Δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο τα βιώνουμε και μερικές μικρές πρακτικές μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερο χώρο, καθαρότητα και ηρεμία μέσα στην ημέρα.

Υπάρχουν περίοδοι που η ζωή μοιάζει να έρχεται από παντού ταυτόχρονα. Δουλειά, οικογένεια, οικονομικές εκκρεμότητες, ειδήσεις, μηνύματα, υποχρεώσεις, αλλαγές και ανατροπές που δεν περιμέναμε. Το σώμα μένει σε μια κατάσταση συνεχούς ετοιμότητας και το μυαλό προσπαθεί να οργανώσει, να προβλέψει και να ελέγξει τα πάντα. Μόνο που δεν ελέγχονται όλα. Και πολλές φορές, το άγχος δεν προέρχεται μόνο από όσα συμβαίνουν, αλλά και από τη συνεχή προσπάθεια να τα κρατήσουμε όλα υπό έλεγχο. Ένα σημαντικό μέρος της ηρεμίας αρχίζει ακριβώς από αυτή την παραδοχή.

Η παγίδα του «πρέπει να τα έχω όλα υπό έλεγχο» : Η ψυχολόγος Ellen Langer εισήγαγε ήδη από τη δεκαετία του 1970 την έννοια της illusion of control, της τάσης δηλαδή να υπερεκτιμούμε το πόσο μπορούμε να επηρεάσουμε γεγονότα που στην πραγματικότητα εξαρτώνται και από πολλούς άλλους παράγοντες. Η ανάγκη για έλεγχο είναι φυσική. Μας δημιουργεί αίσθηση ασφάλειας. Όταν όμως προσπαθούμε να ελέγξουμε όσα αντικειμενικά βρίσκονται έξω από την επιρροή μας, μπορεί να καταλήξουμε να ξοδεύουμε τεράστια ποσά ψυχικής ενέργειας χωρίς αποτέλεσμα. Δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε αν ένα σχέδιο θα πετύχει, αν ένας άνθρωπος θα αλλάξει συμπεριφορά, αν μια δυσκολία θα λυθεί γρήγορα ή αν κάτι απρόβλεπτο θα ανατρέψει τα σχέδιά μας. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε το επόμενο βήμα. Και η ερώτηση: «Τι μπορώ πραγματικά να επηρεάσω σήμερα;» είναι συχνά πολύ πιο χρήσιμη από το «πώς θα λύσω τα πάντα;».

Τα συναισθήματα δεν χρειάζεται να εξαφανιστούν: Η ψυχολόγος Susan David, συγγραφέας του βιβλίου Emotional Agility, χρησιμοποιεί τον όρο «συναισθηματική ευελιξία» για να περιγράψει την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε δύσκολες σκέψεις και συναισθήματα χωρίς ούτε να τα καταπιέζουμε ούτε να αφήνουμε να μας καθορίζουν. Η βασική ιδέα είναι ιδιαίτερα απλή: ένα συναίσθημα είναι πληροφορία, όχι εντολή. Μπορούμε να νιώθουμε φόβο χωρίς να σημαίνει ότι πρέπει να υποχωρήσουμε. Να νιώθουμε θυμό χωρίς να χρειάζεται να αντιδράσουμε αμέσως. Να νιώθουμε ανασφάλεια χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είμαστε ανεπαρκείς. Η David προτείνει επίσης να χρησιμοποιούμε πιο ακριβείς λέξεις για όσα αισθανόμαστε. Δεν είναι πάντα «άγχος». Μπορεί να είναι απογοήτευση, πίεση, αβεβαιότητα, μοναξιά, κούραση ή φόβος.
Αυτή η μικρή διαφοροποίηση έχει και ερευνητικό ενδιαφέρον. Μελέτες πάνω στο λεγόμενο affect labeling, δηλαδή στην ονομασία των συναισθημάτων, έχουν δείξει ότι η μετατροπή ενός συναισθήματος σε λέξεις μπορεί να συνδέεται με μικρότερη αντιδραστικότητα της αμυγδαλής, μιας περιοχής του εγκεφάλου που συμμετέχει στην επεξεργασία απειλής και συναισθηματικών ερεθισμάτων. Με άλλα λόγια, το να πούμε: «νιώθω φόβο» αντί για «είμαι φοβισμένος» μπορεί να δημιουργήσει μια μικρή αλλά ουσιαστική απόσταση ανάμεσα σε εμάς και σε αυτό που αισθανόμαστε.

Οι αξίες ως εσωτερική πυξίδα: Όταν γύρω μας επικρατεί αβεβαιότητα, εύκολα χάνουμε την αίσθηση του τι έχει πραγματική σημασία. Ο θεραπευτής T. J. Hoegh, στο βιβλίο Chaotic Happiness: The Psychology of Finding Yourself in a World That's Lost, προτείνει έναν ενδιαφέροντα τρόπο για να εντοπίσουμε τις προσωπικές μας αξίες: να θυμηθούμε στιγμές για τις οποίες αισθανθήκαμε ιδιαίτερη υπερηφάνεια αλλά και στιγμές στις οποίες απογοητεύσαμε τον εαυτό μας. Συχνά πίσω από αυτές κρύβεται κάτι που θεωρούμε βαθιά σημαντικό. Μπορεί να είναι η οικογένεια. Η ειλικρίνεια. Η δημιουργικότητα. Η φροντίδα των άλλων. Η ανεξαρτησία. Η συνέπεια.
Ακόμη και η έρευνα υποστηρίζει ότι η επανασύνδεση με τις προσωπικές αξίες μπορεί να επηρεάζει την αντίδρασή μας στο στρες. Σε πειραματική μελέτη, άνθρωποι που αφιέρωσαν λίγο χρόνο πριν από ένα στρεσογόνο τεστ για να σκεφτούν σημαντικές προσωπικές αξίες παρουσίασαν χαμηλότερη απόκριση κορτιζόλης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Association for Psychological Science Δεν σημαίνει ότι μια άσκηση αξιών εξαφανίζει το άγχος. Δείχνει όμως πόσο σημαντικό μπορεί να είναι να γνωρίζουμε γιατί κάνουμε αυτό που κάνουμε.

Η τελειομανία συχνά προσθέτει ένα δεύτερο πρόβλημα: Όταν η ζωή γίνεται δύσκολη, εμφανίζεται συχνά μια επιπλέον απαίτηση: να συνεχίσουμε να τα κάνουμε όλα τέλεια. Να ανταποκρινόμαστε στη δουλειά. Να είμαστε καλοί γονείς ή σύντροφοι. Να είναι το σπίτι τακτοποιημένο. Να τρώμε σωστά. Να μην παραμελούμε φίλους. Και επιπλέον να παραμένουμε ήρεμοι. Η έρευνα όμως δείχνει ότι ορισμένες διαστάσεις της τελειομανίας (ιδιαίτερα η υπερβολική ανησυχία για λάθη και η αμφιβολία για τις πράξεις μας), συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άγχους με την πάροδο του χρόνου. PubMed Μια πολύ μεγαλύτερη μετα-ανάλυση, με περισσότερους από 113.000 συμμετέχοντες, βρήκε επίσης σαφείς συσχετίσεις ανάμεσα στις τελειομανιακές ανησυχίες και σε συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Cognitive Behaviour Therapy Η εναλλακτική δεν είναι η αδιαφορία. Είναι το «αρκετά καλό». Μερικές φορές το πιο υγιές πράγμα είναι να αφήσουμε μια δουλειά για αύριο. Να παραγγείλουμε φαγητό αντί να μαγειρέψουμε. Να πούμε «δεν προλαβαίνω». Να ζητήσουμε βοήθεια.

Λίγη περισσότερη καλοσύνη προς τον εαυτό μας: Η ιδέα αυτή συνδέεται με ένα ακόμη πεδίο που έχει μελετηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια: την αυτοσυμπόνια. Δεν σημαίνει αυτολύπηση ούτε ότι δικαιολογούμε τα πάντα. Σημαίνει ότι αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας στις δύσκολες στιγμές με τον ίδιο τόνο που θα χρησιμοποιούσαμε απέναντι σε έναν άνθρωπο που αγαπάμε. Μετα-ανάλυση 56 τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών βρήκε ότι παρεμβάσεις που καλλιεργούν την αυτοσυμπόνια μπορούν να έχουν μικρές έως μέτριες επιδράσεις στη μείωση του άγχους, του στρες και των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, αν και οι ερευνητές επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερες υψηλής ποιότητας μελέτες. Springer Nature Link Μια ακόμη πιο πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση του 2026 συνδέει υψηλότερα επίπεδα αυτοσυμπόνιας με χαμηλότερο στρες και καλύτερες συμπεριφορές υγείας. Taylor & Francis Online Ίσως λοιπόν, όταν τα πράγματα είναι δύσκολα, η πιο χρήσιμη φράση να μην είναι: «Πρέπει να τα καταφέρω.» Αλλά: «Αυτή είναι μια δύσκολη περίοδος. Τι χρειάζομαι τώρα για να τη διαχειριστώ λίγο καλύτερα;»

Δώσε στο σώμα ένα μήνυμα ασφάλειας: Το στρες δεν υπάρχει μόνο στη σκέψη. Εκδηλώνεται στον καρδιακό ρυθμό, στην αναπνοή, στη μυϊκή ένταση και στο αυτόνομο νευρικό σύστημα. Γι' αυτό και μερικές φορές είναι πιο αποτελεσματικό να ξεκινήσουμε από το σώμα. Η αργή, ελεγχόμενη αναπνοή έχει μελετηθεί σε δεκάδες κλινικές δοκιμές. Μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε ότι οι τεχνικές breathwork συνδέονται με μικρή έως μέτρια μείωση του αντιλαμβανόμενου στρες. Δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε ακόμη μία υποχρέωση. Πέντε ή έξι αργές αναπνοές. Δύο λεπτά χωρίς κινητό. Μια μικρή βόλτα. Λίγα λεπτά δίπλα σε ένα παράθυρο. Ένα φλιτζάνι τσάι χωρίς οθόνη. Η αξία αυτών των μικρών παύσεων δεν βρίσκεται στο ότι «λύνουν» το πρόβλημα. Βρίσκεται στο ότι διακόπτουν για λίγο την αυτόματη αντίδραση.

Η ηρεμία δεν σημαίνει ότι όλα πήγαν καλά: Ίσως τελικά χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε τι εννοούμε όταν λέμε «ηρεμία». Δεν είναι μια τέλεια ζωή. Δεν είναι απουσία φόβου. Δεν είναι ένα πρόγραμμα χωρίς προβλήματα. Η επιχειρηματίας Stacy Igel, στο βιβλίο της Embracing the Calm in the Chaos, περιγράφει πώς προσπάθησε να διαχειριστεί ταυτόχρονα την έντονη επαγγελματική της ζωή και μια δύσκολη προσωπική διαδρομή με θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης. Ένα από τα στοιχεία που αναγνωρίζει ως καθοριστικά ήταν οι σχέσεις, οι συνεργασίες και οι φιλίες που είχε ήδη χτίσει. Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη κομμάτι που συχνά ξεχνάμε. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε το χάος μόνοι μας. Η ηρεμία μπορεί να αρχίσει από μια συζήτηση. Από ένα τηλεφώνημα. Από το να πούμε σε κάποιον «δεν είμαι καλά σήμερα». Και μερικές φορές από την αποδοχή ότι δεν χρειάζεται όλα να λυθούν αμέσως. Η ζωή μπορεί να παραμένει αβέβαιη.

Αλλά μπορούμε να πάρουμε μία ανάσα. Να ξεχωρίσουμε τι εξαρτάται από εμάς. Να αναγνωρίσουμε αυτό που αισθανόμαστε. Να θυμηθούμε τι έχει πραγματικά αξία. Και μετά να κάνουμε μόνο το επόμενο βήμα. Αυτό ίσως είναι μια πιο ρεαλιστική μορφή ηρεμίας: όχι να εξαφανίσουμε το χάος, αλλά να μάθουμε να μη χανόμαστε μέσα σε αυτό.

Έρευνες και πηγές

1. Lieberman MD, Eisenberger NI, Crockett MJ, et al. Putting feelings into words: affect labeling disrupts amygdala activity in response to affective stimuli. Psychological Science. 2007;18(5):421–428. DOI: 1111/j.1467-9280.2007.01916.x
2. Creswell JD, Welch WT, Taylor SE, et al. Affirmation of personal values buffers neuroendocrine and psychological stress responses. Psychological Science. 2005;16(11):846–851. DOI: 1111/j.1467-9280.2005.01624.x Εταιρεία Ψυχολογικής Επιστήμης
3. Smith MM, Vidovic V, Sherry SB, et al. Are perfectionism dimensions risk factors for anxiety symptoms? A meta-analysis of 11 longitudinal studies. Anxiety, Stress & Coping. 2018;31(1):4–20. DOI: 1080/10615806.2017.1384466 PubMed
4. Egan SJ, Wade TD, Fitzallen G, et al. The relationships between perfectionism and symptoms of depression, anxiety and obsessive-compulsive disorder in adults: a systematic review and meta-analysis. DOI: 10.1080/16506073.2023.2277121 DOI
5. Han A, Kim TH. Effects of Self-Compassion Interventions on Reducing Depressive Symptoms, Anxiety, and Stress: A Meta-Analysis. 2023;14:1553–1581. DOI: 10.1007/s12671-023-02148-x DOI
6. Fincham GW, et al. Effect of breathwork on stress and mental health: A meta-analysis of randomised-controlled trials. Scientific Reports. 2023;13:432. DOI: 1038/s41598-022-27247-y

Βιβλία που αναφέρονται στο άρθρο

1. Susan David: Emotional Agility: Get Unstuck, Embrace Change, and Thrive in Work and Life.
2. J. Hoegh: Chaotic Happiness: The Psychology of Finding Yourself in a World That's Lost. Amazon
3. Stacy Igel: Embracing the Calm in the Chaos: How to Find Success in Business and Life Through Perseverance, Connection, and Collaboration.

Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026

Παίρνετε συμπληρώματα βιταμίνης D; Ίσως νομίζετε ότι η D2 και η D3 είναι παρόμοιες, γιατί τελικά, και οι δύο έχουν σχεδιαστεί για να συμπληρώνουν τα επίπεδα σας κατά τη διάρκεια των μακρών, σκοτεινών χειμερινών μηνών, αλλά νέα έρευνα δείχνει ότι η μία μειώνει την άλλη. Αν παίρνετε μόνο συμπληρώματα D2, θα μειώσετε τα επίπεδα της D3, της πιο «φυσικής» μορφής που παράγει ο οργανισμός μας από τον ήλιο, σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Surrey. Μια ανασκόπηση προηγούμενων μελετών έδειξε ότι τα επίπεδα της βιταμίνης D3 ήταν χαμηλότερα σε όσους έπαιρναν συμπληρώματα D2. Τα ευρήματά τους επιβεβαιώνουν προηγούμενη έρευνα του Colin Smith, καθηγητή μικροβιολογίας, ο οποίος ανακάλυψε ότι η D2 και η D3 δεν έχουν τον ίδιο ρόλο στην υποστήριξη της ανοσολογικής λειτουργίας. Η βιταμίνη D3 έχει τροποποιητική επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα που μπορεί να ενισχύσει τον οργανισμό ενάντια σε ιογενείς και βακτηριακές ασθένειες. Ο ίδιος δήλωσε: «Έχουμε δείξει ότι η βιταμίνη D3, αλλά όχι η βιταμίνη D2, φαίνεται να διεγείρει το σύστημα σηματοδότησης της ιντερφερόνης στον οργανισμό, ένα βασικό μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος που παρέχει την πρώτη γραμμή άμυνας κατά των βακτηρίων και των ιών. Τα φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D3 μπορεί να βοηθήσουν στην πρόληψη της εγκατάστασης ιών και βακτηρίων στον οργανισμό».

Nutrition Reviews, 2025; doi: 10.1093/nutrit/nuaf166

Πρόκειται για ένα δίδυμο λέξεων αρκετά οξύμωρο, που τείνει στις μέρες μας να εδραιωθεί σε όλο του το μεγαλείο. Η κάθε λέξη ξεχωριστά, μας παραπέμπει στο δικό της βασίλειο και με την πρώτη ματιά θα θεωρούσαμε ότι δε συνάδουν μεταξύ τους.
Δικτατορία. Η απόλυτη εξουσία, πέραν των νόμων, της δημοκρατίας και της ελευθερίας, όπου η υποχρεωτική υποβολή της, δε μας αφήνει περιθώρια να αντιδράσουμε. Μια λέξη γεμάτη αρνητικές επιπτώσεις και δυσάρεστες εξελίξεις.
Ευτυχία. Η ικανοποίηση που νιώθουμε μετά την επίτευξη των σκοπών, την εκπλήρωση των επιθυμιών, την επιτυχία των στόχων που έχουμε θέσει, έχοντας ως αποτέλεσμα τη θετική ψυχολογία και ισορροπία του εαυτού μας. Μια λέξη πλημμυρισμένη θετική ενέργεια, χαρά και ευεξία.   
Όσο κι αν ακούγεται για άλλους περίεργο και για άλλους άξιο απορίας, έχουμε εγκλωβιστεί και ζούμε στο δικτατορικό καθεστώς της ευτυχίας, ως υποχρεωτική συνθήκη για να είμαστε ευτυχισμένοι, έχοντας παραγκωνίσει κάθε τι που έρχεται αντιμέτωπο με το καθεστώς της ευτυχίας μας.
Τι θέλω να πω… Επιδιώκουμε όλα γύρω μας να συνάδουν με την ευτυχία και πρώτα από όλα, τα συναισθήματα. Επιβάλλουμε στον εαυτό μας, να βιώνει μονάχα τη χαρά, την ευεξία, την ευχαρίστηση, ζωγραφίζοντας στο πρόσωπό μας συνεχώς ένα χαμόγελο, καταπιέζοντας τη θλίψη, τον πόνο, την απογοήτευση, τη μελαγχολία, τη δυσαρέσκεια, την απέχθεια και τους απαγορεύουμε την έκφρασή τους.
Σηκώνουμε προσεκτικά το χαλάκι της ψυχής μας, θάβουμε όλα τα αρνητικά που παρεμποδίζουν την ευτυχία μας και επιμελώς τα αφήνουμε να συσσωρεύονται και να κοχλάζουν, για να βιώσουμε απρόσκοπτοι την απόλυτη ευτυχία που εμείς οι ίδιοι επιβάλλουμε με τον τρόπο μας σε έναν καθόλα καταπιεσμένο εαυτό.

Απεγνωσμένα αναζητάμε τρόπους και τεχνικές για να επιφέρουμε και να εδραιώσουμε την αλλαγή στη ζωή μας, απαλλαγμένη από συναισθήματα που εναντιώνονται στους κόλπους της ευτυχίας. Γιατί όλο αυτό; Η θλίψη είναι πολλές φορές η διέξοδος μιας μεγάλης στενοχώριας. Ο πόνος είναι μια ενδιάμεση κατάσταση που πρέπει να βιώσουμε για να φτάσουμε να γιατρέψουμε την ψυχή μας από αρνητικές καταστάσεις. Ο δύσβατος δρόμος της μελαγχολίας φτάνοντας στο τέλος του, μας έχει ο ίδιος οδηγήσει στο μονοπάτι της ευτυχίας. Αν παρεμποδίζουμε πολλές φορές συνειδητά την εξωτερίκευση αυτών των δεν αντιλέγω, αρνητικών συναισθημάτων, δεν είμαστε σε θέση να προβούμε ένα βήμα παρακάτω όπου τελικά θα παρέλθει αβίαστα η ευτυχία στη ζωή μας.
Η εξαναγκασμένη ευτυχία, παύει να είναι ευτυχία και παραπέμπει σε καταπίεση των επιθυμιών και σε άρνηση αποδοχής των αρνητικών καταστάσεων που πιθανότατα να εισβάλλουν απρόσμενα στους κόλπους της ζωής μας.
Έρευνες έχουν δείξει, ότι κυνηγώντας διακαώς την ευτυχία, γινόμαστε εγωπαθείς, απόμακροι και μονόχνοτοι, απομονωνόμαστε οικειοθελώς στα στενά όρια του εαυτού μας και παύουμε να διαισθανόμαστε τις αμοιβαίες ανάγκες των συνανθρώπων μας, που απαρτίζουν τον κοινωνικό μας περίγυρο.
Επιπρόσθετα, ασπαζόμαστε μονάχα την θετική μας πλευρά, την ωραιοποιούμε, την προβάλλουμε με κάθε τρόπο και αδιαφορούμε πλήρως για τη συσσώρευση όλων των υπολοίπων αρνητικών που τυγχάνει να διαθέτουμε και που φυσιολογικά διαθέτουν όλοι οι συνοδοιπόροι μας.
Για να είμαστε αυθεντικοί και απαλλαγμένοι από συναισθηματικές φορτίσεις, θα πρέπει να καυτηριάζουμε τα κακώς κείμενα, να ασπαζόμαστε τις προσωπικές μας ανάγκες και καταβολές αγνοώντας πικρόχολα σχόλια, να απαντάμε αληθινά στις ερωτήσεις άλλων ακόμη κι αν αυτό που θα πούμε θα τους πληγώσει, να αποδεχόμαστε τα λιγότερο θετικά στοιχεία του χαρακτήρα μας και να τα αγκαλιάζουμε, να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας κάθε φορά που τείνουν να φράξουν την αναπνευστική μας οδό και να διαχειριζόμαστε τις κακές μας στιγμές, ακόμα κι αν όλα τα παραπάνω ελλοχεύουν τον κίνδυνο μιας κακής κριτικής του συνόλου προς εμάς.
Είναι στη φύση πολλών από εμάς, να προσφέρουμε στο κοινωνικό σύνολο. Να συμπάσχουμε στις αγωνίες των άλλων, να μοιραζόμαστε τον πόνο τους, να γινόμαστε αρωγοί τους σε δυσμενείς συνθήκες και να ακουμπάμε έμπρακτα στα προβλήματά τους, ακόμη κι αν αυτό ελλοχεύει τον κίνδυνο να επηρεάσουμε για λίγο τη ζωή μας. Όλα τα παραπάνω έχουν πάψει να υφίστανται, μιας και επιλέγουμε να καλλιεργήσουμε την προσωπική μας ευτυχία, αδιαφορώντας για το κοινωνικό γίγνεσθαι που αν μη τι άλλο μας αφορά όλους, με απώτερο σκοπό την απομόνωση, την απομάκρυνση και την αποπροσωποποίηση από το σύνολο που τόσο έχουμε ανάγκη.

Μην απογοητεύστε!
Υπάρχει ελπίδα διαφυγής και την κρατάμε φυλαγμένη στις καρδιές μας.     
Αδράξτε την όποια ευκαιρία και παράλληλα με την δική σας ευτυχία, επιδιώξτε και την ευτυχία των συνανθρώπων σας. Γνωστοποιήστε τους τα οφέλη της ευτυχίας και της θετικής σκέψης και δείξτε τον δρόμο προς την κατάκτησή της. Πορευτείτε μαζί, συνδράμετε όταν σας έχουν ανάγκη και δεχτείτε τη δική τους συμβολή με αγάπη.
Απεγκλωβιστείτε από τα δεσμά της υποχρεωτικής ευτυχίας και μην την αναζητάτε ως αυτοσκοπό. Ζήστε τη ζωή σας ελεύθερα, εξωτερικεύστε τα συναισθήματα και τις ανάγκες σας και θέστε ως στόχο σας τη σωματική και ψυχολογική σας σταθερότητα. Εργαστείτε επάνω στην προσωπική σας ανάπτυξη και τα οφέλη που προσφέρει, κοινοποιήστε τους καρπούς της και  κυνηγήστε να καταγράψετε δυνατές αναμνήσεις στο υποσυνείδητό σας.
Αγαπήστε τις πληγές σας, αγκαλιάστε τα τραύματά σας χωρίς να τα κρύβετε και αφήστε τα δάκρυα να τρέξουν όποτε αυτά εγκλωβίζονται μέσα σας. Αδειάστε τη ψυχή σας από ότι σας βαραίνει και η πολυπόθητη ευτυχία, αβίαστα θα κατακτήσει τον ελεύθερο χώρο που μόλις εμφανίστηκε.
Δε θυμάμαι ποιος είναι ο κάτοχος της παρακάτω φράσης, αλλά ελπίζω να συμφωνήσετε μαζί μου στο ότι, για να αναγνωρίσουμε τη χαρά, πρέπει να γευτούμε τη λύπη. Όταν έχουμε βιώσει τη λύπη, τον πόνο και την απογοήτευση, είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε την ύπαρξη των θετικών συναισθημάτων και να αντιληφθούμε στο έπακρο, σε κάθε κύτταρό μας την θετική και ευεργετική δράση της ευτυχίας.
Με απλές και συνετές πράξεις, όλοι μαζί, χωρίς περιορισμούς και εξαναγκασμούς θα επιφέρουμε και θα εδραιώσουμε την ευτυχία στις ζωές μας απαλλαγμένη από πρέπει, στερεότυπα και βαρύγδουπες αξιώσεις.

Γεννήθηκα και ζω στις Πλαταιές Βοιωτίας. Σπούδασα Πληροφορική & Φυσικές Επιστήμες και το γράψιμο παντός είδους είναι η μεγάλη μου αγάπη. Το διάβασμα και οι μοναχικοί περίπατοι στη φύση, γεμίζουν ευχάριστα τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο μου. Έμπνευσή μου αποτελεί κάθε τι που μπορεί να μας διδάξει και να μας προσφέρει το έναυσμα να δούμε τη ζωή από άλλη οπτική.

Η πρόσφατη συζήτηση σχετικά με την προγεννητική αγωγή και ο προβληματισμός σχετικά με το τι είδους θα έπρεπε να είναι αυτή αν υπάρξει, παρόλο που προς το παρόν ‘έληξε άδοξα’, έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της σημασίας της ψυχικής στάσης κατά το διάστημα της εγκυμοσύνης.
Η επίδραση της διάθεσης και των συναισθημάτων της εγκύου στην ανάπτυξη του εμβρύου έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης πολλών ερευνητών και ψυχοθεραπευτών. Πολύ γνωστή είναι μεταξύ αυτών η εργασία του πρωτοπόρου γιατρού (ΩΡΛ) Alfred Tomatis, η μέθοδος του οποίου χρησιμοποιείται ευρύτατα, ο οποίος “ανακάλυψε και επισήμανε ότι το έμβρυο ακούει από την δέκατη όγδοη εβδομάδα της κύησης και ότι το αυτί παίζει σημαντικό ρόλο στη γνωστική ανάπτυξη. Στη συνέχεια, διαπίστωσε ότι η ενδομήτρια ακρόαση είναι κρίσιμης σημασίας για την συναισθηματική ανάπτυξη του βρέφους” (οι φράσεις σε εισαγωγικά είναι από την επίσημη ιστοσελίδα για τη μέθοδο Tomatis).
Το να δεχτούμε ότι η ενδομήτρια ζωή είναι σημαντική για την μετέπειτα ψυχική εξέλιξη του ανθρώπου για πολλούς αποτελεί πηγή ενδιαφέροντος και ελπίδας, επειδή θεωρούν ότι η γνώση αυτή θα τους δώσει περισσότερο έλεγχο στη ζωή τους και καλύτερες προοπτικές στα παιδιά που σκοπεύουν να αποκτήσουν. Σε κάποιους άλλους, όπως φάνηκε, δημιουργεί άγχος, από το οποίο σπεύδουν να απαλλαγούν με το να απορρίψουν κάθε ενδεχόμενο του να είναι ψυχικά σημαντική η προγεννητική εποχή. Οι μεν πιστεύοντας ότι μια ‘ευτυχισμένη εγκυμοσύνη’ θα προστατέψει το παιδί από κάποια μελλοντικά προβλήματα, οι δε θεωρώντας ότι κάθε πιθανή αρνητική σκέψη, συναίσθημα ή εμπειρία της μητέρας κατά την εγκυμοσύνη θα ‘καταστρέψει’ το παιδί τους, κάτι που στα μάτια τους θα καταστήσει την εγκυμοσύνη μια αβάσταχτα και απάνθρωπα απαιτητική φάση ζωής. Υπάρχουν και αυτοί τέλος που πιστεύουν ότι η παραδοχή του ότι το έμβρυο υφίσταται ψυχικές επιρροές πριν τη γέννηση θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες σε ό,τι αφορά τις νομοθεσίες τις σχετικές με τις αμβλώσεις.
Αυτό που θα έπρεπε να προέχει βέβαια είναι το τι συμβαίνει πραγματικά - και με βάση αυτή την αλήθεια, να καθορίσουμε την προσωπική μας στάση αφενός και την κοινωνική πολιτική αφετέρου. Αυτό όμως δεν φαίνεται εφικτό προς το παρόν.
Με όποια τάση και στάση πάντως και αν συνταχθεί κανείς, δεν υπάρχει κάποιος που θα διαφωνούσε ότι μια ευτυχισμένη εγκυμοσύνη είναι καλύτερη από μια δυσάρεστη και ψυχολογικά οδυνηρή.
Δεν αυταπατάται βέβαια κανείς ότι μπορεί να ‘κατασκευάσει’ μια ευτυχισμένη περίοδο εγκυμοσύνης επειδή ‘έτσι πρέπει’. Η εγκυμοσύνη συμβαίνει μέσα σε πραγματικές και όχι ιδεατές συνθήκες ζωής, συνθήκες που εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, προσωπικούς και κοινωνικούς, και συμβαίνει μέσα στο πλαίσιο σχέσεων με τους άλλους οι οποίες πάντοτε διαμορφώνουν καθοριστικά την ατμόσφαιρα της ζωής και τη διάθεση της εγκύου. Όπως είναι η ζωή της γυναίκας γενικότερα εκείνη την εποχή, ανάλογη θα είναι και η εγκυμοσύνη της. Ίσως όμως, η επίγνωση του ότι η ψυχική της διάθεση τότε μπορεί να είναι ακόμη περισσότερο σημαντική από ότι συνήθως, μπορεί να την ωθήσει στο να πάρει την ανάγκη για ευχάριστα συναισθήματα και ευεξία πιο σοβαρά και να τα επιδιώξει περισσότερο συνειδητά.
Κάθε περίπτωση είναι φυσικά ιδιαίτερη και δεν μπορούν να δοθούν γενικές ‘συνταγές ευτυχίας’. Ορισμένες καταστάσεις όμως φαίνεται ότι είναι αρκετά συχνές. Πολύ συνηθισμένες για παράδειγμα είναι οι αδιαθεσίες και οι έμετοι στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Από την πλευρά των ανθοϊαμάτων, πολύ βοηθητικό σ’ αυτό είναι το Scleranthus (Bach). To FES Pomegranate βοηθά όταν η γυναίκα βιώνει στρες μπροστά στη δυσκολία του να συνδυάσει τον μητρικό ρόλο με τις ανάγκες της αφοσίωσης σε εργασία και καριέρα, θεωρώντας ότι στην πράξη το ένα αναγκαστικά αποκλείει το άλλο. Το Mimulus (Bach) θα βοηθήσει στους φόβους για το αν θα πάνε καλά τα πράγματα στις πρακτικές τους διαστάσεις. Αν ο φόβος είναι έντονος και υπάρχει αναστάτωση και ταραχή, το πασίγνωστο Rescue Remedy θα συντροφέψει την έγκυο για όποτε και όσο χρειάζεται. Το Bottlebrush (Australian Bush) είναι εξαιρετικό στο να υποστηρίξει τις διαδικασίες της εγκυμοσύνης σε όλες τους τις φάσεις. Το Self-Heal (FES) θα αντιμετωπίσει την ‘αρρωστοφοβία’ που είναι ιδιαίτερα συχνή αυτό τον καιρό.
Το Agrimony (Bach) θα χρειαστεί όταν η έγκυος δυσκολεύεται ή θεωρεί μη-σωστό το να εκφράζει ‘δυσάρεστα συναισθήματα’ (θλίψη, φόβο, θυμό κλπ) πιστεύοντας ότι πρέπει να νοιώθει και να φαίνεται ‘πάντα χαρούμενη’, ειδικά στη σκέψη του ότι η διάθεσή της μπορεί να επηρεάσει το μωρό. Αν μάλιστα αισθάνεται πολύ ενοχικά γύρω από αυτό το θέμα, θα χρειαστεί Pine (Bach). Αν νοιώθει τα νεύρα της τεντωμένα και πιέζεται εσωτερικά, Cherry Plum. Αν απογοητεύεται εύκολα όταν το οτιδήποτε δεν πηγαίνει καλά, Gentian – το ίδιο και αν βρίσκει τον τρόπο ζωής της ως εγκύου δύσκολο και απογοητευτικό.  
Όταν έχει παράπονα με τον σύζυγο υπερβάλλοντας στο ότι δεν την αγαπάει ή δεν την φροντίζει αρκετά, το Bach Chicory θα μειώσει την συναισθηματική υπερευαισθησία και την ψυχική εξαρτητικότητα, φέρνοντας αισθήματα ψυχολογικής ωριμότητας και συναισθηματικής αυτάρκειας. Όταν σχέσεις ή καταστάσεις της δημιουργούν κακοδιαθεσία, θυμό ή πικρία και όλα στη ζωή της φαίνονται ‘άσχημα’, πολύτιμο θα αποδειχθεί το Bach Willow.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'.