Τα αντιβιοτικά κάποτε θεωρήθηκαν θαυματουργά φάρμακα, αφού καταπολέμησαν θανατηφόρες βακτηριακές λοιμώξεις σώζοντας εκατομμύρια ζωές. Σήμερα η αλόγιστη χρήση τους απειλεί να μας επιστρέψει σε μια εποχή χωρίς αποτελεσματικές θεραπείες, οδηγώντας στην εξέλιξη ανθεκτικών μικροβίων.
Η κρίση αυτή δεν περιορίζεται στον τομέα της Υγείας. Αντιβιοτικές ουσίες χρησιμοποιούνται μαζικά και στην κτηνοτροφία, στη γεωργία και στη βιομηχανία, διαχέοντας την ανθεκτικότητα στο περιβάλλον. Η προσέγγιση ‘One Health’ αντιμετωπίζει την υγεία ολιστικά: μέσω της ισορροπίας ανθρώπου-φύσης-τεχνολογίας.
Παρότι οι παγκόσμιες συνέπειες της κατάχρησης αντιβιοτικών είναι ανησυχητικές, οι επιπτώσεις αγγίζουν άμεσα και την ατομική μας υγεία, συχνά με απρόβλεπτους τρόπους.

Το αόρατο κόστος των αντιβιοτικών: Πώς επηρεάζουν το σώμα μας
Κάθε αντιβιοτικό στοχεύει στο παθογόνο, αλλά δεν κάνει διακρίσεις. Το σώμα μας, ως σύνθετο και αλληλένδετο οικοσύστημα, καλείται κάθε φορά να επαναφέρει τις διαταραγμένες ισορροπίες.

Μικροβίωμα: Η πρώτη γραμμή άμυνας που χάνουμε χωρίς να το ξέρουμε
Η υγεία μας βασίζεται σε ένα δίκτυο μικροβιωμάτων που αλληλεπιδρούν με τα όργανα και τα συστήματά μας. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών διαταράσσει αυτή την ισορροπία, αποδυναμώνοντας τη φυσική άμυνα και αυξάνοντας τον κίνδυνο για νέες λοιμώξεις. Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών μπορεί να έχει επιπτώσεις σε:

• Εντερικό μικροβίωμα: ο πυρήνας της μικροβιακής μας ισορροπίας, με σημαντικό έλεγχο της μεταβολικής, ανοσολογικής και νευρολογικής μας υγείας.
• Κολπικό μικροβίωμα: διατηρεί το όξινο pH και προφυλάσσει από λοιμώξεις. Η διαταραχή του αυξάνει τον κίνδυνο για κολπίτιδες, μυκητιάσεις και ευνοεί τη μετάδοση σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.
• Στοματικό μικροβίωμα: συμβάλλει στην προστασία από ουλίτιδα, τερηδόνα, μυκητιάσεις, κακοσμία και διαταραχές γεύσης, ενώ είναι υπό διερεύνηση η ευρύτερη συμμετοχή του στην ανθρώπινη υγεία (π.χ. καρδιακές παθήσεις, Alzheimer κλπ).
• Ρινικό, δερματικό και οφθαλμικό μικροβίωμα: λειτουργούν ως πρώτες γραμμές άμυνας έναντι λοιμώξεων του αναπνευστικού, δερματικών βλαβών και οφθαλμικών ερεθισμών. Η διαταραχή τους αυξάνει την ευαισθησία σε παθογόνα και αλλεργιογόνα. 

Ανοσοποιητικό: Υπερβολική προστασία, ανεπαρκής άμυνα
Πέρα από τη διαταραχή του μικροβιώματος, η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μπορεί να επηρεάσει άμεσα το ανοσοποιητικό σύστημα. Ορισμένα αντιβιοτικά μειώνουν τη λειτουργικότητα των φαγοκυττάρων και τροποποιούν την παραγωγή κυτοκινών, περιορίζοντας την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίσει λοιμώξεις. Επιπλέον, αυξάνεται η πιθανότητα αλλεργικών αντιδράσεων, από ήπια εξανθήματα έως και σοβαρή αναφυλαξία.

Ήπαρ και νεφροί: Αποτοξίνωση σε υπερωρίες
Το ήπαρ και οι νεφροί, ως βασικά όργανα αποτοξίνωσης, συχνά επιβαρύνονται ιδιαίτερα από την υπερβολική ή παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών, ειδικά σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας. Ορισμένα αντιβιοτικά εμφανίζουν ηπατοτοξική ή νεφροτοξική δράση, ενώ η αλληλεπίδρασή τους με άλλα φάρμακα μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή θεραπεία ή σε περαιτέρω επιπλοκές.

Αντιβιοτικά στην παιδική ηλικία: Το ρίσκο που δεν βλέπουμε
Η επαναλαμβανόμενη χρήση αντιβιοτικών στην παιδική ηλικία μπορεί να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη του οργανισμού, όσο και τη φυσιολογική ωρίμανση των μικροβιακών οικοσυστημάτων. Μια άσκοπη παρέμβαση σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα, οδηγώντας σε χρόνια προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή, όπως παχυσαρκία, αλλεργίες, άσθμα και αυτοάνοσα νοσήματα.

Αντιβιοτικά και διάθεση: Μια σύνδεση που ξεκινά στο έντερο
Το εντερικό μικροβίωμα φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, έναν δίαυλο επικοινωνίας με σημαντικές επιρροές στην παραγωγή σεροτονίνης και τη ρύθμιση του στρες. Έτσι, η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών συνδέεται με αυξημένα ποσοστά άγχους, κατάθλιψης και διαταραχών της συμπεριφοράς, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.

Οι σύμμαχοι που ξεχάσαμε: Εναλλακτικοί τρόποι ενίσχυσης χωρίς αντιβιοτικά
Η επιστήμη προχωρά, αλλά πριν τα αντιβιοτικά γίνουν η πρώτη μας αντίδραση, η φύση μας παρείχε ήδη τρόπους να ενισχύουμε την άμυνά μας. Σήμερα, μέσα από τη σύγχρονη έρευνα, ανακαλύπτουμε ξανά τα φυσικά εργαλεία ίασης και πρόληψης, που υποστηρίζουν ολιστικά την υγεία μας, χωρίς να διαταράσσουν κρίσιμες ισορροπίες.

Προβιοτικά: Μικροί σύμμαχοι με μεγάλο αποτύπωμα
Η καθημερινή κατανάλωση τροφών όπως το κεφίρ, το γιαούρτι ή τα συμπληρώματα με επιλεγμένα στελέχη μπορεί να γίνει ήπια αλλά σταθερή ασπίδα προστασίας.

Φυτοθρεπτικά και βότανα: Μοριακή φροντίδα από τη φύση
Χαρακτηριστικά παραδείγματα φυσικών ουσιών με στοχευμένη αντιμικροβιακή και αντιφλεγμονώδη δράση είναι: η κουρκουμίνη, η αλισίνη (σκόρδο), οι κατεχίνες (πράσινο τσάι), τα αιθέρια έλαια (θυμαριού ή ρίγανης), ορισμένα ροφήματα (σαμπούκο, τζίντζερ, εχινάκεια ή κανέλα).

Λειτουρική Διατροφή: Αναδομώντας την υγεία από το πιάτο
Μπορούμε να ενισχύσουμε το ανοσοποιητικό μας και να εμπλουτίσουμε το μικροβίωμά μας με τροφές πλούσιες σε πρεβιοτικές ίνες (από αγκινάρες, μπανάνες, πράσα, βρώμη κλπ.), αλλά και με προϊόντα ζύμωσης (κιμτσί, μίσο, ξινολάχανο).

Αυτοφροντίδα: Το φάρμακο που δε συνταγογραφείται
Πέρα από τη φυτοχημική τους δράση, τα ροφήματα και η διατροφή ενσωματώνουν και την παράμετρο της καθημερινής αυτό-φροντίδας, μια στιγμή σύνδεσης με το σώμα μας και τις ανάγκες του μέσα στην ημέρα μας. Συνήθειες που υποστηρίζουν περαιτέρω τη φυσική μας ομοιόσταση είναι ο καλός ύπνος, η σωματική άσκηση, η διαχείριση του στρες αλλά και η αποφυγή της περιττής λήψης φαρμάκων.
Ένα αντιβιοτικό μπορεί πράγματι να σώζει ζωές, αλλά κάθε παρέμβαση έχει ένα κόστος, κι αυτό δεν είναι πάντα ορατό. Πλέον γνωρίζουμε ότι το σώμα μας δεν λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός συστήματος και η υγεία μας δεν εξαρτάται από το να καταστείλουμε το σύμπτωμα, αλλά να κατανοήσουμε τη ρίζα του. Η πρόληψη ξεκινά από την επιλογή να φροντίσουμε τον εαυτό μας με τρόπο ευγενικό, ουσιαστικό και συνεπή, κάθε μέρα. Και κάπως έτσι, η χρήση των αντιβιοτικών βρίσκει τη θέση της: όχι ως αυτονόητη λύση, αλλά ως εργαλείο με μέτρο, σύνεση και σεβασμό προς τον άνθρωπο και τη ζωή γύρω του.

ΠΗΓΕΣ
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) & Επιστημονικές δημοσιεύσεις (doi:10.1002/mbo3.1260, 10.3389/fcimb.2021.771510, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1136/bmjpo-2021-001028, 10.1038/s44220-025-00498-0, 10.1007/s00203-022-03314-w, 10.3389/fcimb.2025.1493915, 10.3389/frabi.2025.1706166, 10.1039/d2np00053a).

Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του Holistic Life
(#130 – Νοέμβριος/Δεκέμβριος 2025)

Το τελευταίο τεύχος της χρονιάς μάς προσκαλεί να κλείσουμε τον κύκλο του 2025 με επίγνωση, φροντίδα και γνώση. Από τις νέες επιστημονικές έρευνες έως τη σοφία της φυσικής ιατρικής, κάθε άρθρο ανοίγει ένα παράθυρο σε μια πιο συνειδητή προσέγγιση της ζωής και της υγείας.

Διαβάστε ή κατεβάστε το τεύχος 130

Στις σελίδες του θα βρείτε:
• Νέα στοιχεία για την ασύρματη ακτινοβολία και τη νόσο Alzheimer (Frontiers in Neurology, 2025)
• Ο βελονισμός στους ηλικιωμένους μειώνει τον χρόνιο πόνο στη μέση (JAMA Network Open, 2025)
• Η χρήση κινητού από τους γονείς επηρεάζει την ανάπτυξη των παιδιών
• Η βιταμίνη D2 μειώνει τα επίπεδα της D3 – Τι δείχνουν οι νέες μελέτες
• Ψυχοβιοτικά & Προβιοτικά: Η ασπίδα του οργανισμού μας
• Οι κίνδυνοι των αντιβιοτικών και οι φυσικές εναλλακτικές
• Η νέα πρωτοβουλία του ΟΗΕ για την Υγεία του Πλανήτη (One Health)
• Η Ομοιοπαθητική στην αντιμετώπιση του Εκζέματος και της Ωτίτιδας στα παιδιά
• Άσθμα & Έκζεμα – Μια σχέση που επαληθεύει την ολιστική θεώρηση της Ομοιοπαθητικής
• Φυτοθεραπεία και Burnout – Η αναγέννηση μέσα από τα βότανα
• BURNOUT – Απλοί τρόποι για να νικήσετε την εξάντλησηΚάθε σελίδα είναι μια υπενθύμιση ότι η αληθινή υγεία δεν είναι απλώς απουσία ασθένειας, αλλά μια καθημερινή στάση ζωής.

Κυκλοφορεί δωρεάν σε επιλεγμένα σημεία διανομής σε όλη την Ελλάδα & διαδικτυακά στο www.holisticlife.gr

Το περιοδικό Holistic Life υπερασπίζεται την αργή, στοχαστική ανάγνωση — εκεί όπου η γνώση δεν εξαντλείται στο εφήμερο Death scroll, αλλά ριζώνει μέσα μας ως εμπειρία. Γιατί όσο η τεχνολογία υπόσχεται ταχύτητα, η αλήθεια χρειάζεται χρόνο, κρίση και ανθρώπινη παρουσία. Και ίσως γι’ αυτό η έντυπη ενημέρωση γίνεται σήμερα πράξη αντίστασης — μια πράξη ελευθερίας.

Τα μωρά που λαμβάνουν αντιβιοτικά κατά το πρώτο έτος της ζωής τους έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν διαβήτη τύπου 1, όταν ο οργανισμός δεν μπορεί να διασπάσει τα σάκχαρα στο αίμα.
Κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους, δημιουργούνται κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη στο έντερο, αλλά αυτή η ζωτικής σημασίας διαδικασία μπορεί να διαταραχθεί από τα αντιβιοτικά, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαβήτη.
Αν και είναι ήδη γνωστό ότι ο διαβήτης τύπου 1 έχει τις ρίζες του στην παιδική ηλικία, οι ερευνητές δεν είχαν επεξεργαστεί τους βιολογικούς μηχανισμούς που τον προκαλούν. Αλλά τώρα μια ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο υποψιάζεται ότι τα αντιβιοτικά θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο.
Εντόπισαν βασικά μικρόβια που είναι απαραίτητα για την ικανότητα του παγκρέατος να παράγει ινσουλίνη και ανακάλυψαν ότι υπάρχει ένα κρίσιμο παράθυρο, συνήθως κατά το πρώτο έτος της ζωής, όταν παρατηρείται αύξηση του αριθμού των β-κυττάρων που βοηθούν τον οργανισμό να δημιουργήσει ινσουλίνη. ««Αν, για οποιονδήποτε λόγο, αυτό παρεμποδίζεται, αυτό μπορεί να αποτελέσει αιτία διαβήτη», δήλωσε η Τζένιφερ Χιλ, μία από τις ερευνήτριες.
Η ερευνητική ομάδα δοκίμασε την ιδέα σε μια ομάδα εργαστηριακών ποντικιών στα οποία χορηγήθηκαν αντιβιοτικά ευρέος φάσματος σε μια φάση της ζωής τους που ισοδυναμεί με τους πρώτους επτά έως 12 μήνες της ανθρώπινης ζωής. Τα ποντίκια ανέπτυξαν λιγότερα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη, είχαν υψηλότερα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, χαμηλότερα επίπεδα ινσουλίνης και γενικά χειρότερη μεταβολική λειτουργία όταν εξελίχθηκαν σε ενήλικα ποντίκια.

Πηγή: Science, 2025; 387 (6738); doi: 10.1126/science.adn0953

Υπάρχουν άραγε αντιβιοτικά βότανα; Στην ιατρική, τα αντιβιοτικά θεωρούνται ομάδα φαρμάκων που χρησιμοποιούνται στην θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούνται από μικρόβια. Ένας ακόμα ορισμός είναι ότι πρόκειται για αντιβακτηριακές ουσίες, που θεραπεύουν ή προστατεύουν από μολύνσεις, σκοτώνοντας τα βακτήρια και περιορίζοντας την ανάπτυξή τους. Όλα τα φάρμακα λοιπόν με αντιμικροβιακή δράση, είτε εναντίον συγκεκριμένων μικροβίων, είτε, αν είναι ευρέως φάσματος, εναντίον πολλών μικροβίων, αλλά και τα φυτά με αυτές τις ιδιότητες θα μπορούσαν να θεωρηθούν όχι μόνο αντιμικροβιακά αλλά και αντιβιοτικά. Η ετυμολογία της λέξης (αντί+βίος) δείχνει ότι πρόκειται για φάρμακα “κατά της ζωής”, εννοώντας προφανώς κατά της ζωής των βακτηρίων. Υπάρχει ωστόσο μια επιπλέον σημαντική παράμετρος σε κάποια ιατρικά λεξικά, που επισημαίνει ότι τα αντιβιοτικά φάρμακα προέρχονται από καλλιέργειες μικροοργανισμών, όπως μύκητες, από τους οποίους απομονώνονται εργαστηριακά ή έχουν συνθετική ή ημισυνθετική σύσταση. Παρασκευάζονται λοιπόν σε ελεγχόμενες συνθήκες και χρειάζεται, όπως όλα τα έγκυρα φάρμακα να περάσουν από μια μακροχρόνια διαδικασία ερευνών και πιστοποίησης.

Δεν υπάρχουν λοιπόν αποκλειστικά φυτικής προέλευσης αντιβιοτικά φάρμακα, ούτε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε επίσημα τον όρο αντιβιοτικά για τα βότανα.

Όπως θα γνωρίζετε, κάποια αντιβιοτικά φάρμακα σώζουν ζωές, μιας και ορισμένες λοιμώξεις, όπως οι μηνιγγίτιδα, η λέπρα, κάποιες σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις, οι ουρολοιμώξεις, τροπικές και άλλες επικίνδυνες λοιμώξεις αντιμετωπίζονται εγκαίρως μόνο με ισχυρά αντιβιοτικά. Σε κάποιες παθήσεις λοιπόν, τα αντιβιοτικά είναι απαραίτητα. Είναι όμως όσο συχνά χρησιμοποιούνται; Πλέον δεν προτείνεται να χορηγούνταν προληπτικά, με την υποψία κρυολογήματος και χωρίς συνταγή γιατρού. Με τη συχνή χρήση, οι παθογόνοι μικροοργανισμοί αναπτύσσουν ανθεκτικότητα σε συγκεκριμένα αντιβιοτικά και χρειάζονται όλο και ισχυρότερα για να αντιμετωπιστούν. Επίσης τα αντιβιοτικά δεν θεραπεύουν ιώσεις, αλλά προστατεύουν από μικρόβια που αναπτύσσονται σε φλεγμονές.

Η βοτανοθεραπεία μπορεί να συμβάλλει επιτυχώς στην αντιμετώπιση ειδικά των ανθεκτικών στα αντιβιοτικά βακτηρίων. Πολλά βότανα με ισχυρή αντιμικροβιακή δράση καταπολεμούν βακτήρια που συχνά αντιμετωπίζονται με αντιβιοτικά, όπως ορισμένες μορφές σταφυλόκοκκου, στρεπτόκοκκου ή το ελικοβακτήριο του πυλωρού.

Τα βότανα μπορεί να φανούν πολύτιμα στην αντιμετώπιση απλών λοιμώξεων όταν δεν είναι υποχρεωτική η αγωγή με αντιβιοτικά φάρμακα. Οι χημικές ενώσεις των φυτών είναι πολυσύνθετες. Όταν ένα φυτό χορηγείται φαρμακευτικά, η δράση του δεν απομονώνεται εύκολα σε ένα συστατικό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα μικρόβια, κατά κάποιο τρόπο να “μπερδεύονται” και να μην έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν αντοχή σε συγκεκριμένη ουσία. Έτσι καταπολεμούνται χωρίς να εξελίσσονται.

Τα περισσότερα αρωματικά φυτά, έχουν αιθέρια έλαια με ισχυρές αντιβακτηριακές ιδιότητες. Μερικά παραδείγματα είναι το σκόρδο, το θυμάρι, η μέντα, το τεϊόδεντρο, η αχίλλεια, η αρτεμισία, το μύρο, το θυμάρι, το γαρύφαλλο, ο ευκάλυπτος, το χαμομήλι και το φασκόμηλο. Κάποια φυτά μπορεί να περιέχουν τανίνες ή άλλα συστατικά με αντιβακτηριακές δράσεις όπως ο φλοιός της βελανιδιάς, η ρίζα της βαπτίσιας (άγριο λουλάκι), η ύδραστις. Υπάρχει μια κατηγορία βοτάνων που περιέχουν σαλικυλικά, ενώσεις που μοιάζουν στη δράση τους με την ασπιρίνη, συγκεκριμένα την ουσία σαλικιλινη, που βρίσκεται στο φλοιό της ιτιάς και της λεύκας, στη φιλιπέντουλα/ σπειραία και στο βιμπούρνο, που έχουν κυρίως αντιβακτηριακή, παυσίπονη και αντιφλεγμονώδη δράση. Οι πολλαπλές δράσεις των βοτάνων μπορούν συμβάλλουν στην ανακούφιση από τις επιπλοκές μιας μόλυνσης με πολλούς τρόπους. Για τις παθήσεις του αναπνευστικού μπορεί να χρειαστούν βότανα με αντικαταρροϊκή ή αποσυμφορητική, βλεννολυτική δράση και αντιφλεγμονώδη δράση ή ειδικά αποχρεμπτική και σπασμολυτική για τις φλεγμονές των πνευμόνων και τον βήχα. Για όλες τις ιογενείς λοιμώξεις μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε βότανα με αντιική δράση, όπως το σκόρδο και ο σαμπούκος. Μπορούμε συμπληρωματικά να χρησιμοποιήσουμε βότανα που ενισχύουν την κυκλοφορία της λέμφου και άλλα τονωτικά του ανοσοποιητικού ή του πεπτικού συστήματος.

Κάποια βότανα δρουν ειδικά σε συγκεκριμένα συστήματα, όπως:

• Στο Αναπνευστικό Σύστημα: το θυμάρι, το σκόρδο η ινούλα, ο μάραθος, το μύρο η βαπτίσια, η γλυκόριζα, το σινάπι.
• Στο Πεπτικό Σύστημα: το μύρο, το σκόρδο, η κανέλα, η αψιθιά, η ύδραστις, τα εσπεριδοειδή, ο φλοιός της ιτιάς, η αχίλλεια.
• Στο Ουροποιητικό Σύστημα (συνδυαστικά με την ιατρική αγωγή): ο κέδρος, η μπαρόσμα (Bucchu), η αχίλλεια.

Όποια αγωγή κι αν χρησιμοποιούμε, στο πλαίσιο της Ολιστικής Θεραπείας για να αντιμετωπίσει καλύτερα μια λοίμωξη χρειαζόμαστε

• καθαρό περιβάλλον που δεν ενισχύει την αναπαραγωγή μικροβίων με απλή διατροφή χωρίς ζάχαρη, καφέ, κάπνισμα και χωρίς γαλακτοκομικά για τις λοιμώξεις του αναπνευστικού)
• λίγο πυρετό - για μικρό διάστημα η υψηλή θερμοκρασία, σκοτώνει μικρόβια και ιούς, οπότε δεν χρειάζεται να σπεύσουμε να τον ρίξουμε από τα πρώτα δέκατα
• αποτοξίνωση με φρέσκα φρούτα και λαχανικά (χυμός λάχανου ειδικά για βρογχίτιδες και για το έλκος στομάχου) και αποτοξινωτικά βότανα
• ξεκούραση.