Όταν περπατάμε σε ένα δάσος, σε ένα λιβάδι ή ακόμη και σε έναν καλλιεργημένο αγρό, είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι η ζωή βρίσκεται αποκλειστικά πάνω από την επιφάνεια του εδάφους. Τα δέντρα, τα λουλούδια και οι θάμνοι κυριαρχούν στο βλέμμα μας, ενώ το χώμα μοιάζει να αποτελεί απλώς το υπόστρωμα που τα στηρίζει. Στην πραγματικότητα, όμως, κάτω από κάθε μας βήμα εκτείνεται ένας αθέατος κόσμος εξαιρετικής πολυπλοκότητας. Εκατομμύρια λεπτά μυκητιακά νήματα διατρέχουν το έδαφος, συνδέοντας τις ρίζες διαφορετικών φυτών σε ένα τεράστιο υπόγειο δίκτυο ανταλλαγής νερού, ανόργανων στοιχείων και χημικών σημάτων. Για περισσότερο από έναν αιώνα οι βιολόγοι γνώριζαν την ύπαρξη αυτής της συμβιωτικής σχέσης, αλλά μόλις πρόσφατα κατέστη δυνατό να εκτιμηθεί η πραγματική της κλίμακα.
Μια νέα διεθνής μελέτη, η μεγαλύτερη του είδους της μέχρι σήμερα, υπολόγισε ότι το συνολικό μήκος των υπόγειων νηματίων των μυκορριζικών μυκήτων ανέρχεται περίπου στα 110 τετράκις εκατομμύρια χιλιόμετρα. Πρόκειται για έναν αριθμό σχεδόν αδιανόητο, ο οποίος υπογραμμίζει ότι κάτω από τα πόδια μας βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο βιολογικό δίκτυο του πλανήτη.
Η ανακάλυψη αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα εντυπωσιακό επιστημονικό επίτευγμα. Αναδεικνύει έναν θεμελιώδη μηχανισμό που στηρίζει τη ζωή στη στεριά, επηρεάζει τον κύκλο του άνθρακα, τη γονιμότητα των εδαφών, την ανθεκτικότητα των καλλιεργειών και, τελικά, την ισορροπία ολόκληρου του πλανήτη.

Τι είναι οι μυκορριζικοί μύκητες;
Οι πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας είναι οι λεγόμενοι μυκορριζικοί μύκητες, μια ιδιαίτερη ομάδα μικροοργανισμών που ζει σε στενή συμβίωση με τις ρίζες των φυτών. Η λέξη «μυκόρριζα» προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις μύκης και ρίζα και περιγράφει ακριβώς αυτή τη μοναδική σχέση, η οποία έχει εξελιχθεί εδώ και περίπου 450 εκατομμύρια χρόνια.
Οι περισσότεροι άνθρωποι συνδέουν τους μύκητες με τα μανιτάρια που εμφανίζονται στην επιφάνεια του εδάφους. Στην πραγματικότητα, όμως, το ορατό μανιτάρι αποτελεί μόνο το αναπαραγωγικό όργανο ενός πολύ μεγαλύτερου οργανισμού. Το κυρίως σώμα του μύκητα βρίσκεται κρυμμένο μέσα στο έδαφος και αποτελείται από αμέτρητα μικροσκοπικά νημάτια, τις λεγόμενες υφές (hyphae), οι οποίες εξαπλώνονται προς κάθε κατεύθυνση αναζητώντας νερό και θρεπτικά στοιχεία.
Όταν οι υφές αυτές έρθουν σε επαφή με τις ρίζες ενός φυτού, δημιουργείται μια σχέση αμοιβαίου οφέλους. Ο μύκητας λειτουργεί σαν φυσική προέκταση του ριζικού συστήματος, αυξάνοντας σημαντικά την επιφάνεια από την οποία το φυτό μπορεί να απορροφήσει νερό, φώσφορο, άζωτο και άλλα πολύτιμα ανόργανα στοιχεία. Σε αντάλλαγμα, το φυτό προσφέρει στον μύκητα σάκχαρα και άλλες οργανικές ενώσεις που παράγει μέσω της φωτοσύνθεσης.
Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες και πιο επιτυχημένες μορφές συνεργασίας στη φύση. Υπολογίζεται ότι περίπου το 70–80% των χερσαίων φυτικών ειδών εξαρτάται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό από αυτή τη συμβιωτική σχέση για την ανάπτυξη και την επιβίωσή του.
Η συνεργασία αυτή δεν περιορίζεται, όμως, στην ανταλλαγή θρεπτικών ουσιών. Τα μυκητιακά δίκτυα μπορούν να συνδέουν μεταξύ τους πολλά διαφορετικά φυτά, δημιουργώντας ένα κοινό υπόγειο πλέγμα μέσω του οποίου μεταφέρονται όχι μόνο θρεπτικά στοιχεία αλλά και χημικά σήματα. Έτσι, όταν ένα φυτό δέχεται επίθεση από έντομα ή βρίσκεται υπό συνθήκες έντονου στρες, μπορεί να ενεργοποιήσει αμυντικούς μηχανισμούς σε γειτονικά φυτά, ακόμη και πριν αυτά εκτεθούν στον ίδιο κίνδυνο. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται ότι το έδαφος δεν αποτελεί απλώς το υπόστρωμα όπου αναπτύσσονται τα φυτά, αλλά ένα δυναμικό οικοσύστημα, στο οποίο οι σχέσεις συνεργασίας είναι πολύ πιο εκτεταμένες από όσο πιστεύαμε μέχρι πρόσφατα.

Η πρώτη παγκόσμια χαρτογράφηση ενός αόρατου κόσμου
Παρότι οι επιστήμονες μελετούν τις μυκορριζικές σχέσεις εδώ και πολλές δεκαετίες, μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε σαφής εικόνα για την πραγματική έκταση αυτών των υπόγειων δικτύων σε παγκόσμια κλίμακα. Η νέα μελέτη φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό, συνδυάζοντας δεδομένα από χιλιάδες δείγματα εδάφους, οικολογικές βάσεις δεδομένων και σύγχρονα υπολογιστικά μοντέλα.
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στους αρβουσκουλομυκορριζικούς μύκητες (arbuscular mycorrhizal fungi), την πολυπληθέστερη ομάδα μυκορριζικών μυκήτων, η οποία σχηματίζει συμβιωτικές σχέσεις με την πλειονότητα των φυτών της ξηράς. Χρησιμοποιώντας πληροφορίες από διαφορετικά οικοσυστήματα και ηπείρους, υπολόγισαν τόσο την πυκνότητα όσο και το συνολικό μήκος των υπόγειων μυκητιακών νηματίων που αναπτύσσονται στα επιφανειακά στρώματα του εδάφους. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Το συνολικό μήκος αυτών των μικροσκοπικών νηματίων εκτιμήθηκε ότι φτάνει περίπου τα 110 τετράκις εκατομμύρια χιλιόμετρα. Αν και πρόκειται για έναν θεωρητικό υπολογισμό, βασισμένο σε πραγματικές μετρήσεις και μαθηματικά μοντέλα, αποτυπώνει το ασύλληπτο μέγεθος ενός βιολογικού δικτύου που μέχρι σήμερα παρέμενε σχεδόν αόρατο.
Ωστόσο, η σημασία της έρευνας δεν βρίσκεται μόνο στον εντυπωσιακό αριθμό. Για πρώτη φορά αποκτούμε μια ποσοτική εικόνα ενός θεμελιώδους συστατικού των χερσαίων οικοσυστημάτων. Τα μυκητιακά αυτά δίκτυα δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο ανεξάρτητων οργανισμών, αλλά ένα συνεχές πλέγμα που συμμετέχει ενεργά στην κυκλοφορία νερού, θρεπτικών στοιχείων και άνθρακα μέσα στο έδαφος.
Η χαρτογράφηση αυτή προσφέρει επίσης ένα πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η εντατική γεωργία, η αποψίλωση των δασών, η διάβρωση των εδαφών και η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζουν μόνο τα φυτά που βλέπουμε στην επιφάνεια, αλλά και αυτό το υπόγειο βιολογικό δίκτυο, από το οποίο εξαρτάται η λειτουργία ολόκληρων οικοσυστημάτων. Η δυνατότητα να εντοπιστούν οι περιοχές όπου τα μυκητιακά δίκτυα είναι πλουσιότερα ή περισσότερο ευάλωτα μπορεί στο μέλλον να συμβάλει στον καλύτερο σχεδιασμό δράσεων προστασίας, αποκατάστασης των εδαφών και βιώσιμης γεωργικής διαχείρισης.

Γιατί οι υπόγειοι μύκητες είναι τόσο σημαντικοί;
Η αξία των μυκορριζικών μυκήτων δεν περιορίζεται στην υποστήριξη της ανάπτυξης των φυτών. Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι αποτελούν έναν από τους βασικούς ρυθμιστές της λειτουργίας των χερσαίων οικοσυστημάτων.
Ένας από τους σημαντικότερους ρόλους τους αφορά τον παγκόσμιο κύκλο του άνθρακα. Μέσω της φωτοσύνθεσης, τα φυτά δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε οργανικές ενώσεις. Ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των προϊόντων της φωτοσύνθεσης δεν παραμένει στο ίδιο το φυτό, αλλά μεταφέρεται στις ρίζες και από εκεί στους μυκορριζικούς μύκητες, οι οποίοι τα χρησιμοποιούν για την ανάπτυξή τους.
Με τον τρόπο αυτό, μεγάλες ποσότητες άνθρακα αποθηκεύονται στο έδαφος για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αντί να επιστρέφουν άμεσα στην ατμόσφαιρα ως διοξείδιο του άνθρακα. Υπολογίζεται ότι οι μυκορριζικοί μύκητες διαχειρίζονται κάθε χρόνο τεράστιες ποσότητες άνθρακα, γεγονός που τους καθιστά έναν από τους σημαντικότερους, αλλά λιγότερο γνωστούς, συμμάχους στη φυσική ρύθμιση του κλίματος.
Παράλληλα, το εκτεταμένο δίκτυο των μυκητιακών υφών βελτιώνει τη δομή του εδάφους. Τα λεπτά αυτά νημάτια λειτουργούν σαν ένας φυσικός «ιστός», συγκρατώντας τα σωματίδια του εδάφους και δημιουργώντας σταθερότερα συσσωματώματα. Έτσι αυξάνεται η ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί νερό, περιορίζεται η διάβρωση και δημιουργούνται καλύτερες συνθήκες για την ανάπτυξη των φυτών.
Η συμβολή τους γίνεται ακόμη πιο σημαντική σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας ή άλλων περιβαλλοντικών πιέσεων. Επειδή το δίκτυο των υφών εκτείνεται πολύ πέρα από τη ζώνη των ριζών, μπορεί να αντλεί νερό και ανόργανα στοιχεία από περιοχές που οι ρίζες δεν μπορούν να προσεγγίσουν. Αυτό αυξάνει την ανθεκτικότητα των φυτών απέναντι στην έλλειψη νερού και συμβάλλει στη σταθερότητα ολόκληρων οικοσυστημάτων.
Οι επιπτώσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς η γεωργία καλείται να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή, την υποβάθμιση των εδαφών και τη μείωση της βιοποικιλότητας. Πρακτικές όπως η υπερβολική άροση, η εντατική χρήση χημικών λιπασμάτων και η απώλεια οργανικής ουσίας μπορούν να διαταράξουν ή ακόμη και να καταστρέψουν αυτά τα υπόγεια μυκητιακά δίκτυα. Αντίθετα, καλλιεργητικές προσεγγίσεις που προστατεύουν τη δομή του εδάφους και ενισχύουν τη βιοποικιλότητα συμβάλλουν στη διατήρηση αυτών των πολύτιμων συμβιωτικών σχέσεων.
Η νέα έρευνα υπενθυμίζει ότι η υγεία ενός οικοσυστήματος δεν εξαρτάται μόνο από όσα συμβαίνουν πάνω από το έδαφος. Η πραγματική του ανθεκτικότητα θεμελιώνεται σε μεγάλο βαθμό σε έναν αόρατο κόσμο, του οποίου η λειτουργία παραμένει απαραίτητη για την ευημερία των φυτών, των ζώων και τελικά του ίδιου του ανθρώπου.

Ένα μάθημα που έρχεται από το υπέδαφος
Για πολύ καιρό αντιμετωπίζαμε το έδαφος ως ένα σχεδόν αδρανές υπόστρωμα, πάνω στο οποίο αναπτύσσονται τα φυτά. Η σύγχρονη οικολογία, όμως, αποκαλύπτει μια διαφορετική πραγματικότητα. Το έδαφος είναι ένας ζωντανός κόσμος, όπου δισεκατομμύρια οργανισμοί συνεργάζονται αδιάκοπα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη ζωή που βλέπουμε στην επιφάνεια.
Η χαρτογράφηση των μυκορριζικών μυκήτων αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την κατανόηση αυτής της πολυπλοκότητας. Υπενθυμίζει ότι η υγεία ενός οικοσυστήματος δεν εξαρτάται μόνο από τα μεμονωμένα είδη που το αποτελούν, αλλά και από τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους. Συχνά, οι πιο καθοριστικές διεργασίες δεν είναι εκείνες που εντυπωσιάζουν το βλέμμα, αλλά εκείνες που εξελίσσονται αθόρυβα και αόρατα.
Καθώς η ανθρωπότητα αναζητά νέους τρόπους για να προστατεύσει τη βιοποικιλότητα, να αποκαταστήσει τα υποβαθμισμένα εδάφη και να περιορίσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ίσως χρειάζεται να στρέψει περισσότερο την προσοχή της σε αυτόν τον υπόγειο κόσμο. Η διατήρηση των μυκητιακών δικτύων δεν αφορά μόνο την προστασία ενός ακόμη οικολογικού πόρου· αφορά τη διατήρηση των ίδιων των μηχανισμών που στηρίζουν τη ζωή στη στεριά.
Ίσως τελικά μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της εποχής μας να μην βρίσκεται στα άστρα ούτε στα βάθη των ωκεανών, αλλά λίγα μόλις εκατοστά κάτω από τα πόδια μας.

Βιβλιογραφία

[1] Stewart, J., et al. Global Density and Biomass of Arbuscular Mycorrhizal Fungal Networks. Science, 2026. (Η πρώτη παγκόσμια χαρτογράφηση της πυκνότητας και της βιομάζας των αρβουσκουλομυκορριζικών μυκήτων.)
[2] Van Nuland, M. E., et al. Global Hotspots of Mycorrhizal Fungal Richness Are Poorly Protected. Nature, 2025. https://doi.org/10.1038/s41586-025-09277-4
[3] Smith, S. E., & Read, D. J. Mycorrhizal Symbiosis. 4th Edition. Academic Press.

Η δηλητηρίαση όλων των μορφών ζωής του πλανήτη από τον υδράργυρο έχει φτάσει στα όριά της Μία από τις βασικές αιτίες είναι ο υδράργυρος από τα οδοντικά αμαλγάματα στο στόμα των ανθρώπων. Το αλουμίνιο, ο μόλυβδος και το κάδμιο που έχουν επίσης μολύνει τον πλανήτη ίσως να αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες που ασθένειες όπως η ινομυαλγία, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η γεροντική άνοια και οι πολλαπλές μορφές καρκίνου, αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο κάθε χρόνο.

Η ανεξέλεγκτη μόλυνση του πλανήτη από την άναρχη ανάπτυξη των βιομηχανιών κάθε είδους έχει σηματοδοτήσει μια νέα εποχή για τους κατοίκους του. Άνθρωποι, ζώα, ψάρια και φυτά όπως και καθετί που ζει πάνω στη γη, περιέχουν ουσίες ξένες προς την κυτταρική τους μορφή. Μια από τις ουσίες αυτές είναι ένα βαρύ μέταλλο, ο υδράργυρος. Παρότι πολλοί πιστεύουν ότι ο υδράργυρος είναι ένα μέταλλο που η παραγωγή του οφείλεται στις χημικές βιομηχανίες και τα απόβλητά τους, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Ένα άτομο που έχει στο στόμα του μαύρα σφραγίσματα, κάθε φορά που ουρεί ή αφοδεύει, μία ποσότητα υδραργύρου περνάει στα οργανικά του απόβλητα και δυστυχώς καταλήγει στις θάλασσες, τις λίμνες και τα ποτάμια.

Ο διεθνής οργανισμός υγείας έχει υπογραμμίσει ότι η κύρια πηγή δηλητηρίασης από υδράργυρο στο σύγχρονο άνθρωπο, προέρχεται από τα μαύρα σφραγίσματα και όχι από τα βιομηχανικά απόβλητα. Ο υδράργυρος των μαύρων σφραγισμάτων, μολύνει ακόμη και τον αέρα που αναπνέουμε. Τα μαύρα σφραγίσματα στη θερμοκρασία του στόματος, απελευθερώνουν 24 ώρες το 24ώρο ατμούς υδραργύρου. Μετρήσεις που έγιναν στην Αμερική, σε κτήρια που περιείχαν πολλά οδοντιατρεία που χρησιμοποιούσαν μαύρα σφραγίσματα, έδειξαν ότι ο αέρας του κτηρίου ήταν κορεσμένος από ατμούς υδραργύρου σε ποσοστά μεγαλύτερα από 2400 νανογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα. Το όριο αυτό ξεπερνά κατά πολύ το επιτρεπτό όριο που έχει ορίσει η παγκόσμια οργάνωση υγείας.

Ένα άτομο για να είναι ασφαλές, πρέπει να μην καταναλώνει περισσότερο από 0.1 μικρογραμμάριο υδραργύρου τη μέρα ανά κιλό σώματος. Ένα άτομο 60 κιλών δεν πρέπει να καταναλώνει περισσότερο από 6 μικρογραμμάρια υδραργύρου τη μέρα. Κάθε μεσαίου όγκου σφράγισμα αμαλγάματος, απελευθερώνει 10 μικρογραμμάρια υδραργύρου ημερησίως. Εάν λοιπόν ένας οδοντιατρικός ασθενής βάρους 60 κιλών έχει στο στόμα του 10 μαύρα σφραγίσματα, απελευθερώνει 100 μικρογραμμάρια υδραργύρου τη μέρα, μια ποσότητα δηλαδή 24 φορές περισσότερη από το επιτρεπτό όριο. Η κατανάλωση τροφών που περιέχουν υδράργυρο δηλητηριάζουν ακόμη περισσότερο τον ασθενή αυτόν.

Τι είναι το οδοντιατρικό αμάλγαμα και ποιες είναι οι επιπτώσεις στην υγεία μας

Το οδοντιατρικό αμάλγαμα (μαύρα σφραγίσματα) είναι ένα υλικό που χρησιμοποιείται για την έμφραξη των τερηδονισμένων δοντιών για τουλάχιστον 100 χρόνια. Αποτελείται από 50% υδράργυρο 35% άργυρο, 13% κασσίτερο, 2% χαλκό και ψήγματα ψευδαργύρου. Ο ασθενής ο οποίος φέρει για πολλά χρόνια οδοντιατρικά αμαλγάματα, έχει ήδη «μολύνει» τον οργανισμό του από τον υδραργύρο. Τα άτομα του υδραργύρου αποθηκεύονται στα σπλάχνα, (ήπαρ, νεφρά), το κεντρικό νευρικό σύστημα (εγκέφαλος), το υποδόριο λίπος, διαπερνώντας ακόμη και τον πλακούντα! Μεγάλα ποσοστά συγκέντρωσης υδραργύρου ανιχνεύονται στο μητρικό γάλα σε μητέρες που έχουν μαύρα σφραγίσματα.

Κάθε μαύρο σφράγισμα απελευθερώνει καθημερινά 10 μικρογραμμάρια υδραργύρου στον οργανισμό μας (3.000.000.000.000.000 άτομα υδραργύρου ημερησίως). Ο υδράργυρος που συγκεντρώνεται κυρίως στον εγκέφαλο, το πλάσμα του αίματος, τα νεφρά και το συκώτι έχει ενοχοποιηθεί για τις παρακάτω βλάβες:

• Νευρολογικά προβλήματα και παθολογικές διαταραχές του χαρακτήρα (κακή διάθεση χωρίς προφανή αιτία, αϋπνία, κρίση πανικού, σωματική αδυναμία, επιληψία, νοητική σύγχυση, κ.λ.π.)
• Προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης
• Ορμονικά προβλήματα (δυσλειτουργία του θυρεοειδή και των επινεφριδίων)
• Ατροφία του προστάτη και των νεφρών
• Προβλήματα του αναπαραγωγικού συστήματος (μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων και ανικανότητα γονιμοποίησης)
• Προβλήματα στο ανοσοποιητικό και στο νευρικό σύστημα, (αρθρίτιδα, Parkinson, Alzheimer, λύκος, σκληρόδερμα και διαβήτης)
• Αλλεργικές καταστάσεις (αλλεργικό άσθμα, ψωρίαση, και διάφορες δερματίτιδες)
• Καρδιαγγειακές καταστάσεις (ταχυκαρδία, αρτηριοσκλήρωση, στηθάγχη, υπέρταση και υπόταση).
• Χρόνιες ασθένειες των ματιών (αδυναμία διαχωρισμών χρωμάτων, μυωπία, αστιγματισμός, καταρράκτης)
• Οδοντικά/στοματικά προβλήματα (Ουλίτιδα, περιοδοντοπάθεια, κακοσμία, μεταλλική γεύση στο στόμα, λευκοπλακία, (προκαρκινική κατάσταση του βλεννογόνου του στόματος), αίσθηση ηλεκτρικών εκκενώσεων στο στόμα, αύξηση τερηδονισμού των δοντιών).

Πώς να απομακρύνουμε με ασφάλεια τον υδράργυρο από το στόμα μας και τον οργανισμό μας

Για να απαλλαγούμε από τα μαύρα σφραγίσματα πρέπει πρώτα να τα αφαιρέσουμε από την στοματική μας κοιλότητα, να τα αντικαταστήσουμε με κάποια λιγότερο επιβλαβή υλικά όπως τα composites ,τα υαλονομερή και τα ολοκεραμικά επένθετα και να φροντίσουμε για την απομάκρυνση του υδραργύρου και των άλλων μετάλλων από τον οργανισμό μας με την βοήθεια ειδικών ομοιοπαθητικών φαρμάκων ή ειδικών φαρμακευτικών ουσιών.

Για να αντικαταστήσουμε τα οδοντιατρικά αμαλγάματα, θα πρέπει ο οδοντίατρός μας:

Α) να τα αφαιρέσει με βάση το αυστηρό πρωτόκολλο που αναφέρω στο site μου www.homeodentist.gr. Το πρωτόκολλο αυτό προστατεύει σε ένα μεγάλο βαθμό, τόσο τον ασθενή όσο και τον γιατρό, από την απορρόφηση των τοξικών ατμών του υδραργύρου που παράγονται από το τρόχισμα για την αφαίρεση των μαύρων εμφράξεων.

Β) να λάβει την κατάλληλη αγωγή ώστε ο υδράργυρος να απομακρυνθεί από το σώμα του αφού πρώτα γίνει ακριβής μέτρηση της συγκέντρωσης των μετάλλων του αμαλγάματος στο σώμα.

Συμπεράσματα:

Ο σύγχρονος άνθρωπος εκτίθεται σε πολύ μεγάλα ποσοστά υδραργύρου 24 ώρες το 24ωρο. Εάν σε αυτό προστεθεί το ποσοστό του μόλυβδου, του αλουμίνιου και του καδμίου- προϊόντα της βιομηχανικής μόλυνσης, μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε πόσο δηλητηριασμένοι είμαστε. Αυτό ίσως στο μέλλον να εξηγήσει γιατί στο σύγχρονο πολιτισμό μας, νόσοι όπως η ινομυαλγία, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η γεροντική άνοια και οι πολλαπλές μορφές καρκίνου, αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο κάθε χρόνο.

Ο ασθενής που έχει μαύρα σφραγίσματα πρέπει να απομακρύνει τα μέταλλα του αμαλγάματος από το στόμα του και τον οργανισμό του από τα οποία έχει τοξινωθεί, ακολουθώντας την απαραίτητη ολιστική αγωγή.

Μια ιστορική απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ ακυρώνει την αυτόματη παράταση της άδειας του glyphosat και θέτει φρένο σε μια πρακτική που κρατούσε στην αγορά εκατοντάδες φυτοφάρμακα χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου. Η απόφαση θεωρείται μεγάλη νίκη για τις μέλισσες, τη βιοποικιλότητα και την αρχή της προφύλαξης, ενισχύοντας την πίεση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για αυστηρότερο έλεγχο της αγροχημικής βιομηχανίας.
Στις 19.11.2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο έκανε δεκτή την προσφυγή του Ιδρύματος Aurelia κατά της παράτασης της άδειας χρήσης του Glyphosat.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι μια αμφιλεγόμενη πρακτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι παράνομη: η Επιτροπή παρατείνει συστηματικά την άδεια δραστικών ουσιών φυτοφαρμάκων μετά τη λήξη της ισχύος τους, όταν η διαδικασία επαναξιολόγησης καθυστερεί. Ως αποτέλεσμα αυτών των αυτόματων παρατάσεων, εκατοντάδες φυτοφάρμακα συνεχίζουν να κυκλοφορούν και να χρησιμοποιούνται, παρότι η απαιτούμενη εξέταση κινδύνου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Το Ίδρυμα Aurelia είχε προσφύγει το 2022 ενάντια στην παράταση του Glyphosat, υποστηρίζοντας ότι η συνέχιση της κυκλοφορίας φυτοφαρμάκων με ανεξιχνίαστους κινδύνους για τις μέλισσες και τη βιοποικιλότητα παραβιάζει την αρχή της προφύλαξης που θεσπίζει ο κανονισμός της ΕΕ για τα φυτοφάρμακα.
Η απόφαση υποχρεώνει πλέον την Επιτροπή να εξετάζει σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση αν η ίδια η βιομηχανία συνέβαλε στις καθυστερήσεις της διαδικασίας. Εάν αυτό οφείλεται σε ελλιπή ή ανεπαρκή δεδομένα που υποβάλλει ο παραγωγός, τότε -σύμφωνα με τον νόμο- τα φυτοφάρμακα δεν επιτρέπεται να συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται. Εξαιρέσεις από αυτόν τον κανόνα μπορεί να υπάρξουν μόνο σε ειδικά και πλήρως τεκμηριωμένα περιστατικά.
Πέρα από την προσφυγή του Ιδρύματος Aurelia, το Δικαστήριο έκανε επίσης δεκτές τις προσφυγές των περιβαλλοντικών οργανώσεων Pollinis France και PAN Europe για τις δραστικές ουσίες Boscalid και Dimoxystrobin. Στις διαδικασίες παρενέβησαν διάφοροι κατασκευαστές φυτοφαρμάκων και οι ενώσεις τους υπέρ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

– To δελτίο τύπου με τις σχετικές πληροφορίες.
– H αναλυτική νομική αξιολόγηση του δικηγόρου Dr. Achim Willand. 

Νομικό & πολιτικό πλαίσιο | Tι αλλάζει με την απόφαση
- Το νομικό πλαίσιο που επικαλείται το Δικαστήριο βασίζεται στον κανονισμό για τα φυτοφάρμακα (Regulation (EC) No 1107/2009). Σύμφωνα με αυτόν, η έγκριση δραστικών ουσιών γίνεται αρχικά για έως 10 έτη, και μπορεί να ανανεωθεί για έως 15. EU Monitoring
- Η προσωρινή παράταση που επιτρέπει η νομοθεσία — μέσω άρθρου 17 — προορίζεται για “έκτακτες περιπτώσεις / προσωρινές καθυστερήσεις”, όχι για να αντικαταστήσει τη διαδικασία επαναξιολόγησης. EU Law Live
- Το Δικαστήριο έκρινε ότι η πρακτική της επαναλαμβανόμενης παράτασης (δηλαδή σύντομες παρατάσεις — κάθε χρόνο ή κάθε λίγα χρόνια — μέχρι να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση) παραβιάζει τη νομοθεσία. Curia
- Επίσης, υπογραμμίζεται ότι η Επιτροπή (European Commission) έχει υποχρέωση να εξετάσει αν η καθυστέρηση οφείλεται σε ευθύνη του αιτούντος — π.χ. ατελή στοιχεία — και αν ναι, δεν νομιμοποιείται παράταση. Curia

Τι σημαίνει αυτό για περιβάλλον, φυτοφάρμακα, βιοποικιλότητα
- Η απόφαση αποτελεί σημαντικό νομικό πρόκριμα για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις. Αντί να επιτρέπεται η “αιωνιότητα” των αμφιλεγόμενων δραστικών ουσιών, τώρα οι αδειοδοτήσεις πρέπει να επανεξετάζονται σοβαρά, με πλήρη αξιολόγηση κινδύνου.
- Ενισχύεται η αρχή της προφύλαξης – δηλαδή, όταν υπάρχουν στοιχεία κινδύνου για την υγεία ή τη βιοποικιλότητα, δεν επιτρέπεται χρήση χωρίς επαρκή έλεγχο.
- Δίνεται δυνατότητα σε περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες να αμφισβητήσουν νομοθετικές παρακάμψεις ή “παρατάσεις – γέφυρες” που έμεναν αόρατες ή ανεξέλεγκτες.

Η ανακοίνωση με τίτλο “EU Court severely limits the possibilities for the European Commission to extend pesticide approvals” (19 Νοεμβρίου 2025) αναλύει το σκεπτικό της απόφασης: ότι η χορήγηση προσωρινής παράτασης σε δραστικές ουσίες φυτοφαρμάκων – όπως Glyphosate, Boscalid και Dimoxystrobin – δεν μπορεί να γίνεται “αυτόματα ή συστηματικά”. PAN Europe

Τα φάρμακα που παράγει ο άνθρωπος έχουν μολύνει τα ποτάμια σε ολόκληρο τον κόσμο και αποτελούν "παγκόσμια απειλή για την περιβαλλοντική και την ανθρώπινη υγεία", σύμφωνα με την πιο ολοκληρωμένη μελέτη που έχει γίνει μέχρι σήμερα. 
Τα φαρμακευτικά προϊόντα και άλλες βιολογικά ενεργές ενώσεις που χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο είναι γνωστό ότι βλάπτουν την άγρια ζωή. Επίσης τα αντιβιοτικά στο περιβάλλον αυξάνουν τον κίνδυνο ανθεκτικότητας στα φάρμακα, μια ακόμη μεγάλη απειλή για την ανθρωπότητα.
Οι επιστήμονες μέτρησαν τη συγκέντρωση 61 δραστικών φαρμακευτικών συστατικών (Active Pharmaceutical Ingredients - APIs) σε περισσότερες από 1.000 τοποθεσίες κατά μήκος 258 ποταμών και σε 104 χώρες, καλύπτοντας όλες τις ηπείρους. Η έρευνα έδειξε ότι μόνο δύο μέρη ήταν αμόλυντα - η Ισλανδία και ένα χωριό της Βενεζουέλας, όπου οι ιθαγενείς δεν χρησιμοποιούν σύγχρονα φάρμακα.
Τα πιο συχνά ανιχνευόμενα APIs ήταν ένα αντιεπιληπτικό φάρμακο, η καρβαμαζεπίνη, η οποία διασπάται δύσκολα, το φάρμακο για τον διαβήτη μετφορμίνη και η καφεΐνη. Και οι τρεις αυτές ουσίες βρέθηκαν (τουλάχιστον) στο 50% των τοποθεσιών που ερευνήθηκαν. Στο 20% βρέθηκαν αντιβιοτικά σε επικίνδυνα επίπεδα και σε πολλές περιοχές βρέθηκε επίσης τουλάχιστον ένα API σε επίπεδα που θεωρούνται επιβλαβή για την άγρια ζωή, με επιπτώσεις όπως η θηλυκοποίηση των ψαριών.
Τα APIs καταλήγουν στα ποτάμια αφού πρώτα απορροφώνται από ανθρώπους και ζώα και στη συνέχεια αποβάλλονται στο αποχετευτικό σύστημα ή απευθείας στο περιβάλλον, αν και κάποια από αυτά μπορεί να διαρρεύσουν απευθείας από τα ίδια τα φαρμακευτικά εργοστάσια που τα παράγουν!
Στα hotspots με πολύ υψηλά επίπεδα APIs περιλαμβάνονταν η Λαχόρη στο Πακιστάν, η Λα Παζ στη Βολιβία και η Αντίς Αμπέμπα στην Αιθιοπία. Η Μαδρίτη στην Ισπανία βρισκόταν στο 10% των τόπων με τις υψηλότερες αθροιστικές συγκεντρώσεις και η Γλασκώβη στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Ντάλας στις ΗΠΑ στο κορυφαίο 20%.

"Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και ο ΟΗΕ και άλλοι οργανισμοί λένε ότι η μικροβιακή αντοχή είναι η μεγαλύτερη απειλή για την ανθρωπότητα - είναι η επόμενη πανδημία", δήλωσε ο John Wilkinson, στο Πανεπιστήμιο του York, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος ηγήθηκε της μελέτης, στην οποία συμμετείχαν 127 ερευνητές από 86 ιδρύματα. "Στο 19% του συνόλου των περιοχών που παρακολουθήσαμε, οι συγκεντρώσεις [αντιβιοτικών] υπερέβαιναν τα επίπεδα που θα περιμέναμε να ενθαρρύνουν τα βακτήρια να αναπτύξουν ανθεκτικότητα".

Έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο εκτιμά ότι 5 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν το 2019 από βακτηριακές λοιμώξεις που ήταν ανθεκτικές στα αντιβιοτικά. Οι περιοχές που υπέστησαν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις από την ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά στην εν λόγω μελέτη, συνδέονται άμεσα με εκείνες της μελέτης με τη χειρότερη ρύπανση από φάρμακα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η μόλυνση των ποταμών μπορεί να παίζει ρόλο στην αύξηση της ανθεκτικότητας. Μια περιοχή στο Μπαγκλαντές είχε επίπεδα του αντιβιοτικού μετρονιδαζόλη, 300 φορές πάνω από τα ασφαλή επίπεδα, πιθανώς λόγω διαρροών από τη φαρμακοβιομηχανία.
Η φαρμακευτική ρύπανση ήταν ήδη γνωστό ότι βλάπτει την άγρια ζωή, όπως για παράδειγμα ότι τα Ψαρόνια αναγκάζονται να τρώνε λιγότερο από όσο πρέπει, λόγω των αντικαταθλιπτικών ή πάλι ότι τα αντισυλληπτικά φάρμακα μειώνουν τους πληθυσμούς των ψαριών. "Αν ήμουν ψάρι που ζει σε κάποια από αυτά τα ποτάμια, θα ανησυχούσα αυτή τη στιγμή", δήλωσε ο Wilkinson. Ωστόσο, συνέχισε λέγοντας ότι τα επίπεδα στα περισσότερα ποτάμια δεν θα μπορούσαν να αποδώσουν υψηλές δόσεις στους ανθρώπους που κολυμπούν.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, είναι μακράν η μεγαλύτερη που έχει γίνει μέχρι σήμερα και αντιπροσωπεύει τον αντίκτυπο στη ρύπανση των ποταμών από 470 εκατομμύρια ανθρώπους. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα: "Η φαρμακευτική ρύπανση αποτελεί παγκόσμια απειλή για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία".
Σε προηγούμενη μελέτη, σχεδόν όλες οι μετρήσεις είχαν γίνει στη δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, αλλά η τελευταία έρευνα έδειξε ότι η ρύπανση από τα APIs είναι συχνά πολύ υψηλότερη σε άλλες περιοχές. Η εργασία περιελάμβανε 36 χώρες στις οποίες μετρήθηκαν για πρώτη φορά τα APIs, ιδίως στην Αφρική και τη Νότια Αμερική.
Μεταξύ των φαρμάκων που ανιχνεύθηκαν σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική ήταν τα αντικαταθλιπτικά citalopram και venlafaxine, τα αντιισταμινικά cetirizine και fexofenadine, το αντιβιοτικό trimethoprim και η λιδοκαΐνη, ένα αναισθητικό. Ο ποταμός Kai Tak στο Χονγκ Κονγκ είχε 34 διαφορετικά APIs σε ένα μόνο σημείο, τον υψηλότερο αριθμό που έχει καταγραφεί.

"Οι οικολογικοί κίνδυνοι θα μπορούσαν κάλλιστα να είναι μεγαλύτεροι από τους προβλεπόμενους για τα μεμονωμένα APIs λόγω των τοξικολογικών αλληλεπιδράσεων αυτών των μειγμάτων", δήλωσαν οι ερευνητές. Υπάρχουν περισσότερα από 2.500 φαρμακευτικά προϊόντα σε χρήση, αλλά η τρέχουσα τεχνολογία επιτρέπει την ανάλυση μόνο 50-100 από ένα μόνο δείγμα, οπότε οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα.

Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις φαρμάκων βρέθηκαν σε χώρες με χαμηλό έως μεσαίο εισόδημα, συμπεριλαμβανομένης της Ινδίας και της Νιγηρίας. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι άνθρωποι σε αυτά τα έθνη έχουν αρκετό εισόδημα για να αγοράζουν φαρμακευτικά προϊόντα, αλλά ζουν σε μέρη χωρίς καλά συστήματα αποχέτευσης, τα οποία μπορούν να απομονώσουν και να απομακρύνουν τα φάρμακα, αλλά είναι ακριβά.
Η μελέτη δεν περιελάμβανε μετρήσεις παράνομων ναρκωτικών όπως η κοκαΐνη και το MDMA, τα οποία έχουν ανιχνευθεί σε ποτάμια σε επίπεδα επιβλαβή για την άγρια ζωή, αν και μια μελλοντική ανάλυση των δειγμάτων μπορεί να τα ανιχνεύσει.
Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η έρευνα θα βοηθήσει να επικεντρωθούν οι προσπάθειες καθαρισμού των φαρμακευτικών ουσιών στις περιοχές που διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο. "Γνωρίζουμε ότι η σωστή διοχέτευση και η επεξεργασία των λυμάτων είναι το κλειδί για την ελαχιστοποίηση, αν και όχι απαραίτητα για την εξάλειψη, των συγκεντρώσεων φαρμακευτικών ουσιών", δήλωσε ο Wilkinson. "Ωστόσο, αυτό είναι εξαιρετικά δαπανηρό, καθώς απαιτούνται πολλές υποδομές". 
Η πιο προσεκτική χρήση των φαρμάκων είναι ένας άλλος τρόπος για τη μείωση της ρύπανσης, είπε, ιδίως των αντιβιοτικών, τα οποία είναι πολύ φθηνά και διατίθενται σε πολλές χώρες χωρίς συνταγή (και λαμβάνονται ευρέως χωρίς ιδιαίτερο λόγο), για παράδειγμα για τη θεραπεία του κρυολογήματος.

"Τα φαρμακευτικά προϊόντα βρίσκονται σχεδόν σε όλο το κόσμο, μέσω των ποταμών", δήλωσε ο καθηγητής Joakim Larsson, του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, ο οποίος δεν συμμετείχε στην ομάδα μελέτης. "Η μελέτη δείχνει ότι ένα αρκετά μεγάλο σύνολο φαρμακευτικών ουσιών υπερβαίνει τα "ασφαλή επίπεδα", και συχνά σε πολύ μεγάλο αριθμό περιοχών. Τα βακτήρια δεν εμποδίζονται από τα εθνικά σύνορα, οπότε αν ένα νέο ανθεκτικό βακτήριο αναπτυχθεί σε μια πλευρά του πλανήτη μας, σύντομα γίνεται κίνδυνος για όλους".

Οι ερευνητές επιδιώκουν να επεκτείνουν τον αριθμό των χωρών που καλύπτονται, καθώς η πανδημία Covid-19 σταμάτησε τις έρευνές τους. Αυξάνουν επίσης τον αριθμό των φαρμάκων που μετρήθηκαν και ελπίζουν να αξιολογήσουν τα επίπεδα στα ποτάμια καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, προκειμένου να εξετάσουν τις εποχικές τάσεις.