Από το tapping και το biofeedback μέχρι το EMDR, ένα αυξανόμενο πεδίο ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων επιχειρεί να συνδέσει νου, σώμα και νευρικό σύστημα σε μια πιο ολοκληρωμένη θεραπευτική διαδικασία.

Για πολλά χρόνια, η ψυχοθεραπεία βασίστηκε κυρίως στον λόγο: ο θεραπευόμενος μιλούσε, θυμόταν, ανέλυε και προσπαθούσε να κατανοήσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Σήμερα, όμως, όλο και περισσότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις αναγνωρίζουν ότι η ψυχική εμπειρία δεν περιορίζεται μόνο στη σκέψη. Το στρες και το τραύμα μπορούν να εκφράζονται μέσα από ταχυκαρδία, δυσκολία στην αναπνοή, μυϊκή ένταση, αίσθημα φόβου, υπερδιέγερση ή αντίθετα ένα είδος «παγώματος». Με άλλα λόγια, το σώμα συμμετέχει ενεργά στον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε και επεξεργαζόμαστε τις εμπειρίες μας. Ακριβώς σε αυτή τη σύνδεση εστιάζει η λεγόμενη ενεργειακή ψυχολογία.

Τι είναι η ενεργειακή ψυχολογία; Ο όρος περιγράφει ένα σύνολο θεραπευτικών προσεγγίσεων που συνδυάζουν στοιχεία της κλασικής ψυχοθεραπείας με τεχνικές σωματικής ή αισθητηριακής διέγερσης. Η πιο γνωστή από αυτές είναι το tapping, ιδιαίτερα η μέθοδος Emotional Freedom Techniques (EFT). Κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας, ο άνθρωπος επικεντρώνεται σε μια δύσκολη ανάμνηση, ένα συναίσθημα ή έναν φόβο ενώ ταυτόχρονα χτυπά απαλά με τα δάχτυλα συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Η μέθοδος προέρχεται εν μέρει από την ιδέα των σημείων βελονισμού και των ενεργειακών μεσημβρινών. Σήμερα, όμως, αρκετοί ερευνητές εξετάζουν παράλληλα και πιο συμβατικούς φυσιολογικούς μηχανισμούς, όπως η επίδραση της αισθητηριακής διέγερσης στο νευρικό σύστημα, στη συναισθηματική ρύθμιση και στην επεξεργασία της μνήμης. Μια εκτενής ανασκόπηση του 2025 συγκέντρωσε περισσότερες από δύο δεκαετίες έρευνας γύρω από το tapping και περιέγραψε πιθανούς μηχανισμούς που αφορούν το μεταιχμιακό σύστημα, τη μνήμη και δείκτες στρες. Frontiers

Tapping | το άγγιγμα & η ψυχοθεραπεία: Το EFT συνδυάζει συνήθως τρία στοιχεία: εστίαση στο πρόβλημα, γνωστική επεξεργασία και επαναλαμβανόμενο tapping σε συγκεκριμένα σημεία. Συστηματική ανασκόπηση του 2022 εντόπισε 56 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες με περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες και οκτώ μετα-αναλύσεις. Οι συγγραφείς ανέφεραν θετικά αποτελέσματα σε μια σειρά ψυχολογικών και σωματικών καταστάσεων, μεταξύ των οποίων άγχος, μετατραυματικό στρες και κατάθλιψη. Frontiers Η προσέγγιση έχει ένα πρακτικό χαρακτηριστικό που την κάνει ελκυστική: μπορεί να συνδυάζει την επεξεργασία ενός δύσκολου θέματος με μια επαναλαμβανόμενη, ρυθμική σωματική πράξη. Για ορισμένους ανθρώπους, αυτό μπορεί να κάνει τη θεραπευτική διαδικασία πιο ανεκτή και λιγότερο «νοητική».

Το EMDR και η διπλή προσοχή: Μια άλλη γνωστή προσέγγιση που συνδέει την ψυχική επεξεργασία με αισθητηριακή διέγερση είναι το EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). Κατά τη διάρκεια του EMDR, ο θεραπευόμενος επικεντρώνεται σε μια τραυματική ή δυσάρεστη ανάμνηση ενώ δέχεται αμφίπλευρη διέγερση, συχνά μέσω κινήσεων των ματιών, αλλά και με εναλλασσόμενο tapping. Η μέθοδος χρησιμοποιείται κυρίως για τη θεραπεία του μετατραυματικού στρες και διαθέτει ισχυρή ερευνητική υποστήριξη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιλαμβάνει το EMDR μεταξύ των ψυχολογικών παρεμβάσεων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ενήλικες με PTSD, ενώ το προτείνει επίσης για παιδιά και εφήβους με τη συγκεκριμένη διαταραχή. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι η θεραπεία δεν βασίζεται μόνο στην αφήγηση του τραύματος, αλλά επιχειρεί να μεταβάλει τον τρόπο με τον οποίο η ανάμνηση βιώνεται και αποθηκεύεται.

Biofeedback | βλέποντας το σώμα να αντιδρά: Το biofeedback χρησιμοποιεί αισθητήρες για να καταγράφει φυσιολογικές λειτουργίες όπως καρδιακό ρυθμό, μεταβλητότητα καρδιακού ρυθμού, μυϊκή ένταση ή αναπνοή. Ο θεραπευόμενος μπορεί έτσι να βλέπει σε πραγματικό χρόνο πώς το σώμα του αντιδρά σε διαφορετικές σκέψεις ή συναισθήματα και να μαθαίνει σταδιακά να επηρεάζει αυτές τις αντιδράσεις. Η Jane McCampbell Stuart περιγράφει χαρακτηριστικά πώς ένας θεραπευτής μπορούσε να δείξει στους ασθενείς του ότι ακόμη και μία μόνο συναισθηματικά φορτισμένη σκέψη άλλαζε αμέσως το μοτίβο του καρδιακού ρυθμού τους. Αυτό έκανε ορατή τη στενή σχέση ανάμεσα στη νοητική εμπειρία και στη φυσιολογική κατάσταση του σώματος.

Γιατί το σώμα έχει τόσο μεγάλη σημασία; Ένα δύσκολο γεγονός μπορεί να έχει τελειώσει εδώ και χρόνια, αλλά το σώμα να εξακολουθεί να αντιδρά σαν να συμβαίνει στο παρόν. Ένας ήχος, μια εικόνα, μια μυρωδιά ή μια ανάμνηση μπορεί να προκαλέσει ένταση, φόβο ή ταχυκαρδία πριν ακόμη προλάβουμε να «σκεφτούμε» τι συμβαίνει. Οι μέθοδοι που συνδέουν ψυχοθεραπεία και σώμα επιχειρούν ακριβώς αυτό: να βοηθήσουν τον άνθρωπο να επεξεργαστεί την εμπειρία όχι μόνο σε επίπεδο σκέψης, αλλά και στο επίπεδο της σωματικής αντίδρασης. Η ενεργειακή ψυχολογία δεν είναι μία ενιαία θεραπεία. Περιλαμβάνει διαφορετικές προσεγγίσεις, με διαφορετικό βαθμό ερευνητικής τεκμηρίωσης. Αυτό που τις ενώνει είναι η προσπάθεια να αντιμετωπίσουν τον άνθρωπο ως σύνολο: σκέψη, συναίσθημα, σώμα και νευρικό σύστημα. Για ανθρώπους που δυσκολεύονται να επεξεργαστούν ένα θέμα αποκλειστικά μέσα από τον λόγο, αυτές οι τεχνικές μπορεί να προσφέρουν έναν επιπλέον δρόμο προς τη ρύθμιση και την αυτοπαρατήρηση.
Στην περίπτωση τραύματος, έντονου άγχους ή PTSD, όμως, η εφαρμογή τους είναι προτιμότερο να γίνεται με κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αυτή είναι η σημαντικότερη συμβολή του πεδίου: η υπενθύμιση ότι ο νους και το σώμα δεν θεραπεύονται ξεχωριστά. Η ψυχική εμπειρία είναι ταυτόχρονα συναισθηματική, γνωστική και σωματική. Και όσο περισσότερο κατανοούμε αυτή τη σύνδεση, τόσο περισσότερο διευρύνονται και οι δυνατότητες της θεραπείας.

Αναφορές

1. David Feinstein, How tapping works: physiological and psychological mechanisms in energy psychology treatments, Frontiers in Psychology, 2025.
   Link: Frontiers in Psychology – How tapping works
2. Dawson Church et al., Clinical EFT as an evidence-based practice for the treatment of psychological and physiological conditions: A systematic review, Frontiers in Psychology, 2022.
   Link: Frontiers in Psychology – Clinical EFT systematic review
3. World Health Organization, Posttraumatic stress disorder (PTSD): psychological interventions – adults, WHO, updated 2023.
   Link: WHO – PTSD psychological interventions
4. Jane McCampbell Stuart, Everything You Need to Know About Energy Psychology, Experience Life, 2026.
   Link: Experience Life – Energy Psychology

Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Πολλοί άνθρωποι ταλαιπωρούνται από δυσκολίες που εμπίπτουν στην κατηγορία της Κοινωνικής Φοβίας, μιας κατάστασης που ονομάζεται και Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους. Στις περιπτώσεις αυτές ο άνθρωπος νοιώθει φόβο και αγωνία όταν πρόκειται να αντιμετωπίσει καταστάσεις όπου η προσοχή των άλλων θα είναι επικεντρωμένη επάνω του, όπως όταν πρόκειται να εμφανιστεί, να εκφραστεί ή να εργαστεί μπροστά σε άλλους, να συναναστραφεί αγνώστους, να μιλήσει μπροστά σε κοινό, κλπ. Φοβάται ότι δεν θα τα καταφέρει, ότι θα ‘τα χάσει’, ότι θα κάνει λάθη που θα τον εκθέσουν, ότι θα ‘ρεζιλευτεί’, ότι η νευρικότητα, η ντροπαλότητα και το άγχος του θα είναι εμφανή και θα σχολιαστούν. Φοβάται ότι οι άλλοι θα τον κρίνουν και μάλιστα πολύ αυστηρά, ότι θα ψάχνουν να του βρουν ατέλειες και ψεγάδια ώστε να τον σχολιάσουν άσχημα και να τον απορρίψουν. Ο άνθρωπος εδώ γνωρίζει ότι ο φόβος του είναι υπερβολικός ή και παράλογος, αλλά η λογική του αδυνατεί να τον βοηθήσει να τον αντιμετωπίσει.

Σαν αποτέλεσμα πολλοί περιορίζουν την κοινωνική, επαγγελματική ή/και προσωπική τους ζωή ώστε να αποφεύγουν την έκθεση στις καταστάσεις που τους τρομάζουν, υπομένοντας τη θλίψη και το αίσθημα της ματαίωσης που αυτός ο αυτο-αποκλεισμός μπορεί να τους προκαλεί. Βλέπουμε έτσι ανθρώπους καθ’ όλα ικανούς ή και χαρισματικούς οι οποίοι όμως καθηλώνονται προσωπικά, κοινωνικά, επαγγελματικά κλπ, εξαιτίας της κοινωνικής φοβίας. Άλλοι πάλι επιλέγουν ή και αναγκάζονται να συμμετέχουν στις καταστάσεις που τους φοβίζουν, υπομένοντας, συχνά σε χρόνια βάση, το άγχος και βιώνοντας με βασανιστικό τρόπο εμπειρίες που θα τους ήταν κανονικά ευχάριστες και δημιουργικές. Οι άνθρωποι αυτοί συχνά νοιώθουν ταραχή, αγωνία ή και ένα πλήθος από ψυχοσωματικά συμπτώματα και μόνο με τη σκέψη του γεγονότος ή της εκδήλωσης που πλησιάζει. Όταν το άγχος είναι εξαιρετικά έντονο, μπορεί να τους οδηγήσει ακόμη και σε κρίσεις πανικού, αν και οι κρίσεις πανικού αποτελούν ένα εντελώς ξεχωριστό πρόβλημα.

Πολλοί μπορεί να καταφεύγουν στο να κάνουν κάποια χρήση αλκοόλ για να ‘χαλαρώσουν’ και να μη νοιώθουν φόβο ή και για να είναι πιο ‘φυσικοί και αυθόρμητοι’ μπροστά στους άλλους.

Ήπια συμπτώματα κοινωνικού άγχους είναι πολύ διαδεδομένα στον γενικό πληθυσμό χωρίς να θεωρούνται ότι αποτελούν φοβία ή διαταραχή εφόσον δεν περιορίζουν σημαντικά τη ζωή και την λειτουργικότητα του ατόμου που τα βιώνει.

Μια ολιστική προσέγγιση των προβλημάτων αυτών έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στην απαλλαγή από τέτοια συμπτώματα, ανακουφίζοντας άμεσα τον άνθρωπο και ανοίγοντας νέους, ευρύτερους ορίζοντες δυνατοτήτων και εμπειριών στη ζωή του. Κάποια από τα πιο γνωστά και συνηθισμένα ανθοϊάματα Μπαχ (Bach Flower Remedies) μπορούν πολύ εύκολα να αντιστοιχηθούν με τις χαρακτηριστικές δυσκολίες της Κοινωνικής Φοβίας. Έτσι λοιπόν:

Το ανθοΐαμα Larch είναι το ανθοΐαμα για το χτίσιμο και την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης. Θα προικίσει τον άνθρωπο αυτόν με σιγουριά και εμπιστοσύνη στον εαυτό του προκειμένου να εκφραστεί κοινωνικά. Θα τον ενισχύσει ώστε να νοιώσει ότι μπορεί άνετα να καταφέρει αυτό που τόσο εύκολα φαίνεται να μπορούν να καταφέρνουν ‘οι άλλοι’.

Το Mimulus είναι το ανθοΐαμα για τον φόβο της έκθεσης μπροστά στους άλλους και για την ντροπαλότητα και την ανησυχία που προκαλεί η ανασφάλεια. Θα βοηθήσει το κοινωνικά φοβικό άτομο να νοιώσει πιο ‘θαρραλέο’ και ασφαλές, ώστε να υπερνικήσει το είδος αυτό της ταραχής που μπορεί να τον κάνει να ‘συρρικνώνεται’, την καρδιά του να χτυπάει δυνατά και γρήγορα, τα χέρια του να ιδρώνουν και τη φωνή του να τρέμει.

Το ανθοΐαμα Agrimony αφορά στην κρυφή αγωνία σχετικά με το πώς θα παρουσιαστεί στους άλλους κανείς και πώς θα κρύψει από τα μάτια τους το φόβο και την ταραχή που νοιώθει. Το Agrimony θα απομακρύνει την αγωνία αυτή και την αίσθηση ότι το άτομο πρέπει να ‘δώσει παράσταση’ μπροστά στους άλλους για να μην ‘αποκαλυφθεί’ ο φόβος του. Το ανθοΐαμα αυτό θα προσφέρει μια όμορφη αίσθηση εσωτερικής άνεσης, ήρεμης απλότητας και ελευθερίας.

Το ανθοΐαμα Crab Apple θα στρέψει την προσοχή του ατόμου μακριά από τα πραγματικά ή φανταστικά του ελαττώματα, τα λάθη και τις ελλείψεις που υποσκάπτουν την αυτοπεποίθησή του και το κάνουν να απορρίπτει τον εαυτό του θεωρώντας ότι θα τον απορρίψουν οι άλλοι. Παύει να απασχολείται και να θεωρεί π.χ. άσχημη την εμφάνισή του, τον τρόπο που μιλάει, που εκφράζεται, που κινείται, που τρώει ή πίνει μπροστά στους άλλους κλπ.

Το ανθοΐαμα Holly ‘χτίζει’ μια αίσθηση εμπιστοσύνης και ενότητας με τους άλλους. Θα βοηθήσει στο να εμπιστευτεί κανείς περισσότερο το περιβάλλον του και να αποβάλει το φόβο που του δημιουργεί η συνειδητή ή υποσυνείδητη πεποίθηση ότι οι άλλοι είναι αρνητικά προδιατεθειμένοι απέναντί του, ότι ψάχνουν να βρουν λόγους για να τον κρίνουν άσχημα και να τον απορρίψουν.

Αν το άγχος είναι πολύ έντονο, θα είναι καλό να προστεθεί το Rescue Remedy. Σύμφωνα με την εμπειρία της γράφουσας όμως, το Rescue Remedy θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με τα άλλα ανθοϊάματα που προαναφέρθηκαν, τα οποία θα δράσουν περισσότερο αιτιολογικά στο πρόβλημα. Το Rescue Remedy, ας μη το ξεχνάμε, είναι το σύνθετο ανθοΐαμα που δίνει στήριξη και ηρεμία στις έκτακτες καταστάσεις κινδύνου, φόβου και πανικού. Αλλά το άτομο που πάσχει από κοινωνική φοβία δεν βιώνει πραγματικές καταστάσεις κινδύνου και πανικού. Τα συναισθήματά του αυτά προκαλούνται όχι από τις καταστάσεις καθαυτές αλλά από την εικόνα που έχει για τον εαυτό του, από την χαμηλή του αυτοπεποίθηση, από το αίσθημα προσωπικής ανεπάρκειας που έχει, ίσως και από την τραυματισμένη του εμπιστοσύνη προς τους άλλους από τους οποίους προσδοκά αρνητική μεταχείριση. Αν αυτά δεν αντιμετωπιστούν και δεν αντιστραφούν, οποιαδήποτε προσπάθεια καθησυχασμού και δημιουργίας αισθήματος ηρεμίας θα είναι αναγκαστικά επιφανειακή, περιορισμένη και παροδική.

Όταν αναφερόμαστε στην κοινωνική ντροπαλότητα που εμποδίζει το άτομο να πλησιάσει τους άλλους, που αισθάνεται αποκομμένο και απόμακρο ενώ θα επιθυμούσε να είναι μέσα στη συντροφιά των άλλων και να μοιράζεται με άνεση την παρέα τους, ένα εξαιρετικό ανθοΐαμα είναι το Violet της Flower Essence Society (FES). Η βοήθειά του σε περιπτώσεις δυσκολιών στην κοινωνική επαφή αποδεικνύεται ανεκτίμητη.

Όταν το άγχος αφορά την συνομιλία με άλλους, ιδίως μάλιστα την ομιλία μπροστά σε κοινό, το ανθοΐαμα Bush Fuchsia της συλλογής Australian Bush Flower Essences θα ενισχύσει τη νοητική συγκρότηση και συγχρόνως θα δώσει χρώμα και βάθος στην έκφραση και στον λόγο.

Εννοείται ότι τα ανθοϊάματα αυτά θα βοηθήσουν βαθιά και μόνιμα αν χρησιμοποιηθούν συστηματικά και για αρκετό χρονικό διάστημα, τόσο όσο χρειάζεται προκειμένου να αλλάξει η στάση, οι συναισθηματικές συνήθειες και τα συναισθηματικά αντανακλαστικά του ατόμου, οδηγώντας σε μια υγιέστερη αυθόρμητη στάση και σε μια θετικότερη και καλύτερη εικόνα εαυτού.

Τα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της κοινωνικής φοβίας και του άγχους παρουσίασης μπροστά σε κοινό είναι συνήθως θεαματικά αν υπάρξει παράλληλη –ή και αυτόνομη- εφαρμογή θεραπευτικών τεχνικών όπως το EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) και η μέθοδος EFT (Emotional Freedom Technique) κ.α. Στα πλαίσια των τεχνικών αυτών, το άτομο καλείται να αναβιώσει συγκεκριμένες δυσάρεστες εμπειρίες που είχε αναφορικά με το θέμα αυτό ή να φανταστεί ότι βιώνει ήδη καταστάσεις που επίκεινται και που το φοβίζουν. Μέσα από την χρήση των απλών στην εφαρμογή τους αυτών τεχνικών, βλέπει τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις του σχετικά με την κατάσταση που τον προβληματίζει να αλλάζουν. Η βελτίωση είναι άμεση και –σε περιπτώσεις αμιγούς φοβίας που δεν συνδέεται με άλλα σοβαρά προβλήματα- η εξαφάνιση των συμπτωμάτων πλήρης και το θετικό αποτέλεσμα μόνιμο.

Η Ομοιοπαθητική ασφαλώς, με εύστοχες επιλογές ιδιοσυγκρασιακών ομοιοπαθητικών φαρμάκων, θα δράσει καταλυτικά ως προς την απομάκρυνση ψυχολογικών εμποδίων και μιασματικών επιβαρύνσεων του οργανισμού. 

Ιστοσελίδα: www.angeli.gr - Τηλέφωνο:6932 100140, 210 7779841

Η Μαρίνα Αγγελή σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και ειδικεύτηκε στην ψυχιατρική. Εκπαιδεύτηκε στην Συστημική Οικογενειακή Θεραπεία και εργάστηκε στην Κινητή Ψυχιατρική Μονάδα του Νομού Φωκίδας, στο Πρόγραμμα Ψυχιατρικής Περίθαλψης Υπαίθρου. Στη συνέχεια είχε πολυετή ενασχόληση με την Ομοιοπαθητική και με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων. Θεωρεί τα Ανθοϊάματα ένα εξαίρετο θεραπευτικό σύστημα ψυχικής εξισορρόπησης και προσωπικής εξέλιξης και για πολλά χρόνια ερευνά και εφαρμόζει τις θεραπευτικές και αναγεννητικές δυνατότητες ανθοϊαμάτων που προέρχονται από διάφορα μέρη του κόσμου. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα και εργασίες σχετικά με την αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων με ανθοϊάματα και έχει παρουσιάσει τη θεραπευτική αυτή μέθοδο σε συνέδρια και εκδηλώσεις σχετικά με τις ολιστικές θεραπείες. Έχει εκπαιδευτεί και εφαρμόζει Θεραπευτική Ύπνωση, καθώς και τις μεθόδους EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), BSP (Brainspotting) και EFT (Emotional Freedom Techniques). Είναι Certified Practitioner και επίτιμο μέλος της Flower Essence Society (FES) της California. Από τις εκδόσεις Πύρινος Κόσμος κυκλοφορεί το βιβλίο της "Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ"