Από τα γονιδιακά τροποποιημένα φυτά έως τους μικροοργανισμούς που μπορεί να απελευθερώνονται στο περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση επανασχεδιάζει σταδιακά το κανονιστικό της πλαίσιο για τη βιοτεχνολογία. Οι υποστηρικτές μιλούν για αναγκαία προσαρμογή στην επιστημονική πρόοδο. Οι επικριτές φοβούνται ότι μειώνονται δικλείδες ασφαλείας που χρειάστηκαν δεκαετίες για να δημιουργηθούν.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς οικοδομήθηκε πάνω σε μια βασική αρχή: πριν ένας τροποποιημένος οργανισμός απελευθερωθεί στο περιβάλλον, πρέπει να αξιολογούνται οι ενδεχόμενες επιπτώσεις του στην ανθρώπινη υγεία και στα οικοσυστήματα. Το 2026, όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε ένα βήμα προς ένα διαφορετικό μοντέλο. Τον Ιούνιο εγκρίθηκε ο νέος Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1388 για τα φυτά που παράγονται με ορισμένες νέες γονιδιωματικές τεχνικές (New Genomic Techniques – NGTs). Οι τεχνικές αυτές επιτρέπουν στοχευμένες αλλαγές στο DNA και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την στοχευμένη μεταλλαξιγένεση και την cisgenesis. 
Ο νέος κανονισμός χωρίζει τα φυτά σε δύο βασικές κατηγορίες. Τα NGT-1 θεωρούνται αρκετά κοντά σε φυτά που θα μπορούσαν, σύμφωνα με τα καθορισμένα κριτήρια, να προκύψουν και μέσω συμβατικής βελτίωσης. Για αυτά προβλέπεται αισθητά απλουστευμένο καθεστώς. Τα NGT-2, αντιθέτως, παραμένουν πλησιέστερα στο υφιστάμενο κανονιστικό μοντέλο των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών. Η ΕΕ υποστηρίζει ότι το νέο πλαίσιο μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη φυτών ανθεκτικότερων στην ξηρασία, τις ασθένειες και άλλες περιβαλλοντικές πιέσεις, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας.

Η υπόθεση φτάνει στα ευρωπαϊκά δικαστήρια: Δεν συμμερίζονται όλοι αυτή την αισιοδοξία. Στις 21 Σεπτεμβρίου 2026, οκτώ επιχειρήσεις και τέσσερις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται κυρίως στον χώρο της γεωργίας χωρίς γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς ανακοίνωσαν ότι προσέφυγαν στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζητώντας τη μερική ακύρωση του νέου κανονισμού. Οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι για τα φυτά NGT-1 περιορίζονται σημαντικές εγγυήσεις του προηγούμενου συστήματος, όπως η προληπτική αξιολόγηση κινδύνου, ορισμένες απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας και η υποχρεωτική επισήμανση των τελικών τροφίμων. Η σήμανση προβλέπεται κυρίως στο φυτικό αναπαραγωγικό υλικό. Φοβούνται επίσης ότι ενδέχεται να δυσκολευθούν οι παραγωγοί βιολογικών ή μη γενετικά τροποποιημένων προϊόντων να προστατευθούν από ανεπιθύμητη επιμόλυνση. Πρόκειται προς το παρόν για νομικούς ισχυρισμούς των προσφευγόντων και όχι για κρίση του Δικαστηρίου. Ο ίδιος ο νομικός τους εκπρόσωπος αναγνωρίζει μάλιστα ότι υπάρχει πιθανότητα η προσφυγή να προσκρούσει σε ζητήματα παραδεκτού. Ο νέος κανονισμός έχει ήδη τεθεί σε ισχύ, αλλά η ουσιαστική εφαρμογή του αρχίζει στις 17 Ιουλίου 2028.

Και τώρα οι μικροοργανισμοί: Την ίδια στιγμή εξελίσσεται μια δεύτερη, λιγότερο γνωστή συζήτηση. Στο πλαίσιο του European Biotech Act, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει αλλαγές στους κανόνες που αφορούν την εμπορική διάθεση γενετικά τροποποιημένων μικροοργανισμών (όπως βακτήρια, μύκητες, φύκη ή ιοί), όταν αυτοί προορίζονται για εφαρμογές που μπορούν να οδηγήσουν στην απελευθέρωσή τους στο περιβάλλον. Στο σημερινό καθεστώς, η σκόπιμη περιβαλλοντική απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών συνοδεύεται από αξιολόγηση περιβαλλοντικού κινδύνου και, ανάλογα με την περίπτωση, παρακολούθηση μετά την έγκριση. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το υπάρχον σύστημα δημιουργεί εμπόδια στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών βιοτεχνολογικών εφαρμογών και προτείνει απλούστευση των διαδικασιών, μεταξύ άλλων για ορισμένους μικροοργανισμούς χαμηλότερου κινδύνου. Το Συμβούλιο της ΕΕ συμφώνησε στη διαπραγματευτική του θέση τον Ιούνιο του 2026· η νομοθετική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. 
Εδώ το ζήτημα γίνεται ιδιαίτερα σύνθετο. Ένας μικροοργανισμός δεν είναι ένα στατικό προϊόν. Μπορεί να πολλαπλασιάζεται, να αλληλεπιδρά με μικροβιακές κοινότητες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ανταλλάσσει γενετικό υλικό. Οι επικριτές της πρότασης υποστηρίζουν επομένως ότι η απλούστευση των κανόνων πρέπει να συνοδευθεί από ισχυρά δεδομένα που να τεκμηριώνουν ότι δεν υποβαθμίζεται η περιβαλλοντική ασφάλεια.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «υπέρ ή κατά» της βιοτεχνολογίας: Η γονιδιακή τεχνολογία μπορεί πράγματι να προσφέρει εργαλεία με σημαντικές εφαρμογές στη γεωργία, την ιατρική και την περιβαλλοντική τεχνολογία. Το ερώτημα όμως που ανοίγεται σήμερα στην Ευρώπη είναι διαφορετικό: πόση αβεβαιότητα είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχθούμε προκειμένου να επιταχύνουμε την καινοτομία; Η καινοτομία και η προφύλαξη δεν χρειάζεται να είναι αντίπαλοι. Όταν όμως πρόκειται για ζωντανούς οργανισμούς ικανούς να αναπαραχθούν και να συμμετάσχουν σε οικοσυστήματα, η δυνατότητα ανάκλησης ενός λάθους μπορεί να είναι πολύ διαφορετική από εκείνη ενός συμβατικού προϊόντος. 
Γι’ αυτό η ευρωπαϊκή συζήτηση για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές δεν αφορά μόνο τη γενετική μηχανική. Αφορά κάτι ευρύτερο: ποιος πρέπει να αποδεικνύει την ασφάλεια μιας νέας τεχνολογίας, πόση διαφάνεια δικαιούται ο πολίτης και πόσο προσεκτικοί πρέπει να είμαστε όταν μια τεχνολογική παρέμβαση μπορεί να περάσει από το εργαστήριο στο ίδιο το οικοσύστημα.

Αναφορές

1. European Union. Regulation (EU) 2026/1388 of the European Parliament and of the Council of 17 June 2026 on plants obtained by certain new genomic techniques and their products. Official Journal of the European Union, 26 June 2026. Eur-Lex
   Regulation (EU) 2026/1388 – EUR-Lex
2. European Food Safety Authority (EFSA). Literature horizon scan for new scientific data on plants and their products obtained by new genomic techniques (January 2022 to May 2025). EFSA Journal, 2025. EFSA DOI: 10.2903/j.efsa.2025.9619
3. Dolezel M, Miklau M, Heissenberger A, Kroeger I, Otto M. Complexity Meets Risk—The Next Generation of Genome-Edited Plants Challenges Established Concepts for Environmental Risk Assessment in the EU. Plants. 2025;14(11):1723. MDPI DOI: 10.3390/plants14111723
4. Eckerstorfer MF et al. Recommendations for the Assessment of Potential Environmental Effects of Genome-Editing Applications in Plants in the EU. 2023.
   PubMed Central (PMC)
5. Juhas M, Rodekohr B, Bauer-Panskus A, Then C. Combining AI and new genomic techniques to “fine-tune” plants: challenges in risk assessment. Frontiers in Plant Science. 2025;16:1677066. Frontiers DOI: 10.3389/fpls.2025.1677066
6. Chemla Y, Sweeney CJ, Wozniak CA, et al. Design and regulation of engineered bacteria for environmental release. Nature Microbiology. 2025;10:281–300.
   Nature - Nature Microbiology – άρθρο
7. Safety aspects of microorganisms deliberately released into the environment. EFB Bioeconomy Journal. 2024;4:100061. ScienceDirect DOI: 10.1016/j.bioeco.2023.100061
8. Environmental Applications of GM Microorganisms: Tiny Critters Posing Huge Challenges for Risk Assessment and Governance. International Journal of Molecular Sciences. 2025;26(7):3174. MDPI
9. European Commission. European Biotech Act – Commission Staff Working Document. Brussels, 26 May 2026, C(2026) 3375 final. European Biotech Act – European Commission
10. Save Our Seeds. Breites Bündnis klagt gegen Gentechnik-Deregulierung. 21 September 2026.
11. Save Our Seeds. EU plant Lockerung der Vorschriften für die Freisetzung gentechnisch veränderter Mikroorganismen in die Umwelt. 2026.

Η πρόσφατη συζήτηση στον Καναδά γύρω από τη σήμανση των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων φέρνει στο φως ένα ζήτημα που αφορά άμεσα και την Ευρώπη. Εκεί, οι εταιρείες βιοτεχνολογίας επιχειρούν να επιτρέψουν τα τρόφιμα που έχουν υποστεί γονιδιακή επεξεργασία (gene editing) να χαρακτηρίζονται ως non-GMO, αποδυναμώνοντας στην πράξη το δικαίωμα του καταναλωτή στην ουσιαστική ενημέρωση.
Αντίστοιχες πιέσεις ασκούνται και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα τελευταία χρόνια, βρίσκεται σε εξέλιξη έντονη συζήτηση για τη χαλάρωση του ρυθμιστικού πλαισίου που διέπει τις λεγόμενες «νέες γονιδιωματικές τεχνικές» (NGTs). Παρότι μέχρι σήμερα η ευρωπαϊκή νομοθεσία αντιμετωπίζει και αυτές τις τεχνικές ως μορφές γενετικής τροποποίησης - με υποχρέωση αξιολόγησης, ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης - η πίεση για εξαίρεσή τους από τους υφιστάμενους κανόνες αυξάνεται.
Το διακύβευμα είναι κοινό και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού: εάν τα gene-edited τρόφιμα πάψουν να φέρουν σαφή σήμανση, ο καταναλωτής χάνει τη δυνατότητα συνειδητής επιλογής, ενώ πλήττονται ιδιαίτερα η βιολογική γεωργία και τα συστήματα παραγωγής που βασίζονται στη διαφάνεια και στην εμπιστοσύνη.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, με έντονη αγροτική παράδοση, μικρές καλλιέργειες και αυξανόμενο ενδιαφέρον για βιολογικά και τοπικά προϊόντα, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας θα είχε άμεσες επιπτώσεις όχι μόνο στους καταναλωτές, αλλά και στους ίδιους τους παραγωγούς, που κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με αδιαφανείς πρακτικές και αθέμιτο ανταγωνισμό.
Το παράδειγμα του Καναδά λειτουργεί ως προειδοποίηση. Η διατήρηση σαφών κανόνων, η υποχρεωτική επισήμανση και η ενεργή συμμετοχή των πολιτών στη δημόσια διαβούλευση αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την προστασία της τροφής ως κοινού αγαθού - τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα.

Τι έχει γίνει έως τώρα:
19 Δεκεμβρίου 2025, η πλειονότητα των κρατών-μελών της ΕΕ ενέκρινε σε επίπεδο αντιπροσώπων (COREPER) ένα προσωρινό κείμενο που αποδέχεται τη χαλάρωση των κανόνων για τα φυτά από new genomic techniques (NGTs), με την απαλειφή πολλών τυπικών απαιτήσεων όπως υποχρεωτική επισήμανση και αξιολόγηση κινδύνων - αν και το τελικό νομοθετικό κείμενο δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί και είναι προσωρινό/προκαταρκτικό. Save Our Seeds

Τι γίνεται τώρα:
Το σχέδιο πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ευρωκοινοβουλίου έχει προγραμματίσει ψηφοφορία για τον Ιανουάριο 2026, και μια πλήρης ψηφοφορία στην ολομέλεια (plenary) αναμένεται πιθανώς τον Μάρτιο 2026 ή εντός των επόμενων μηνών. Save Our Seeds
Αφού ολοκληρωθούν οι ψηφοφορίες σε Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, το νομοσχέδιο πρέπει να ενσωματωθεί και δημοσιευτεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, πριν τεθεί σε ισχύ (πιθανώς μέσα στο 2026) και να αρχίσει να εφαρμόζεται με μια μεταβατική περίοδο.

GMO & labeling in European Union – Citizen information watchdog on GMOs and seeds

Η πρωτοβουλία των ευρωπαίων πολιτών "Σώστε τις μέλισσες και τους αγρότες" αποσκοπεί στη συγκέντρωση ενός εκατομμυρίου υπογραφών προς υποστήριξη της διατήρησης της ποικιλομορφίας των ειδών και στην προώθηση μιας οικολογικά επικεντρωμένης γεωργικής πολιτικής της ΕΕ. Η ELIANT υποστηρίζει αυτή την πρωτοβουλία μαζί με τις συνεργαζόμενες οργανώσεις της.

Μπορείτε να υπογράψετε εδώ - και να κατεβάσετε δωρεάν τα δελτία υπογραφής καθώς και το υλικό της καμπάνιας.

Με τη συγκέντρωση ενός εκατομμυρίου υπογραφών, σε τουλάχιστον επτά ευρωπαϊκές χώρες, εμείς, ως κοινωνία πολιτών, υποχρεώνουμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζει τα αιτήματά μας σύμφωνα με τη συνταγματική σύμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι υπογραφές θα πρέπει να συγκεντρωθούν μέσα σε διάρκεια ενός έτους.

Τα αιτήματα είναι:

1. Να μειωθεί σταδιακά έως το 2030 η χρήση φυτοφαρμάκων κατά 80% στη γεωργία της Ε.Ε. και να απαγορευτεί πλήρως έως το 2035, για την προστασία των μελισσών και της ποικιλομορφίας των ειδών.
2. Η μετατροπή της γεωργίας σε κινητήρια δύναμη για την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας.
3. Η υποστήριξη των αγροτών, τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο, για την πραγματοποίηση της μετάβασης τους σε φιλική και οικολογική μορφή γεωργίας.

Χρειάζεται επειγόντως ανακατανομή των γεωργικών επιδοτήσεων

Σχεδόν το 40% του συνολικού προϋπολογισμού της Ε.Ε. - 300 δισεκατομμύρια ευρώ - πηγαίνει στις μεγάλες βιομηχανίες. Αυτό σημαίνει ότι το 20% όλων των μεγάλων βιομηχανιών λαμβάνει το 80% των επιδοτήσεων. Ωστόσο γνωρίζουμε καλά ότι οι μικρές, οι μεσαίες και οι επιχειρήσεις με βιολογικό "πρόσημο" είναι αυτές που μπορούν να αυξήσουν τη βιοποικιλότητα. Όμως αυτές παραβλέπονται συστηματικά!

Μέσα σε περίοδο 10 ετών, 4 εκατομμύρια από αυτές τις μικρότερες γεωργικές επιχειρήσεις στην Ε.Ε. αναγκάστηκαν να κλείσουν, ενώ η έκταση και το μερίδιο αγοράς των μεγάλων βιομηχανικών επιχειρήσεων αυξήθηκε αντίστοιχα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο αριθμός των επιχειρήσεων να μειωθεί από 15 εκατομμύρια σε λιγότερο από 11 εκατομμύρια. Αυτό σημαίνει ότι σε ολόκληρη την Ε.Ε. χάνουμε 4.000.000 επιχειρήσεις ετησίως, δηλαδή πάνω από 300.000 ανά μήνα και περισσότερες από 1000 ημερησίως!

Και ενώ οι μικρές και μεσαίες γεωργικές επιχειρήσεις στην Ε.Ε. έχουν κλείσει, οι μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις αυξάνονται και παράλληλα αυξάνει και το μερίδιο τους στην αγορά.

Οι αιτίες της απώλειας ειδών και το κλείσιμο των επιχειρήσεων, εν μέρει τουλάχιστον, συνδέονται στενά με το σημερινό μοντέλο βιομηχανικής γεωργίας που διαμορφώνεται από τρεις κυρίως παράγοντες:

- την χρήση φυτοφαρμάκων,

- την πίεση του παγκόσμιου ανταγωνισμού και

- την πρακτική της μονοκαλλιέργειας.

Εδώ ο σύνδεσμος για να υπογράψετε: https://www.savebeesandfarmers.eu/eng/