα κορτικοστεροειδή σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν ακόμη και να επιδεινώσουν την ψύχωση.

Ο εγκέφαλος δεν είναι απομονωμένος από το σώμα: Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα αυτής της έρευνας δεν αφορά μόνο την αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα. Για πολλά χρόνια η ψυχιατρική και η νευρολογία αντιμετωπίζονταν σαν σχεδόν ξεχωριστοί κόσμοι. Όμως η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλος, το ανοσοποιητικό σύστημα και το σώμα βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία. Η ψύχωση μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες — ψυχολογικές, νευροβιολογικές, φαρμακολογικές, λοιμώδεις ή, πολύ σπανιότερα, αυτοάνοσες. Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι να αντικαταστήσουμε την ψυχιατρική διάγνωση με μια ανοσολογική εξήγηση. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα σύμπτωμα που φαίνεται καθαρά «ψυχικό» μπορεί να αποτελεί την πρώτη ένδειξη μιας οργανικής διαδικασίας. Και για εκείνους τους λίγους ασθενείς, η σωστή αναγνώριση της αιτίας μπορεί πραγματικά να αλλάξει ολόκληρη την πορεία της ζωής τους.

Η ιστορία που έγινε ταινία: Η αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από την πραγματική ιστορία της δημοσιογράφου Susannah Cahalan, η οποία μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με την ταινία Brain on Fire. Η Cahalan παρουσίασε σοβαρά ψυχιατρικά και νευρολογικά συμπτώματα πριν διαγνωστεί με anti-NMDA receptor encephalitis, μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις όπου μια φαινομενικά ψυχιατρική διαταραχή είχε τελικά αυτοάνοση αιτία.

Έρευνες και πηγές

1. Dalmau J, Gleichman AJ, Hughes EG, et al. Anti-NMDA-receptor encephalitis: case series and analysis of the effects of antibodies. The Lancet Neurology. 2008;7(12):1091–1098. DOI: 10.1016/S1474-4422(08)70224-2 PubMed
2. Graus F, Titulaer MJ, Balu R, et al. A clinical approach to diagnosis of autoimmune encephalitis. The Lancet Neurology. 2016;15(4):391–404. DOI: 10.1016/S1474-4422(15)00401-9 PubMed
3. Lennox BR, Palmer-Cooper EC, Pollak T, et al. Prevalence and clinical characteristics of serum neuronal cell surface antibodies in first-episode psychosis: a case-control study. The Lancet Psychiatry. 2017;4(1):42–48. DOI: 10.1016/S2215-0366(16)30375-3 PubMed
4. Flanagan EP, Geschwind MD, Lopez-Chiriboga AS, et al. Autoimmune Encephalitis Misdiagnosis in Adults. JAMA Neurology. 2023;80(1):30–39. DOI: 10.1001/jamaneurol.2022.4251 JAMA Network
5. Dalmau J, Graus F. Autoimmune Encephalitis—Misdiagnosis, Misconceptions, and How to Avoid Them. JAMA Neurology. 2023;80(1):12–14. DOI: 10.1001/jamaneurol.2022.4154 JAMA Network
6. University of Oxford, Department of Psychiatry. SINAPPS2 Trial: Immunotherapy for antibody-associated psychosis. Η τυχαιοποιημένη μελέτη εξετάζει εάν ενδοφλέβια ανοσοσφαιρίνη και rituximab μπορούν να βοηθήσουν ασθενείς με ψύχωση και αντινευρωνικά αντισώματα. Ψυχολογία Οξφόρδης

Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life. Όλα τα δικαιώματα διατηρούνται.

Η υπερβολική εξάντληση που είναι γνωστή ως Νοητική Εξουθένωση ή Mental Burnout) - όταν αισθάνεστε κουρασμένοι όλη την ώρα - έχει συνδεθεί με καρδιακές παθήσεις και αυξάνει τις πιθανότητες καρδιακής προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Και πρόσφατα, προστέθηκε στον κατάλογο των παθήσεων η κολπική μαρμαρυγή και ο ακανόνιστος καρδιακός παλμός.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η εξάντληση αυτή, που συχνά προκαλείται από συνεχή και παρατεταμένο στρες, μπορεί να αποτελέσει έναυσμα για καρδιακά προβλήματα - αλλά θα μπορούσε επίσης η πνευματική εξάντληση και η κούραση να είναι πρώιμα σημάδια ενός καρδιακού προβλήματος.

"Είτε έτσι είτε αλλιώς, η σύνδεση αυτή σημαίνει ότι οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν να χρησιμοποιούν τεχνικές μείωσης του στρες, όπως ο διαλογισμός, η γιόγκα ή η άσκηση", υποστηρίζουν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες.

Οι ερευνητές ανακάλυψαν μια σαφή σχέση μεταξύ πνευματικής εξάντλησης και κολπικής μαρμαρυγής όταν μελέτησαν περισσότερους από 11.000 ανθρώπους που τους παρακολούθησαν για ενδείξεις εξάντλησης, θυμού και ευερεθιστότητας και για χρήση αντικαταθλιπτικών για 25 χρόνια. Ανακάλυψαν ότι όσοι κατέγραψαν τις υψηλότερες βαθμολογίες για εξάντληση ήταν επίσης 20% πιθανότερο να αναπτύξουν κολπική μαρμαρυγή- αν και τα άτομα με προβλήματα θυμού δεν φάνηκε να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

Η εξουθένωση αυτή είναι διαφορετική από την κατάθλιψη, η οποία χαρακτηρίζεται από αισθήματα πεσμένης διάθεσης, ενοχής και κακής αυτοεκτίμησης, δήλωσε ο ερευνητής Parveen Garg.

Αν και η κολπική μαρμαρυγή είναι μια κοινή πάθηση, η οποία επηρεάζει περίπου 27 εκατομμύρια ανθρώπους στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, οι γιατροί εξακολουθούν να είναι ασαφείς ως προς την αιτία της. Ο Δρ Garg και η ομάδα του είναι πεπεισμένοι ότι η επαγγελματική εξουθένωση είναι συχνά μία αιτία της και αυτό είναι συχνά το αποτέλεσμα παρατεταμένου στρες, όπου οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται απελπισμένοι ή ανίκανοι να ελέγχουν τις καταστάσεις της ζωής τους στο σπίτι ή την εργασία. "Είναι μεγάλη η σημασία της αποφυγής της εξουθένωσης μέσω της προσεκτικής διαχείρισης των προσωπικών επιπέδων στρες ως ένας τρόπος για τη διατήρηση της συνολικής καρδιαγγειακής υγείας", πρόσθεσε.

Πηγή: European Journal of Preventive Cardiology, 2020; 2047487319897, Southwell Acupuncture Clinic