Η ψυχική ανθεκτικότητα στη μητρότητα χτίζεται με υποστήριξη, ξεκούραση και χώρο για τις ανάγκες της γυναίκας. Τι δείχνουν οι έρευνες και γιατί χρειάζεται να ξανασκεφτούμε την εικόνα της «δυνατής μητέρας».

Όταν η δυσκολία γίνεται ενοχή: Η γέννηση ενός παιδιού μπορεί να φέρει χαρά, αλλά και μια καθημερινότητα που δυσκολεύει ακόμη και μια γυναίκα συνηθισμένη να διαχειρίζεται απαιτητικές καταστάσεις. Όταν αισθάνεται εξαντλημένη, εύκολα αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό της: γιατί οι άλλες φαίνονται να τα καταφέρνουν;
Σε άρθρο της η συμβουλευτική ψυχολόγος Sarah Emmerson περιγράφει πώς η σύγκριση με άλλες μητέρες μετατρέπει τις δυσκολίες της προσαρμογής σε αίσθημα προσωπικής ανεπάρκειας. Η εικόνα μιας γυναίκας που παραμένει υπομονετική, διαθέσιμη και συναισθηματικά σταθερή, ανεξάρτητα από τις συνθήκες, δημιουργεί προσδοκίες δύσκολες να εκπληρωθούν. Το ερώτημα, επομένως, χρειάζεται να διευρυνθεί: ποιες συνθήκες επιτρέπουν σε μια μητέρα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της νέας ζωής της;

Η ανθεκτικότητα έχει πολλά στηρίγματα: Το μοντέλο της ψυχολόγου Sherry Hamby για την ανθεκτικότητα εξετάζει τον συνδυασμό διαφορετικών στηριγμάτων: το νόημα και τον σκοπό στη ζωή, τη διαχείριση των συναισθημάτων, τις υποστηρικτικές σχέσεις και τους διαθέσιμους πόρους του περιβάλλοντος. Σε επιστημονική σύνθεση του 2025, η Hamby συγκέντρωσε ευρήματα από 16 μελέτες, με περισσότερους από 22.000 συμμετέχοντες σε εννέα χώρες. Η προσέγγιση αντιμετωπίζει την ανθεκτικότητα ως διαδικασία που μπορεί να ενισχυθεί. Οι μελέτες αφορούν κυρίως την προσαρμογή μετά από αντιξοότητες και τραυματικές εμπειρίες· δεν αποτελούν ειδική απόδειξη αποτελεσματικότητας μιας παρέμβασης για νέες μητέρες. Sage Journals Ωστόσο, έρευνες στην περιγεννητική περίοδο αναδεικνύουν τη σημασία της υποστήριξης.
Προοπτική μελέτη σε 932 γυναίκες στην Πολωνία, δημοσιευμένη στο Scientific Reports το 2024, διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη συναισθηματική και πρακτική υποστήριξη κατά την εγκυμοσύνη συνδεόταν με χαμηλότερη πιθανότητα υψηλής βαθμολογίας σε ερωτηματολόγιο επιλόχειας κατάθλιψης, περίπου έναν μήνα μετά τον τοκετό. Η συσχέτιση παρέμεινε μετά τη συνεκτίμηση κοινωνικών και μαιευτικών παραγόντων. Πρόκειται, όμως, για παρατηρησιακή έρευνα: δεν αποδεικνύει ότι η υποστήριξη από μόνη της προλαμβάνει την κατάθλιψη, ενώ το ερωτηματολόγιο ανιχνεύει συμπτώματα και δεν υποκαθιστά την κλινική διάγνωση. Scientific Reports
Νεότερη μελέτη, στο Journal of Affective Disorders το 2026, παρακολούθησε 3.376 γυναίκες από την εγκυμοσύνη έως έξι εβδομάδες μετά τον τοκετό. Εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στα καταθλιπτικά συμπτώματα, τον ύπνο και την κοινωνική υποστήριξη. Οι διαταραχές ύπνου μετά τον τοκετό προέβλεπαν χαμηλότερη μεταγενέστερη αίσθηση υποστήριξης. Το εύρημα υπογραμμίζει ότι οι δυσκολίες αυτές αλληλεπιδρούν και χρειάζεται να εξετάζονται μαζί, χωρίς να αποδεικνύει μια απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος. hub.hku.hk

Η φροντίδα χρειάζεται να γίνει συγκεκριμένη: Με βάση αυτή την εικόνα, μια χρήσιμη κατεύθυνση είναι να μεταφράσουμε την υποστήριξη σε καθημερινές πράξεις. Ποιος αναλαμβάνει το φαγητό, τα ψώνια και τις δουλειές; Ποιος μπορεί να φροντίσει το μωρό ώστε η μητέρα να ξεκουραστεί; Ποιος θα ακούσει τις δυσκολίες της χωρίς να τις υποτιμήσει; Αυτές οι συζητήσεις μπορούν να αρχίσουν πριν από τη γέννηση και να επαναλαμβάνονται καθώς αλλάζουν οι ανάγκες της οικογένειας. Ένα γενικό «πες μου αν χρειαστείς κάτι» μπορεί να γίνει μια σαφής προσφορά: «Μπορώ να φέρω φαγητό την Τρίτη» ή «Μπορώ να αναλάβω τα ψώνια αυτή την εβδομάδα».
Η Emmerson επισημαίνει επίσης τη σημασία του προσωπικού χώρου και της ταυτότητας πέρα από τη μητρότητα. Η επιθυμία για εργασία, φίλους ή χρόνο χωρίς το μωρό μπορεί να συνυπάρχει με την αγάπη για το παιδί. Psyche Ideas Η φροντίδα της μητέρας χρειάζεται θέση στο πρόγραμμα, στον οικογενειακό προϋπολογισμό και στις υπηρεσίες που την υποστηρίζουν. Η ανθεκτικότητα γίνεται πιο εφικτή όταν υπάρχουν άνθρωποι και συνθήκες που τη στηρίζουν.

Αναφορές

• Sherry Hamby (2025), «The Resilience Portfolio Concept», Review of General Psychology. Επιστημονική σύνθεση. DOI: 10.1177/10892680251363859.
• Joanna Żyrek και συν. (2024), «Social support during pregnancy and the risk of postpartum depression in Polish women», Scientific Reports. Προοπτική μελέτη. DOI: 10.1038/s41598-024-57477-1.
• Ying Dai και συν. (2026), «Longitudinal relationships between maternal depressive symptoms, perceived social support, and sleep problems…», Journal of Affective Disorders. Προοπτική μελέτη. DOI: 10.1016/j.jad.2026.121850.

Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life

Η μητρότητα και η πατρότητα χρειάζονται χρόνο, φροντίδα και ανθρώπους στους οποίους μπορεί κανείς να στηριχθεί. Για τις μητέρες και τους πατέρες μονογονεϊκών οικογενειών, η πρόσβαση σε αυτή την υποστήριξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η ανθεκτικότητα χρειάζεται χώρο για τη δυσκολία: Η άφιξη ενός παιδιού μπορεί να φέρει βαθιά χαρά και ταυτόχρονα να ανατρέψει όσα κρατούσαν μέχρι τότε την καθημερινότητα σε ισορροπία. Ο ύπνος αλλάζει, οι υποχρεώσεις αυξάνονται, η εργασία χρειάζεται επαναπρογραμματισμό. Ακόμη και άνθρωποι που διαχειρίζονταν με αυτοπεποίθηση απαιτητικές καταστάσεις μπορεί να αισθανθούν ότι χάνουν τον προσανατολισμό τους.
Για τη μητέρα, η σωματική ανάρρωση μετά τον τοκετό και οι απαιτήσεις της φροντίδας του νεογέννητου δημιουργούν ιδιαίτερες ανάγκες. Για τον πατέρα, η μετάβαση μπορεί να συνοδεύεται από αβεβαιότητα για τον νέο ρόλο, οικονομικές ανησυχίες και την προσπάθεια να συνδυάσει εργασία, φροντίδα και συντροφική παρουσία. Τα βιώματα διαφέρουν, αλλά και οι δύο χρειάζονται χώρο να μιλήσουν γι’ αυτά.
Η συμβουλευτική ψυχολόγος Sarah Emmerson περιγράφει πώς οι νέες μητέρες μπορεί να μετατρέπουν τις δυσκολίες τους σε απόδειξη προσωπικής ανεπάρκειας. Η σύγκριση με άλλες γυναίκες, ή με μια εξιδανικευμένη εικόνα της προηγούμενης γενιάς, ενισχύει την αίσθηση ότι θα έπρεπε να τα καταφέρνουν καλύτερα. Η ίδια προσδοκία αδιάκοπης αντοχής μπορεί να βαραίνει και έναν πατέρα. Αν θεωρεί ότι πρέπει πάντοτε να προσφέρει λύσεις, ίσως δυσκολεύεται να παραδεχθεί ότι φοβάται, κουράζεται ή χρειάζεται βοήθεια. Έτσι, η οικογένεια μπορεί να έχει δύο εξαντλημένους ανθρώπους που προσπαθούν να κρύψουν τις ανάγκες τους.
Μια χρήσιμη προσέγγιση προσφέρει το μοντέλο της ψυχολόγου Sherry Hamby για την ανθεκτικότητα. Εξετάζει τέσσερις περιοχές: το νόημα και τον σκοπό στη ζωή, τη διαχείριση των συναισθημάτων, τις υποστηρικτικές σχέσεις και τους διαθέσιμους πόρους του περιβάλλοντος. Σε επιστημονική σύνθεση του 2025, συγκέντρωσε ευρήματα από 16 μελέτες με περισσότερους από 22.000 συμμετέχοντες σε εννέα χώρες. journals.sagepub.com
Το μοντέλο προέρχεται κυρίως από την έρευνα για την αντιμετώπιση αντιξοοτήτων και τραυματικών εμπειριών. Δεν αποτελεί ειδικά δοκιμασμένη παρέμβαση για νέους γονείς. Προσφέρει, όμως, ένα πλαίσιο για να εξετάσουμε τι λείπει όταν κάποιος δυσκολεύεται: ξεκούραση, συναισθηματική ασφάλεια, πρακτική βοήθεια, οικονομική σταθερότητα ή δυνατότητα να διατηρεί πλευρές της προσωπικής του ζωής.

Μητέρες και πατέρες - διαφορετικές ανάγκες, κοινό δικαίωμα στη φροντίδα: Οι έρευνες δείχνουν ότι η υποστήριξη σχετίζεται με την ψυχική υγεία των γονέων. Προοπτική μελέτη σε 932 γυναίκες στην Πολωνία, δημοσιευμένη στο Scientific Reports το 2024, διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη συναισθηματική και πρακτική υποστήριξη κατά την εγκυμοσύνη συνδεόταν με χαμηλότερη πιθανότητα υψηλής βαθμολογίας σε ερωτηματολόγιο επιλόχειας κατάθλιψης, περίπου έναν μήνα μετά τον τοκετό. Η σχέση παρέμεινε μετά τη συνεκτίμηση κοινωνικών και μαιευτικών παραγόντων. Ωστόσο, η μελέτη ήταν παρατηρησιακή και το ερωτηματολόγιο ανίχνευε συμπτώματα· δεν υποκαθιστούσε την κλινική διάγνωση ούτε αποδείκνυε ότι η υποστήριξη από μόνη της προλαμβάνει την κατάθλιψη. nature
Η περιγεννητική κατάθλιψη αφορά και τους πατέρες. Μετα-ανάλυση του 2016, με 74 μελέτες και 41.480 συμμετέχοντες, εκτίμησε τη συχνότητά της στο 8,4%, από την εγκυμοσύνη της συντρόφου έως έναν χρόνο μετά τη γέννηση. Οι σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών και μεθόδων αξιολόγησης περιορίζουν τη γενίκευση αυτού του ποσοστού. pubmed
Μια δεύτερη μετα-ανάλυση, του 2021, περιέλαβε 25 μελέτες με 13.972 πατέρες. Οικονομική αστάθεια, προηγούμενα προβλήματα ψυχικής υγείας, δυσαρέσκεια από τη σχέση και κατάθλιψη της μητέρας συνδέονταν με αυξημένη πιθανότητα καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Συσχέτιση εμφάνιζαν επίσης η έλλειψη υποστήριξης και η χαμηλή εμπιστοσύνη στις γονεϊκές ικανότητες. pubmed
Αυτά τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η φροντίδα χρειάζεται να βλέπει την οικογένεια συνολικά, χωρίς να μεταφέρει την ευθύνη για την ψυχική υγεία του ενός γονέα στον άλλον. Ένας ήδη εξαντλημένος άνθρωπος δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική πηγή βοήθειας για όλους. Σε οικογένειες με δύο γονείς, μια πρακτική αφετηρία είναι η σαφής κατανομή ευθυνών. Η συμμετοχή περιλαμβάνει τόσο την εκτέλεση μιας δουλειάς όσο και την οργάνωσή της: ποιος θυμάται τα ραντεβού, προγραμματίζει τα γεύματα, παρακολουθεί τις ανάγκες του παιδιού; Όταν αυτό το βάρος μοιράζεται, η συνεργασία αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο. Παράλληλα, κάθε γονέας χρειάζεται χρόνο να εξοικειωθεί με τη φροντίδα. Η αβεβαιότητα δεν απαιτεί διαρκή διόρθωση. Μπορεί να αντιμετωπιστεί με καθοδήγηση, επανάληψη και ευκαιρίες να αναπτύξει κανείς τη δική του σχέση με το παιδί.

Μονογονεϊκή οικογένεια δεν πρέπει να σημαίνει φροντίδα χωρίς βοήθεια: Για έναν γονέα που μεγαλώνει ένα παιδί χωρίς σύντροφο στο ίδιο σπίτι, η δυνατότητα να μοιραστεί αυθόρμητα την καθημερινή ευθύνη μπορεί να είναι περιορισμένη. Μια ασθένεια, μια αλλαγή ωραρίου ή ένα απρόοπτο στο σχολείο απαιτούν συχνά ολόκληρη αναδιοργάνωση. Η ξεκούραση χρειάζεται προηγουμένως να εξασφαλιστεί. Ωστόσο, οι μονογονεϊκές οικογένειες δεν αποτελούν μια ενιαία κατηγορία. Μπορεί να έχουν προκύψει από προσωπική επιλογή, χωρισμό ή απώλεια. Διαφέρουν ως προς τους οικονομικούς πόρους, τη συμμετοχή του άλλου γονέα και τη βοήθεια από συγγενείς ή φίλους. Οι ανάγκες πρέπει να εξετάζονται μέσα σε αυτή την πραγματικότητα.
Σουηδική πληθυσμιακή μελέτη σε 5.750 γονείς, με πρώτη διαδικτυακή δημοσίευση το 2025, βρήκε συχνότερη σοβαρή ψυχική δυσφορία τόσο στις μητέρες όσο και στους πατέρες χωρίς σύντροφο, συγκριτικά με γονείς που ζούσαν με σύντροφο. Οι οικονομικές δυσκολίες και η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης εξηγούσαν στατιστικά μεγάλο μέρος της διαφοράς.
Η έρευνα ήταν συγχρονική, βασίστηκε σε αυτοαναφορές και δεν αφορούσε αποκλειστικά νέους γονείς. Δεν επιτρέπει συμπεράσματα αιτιότητας ούτε προβλέπει την κατάσταση κάθε οικογένειας. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη να προσέχουμε τις συνθήκες ζωής, αντί να αντιμετωπίζουμε την εξάντληση ως αδυναμία χαρακτήρα. journals.sagepub
Μια πρακτική εφαρμογή αυτής της προσέγγισης είναι ένα μικρό, αξιόπιστο δίκτυο βοήθειας. Ποιος μπορεί να παραλάβει το παιδί; Ποιος μπορεί να προσφέρει ένα γεύμα ή να αναλάβει τα ψώνια; Ποιος είναι διαθέσιμος σε έκτακτη ανάγκη; Οι σαφείς συμφωνίες κάνουν τη βοήθεια περισσότερο προβλέψιμη και μειώνουν την ανάγκη συνεχούς αναζήτησής της. Χρειάζεται επίσης υποστήριξη που σέβεται την αυτονομία του γονέα. Μια προσφορά βοήθειας μπορεί να ξεκινά με το «τι θα σε διευκόλυνε αυτή την εβδομάδα;» και να ακολουθεί τις πραγματικές του προτεραιότητες. Η κριτική για τη μορφή της οικογένειας δεν προσφέρει ούτε χρόνο ούτε ανακούφιση.
Οι υπηρεσίες υγείας και οι κοινότητες μπορούν να συμβάλουν με προσβάσιμη συμβουλευτική, ομάδες γονέων, ενημέρωση για διαθέσιμες παροχές και λύσεις φύλαξης που ανταποκρίνονται στα ωράρια εργασίας. Οι πατέρες μονογονεϊκών οικογενειών χρειάζεται να περιλαμβάνονται ρητά σε αυτές τις υπηρεσίες. Όταν η θλίψη, το άγχος, η ευερεθιστότητα ή η απώλεια ενδιαφέροντος επιμένουν και επηρεάζουν τη λειτουργικότητα, χρειάζεται επαγγελματική αξιολόγηση. Η ψυχολογική βοήθεια και η πρακτική ανακούφιση μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά. jamanetwork.com

Πού μπορεί να απευθυνθεί ένας γονέας στην Ελλάδα: Μητέρες και πατέρες, είτε μεγαλώνουν τα παιδιά μαζί με σύντροφο είτε σε μονογονεϊκή οικογένεια, μπορούν να αναζητήσουν υποστήριξη στις ακόλουθες υπηρεσίες:

• «Μαζί για το Παιδί» | 11525: Δωρεάν συμβουλευτική για γονείς, ομάδες στήριξης και ψυχοεκπαιδευτικά σεμινάρια. Η γραμμή λειτουργεί Δευτέρα–Παρασκευή, 09:00–19:00. Πληροφορίες: gr.
• Φαιναρέτη | 210 9319054: Υποστήριξη κατά την εγκυμοσύνη και μετά τη γέννηση, με ψυχολόγους και μαίες. Οι υπηρεσίες της γραμμής απευθύνονται και στους πατέρες. Αναρτημένο ωράριο: Δευτέρα–Παρασκευή, 09:00–21:00. Πληροφορίες: gr.
• Γραμμή 10306: Δωρεάν και ανώνυμη ψυχολογική υποστήριξη, όλο το 24ωρο, για ανθρώπους κάθε φύλου. Παρέχει επίσης πληροφόρηση και καθοδήγηση προς υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Πληροφορίες: gr.
• Κέντρα Κοινότητας των δήμων: Ενημέρωση για κοινωνικές παροχές, βοήθεια με αιτήσεις και διασύνδεση με υπηρεσίες υποστήριξης. Ανάλογα με τη δομή, παρέχεται και ψυχοκοινωνική συμβουλευτική. Αποτελούν χρήσιμη αφετηρία για μονογονεϊκές οικογένειες που αντιμετωπίζουν πρακτικές ή οικονομικές δυσκολίες. Αναζητήστε το τοπικό κέντρο στον κατάλογο του ΟΠΕΚΑ.

*Για συμμετοχή σε ομάδες, συνεδρίες ή συγκεκριμένα προγράμματα, επικοινωνήστε με τον αντίστοιχο

Αναφορές

• Hamby S. (2025). The Resilience Portfolio Concept. Review of General Psychology. DOI: 10.1177/10892680251363859.
• Żyrek J. και συν. (2024). Social support during pregnancy and the risk of postpartum depression in Polish women. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-024-57477-1.
• Cameron E. E. και συν. (2016). Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum. Journal of Affective Disorders. DOI: 10.1016/j.jad.2016.07.044.
• Ansari N. S. και συν. (2021). Risk factors for postpartum depressive symptoms among fathers. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica. DOI: 10.1111/aogs.14109.
• Unenge Hallerbäck M. και συν. (διαδικτυακά 2025, τεύχος 2026). Psychological distress in single fathers and mothers. Scandinavian Journal of Public Health. DOI: 10.1177/14034948251332507.
• Garfield C. (2025). What Is Paternal Perinatal Depression? JAMA. Ενημερωτικό κείμενο για το κοινό. DOI: 10.1001/jama.2025.13538.

Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Η απόρριψη μπορεί να μας κάνει να αμφισβητήσουμε την αξία μας, να θυμώσουμε ή να κλειστούμε στον εαυτό μας. Δεν χρειάζεται όμως να μας ακινητοποιήσει.

Μια αποτυχημένη συνέντευξη για δουλειά. Ένα μήνυμα που μένει αναπάντητο. Μια σχέση που δεν προχώρησε. Μια παρέα που μας άφησε απ’ έξω. Η απόρριψη μπορεί να πάρει πολλές μορφές, όμως συχνά αφήνει πίσω της το ίδιο ερώτημα: «Μήπως δεν ήμουν αρκετός;» Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές φορές μιλάμε για την απόρριψη με λέξεις που χρησιμοποιούμε και για τον σωματικό πόνο. Η νευροεπιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός και η απόρριψη μπορούν να ενεργοποιούν εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται και με την επεξεργασία του πόνου. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) Η απόρριψη, λοιπόν, δεν είναι «υπερβολή». Είναι μια πραγματική ψυχική εμπειρία και μπορεί να γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν αγγίζει παλιότερες πληγές.

Γιατί η απόρριψη μας επηρεάζει τόσο βαθιά: Οι προηγούμενες εμπειρίες παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς βιώνουμε ένα «όχι». Ένα παιδί που μεγάλωσε με έντονη κριτική, συναισθηματική απόσταση ή αίσθηση αποκλεισμού μπορεί αργότερα να γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητο σε σημάδια απόρριψης. Ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε ή μια ακύρωση μπορεί τότε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος. Η λεγόμενη rejection sensitivity, δηλαδή η αυξημένη ευαισθησία στην απόρριψη, έχει συσχετιστεί σε μετα-ανάλυση 75 μελετών με άγχος, κατάθλιψη και μοναξιά. (pubmed) 
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η απόρριψη μπορεί να γίνει δύο διαφορετικά πράγματα: ένα γεγονός που μας συνέβη ή μια ετυμηγορία για το ποιοι είμαστε. Το πρώτο πονά. Το δεύτερο μπορεί να μας εγκλωβίσει. Γι’ αυτό το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα χωρίς να το συγχωνεύσουμε με την ταυτότητά μας. Θυμός; Ντροπή; Απογοήτευση; Φόβος; Αίσθημα εγκατάλειψης; Δεν είμαστε «αποτυχημένοι». Βιώνουμε μια αποτυχία ή μια απόρριψη. Η διαφορά είναι ουσιαστική. Το δεύτερο βήμα είναι να αναρωτηθούμε αν το σημερινό «όχι» ξυπνά κάτι παλιότερο. Μερικές φορές το παρόν πονά περισσότερο επειδή ακουμπά μια παλιά εμπειρία: έναν γονέα που δεν ήταν διαθέσιμος, μια σχολική παρέα που μας απέκλειε ή μια περίοδο όπου νιώθαμε ότι έπρεπε συνεχώς να αποδεικνύουμε την αξία μας. Η αναγνώριση αυτής της σύνδεσης δεν εξαφανίζει τον πόνο, αλλά τον βάζει σε πλαίσιο.

Πώς να μη μετατρέψουμε την απόρριψη σε προσωπική ετυμηγορία: Μετά από μια απόρριψη, ο νους συχνά γενικεύει:
«Πάντα μου συμβαίνει αυτό».
«Κανείς δεν με θέλει».
«Δεν θα τα καταφέρω ποτέ».

Εδώ χρειάζεται να ελέγξουμε την ιστορία που λέμε στον εαυτό μας. Ποια είναι τα πραγματικά δεδομένα; Το ότι δεν πήραμε μια δουλειά δεν σημαίνει ότι δεν είμαστε ικανοί. Το ότι κάποιος δεν θέλει σχέση μαζί μας δεν σημαίνει ότι δεν είμαστε αγαπητοί. Οι αποφάσεις των άλλων εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες που δεν έχουν να κάνουν αποκλειστικά με την αξία μας. Η απόρριψη αφορά μια συγκεκριμένη κατάσταση, όχι ολόκληρη την προσωπικότητά μας. Χρήσιμο είναι επίσης να μιλάμε με ανθρώπους που εμπιστευόμαστε. Η απόρριψη συχνά συνοδεύεται από ντροπή, και η ντροπή μάς ωθεί στην απομόνωση. Ένας άνθρωπος που μας γνωρίζει καλά μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε την κατάσταση από άλλη οπτική.
Το ίδιο σημαντικό είναι να αποφεύγουμε τη συνεχή ανακύκλωση της σκέψης. Η προσπάθεια να καταλάβουμε τι συνέβη είναι φυσιολογική. Όταν όμως επιστρέφουμε ξανά και ξανά στο ίδιο «γιατί;» χωρίς να φτάνουμε σε νέα κατανόηση, τότε περνάμε από τον αναστοχασμό στη μηρυκαστική σκέψη. Σε αυτή την περίπτωση βοηθά η μετατόπιση της προσοχής σε κάτι συγκεκριμένο: κίνηση, εργασία, δημιουργική δραστηριότητα, κοινωνική επαφή. Και κάτι ακόμη: αξίζει να προσπαθήσουμε να δούμε και την οπτική του άλλου. Το να κατανοούμε τη δική του θέση δεν ακυρώνει τη δική μας εμπειρία. Μπορούμε ταυτόχρονα να πονάμε και να αναγνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τις επιλογές των άλλων.

Από το «τι λέει αυτό για μένα;» στο «τι κάνω από εδώ και πέρα;» Η απόρριψη δεν χρειάζεται πάντα να μετατραπεί σε «μάθημα». Μερικές φορές απλώς πονά και αυτό είναι αρκετό. Όταν όμως περάσει το πρώτο κύμα, μπορούμε να ρωτήσουμε: Υπάρχει κάτι που μπορώ να πάρω μαζί μου από αυτή την εμπειρία; Ίσως χρειάζομαι περισσότερη προετοιμασία. Ίσως επαναλαμβάνω ένα συγκεκριμένο μοτίβο στις σχέσεις μου. Ίσως έχω επενδύσει υπερβολικά σε μια έκβαση που δεν εξαρτάται μόνο από εμένα. Η απόρριψη τότε παύει να είναι αδιέξοδο και γίνεται πληροφορία. Υπάρχει επίσης αξία στο να θυμόμαστε ότι η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει να μη μας αγγίζει τίποτα. Σημαίνει να μπορούμε να επιστρέφουμε στον εαυτό μας αφού κάτι μας έχει πληγώσει. Η ψυχοθεραπεύτρια Elayne Savage, προτείνει να καλλιεργούμε λίγη απόσταση από την άμεση αντίδρασή μας και να παρατηρούμε τι ακριβώς ενεργοποιήθηκε μέσα μας.
Αυτός ίσως είναι και ο πιο ουσιαστικός τρόπος να αντιμετωπίζουμε την απόρριψη: όχι να προσποιούμαστε ότι δεν μας πονά, αλλά να μη της επιτρέπουμε να καθορίζει την αξία μας. Να σταματήσουμε δηλαδή να ρωτάμε: «Τι λέει αυτό για μένα;» και να αρχίσουμε να ρωτάμε: «Τι μπορώ να κάνω από εδώ και πέρα;» Γιατί το «όχι» κάποιου άλλου μπορεί να κλείνει μια πόρτα. Δεν χρειάζεται όμως να κλείνει και τη δική μας κίνηση προς τα εμπρός.

Αναφορές

1. Jon Spayde, 8 Strategies to Help You Cope With Rejection, Experience Life, 2026.
   Link: Experience Life – 8 Strategies to Help You Cope With Rejection
2. Naomi I. Eisenberger, Social Pain and the Brain: Controversies, Questions, and Where to Go From Here, Annual Review of Psychology, 2015.
   Link: PubMed – Social Pain and the Brain
3. Shuling Gao, Mark Assink, Andrea Cipriani, Kangguang Lin, Associations Between Rejection Sensitivity and Mental Health Outcomes: A Meta-Analytic Review, Clinical Psychology Review, 2017.
   Link: PubMed – Rejection Sensitivity and Mental Health Outcomes
4. Naomi I. Eisenberger, Matthew D. Lieberman, Why Rejection Hurts: A Common Neural Alarm System for Physical and Social Pain, Trends in Cognitive Sciences, 2004.
   Link: PubMed – Why Rejection Hurts

Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Όταν η Asha Philip βρέθηκε εκτός αγωνιστικού χώρου για αρκετά χρόνια μετά από σοβαρό τραυματισμό στους παγκόσμιους αγώνες του Κεμπέκ, ένιωσε έναν πόνο στην ψυχή, και πιθανώς τον οίκτο και τη συμπάθεια όσων την έβγαλαν από τη λίστα των φαβορί του διπλού μίνι τραμπολίνο.

Λάθος κινήσεις, κακιά στιγμή, έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης και η χρυσή βρετανίδα αθλήτρια με τη μεγάλη συλλογή μεταλλίων, ολοκληρώνοντας την έξοδό της ένιωσε το πόδι της να σπάει, να γίνεται κομμάτια…

Όλοι πίστεψαν, για λίγο και η ίδια, ότι τα πάντα χάθηκαν. Η μητέρα της, όμως, πίστεψε στις δυνάμεις του παιδιού της και η Asha με τη σειρά της την εμπιστεύθηκε και έδωσε μαθήματα ψυχικής ανθεκτικότητας.

Ξεκινώντας σταδιακά, με πολύ κόπο, δυσκολίες και τραυματισμούς κατά τη διάρκεια των προπονήσεων, η 17χρονη ,τότε, αθλήτρια επανήλθε στα γήπεδα έπειτα από εντατικές προσπάθειες τριών ετών, για να αποσπάσει σημαντικές διεθνείς διακρίσεις ως σπρίντερ.

Όπως λέει η ίδια αφηγούμενη στο bbc (1) το δύσκολο ταξίδι της στον αθλητισμό και τον πρωταθλητισμό, «εκείνο που στέκεται ανάμεσα στην επιτυχία και την αποτυχία είναι η δύναμη του μυαλού μας».

Κυνηγήστε τους στόχους σας και ισορροπείστε τους σωστά, συμβουλεύει η διακεκριμένη αθλήτρια, τονίζοντας ότι τελικά πρόκειται για εκείνο που είναι σημαντικό για μας και μας κάνει να ανθίζουμε…

Κι αυτό λέει η Asha Philip δεν είναι ο αθλητισμός, είναι η ίδια η ζωή.

Είναι χάρισμα ή κατάκτηση η ψυχική ανθεκτικότητα;

Η έννοια της ψυχικής ανθεκτικότητας που έδωσε ώθηση στην Asha αλλά και σε πολλούς ακόμη επώνυμους και ανώνυμους που ζουν ανάμεσά μας, να ξεκινήσουν πάλι από την αρχή, προέρχεται από την ψυχολογία και είναι ένας τρόπος ερμηνείας του πώς οι άνθρωποι μπορούν να διαχειριστούν τη ζωή και να ζουν καλά παρά τις αντίξοες καταστάσεις.

Και στον δικό μας στίβο του καθημερινού αγώνα για την επιβίωση, των εντάσεων, της κρίσης, της οικονομικής στενότητας, της ανεργίας και της αβεβαιότητας, τα χτυπήματα είναι πολλά. Κάποιοι από εμάς καταφέρνουν να τα αντιμετωπίσουν και κάποιοι άλλοι βουλιάζουν μέσα σε συναισθήματα αυτολύπησης και απελπισίας.

Είναι όλα εκείνα τα δύσκολα γεγονότα που αλλάζουν τη ζωή μας. Ο θάνατος ενός αγαπημένου μας προσώπου, η απώλεια εργασίας, μία σοβαρή ασθένεια και πολλά ακόμη τραυματικά γεγονότα που αποτελούν εξαιρετικά δύσκολες εμπειρίες ζωής.

Οι ρώσοι μάς διδάσκουν ότι επιτρέπεται να πέσεις, επιβάλλεται να σηκωθείς. Ωστόσο, άλλοι σηκώνονται με σιγουριά και παίρνουν φόρα για να συνεχίσουν και άλλοι αισθάνονται ότι ίσα που τους κρατούν τα πόδια τους…

Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Ψυχολογίας (American Psychological Association) (2) η ψυχική ανθεκτικότητα είναι η διαδικασία της κατάλληλης προσαρμογής ενάντια στις αντιξοότητες, το τραύμα, την τραγωδία, τις απειλές ή τις σημαντικές πηγές στρες, όπως τα προβλήματα της οικογένειας και της σχέσης, τα σοβαρά προβλήματα υγείας, το άγχος στο χώρο εργασίας, καθώς και ο οικονομικός παράγοντας.

Έρευνες έχουν δείξει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα είναι συνηθισμένη και όχι κάτι εξαιρετικά σπάνιο. Οι άνθρωποι συχνά επιδεικνύουν ψυχική ανθεκτικότητα. Ένα παράδειγμα που αναφέρεται σε αρκετές επιστημονικές εργασίες είναι η αντίδραση πολλών αμερικανών στις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και οι προσπάθειές τους να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους μέσα από τον θάνατο και τις στάχτες που άφησε πίσω του το διπλό τρομοκρατικό χτύπημα.

Η έρευνα για την ψυχική ανθεκτικότητα εμπλέκει πολλούς παράγοντες (3), όπως οι ατομικοί (γενετική, ηλικία, φύλο, αναπτυξιακό στάδιο, εμπειρίες ζωής), το κοινωνικό πλαίσιο (κοινωνική στήριξη, κοινωνική τάξη, πολιτισμός, περιβάλλον), καθώς επίσης και η ποιότητα και η ποσότητα των γεγονότων της ζωής ενός ανθρώπου (σκοπιμότητα, δυνατότητα ελέγχου, θεματικές, χρονική διάρκεια και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις).

Από τους πρώτους μελετητές οι οποίοι επικεντρώθηκαν στην ψυχική ανθεκτικότητα ήταν η αμερικανίδα ψυχολόγος Emmy E. Werner, στα τέλη της δεκαετίας του ΄60. Στην έρευνά της επικεντρώθηκε σε παιδιά μιας συγκεκριμένης περιοχής (Χαβάη) και διαπίστωσε ότι περίπου το ένα τρίτο του συνόλου των παιδιών υψηλού κινδύνου – με αρνητικό ψυχολογικό και κοινωνικό περιβάλλον (κυρίως εκείνα που ζούσαν κάτω από αντίξοες συνθήκες), όταν μεγάλωσαν επέδειξαν «ανθεκτικότητα» δηλαδή έγιναν σπλαχνικοί και ικανοί ενήλικες, παρά το προβληματικό ιστορικό τους.

Περισσότερη ψυχική ανθεκτικότητα, πιο ανθεκτική καρδιά

Η ψυχική ανθεκτικότητα φαίνεται ότι αποτελεί επίσης ένα πολύ καλό «φάρμακο» για την υγεία της καρδιάς μας. Αυτό προκύπτει από τα συμπεράσματα μεγάλης έρευνας (4) που βασίστηκε σε δείγμα 237.000 ανδρών, οι οποίοι γεννήθηκαν μεταξύ 1952 και 1956 και τέθηκαν υπό ιατρική παρακολούθηση από το 1987 έως το 2010, με ενημέρωση από τα σουηδικά μητρώα.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας η χαμηλή ψυχική ανθεκτικότητα στο στρες συνδέθηκε με υψηλότερο κίνδυνο για εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν 10.581 διαγνώσεις με καρδιαγγειακό νόσημα. Πιο συγκεκριμένα, η έρευνα υποστηρίζει ότι τα χαμηλά επίπεδα ανθεκτικότητας στο στρες στην εφηβεία συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα για εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων στη μέση ηλικία, η οποία, μάλιστα, φαίνεται να μειώνει και τα οφέλη της φυσικής άσκησης.

Tips για βελτίωση της ψυχικής ανθεκτικότητας

Μπορεί να είναι γραμμένη στο dna μας και να επηρεάζεται από κοινωνικούς και ψυχολογικούς παράγοντες, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν διδάσκεται. Υπάρχουν απλοί τρόποι με τους οποίους μπορούμε να αυξήσουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα και να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από διάφορές δυσάρεστες καταστάσεις όπως η κατάθλιψη και το στρες. Κι ακόμη να ισορροπήσουμε παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο να κλονιστεί η ψυχική μας υγεία, όπως ο εκφοβισμός ή ένα προηγούμενο ψυχικό τραύμα.

Οι ειδικοί της Mayo Clinic (Mayo Clinic Stuff) (5) δίνουν τις παρακάτω συμβουλές για το πώς μπορούμε να βελτιώσουμε την ψυχική μας ανθεκτικότητα:

• Δικτυωθείτε. Η οικοδόμηση ισχυρών, θετικών σχέσεων με τους αγαπημένους σας και τους φίλους σας μπορεί να σας προσφέρει την απαραίτητη υποστήριξη και αποδοχή στις καλές αλλά και στις κακές στιγμές. Σημαντική υποστήριξη μπορεί να προσφέρει επίσης και η ενασχόληση με τον εθελοντισμό ή με κάποια πνευματική κοινότητα.

• Δώστε νόημα σε κάθε μέρα της ζωής σας. Ασχοληθείτε με πράγματα που δίνουν την αίσθηση της ολοκλήρωσης και του σκοπού κάθε μέρα. Ορίστε στόχους που θα σας βοηθήσουν να κοιτάξετε προς το μέλλον με νόημα.

• Μάθετε από την εμπειρία σας. Σκεφθείτε πώς αντιμετωπίσατε τις δυσκολίες στο παρελθόν. Εξετάστε τις δεξιότητες και τις στρατηγικές που σας βοήθησαν σε δύσκολους καιρούς.

• Παραμείνετε αισιόδοξοι. Δεν μπορείτε να αλλάξετε το παρελθόν, αλλά πάντα μπορείτε να κοιτάξετε με χαμόγελο προς το μέλλον. Η αποδοχή και μάλιστα η πρόβλεψη της αλλαγής καθιστά ευκολότερη την προσαρμογή και την αντιμετώπιση των νέων προκλήσεων με λιγότερο άγχος και ανησυχία. Άλλωστε και η αλλαγή αποτελεί μέρος της ζωής.

• Να προσέχετε τον εαυτό σας. Επικεντρωθείτε στις δικές σας ανάγκες και στα δικά σας συναισθήματα. Συμμετέχετε σε δραστηριότητες και ασχοληθείτε με χόμπι που απολαμβάνετε. Συμπεριλάβετε τη σωματική δραστηριότητα στην καθημερινή σας ρουτίνα. Κοιμηθείτε αρκετά και ακολουθήστε μια υγιεινή διατροφή. Τεχνικές διαχείρισης του στρες και χαλάρωσης, όπως γιόγκα, διαλογισμός, η βαθιά αναπνοή ή προσευχή, θα σας βοηθήσουν επίσης, να επιτύχετε το στόχο σας.

• Να είστε ενεργοί. Μην αγνοείτε τα προβλήματά σας. Αντίθετα, προσπαθήστε να προβλέψετε τι μπορεί να αντιμετωπίσετε, να ετοιμάσετε ένα ρεαλιστικό σχέδιο και να το υλοποιήσετε.

Παρόλο που μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να ανακάμψετε από μια μεγάλη αποτυχία, τραυματικό συμβάν ή απώλεια, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι η κατάστασή σας μπορεί να βελτιωθεί αν δουλέψετε πραγματικά πάνω σε αυτό.

Κι αν βλέπετε ότι η κάτω βόλτα έρχεται να… σας πάρει από το χέρι, περάστε δυναμικά στην αντεπίθεση, δίνοντας στη ζωή σας πραγματικό νόημα. Κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε στιγμή.

Η ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας είναι για κάθε άνθρωπο ένα προσωπικό ταξίδι. Ίσως η διαδρομή να μην είναι εύκολη, όμως ο προορισμός αξίζει. Αξίζει όσο και η ποιότητα της ζωής μας.

Στο χέρι μας είναι να ανακαλύψουμε τα αποθέματα δύναμης και αισιοδοξίας που κρύβουμε μέσα μας και να προχωρήσουμε μπροστά, αφήνοντας πίσω ότι μας φοβίζει, μας πληγώνει και απειλεί να μας καθηλώσει.

Πηγές:

1. www.bbc.com/ideas/videos/talk-about-resilience-lessons-from-a-champion/p06flsck
2. www.apa.org
3. www.resilience-project.eu
4. Stress resilience and physical fitness in adolescence and risk of coronary heart disease in middle age. Bergh C¹, Udumyan R¹, Fall K¹, Almroth H², Montgomery S³
5. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/resilience-training/in-depth/resilience/art-20046311