Όλοι μας χρειαζόμαστε μερικές φορές μια μικρή γνωστική ώθηση, από τον φοιτητή που χρειάζεται να βγάλει την εξεταστική μέχρι τον ηλικιωμένο που περιστασιακά ξεχνάει πράγματα και θέλει να οξύνει τη μνήμη του.

Ενίσχυση της λειτουργίας του εγκεφάλου προσφέρει η καλή διατροφή. Μπορεί ο καφές να μας δίνει αυτή τη στιγμιαία ώθηση, αλλά τα αβγά είναι επίσης σημαντικά για την πνευματική συγκέντρωση. Περιέχουν βιταμίνες του συμπλέγματος Β, όπως το φυλλικό οξύ, που βοηθούν στην παραγωγή σεροτονίνης και άλλων νευροδιαβιβαστών που ρυθμίζουν τη διάθεση. Τα αβγά είναι επίσης γεμάτα χολίνη, ένα σημαντικό θρεπτικό συστατικό για τη μνήμη, τη μάθηση και την εστίαση- χολίνη υπάρχει επίσης στα κόκκινα κρέατα και το συκώτι, καθώς και σε λιπαρά ψάρια όπως ο σολομός. Η μαύρη σοκολάτα και τα βατόμουρα είναι επίσης καλά για την υγεία του εγκεφάλου μας.

Αλλά η ιδέα των τροφίμων και των συμπληρωμάτων που ενισχύουν τον εγκέφαλο άρχισε να αποκτά επιστημονική χροιά όταν τους δόθηκε ένα όνομα: νοοτροπικά ή έξυπνα φάρμακα. Ο όρος επινοήθηκε από τον Ρουμάνο ψυχολόγο και χημικό Corneliu E. Giurgea το 1972.

Οκτώ χρόνια νωρίτερα, είχε συνθέσει την πιρακετάμη μία ένωση για τη βελτίωση της μάθησης και της μνήμης. Δεν έχει εγκριθεί ποτέ από την αμερικανική ρυθμιστική αρχή φαρμάκων, τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), για τον σκοπό αυτό και διατίθεται στο Ηνωμένο Βασίλειο μόνο με ιατρική συνταγή ως θεραπεία για τον μυοκλονισμό ή τις ακούσιες συσπάσεις.

Η πιρακετάμη έχει ερευνηθεί ανεπαρκώς. Οι μελέτες που υπάρχουν την έχουν δοκιμάσει σε οξείες και χρόνιες καταστάσεις που δεν έχουν καμία σχέση με τη νοητική οξύτητα, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο, η άνοια, η εμβρυϊκή δυσφορία κατά τον τοκετό, η δρεπανοκυτταρική νόσος, η αφασία μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο (δυσκολία κατανόησης ή έκφρασης λόγου) κ.α. Η μία μελέτη που εξέτασε τις ικανότητες για τον εγκέφαλο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν βοήθησε 25 παιδιά με σύνδρομο Down να βελτιώσουν τη συμπεριφορά ή τη νόησή τους, αλλά αντίθετα τα έκανε πιο επιθετικά, ταραγμένα και ευερέθιστα.¹

Εκτός από τα φάρμακα και νοοτροπικά συμπληρώματα διατροφής, κυκλοφορούν επίσης "έξυπνα" ποτά που περιέχουν αμινοξέα και βιταμίνες και, σε αντίθεση με τα ενεργειακά ποτά, δεν προκαλούν νευρικότητα. Αλλά είτε πρόκειται για κάψουλα είτε για ποτό, τα νοοτροπικά μας κάνουν πνευματικά πιο οξυδερκείς και βοηθούν τη μνήμη, τη συγκέντρωσή μας, τη διάθεση, ακόμα και την ποιότητα του ύπνου μας.

Βότανα με νοοτροπική δράση

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Ερευνών Τροφίμων IMDEA στην Ισπανία ανακάλυψαν 256 εργασίες από τρεις ιατρικές βάσεις δεδομένων που είχαν ερευνήσει τον αντίκτυπο των νοοτροπικών στη μνήμη και τη νοητική εστίαση. Υπήρχαν ξεκάθαροι τέσσερις νικητές, συμπεριλαμβανομένης της παλιάς καλής καφεΐνης:

• • Το τζίνγκο (Gingko biloba) είναι το καλύτερο για τη βελτίωση των αντιληπτικών και κινητικών λειτουργιών.
• • Το μπακόπα (Bacopa monnieri) είναι ο καλύτερος για τη βελτίωση της γλώσσας, της μάθησης και της μνήμης.
• • Η ασβαγκάντα (Withania somnifera) είναι το πιο αποτελεσματικό για ηρεμία και διαχείριση του άγχους.
• • Η καφεΐνη είναι η καλύτερη για τη βελτίωση της προσοχής και των εκτελεστικών λειτουργιών.

Ερευνητές από το Τσεχικό Πανεπιστήμιο Επιστημών Ζωής συμφωνούν ότι το τζίνγκο, η ασβαγκάντα και το μπακόπα είναι αποτελεσματικά νοοτροπικά και πρόσθεσαν άλλα επτά που θα μπορούσαν επίσης να βελτιώσουν την εστίαση και τη μνήμη:

• • Το τζίνσενγκ (Panax ginseng) έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη σωματική και πνευματική ανθεκτικότητα και εξαλείφει την κούραση και 200mg μπορούν να ληφθούν με ασφάλεια κάθε μέρα, ωστόσο τα άτομα με άσθμα και υπέρταση πρέπει να το αποφεύγουν.
• • Το gotu kola (Centella asiatica) φαίνεται να ανακουφίζει από το άγχος και βελτιώνει τον ύπνο.
• • Το γκουαράνα (Paullinia cupana) περιλαμβάνει περίπου 12% καφεΐνη και μπορούν να ληφθούν 75mgμε ασφάλεια. Όμως άτομα που έχουν καρδιακά προβλήματα, λαμβάνουν ορισμένα φάρμακα για το άσθμα ή υποφέρουν από χρόνιους πονοκεφάλους, διαβήτη, αϋπνία ή έλκη θα πρέπει να το αποφεύγουν. Μελέτες έχουν δείξει ότι έχει σημαντικά νοοτροπικά αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης της μνήμης, και μπορεί ακόμη και να βοηθήσει τους πάσχοντες από αλτσχάιμερ και πάρκινσον.
• • Ο ελευθερόκοκκος (Eleutherococcus senticosus) μειώνει το στρες και βελτιώνει τη μνήμη, αν και αυτά είναι τα ευρήματα από μελέτες σε πειραματόζωα. Στους ανθρώπους, έχει άλλα οφέλη, όπως η βελτίωση της κυτταρικής υγείας, και έχει χρησιμοποιηθεί για την αποτοξίνωση των εργαζομένων σε ορυχεία με δηλητηρίαση από μόλυβδο. Η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα είναι 2-3g αποξηραμένης ρίζας. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από άτομα με υπέρταση.
• • Η ροντιόλα (Rhodiola rosea) μειώνει το στρες και το άγχος και βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία, τουλάχιστον σύμφωνα με μια μελέτη που το εξέτασε σε μια ομάδα μαθητών, σε ορισμένους από τους οποίους χορηγήθηκε εικονικό φάρμακο.
• • Η σισάνδρα (Schisandra chinensis) λειτουργεί ως αντιοξειδωτικό και αντιφλεγμονώδες για την προστασία από νευροεκφυλιστικές ασθένειες και βοηθά στη βελτίωση των διαταραχών των νευροδιαβιβαστών.
• • Η ρίζα maca (Lepidium meyenii) μπορεί να βελτιώσει τη γνωστική λειτουργία, τον κινητικό συντονισμό και την αντοχή, σύμφωνα με μελέτη. Θα μπορούσε να είναι «μια αποτελεσματική λειτουργική τροφή για να επιβραδύνει τη γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την ηλικία», προτείνουν οι ερευνητές.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα νοοτροπικά φάρμακα μπορούν να βελτιώσουν τη μνήμη, τη γνώση και την εστίαση, αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι δεν βλέπουν αποτελέσματα άμεσα, από την πρώτη χρήση, αλλά μετά από μέρες. Στιγμιαία δράση φαίνεται να έχει η καφεΐνη.

Αντίθετα, τα νοοτροπικά φάρμακα έχουν αθροιστική επίδραση, αν και τα προβλήματα υγείας από τη μακροχρόνια χρήση δεν έχουν ποτέ ερευνηθεί. Οι ερευνητές αμφιβάλλουν ότι θα δουν κάτι, κρίνοντας από την ασφάλεια αυτών που έχουν δοκιμαστεί.

Τα νοοτροπικά φάρμακα δεν είναι πανάκεια για γνωστικά προβλήματα. Αντίθετα, θα πρέπει να αποτελούν μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής που περιλαμβάνει επίσης άσκηση, καλή διατροφή χαμηλή σε επεξεργασμένα τρόφιμα, μείωση του στρες, κοινωνική αλληλεπίδραση και ποιοτικό ύπνο. Αυτά θα έχουν τόσο μεγάλο αντίκτυπο στις γνωστικές σας ικανότητες όσο κάθε χάπι που έχει σχεδιαστεί για να κάνει την ίδια δουλειά.

Άλλοι τρόποι για να παραμείνετε σε εγρήγορση

Επίλυση παζλ και παιχνίδια με λέξεις. Οι τακτικές προπονήσεις του εγκεφάλου σας βοηθούν να τον διατηρήσετε σε ευκρίνεια. Το BrainHQ, το οποίο συγκεντρώνει εγκεφαλικά παιχνίδια και παζλ σε μια εφαρμογή smartphone, συζητήθηκε σε περισσότερες από 60 επιστημονικές εργασίες πέρυσι, συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 30 ερευνητικών μελετών, και έχει επιβραδύνει τη γνωστική έκπτωση στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ.

Φωτοθεραπεία. Γνωστή ως φωτοβιοτροποποίηση, η θεραπεία με φως έχει επίσης αποδειχθεί ότι βελτιώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου. Το κόκκινο φως και το κοντινό υπέρυθρο φως «τροφοδοτούν» τους νευρώνες στον εγκέφαλο, μειώνοντας τη φλεγμονή και βοηθώντας τα εγκεφαλικά κύτταρα να επισκευαστούν.

Σε μια ανασκόπηση, οι ερευνητές εξέτασαν 10 μελέτες των επιπτώσεων της θεραπείας φωτοβιοτροποποίησης σε ασθενείς με Αλτσχάιμερ. Βρήκαν ότι επανόρθωνε τις βλάβες που προκλήθηκαν από αμυλοειδείς πλάκες που είναι χαρακτηριστικές της νόσου, όπως η φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και ο κυτταρικός θάνατος (απόπτωση).

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. Nutrients, 2022; 14(16): 3367
2. Fitoterapia, 2000: 71(suppl 1): 51–65
3. Phytother Res, 2016; 30(4): 671–80
4. J Ethnopharmacol, 1997; 55(3): 223–29
5. Phytother Res, 2015; 29(12): 1934–39
6. Metab Brain Dis, 2016; 31: 653–66
7. Evid Based Complement Alternat Med, 2016; 2016: 4394261
8. J Lasers Med Sci, 2020; 11(suppl 1): S16–S22.

Η Προσωπική Ανάπτυξη των 5-Κινήσεων αποσκοπεί στην διερεύνηση των ερωτημάτων ενός ατόμου γύρω από θέματα που αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του και σε βαθύτερες αναζητήσεις που αφορούν στην εξελικτική του πορεία ως άτομο.

Εργαλεία αυτής της μεθόδου είναι οι «5 Κινήσεις» και οι «10 Κορμοί & 12 Κλάδοι», όπως αυτά περιγράφονται στον Ανατολικό τρόπο σκέψης.

Η θεωρία των 5 Κινήσεων/Φάσεων/Μετασχηματισμών, γνωστή ως «τα 5 Στοιχεία», είναι η βάση αυτής της μεθόδου. Στην θεωρία αυτή βρίσκεται κωδικοποιημένη όλη η αρχαία γνώση της Ανατολής για τον κόσμο. Περιγράφει τις Αρχές που διέπουν την ζωή στον πλανήτη Γη αλλά και στον μέχρι τώρα γνωστό μας κόσμο. Ταυτόχρονα, περιγράφει και τον δικό μας εσωτερικό κόσμο κατά την ερμητική αρχή “ό,τι έξω έτσι και μέσα” και έτσι γίνεται το εφαλτήριο για την αναζήτηση απαντήσεων στα ερωτήματα που θέτουμε προς επίλυση.

Η επίσης αρχαία θεωρία των Ουράνιων Κορμών και των Γήινων Κλάδων, μας βοηθά να σκιαγραφήσουμε τον ενεργειακό χάρτη και τις φυσικές τάσεις του ατόμου, να περιγράψουμε την ιδιοσυγκρασία του, προσεγγίζοντας με φυσικότητα την προσωπικότητα του ατόμου που θέλει να δει τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του με μία άλλη ματιά!

Η Προσωπική Ανάπτυξη με την βοήθεια των 5 Κινήσεων, 10 Κορμών & 12 Κλάδων οδηγεί το άτομο με ασφάλεια και ιδιαίτερη απλότητα στην εις βάθος κατανόηση του εαυτού του. Αγγίζει τις δυνάμεις και τις αδυναμίες του. Το βοηθά να συνειδητοποιεί τη θέση που παίρνει μέσα στις καταστάσεις και πώς η θέση αυτή επιδρά στις συμπεριφορές του και στην εκδήλωση συμπτωμάτων στο σωματικό επίπεδο.

• Γιατί να επιλέξετε αυτήν την αυτογνωσιακή προσέγγιση;

Με απλό και παραστατικό τρόπο μπαίνουν σε σωστό πλαίσιο οι ερωτήσεις που τίθενται προς απάντηση-επίλυση. Έτσι γίνεται ευκολότερο να απαντηθούν-επιλυθούν μέσα από τις προσωπικές σας δυνατότητες και δυνάμεις.

• Γιατί να εμπιστευτώ την Ανατολική φιλοσοφία-κοσμοθεώρηση;

Σε κάθε λαό ο τρόπος περιγραφής και η αποτύπωση της γνώσης γινόταν με διαφορετικό τρόπο, ωστόσο περιέγραφαν τον ίδιο Κόσμο, τις ίδιες Αρχές. Το σύστημα σκέψης της Ανατολής έχει τουλάχιστον 4000 χρόνια ιστορίας καλλιέργειας. Η Ανατολική αρχαία φιλοσοφία είναι ακόμα ζωντανή και ενεργή. Έχει να δώσει και δίνει πολλά στον σύγχρονο άνθρωπο, σε όλες τις γωνιές του κόσμου.

• Πώς γίνονται οι συνεδρίες;

Με διάλογο μεταξύ συμβούλου-συμβουλευόμενου στον οποίο ο σύμβουλος χρησιμοποιεί και εξηγεί όπου χρειάζεται το αρχετυπικό και ενεργειακό υπόβαθρο των 5 Κινήσεων, 10 Κορμών και 12 Κλάδων. Εάν κριθεί σκόπιμο, ο σύμβουλος-θεραπευτής μπορεί να προτείνει και άλλες μεθόδους που θα βοηθήσουν στην επίλυση του θέματος.

• Πόσες συνεδρίες χρειάζονται για να απαντηθεί-επιλυθεί κάθε θέμα;

Τόσες ώστε να αισθανθεί ο συμβουλευόμενος ότι έχει κατανοήσει και μπορεί να διαχειριστεί ο ίδιος το θέμα που έφερε.

• Μπορεί ο συμβουλευόμενος να προχωρήσει στην προσωπική του εξέλιξη μέσα από αυτήν την μέθοδο;

Η μέθοδος αυτή είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να αποκαλύπτεται το πραγματικό «δυναμικό» του ατόμου που θα το βοηθήσει να εξελιχθεί προς όποια κατεύθυνση επιθυμεί, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1969. Το πρώτο μου πτυχίο ολοκληρώθηκε το 1993 στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθήνας, στην επιστήμη της Φυσικής. Τα ερεθίσματα και οι προβληματισμοί που δέχτηκα μέσα από αυτή τη σπουδή, μου έδωσαν την εικόνα του συνολικού τρόπου που λειτουργεί η φύση (μακρόκοσμος και μικρόκοσμος), γνώση η οποία επηρεάζει όλες τις μετέπειτα επιλογές και αναζητήσεις μου. Ακολούθησαν εκπαιδεύσεις και επαγγελματικές επιλογές που μου πρόσφεραν πολύτιμες εμπειρίες και ευρύτητα στον τρόπο σκέψης και αντίληψης. Δείτε το πλήρες βιογραφικό

Ένα σημαντικό βήμα προς το τέλος μιας διαμάχης.

Τα τελευταία 200 χρόνια, η ομοιοπαθητική αγωνίστηκε να πάρει τη θέση που της αξίζει στους κύκλους της συμβατικής ιατρικής. Παρά τα πολλά επιτεύγματά της στην καταπολέμηση των χρόνιων ασθενειών και επιδημιών, η ομοιοπαθητική απέτυχε να γίνει ευρέως αποδεκτή από την ιατρική κοινότητα. Υπήρχαν πολλοί λόγοι για αυτό, αλλά ένας από τους κύριους λόγους ήταν η ασυμφωνία μεταξύ του συμβατικού και του ομοιοπαθητικού παραδείγματος, δηλαδή το ερώτημα πώς είναι δυνατόν ένα υπερ-αραιωμένο φάρμακο, πέρα από τον αριθμό Avogadro, με άλλα λόγια χωρίς κανένα μόριο, να προκαλέσει βιολογική δραστηριότητα, ώστε να θεραπεύσει τον ασθενή. Επειδή αυτό το ερώτημα δεν είχε απαντηθεί, είχε ως αποτέλεσμα, η ομοιοπαθητική να παραμείνει σε μεγάλο βαθμό στο περιθώριο της συμβατικής ιατρικής και να μην μπορεί να αναπτύξει αλλά και να εκθέσει πλήρως τις δυνατότητές της.

Η ερευνητική εργασία που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό peer reviewed περιοδικό “Journal of Molecular Liquids” (IF 6) εμφανώς αντικρούει τη θέση του επιστημονικού κατεστημένου, ότι τα δυναμοποιημένα φάρμακα, αραιωμένα πέρα από τον αριθμό Avogadro, δεν αφήνουν κανένα ανιχνεύσιμο στοιχείο , επομένως, κατά την γνώμη τους, δεν μπορεί να έχουν βιολογική δράση. Τα ευρήματα αυτής της μελέτης υποδηλώνουν ότι υπάρχουν φυσικά φαινόμενα που οι τρέχουσες επιστημονικές μέθοδοι δεν μπορούσαν μέχρι τώρα να διερευνήσουν ή να εξηγήσουν πλήρως.

Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες οι επιστήμονες που εργάστηκαν ώστε να αποδείξουν τα κλινικά οφέλη της ομοιοπαθητικής, προσπάθησαν να σπάσουν αυτό το «μυστικό κώδικα» ώστε να αποκαλύψουν το «σήμα» που μεταδίδεται από το υπερ-αραιωμένο φάρμακο, το οποίο μετατρέπει το διάλυμα σε βιολογικά δραστήριο και κατά συνέπεια μπορεί να θεραπεύει έναν άρρωστο οργανισμό. Τα τελευταία οκτώ χρόνια, μια ερευνητική ομάδα, η οποία εργάστηκε υπό την καθοδήγηση του Καθηγητή Γεωργίου Βυθούλκα και την ενδελεχή εργασία της επικεφαλής της ομάδας, Dr Camelia Grosan, PhD, κατάφερε να παράσχει πειστικά στοιχεία που αντικρούουν τον μακροχρόνιο σκεπτικισμό σχετικά με τα ομοιοπαθητικά φάρμακα, χρησιμοποιώντας ένα συνδυασμό προηγμένων τεχνικών όπως το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (TEM), τη φασματοσκοπία Raman και τους αλγόριθμους “βαθιάς μάθησης” (Deep Learning).

Η προαναφερόμενη έρευνα επικεντρώθηκε στην αξιολόγηση των μορφολογικών χαρακτηριστικών των πολύ αραιωμένων διαλυμάτων χρυσού (Aurum Met) που παρασκευάστηκαν τόσο σε αιθανόλη όσο και σε υδατικές βάσεις, σε τρία διαφορετικά επίπεδα δυναμοποίησης (6C, 30C και 200C). Τα ευρήματα που παρουσιάζονται σε αυτή την έρευνα θέτουν οριστικά τέλος στη συζήτηση, σχετικά με την δράση των υπερ-αραιωμένων δυναμοποιήσεων. Τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν υπόσχονται διάφορες πρακτικές εφαρμογές, εκτός από την δυνατότητα κατανόησης του μηχανισμού δράσης των ομοιοπαθητικών φαρμάκων.

Πέρα από τον θετικό αντίκτυπο που θα έχει αυτή η έρευνα στο επιστημονικό και ηθικό μέρος αυτού του φαινομένου, υπάρχουν και άλλα οφέλη. Οι συγγραφείς προτείνουν να χρησιμοποιηθεί αυτό το σύστημα με τα τρία διαφορετικά αναλυτικά εργαλεία για την αξιολόγηση των ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων. Αυτό θα αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο για τον ποιοτικό έλεγχο του ομοιοπαθητικού φαρμάκου, επιτρέποντας στους φαρμακοποιούς να επαληθεύσουν ότι τα ομοιοπαθητικά φάρμακα έχουν προετοιμαστεί σωστά – κάτι που μέχρι πρότινος δεν ήταν δυνατό. Συνολικά, η έρευνα παρέχει πολύ σημαντικές γνώσεις σχετικά με τη δράση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων και δίνει μια νέα διάσταση στην αντιμετώπιση αυτής της θεραπευτικής από την επιστημονική κοινότητα.

Πηγή: Το Βήμα

Τόσο οι ευρωπαϊκές όσο και οι αμερικανικές οδηγίες (guidelines) συστήνουν τη μείωση της κατανάλωσης νατρίου κάτω από 2,3 γραμμάρια ημερησίως, που αντιστοιχεί σε 5-6 γραμμάρια αλατιού (εννοείται αυτό που περιλαμβάνεται στις τροφές, μαζί με αυτό που προστίθεται). Οι οδηγίες μάλιστα της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας συστήνουν ημερήσια λήψη νατρίου κάτω από 1,5 γραμμάρια, δηλαδή κάτω από 3-3,5 γραμμάρια αλατιού. Το 99.2% όμως του παγκόσμιου πληθυσμού καταναλώνει περισσότερα από 2 γραμμάρια νατρίου ημερησίως και το 100% πάνω από το 1,5 γραμμάρια, που η ίδια συστήνει. Η μέση κατανάλωση νατρίου στις περισσότερες χώρες υπολογίζεται στα 4 γραμμάρια νατρίου, δηλαδή 9-12 γραμμάρια αλατιού ημερησίως.

Δύο δημοσιεύσεις του 2014 και ένα άρθρο σύνταξης στο New England Journal of Medicine ήρθαν να ανατρέψουν τις επίσημες οδηγίες για τη σχέση της κατανάλωσης αλατιού με την υπέρταση και τα καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια.

Η μελέτη PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology study) αποτελεί τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επιδημιολογική μελέτη, που προσπάθησε να υπολογίσει την σχέση της κατανάλωσης νατρίου και καλίου με την υπέρταση, αλλά και τα καρδιακά και αγγειακά (κυρίως εγκεφαλικά) επεισόδια. Πραγματοποιήθηκε σε 17 χώρες με διάφορες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, τόσο σε αστικούς όσο και αγροτικούς πληθυσμούς. Περισσότερα από 100.000 άτομα από τον γενικό πληθυσμό, ηλικίας 30-70 χρονών, παρακολουθήθηκαν για διάστημα 3,7 ετών.

Τα αποτελέσματα της πρώτης δημοσίευσης από τη μελέτη PURE έδειξαν ότι σε μικρή (κάτω από 3 γραμμάρια) ή μέτρια (3-6 γραμμάρια) κατανάλωση, η αρτηριακή πίεση ελάχιστα επηρεάζεται στο γενικό πληθυσμό, ενώ αυξάνει σημαντικά σε μεγάλη (πάνω από 7 γραμμάρια) πρόσληψη νατρίου, ιδιαίτερα σε υπερτασικούς και ηλικιωμένους (1).

Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της δεύτερης δημοσίευσης από τη μελέτη PURE. Τον χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου, καρδιακών συμβάντων και εγκεφαλικών επεισοδίων, είχαν τα άτομα με μέτρια κατανάλωση νατρίου (3-6 γραμμάρια). Τα άτομα με μεγάλη κατανάλωση νατρίου (μεγαλύτερη από 7 γραμμάρια ημερησίως) εμφάνισαν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων και θανάτου κατά 15%. Το εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης είναι πως τα άτομα με χαμηλή πρόσληψη νατρίου (μικρότερη των 3 γραμμαρίων ημερησίως) είχαν ακόμα μεγαλύτερη αύξηση στον κίνδυνο θανάτου, καρδιακών και εγκεφαλικών επεισοδίων (27%)! Αντίθετα, η υψηλή πρόσληψη καλίου, συνήθως από φρούτα και λαχανικά, συσχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο καρδιοαγγειακού θανάτου και αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό την αυξημένη πρόσληψη νατρίου (2).

Το άρθρο σύνταξης του New England Journal of Medicine προτείνει να ληφθούν σοβαρά υπόψη τα συμπεράσματα αυτών των δύο μελετών, καθώς δεν έχουμε αποδείξεις για την ασφάλεια της διατροφής με τόσο χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο που συστήνουν οι κατευθυντήριες οδηγίες. Αναφέρει μάλιστα τη γνωμοδότηση προς το κογκρέσο πριν ένα χρόνο του αμερικανικού Institute of Medicine (IOM) πως οι συστάσεις των κατευθυντήριων οδηγιών για μείωση της πρόσληψης νατρίου κάτω από το όριο των 2,3 γραμμαρίων την ημέρα δεν έχουν επιστημονική τεκμηρίωση και πιθανόν εκθέτουν τον γενικό πληθυσμό, αλλά και τους υπερτασικούς και τους αρρώστους με καρδιακή ανεπάρκεια, σε κίνδυνο. Τέλος, προτείνει τη διενέργεια προοπτικής τυχαιοποιημένης μελέτης, για την οριστική απάντηση στο ερώτημα πόσο νάτριο και κατ’ επέκταση αλάτι πρέπει να προσλαμβάνεται με τη διατροφή (3).

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2014 στο American Journal of Hypertension ανέλυσε δεδομένα από 8.670 Γάλλους ενήλικες και διαπίστωσε ότι η κατανάλωση αλατιού δεν συσχετίστηκε με συστολική αρτηριακή πίεση σε άνδρες ή γυναίκες μετά τον έλεγχο για παράγοντες όπως η ηλικία (4).

Γιατί όχι; Μια εξήγηση, γράφουν οι συγγραφείς, είναι ότι η σύνδεση που όλοι υποθέτουμε μεταξύ του αλατιού και της αρτηριακής πίεσης είναι «υπερβολική» και «πιο περίπλοκη από ό, τι πίστευαν κάποτε». Πρέπει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι παρόλο που η μελέτη δεν διαπίστωσε στατιστικά σημαντική σχέση μεταξύ της αρτηριακής πίεσης και του νατρίου στη διατροφή, αυτοί οι ασθενείς που ήταν υπερτασικοί κατανάλωναν πολύ περισσότερο αλάτι από εκείνους χωρίς υπέρταση – κάτι που δείχνει, όπως έχουν δείξει και άλλες έρευνες, ότι το αλάτι επηρεάζει τους ανθρώπους διαφορετικά.

Όσο για τους παράγοντες που φάνηκε να επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση, η κατανάλωση αλκοόλ, η ηλικία και, κυρίως, ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) συνδέθηκε έντονα με άνοδο της αρτηριακής πίεσης. Η κατανάλωση περισσότερων φρούτων και λαχανικών συνδέθηκε σημαντικά με πτώση της αρτηριακής πίεσης. «Η διακοπή της αύξησης του βάρους πρέπει να είναι ο πρώτος στόχος στον γενικό πληθυσμό για την αντιμετώπιση της επιδημίας υπέρτασης», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης.

Μια άλλη έρευνα για την ανίχνευση του ρόλου του νατρίου στην υπέρταση παρουσιάστηκε στις 25 Απριλίου του 2017 στη συνάντηση Experimental Biology, που πραγματοποιήθηκε στο Σικάγο (5). Η ερευνητής Lynn L. Moore, αναπληρώτρια καθηγήτρια ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστώνης στη Μασαχουσέτη, ολοκλήρωσε τη μελέτη με την ομάδα της.

Η Moore και η ομάδα της έλαβαν δεδομένα από 2.632 άντρες και γυναίκες ηλικίας μεταξύ 30 και 64 ετών, οι οποίοι συμμετείχαν στη μελέτη Framingham Offspring Study – ένα παρακλάδι της Framingham Heart Study. Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν φυσιολογική αρτηριακή πίεση κατά την έναρξη της δοκιμής. Κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης των 16 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν λιγότερο από 2.500 χιλιοστόγραμμα (milligrams) νατρίου κάθε μέρα είχαν υψηλότερη αρτηριακή πίεση από εκείνους που κατανάλωναν υψηλότερες ποσότητες νατρίου.

Τα αποτελέσματα φαίνονται αντίθετα. Όπως γράφουν οι συγγραφείς: «Ενώ αναμενόταν η πρόσληψη νατρίου να συσχετιστεί θετικά τόσο με συστολική αρτηριακή πίεση όσο και με διαστολική αρτηριακή πίεση, βρέθηκε το αντίθετο». Παρόλο που τα ευρήματα φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με το status quo, συμβαδίζουν με άλλες πρόσφατες μελέτες που κάνουν παρόμοιες ερωτήσεις. Η έρευνα έχει δείξει ότι υπάρχει μια «σχέση σχήματος J» μεταξύ καρδιαγγειακού κινδύνου και νατρίου. Αυτό σημαίνει ότι οι δίαιτες με χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και οι δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε νάτριο ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο καρδιακής νόσου. Πολλοί άνθρωποι στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στη μέση αυτής της καμπύλης, όπου ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι στο χαμηλότερο.

Η Moore ανέφερε: «Δεν είδαμε καμία ένδειξη ότι μια δίαιτα χαμηλότερη σε νάτριο είχε μακροπρόθεσμες ευεργετικές επιδράσεις στην αρτηριακή πίεση. Τα ευρήματά μας προσθέτουν σε αυξανόμενες ενδείξεις ότι οι τρέχουσες συστάσεις για πρόσληψη νατρίου μπορεί να είναι λανθασμένες».

Η σημασία του διαιτητικού καλίου υπογραμμίζεται επίσης σε αυτή τη μελέτη. Η ομάδα διαπίστωσε ότι τα άτομα με τη χαμηλότερη αρτηριακή πίεση ήταν εκείνα που είχαν την υψηλότερη πρόσληψη νατρίου και καλίου. Αντίθετα, εκείνοι με την υψηλότερη αρτηριακή πίεση είχαν τη χαμηλότερη πρόσληψη νατρίου και καλίου. Η Moore λέει: «Αυτή η μελέτη και άλλες επισημαίνουν τη σημασία των υψηλότερων προσλήψεων καλίου, ιδίως, στην αρτηριακή πίεση και πιθανώς και στα καρδιαγγειακά αποτελέσματα».

Παρόμοια αποτελέσματα παρατηρήθηκαν επίσης όταν αναλύθηκαν οι προσλήψεις μαγνησίου και ασβεστίου. Τα υψηλότερα επίπεδα συνδέθηκαν με τη χαμηλότερη αρτηριακή πίεση και το αντίστροφο.

Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι: «Αυτά τα μακροπρόθεσμα δεδομένα από τη Μελέτη Framingham δεν παρέχουν υποστήριξη για τη μείωση της πρόσληψης νατρίου σε υγιείς ενήλικες σε λιγότερο από 2,3 γραμμάρια την ημέρα, όπως συνιστάται. Αυτή η μελέτη υποστηρίζει το εύρημα μιας σαφούς αντίστροφης σχέσης μεταξύ του καλίου, του μαγνησίου και του ασβεστίου και της αλλαγής της αρτηριακής πίεσης με την πάροδο του χρόνου».

Η Moore θέλει η μελέτη της να διαδραματίσει ρόλο στην αλλαγή των διαιτητικών αποφάσεων σε όλες τις ΗΠΑ. Λέει: «Ελπίζω ότι αυτή η έρευνα θα βοηθήσει να επαναπροσδιορίσει τις τρέχουσες Διατροφικές Οδηγίες για τους Αμερικανούς στη σημασία της αύξησης της πρόσληψης τροφών πλούσιων σε κάλιο, ασβέστιο και μαγνήσιο για τον σκοπό της διατήρησης μιας υγιούς αρτηριακής πίεσης».

Η Moore καθιστά επίσης σαφές ότι μπορεί να υπάρχουν ορισμένα άτομα που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στο νάτριο και τα οποία, επομένως, μπορούν να επωφεληθούν από τη μείωση του αλατιού στη διατροφή τους. Ίσως στο μέλλον, οι μέθοδοι ανίχνευσης ευαισθησίας στο αλάτι θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον προσδιορισμό των ατόμων που πρέπει να είναι πιο προσεκτικά.

Καθώς περισσότερες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο ρόλος του νατρίου στην υπέρταση είναι λιγότερο ζωτικός από ό, τι πιστεύεται, οι διατροφικές συστάσεις είναι σίγουρο ότι θα αλλάξουν σύμφωνα με τα ευρήματα.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 στο The American Journal of Medicine αμφισβητεί την άποψη ότι το αλάτι προκαλεί αρτηριακή πίεση. Οι ερευνητές της μελέτης αναφέρουν: «Για δεκαετίες η ιδέα ότι η υπερβολική κατανάλωση αλατιού (NaCl) οδηγεί σε υπέρταση έχει παραμείνει. Ωστόσο, αυτή η ιδέα βασίζεται σε γνώμη, όχι σε επιστημονικές αποδείξεις. Παρ’ όλα αυτά, κάθε οργανισμός υγείας και ιατροί σε όλο τον κόσμο συμβουλεύουν τον περιορισμό του αλατιού, ειδικά σε υπερτασικούς ασθενείς. Το παρόν άρθρο αξιολόγησης δείχνει ότι η κατανάλωση δίαιτας με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι δεν είναι η αιτία της υπέρτασης και ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως τα πρόσθετα σάκχαρα, τα οποία είναι αιτιολογικά για την πρόκληση υπέρτασης και καρδιαγγειακών παθήσεων» (6).

Βιβλιογραφία
1. O’Donell MJ, Mente A, Rangarajan S, et al. Association of urinary sodium and potassium excretion with blood pressure. N Engl J Med 2014; 371:601-611.
2. O’Donell MJ, Mente A, Rangarajan S, et al. Urinaty sodium and patassium excretion, mortality, and cardiovascular events. N Engl J Med 2014; 371:612-623.
3. Oparil S. Low sodium intake: Cardiovascular health benefit or risk? N Engl J Med 2014; 371:677-679.
4. Lelong H, Galan P, Kesse-Guyot E, et al. Relationship Between Nutrition and Blood Pressure: A Cross-Sectional Analysis from the NutriNet-Santé Study, a French Web-based Cohort Study. American Journal of Hypertension, 2015, 28, 3, 362–371.
5. Newman T. High blood pressure: Sodium may not be the culprit. Medical News Today. April 25, 2017.
6. DiNicolantonio JJ, Mehta V, O’Keefe JH. Is salt a culprit or an innocent bystander in hypertension? A hypothesis challenging the ancient paradigm. The American Journal of Medicine. 2017, 130, 893-899.

Ο Μάριος Δημόπουλος γεννήθηκε το 1975 στον Πειραιά. Σπούδασε αρχικά φιλολογία με ειδικότητα στη γλωσσολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στη συνέχεια λόγω του ενδιαφέροντός του στις φυσικές και εναλλακτικές θεραπείες σπούδασε στο εξωτερικό διατροφολογία και φυσικοπαθητική (naturopathy). Έχει ειδικευθεί στη χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων και εστιάζει την έρευνά του στην πρόληψη των ασθενειών με σωστή διατροφή, με χορήγηση βιταμινών, μετάλλων και αντιοξειδωτικών ουσιών υπό μορφή διατροφικών συμπληρωμάτων και με χορήγηση φαρμακευτικών φυτών και βοτάνων. Είναι καθηγητής διατροφολογίας στη σχολή Natural Health Science (Ελλάδα), όπου διδάσκει για τα διατροφικά συμπληρώματα σε φαρμακοποιούς, διαιτολόγους, διατροφολόγους και εναλλακτικούς θεραπευτές. Ο Μάριος Δημόπουλος έχει γράψει 36 βιβλία για θέματα υγείας. Εδώ το πλήρες βιογραφικό του.