Υπάρχουν άνθρωποι που λένε «ναι» σχεδόν πριν προλάβουν να σκεφτούν αν πραγματικά θέλουν. Αναλαμβάνουν ακόμη μία υποχρέωση, αποφεύγουν τη σύγκρουση, ζητούν συγγνώμη ακόμη κι όταν δεν φταίνε και ανησυχούν μήπως δυσαρεστήσουν τους άλλους. Συχνά αισθάνονται υπεύθυνοι ακόμη και για τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων γύρω τους. Εξωτερικά, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να μοιάζει με καλοσύνη, ευγένεια ή γενναιοδωρία. Και πολλές φορές είναι. Όταν όμως η ανάγκη να ευχαριστούμε τους άλλους γίνεται σχεδόν αυτόματη, ακόμη και εις βάρος των δικών μας αναγκών, τότε μπορεί να μιλάμε για το μοτίβο που περιγράφεται ως people-pleasing.
Όταν το «ναι» μαθαίνεται από νωρίς: Οι ρίζες αυτού του μοτίβου μπορεί να βρίσκονται ήδη στην παιδική ηλικία. Ένα παιδί εξαρτάται απόλυτα από τους ανθρώπους που το φροντίζουν. Χρειάζεται τροφή και προστασία, αλλά εξίσου σημαντικές είναι η ασφάλεια, η αποδοχή και η συναισθηματική σύνδεση. Αν αντιληφθεί ότι η ηρεμία στο σπίτι εξαρτάται από το να είναι «καλό παιδί», να μην αντιμιλά, να μην απαιτεί πολλά ή να προσαρμόζεται συνεχώς στη διάθεση των ενηλίκων, μπορεί σταδιακά να μάθει κάτι βαθύτερο: η ασφάλεια περνά μέσα από την προσαρμογή στις ανάγκες των άλλων. Σε οικογένειες όπου ένας γονέας είναι συναισθηματικά απρόβλεπτος, απόμακρος, υπερβολικά θυμωμένος ή αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα εξάρτησης, το παιδί μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητο στις διαθέσεις των γύρω του. Μαθαίνει να παρατηρεί τον τόνο της φωνής, το βλέμμα, τις εκφράσεις. Να «διαβάζει το δωμάτιο» πριν μιλήσει. Αυτό μπορεί να αποτελεί αποτελεσματική προσαρμογή στην παιδική ηλικία. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ο ίδιος μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί στην ενήλικη ζωή, ακόμη κι όταν το αρχικό περιβάλλον δεν υπάρχει πια.
Από την προσαρμογή στην αποσιώπηση των προσωπικών αναγκών: Στην ψυχολογική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος self-silencing για να περιγράψει την τάση ενός ανθρώπου να καταπνίγει ή να αποσιωπά τις δικές του σκέψεις, ανάγκες και συναισθήματα, προκειμένου να διατηρήσει μια σχέση, να αποφύγει τη σύγκρουση ή να ανταποκριθεί σε αυτό που πιστεύει ότι περιμένουν οι άλλοι από εκείνον. Η έννοια παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή βρίσκεται πολύ κοντά σε όσα συνήθως περιγράφουμε ως people-pleasing. Μετα-ανάλυση της σχετικής βιβλιογραφίας έχει βρει σαφή σχέση ανάμεσα στην αποσιώπηση των προσωπικών αναγκών και στα καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ νεότερη ανασκόπηση τριών δεκαετιών έρευνας εξετάζει τη σύνδεσή της με παράγοντες όπως η ανασφαλής προσκόλληση, η ευαισθησία στην απόρριψη και οι δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις. [1,2] Μια πρόσφατη μελέτη του 2025 σε 304 γυναίκες ηλικίας 25 έως 35 ετών έδειξε επίσης ότι οικογενειακά πρότυπα επικοινωνίας που δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη συμμόρφωση και στην αποδοχή της εξουσίας συνδέονταν με αυξημένη αυτό-αποσιώπηση, η οποία με τη σειρά της σχετιζόταν με περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα. [3] Αυτό δεν σημαίνει ότι το people-pleasing προκαλεί κατάθλιψη. Οι περισσότερες σχετικές μελέτες καταγράφουν συσχετίσεις και όχι απλές σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος. Δείχνουν όμως ότι η χρόνια καταπίεση των προσωπικών αναγκών μπορεί να συνοδεύεται από σημαντικό ψυχολογικό κόστος.
Το «fawn response» και ο κατευνασμός της απειλής: Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται συχνά στην ψυχοθεραπευτική γλώσσα και ο όρος fawn response, ή «αντίδραση κατευνασμού». Περιγράφει την τάση ενός ανθρώπου, όταν αισθάνεται απειλή, να επιχειρεί να την εξουδετερώσει μέσα από υπερβολική προσαρμογή: συμφωνεί, υποχωρεί, κρύβει τον θυμό του ή προσπαθεί να γίνει όσο το δυνατόν πιο ευχάριστος και ακίνδυνος για τον άλλον. Ο όρος έχει γίνει δημοφιλής στη συζήτηση γύρω από το ψυχικό τραύμα, χρειάζεται όμως προσοχή: δεν αποτελεί ξεχωριστή κλινική διάγνωση και η εμπειρική τεκμηρίωσή του είναι σαφώς περιορισμένη σε σύγκριση με καθιερωμένες έννοιες της έρευνας για το στρες και το τραύμα. Ως περιγραφή μιας συμπεριφοράς, ωστόσο, εκφράζει κάτι που πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν: «αν σε κρατήσω ευχαριστημένο, ίσως παραμείνω ασφαλής».
Το κρυφό κόστος του να είμαστε πάντα διαθέσιμοι: Στην ενήλικη ζωή, το people-pleasing μπορεί να εμφανιστεί ως δυσκολία να αρνηθούμε μια χάρη, ενοχή όταν θέτουμε όρια, υπερβολική ανάληψη ευθυνών στη δουλειά, συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση ή φόβος ότι μια διαφωνία θα οδηγήσει σε απόρριψη. Κάποια στιγμή όμως μπορεί να εμφανιστούν εξάντληση, εκνευρισμός και συσσωρευμένος θυμός. Έρευνες για την αυτό-αποσιώπηση έχουν πράγματι βρει σχέσεις ανάμεσα στην καταστολή του θυμού, στην αυτοθυσία και στα καταθλιπτικά συμπτώματα.[4] Και τότε προκύπτει το δυσκολότερο ερώτημα: «Τι θέλω πραγματικά εγώ;» Όταν έχουμε μάθει για χρόνια να στρεφόμαστε πρώτα στις ανάγκες των άλλων, η απάντηση δεν είναι πάντοτε εύκολη.
Καλοσύνη δεν σημαίνει αυτοεγκατάλειψη: Η έξοδος από το people-pleasing δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνουμε ψυχροί ή αδιάφοροι. Σημαίνει ότι μπορούμε να είμαστε δοτικοί χωρίς να εξαφανίζουμε τον εαυτό μας. Ένα πρώτο βήμα είναι να δημιουργούμε λίγο χώρο ανάμεσα στο αίτημα και στην απάντηση. Αντί για ένα αυτόματο «ναι», μπορούμε να πούμε: «Θα το σκεφτώ και θα σου απαντήσω». Μπορούμε επίσης να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει μέσα μας όταν θέλουμε να αρνηθούμε κάτι. Δεν μπορούμε πραγματικά να πούμε «όχι» ή φοβόμαστε απλώς τη δυσαρέσκεια του άλλου;
Η ενοχή που μπορεί να ακολουθήσει ένα όριο δεν αποδεικνύει απαραίτητα ότι κάναμε κάτι λάθος. Μερικές φορές σημαίνει απλώς ότι κάνουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που μάθαμε να κάνουμε για χρόνια. Γιατί μια υγιής σχέση δεν χρειάζεται τη διαρκή αυτοθυσία μας για να επιβιώσει. Το «όχι» δεν είναι το αντίθετο της αγάπης. Μερικές φορές είναι ο τρόπος με τον οποίο αρχίζουμε να συμπεριλαμβάνουμε και τον εαυτό μας μέσα σε αυτήν.
Αναφορές
1. Pintea S, Gatea A. The Relationship Between Self-Silencing and Depression: A Meta-Analysis. Journal of Social and Clinical Psychology. 2021;40(4):333–358. DOI: 10.1521/jscp.2021.40.4.333.
2. Advancing the Next Generation of Research on Self-Silencing and Depression: A Narrative Review and Synthesis of Three Decades of Research. Sex Roles. 2025. DOI: 10.1007/s11199-025-01637-8.
3. Iqbal N, Emran A, Dar KA. Family communication patterns and depression in Indian women: Examining the effects of self-silencing. International Journal of Social Psychiatry. 2025;71(8):1610–1620. DOI: 10.1177/00207640251348046.
4. Tan J, Carfagnini B. Self-silencing, anger and depressive symptoms in women: implications for prevention and intervention. Journal of Prevention & Intervention in the Community. 2008;35(2):5–18. DOI: 10.1300/J005v35n02_02.
5. Grant TM, Jack DC, Fitzpatrick AL, Ernst CC. Carrying the burdens of poverty, parenting, and addiction: depression symptoms and self-silencing among ethnically diverse women. Community Mental Health Journal. 2011;47(1):90–98. DOI: 10.1007/s10597-009-9255-y.
Προτεινόμενα βιβλία
- Hailey Magee, Stop People Pleasing: And Find Your Power, Simon & Schuster | Simon & Schuster – Stop People Pleasing
- Nedra Glover Tawwab, Set Boundaries, Find Peace: A Guide to Reclaiming Yourself, TarcherPerigee / Penguin Random House | Penguin Random House – Set Boundaries, Find Peace
- Pete Walker, Complex PTSD: From Surviving to Thriving, Azure Coyote Publishing | Pete Walker – Complex PTSD
- Harriet B. Braiker, The Disease to Please: Curing the People-Pleasing Syndrome, McGraw-Hill | The Disease to Please – Google Books
Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.
