Τα πρώτα γενετικά επεξεργασμένα δίδυμα

Κατηγορία Inbox
Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2019 09:20 Διαβάστηκε 408 φορές
Τεύχος 89 Πέτρος Αργυρίου

Η δημιουργία των πρώτων γενετικά τροποποιημένων διδύμων ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο του 2018. Η ανακοίνωση σήκωσε ένα κύμα αμφισβήτησης από την επιστημονική κοινότητα, όχι μόνο για την ηθική μιας τέτοιας πρακτικής αλλά και για το κατά πόσο τελέστηκε ένα τέτοιο επίτευγμα, καθώς οι διαδικασίες που ακολουθήθηκαν ήταν σε μεγάλο βαθμό αδιαφανείς και δεν πέρασαν από διαδικασία αξιολόγησης από άλλους επιστήμονες του κλάδου.  

Για να φτιαχτούν τα δίδυμα χρησιμοποιήθηκε μια σχετικά καινούρια τεχνική, η Crispr-Cas9.

Δεν πρόκειται φυσικά για κάποια σοκοφρέτα αλλά για μια μέθοδο που συναντάται στη φύση- για αυτό άλλωστε είναι και τόσο αποτελεσματική. Σε αντίθεση με τεχνικές γενομικής του παρελθόντος όπως της «γονιδιακής καραμπίνας», η Crispr-Cas9 είναι υψηλή γονιαδιακή «κοπτοραπτική».

Τα βακτήρια αλλά κι ακόμη πιο αρχέγονοι οργανισμοί τη χρησιμοποιούν με τον εξής τρόπο:

Παίρνουν κομμάτια DNA από ιούς- εισβολείς και τα ενσωματώνουν σε συγκεκριμένες περιοχές του DNA τους (τις Crispr) μέσω ενζύμων που λέγονται CAS-9. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν και θυμούνται τον εισβολέα και τον αντιμετωπίζουν καλύτερα σε μελλοντικά συναπαντήματά τους. Με άλλα λόγια το Crispr-Cas9 είναι ένα ανοσοποιητικό σύστημα.

Η ανακάλυψη της ύπαρξής του έγινε μόλις το 2009. Ήδη, χρησιμοποιούσαμε τους ιούς ως οχήματα γενετικής πληροφορίας. Η ανακάλυψη του Crispr-Cas9 κάνει ακόμη πιο βάσιμο τον ισχυρισμό μου πως οι ιοί δεν είναι απλά παθογόνα γενετικά παράσιτα αλλά πως συνιστούν κι ένα σύστημα οριζόντιας μετάδοσης γενετικών πληροφοριών, ένα «γενετικό διαδίκτυο».

Ο βασικός ερευνητής, ο He Jiankui, πήρε σπέρμα από ασθενή που πάσχει από AIDS και γονιμοποίησε εξωσωματικά με αυτό ωάρια της γυναίκας του, με την συγκατάθεση και των δύο όπως ο ίδιος αναφέρει.

Στην συνέχεια χρησιμοποίησε την τεχνική Crispr-Cas9 για να αντικαταστήσει ένα γονίδιο που καθορίζει πρωτεΐνη υποδοχής στην μεμβράνη των λευκών αιμοσφαιρίων. Η αντικατάσταση πέτυχε σε ένα γονιμοποιημένο ωάριο το οποίο επανεισήχθη στην μήτρα της μητέρας. Αυτό είναι το επιστημονικό χρονικό της γένεσης της Νάνα και της Λούλα, των πρώτων δύο γενετικά τροποποιημένων ανθρωπίνων διδύμων.

Μετά την γενετική τροποποίησή τους η Νάνα και η Λούλα είναι τώρα θεωρητικά πιο ανθεκτικές σε τυχόν προσβολή τους από τον λεγόμενο HIV.

Κάπου εδώ αρχίζει η προβληματική πλευρά της όλης ιστορίας.

Το AIDS είναι επίκτητο και σε καμία των περιπτώσεων δεν έχει τόσο αναπόφευκτο κληρονομικό προφίλ όσο άλλες ιδιοπαθείς ασθένειες που περνούν άμεσα από τους γονείς στα παιδιά. Επιπρόσθετα, η αντοχή στον HIV έρχεται με υψηλό κόστος όπως την ευαισθησία σε άλλες νόσους, όπως αυτή του Ιού του Δυτικού Νείλου.

Εδώ είναι ένα από τα μεγάλα εγγενή προβλήματα της γενομικής: Τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά συχνά δεν καθορίζονται από ένα και μόνο γονίδιο αλλά από ομάδες τους που μπορούν βρίσκονται ακόμη και σε διαφορετικά χρωμοσώματα και μάλιστα, συχνά και σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον που άλλοτε ευνοεί την έκφραση κάποιων γονιδίων κι άλλοτε όχι. Πρόκειται δηλαδή για ένα πολύπλοκο πίνακα ελέγχου όπου αλλάζοντας την μία «ασφάλεια» μπορεί να πέσουν άλλες πέντε.

Η γνώση μας μέχρι σήμερα περιορίστηκε στη μελέτη και τον εντοπισμό μεμονωμένων γονιδίων ή ακόμη και ομάδων κι όχι στην ευρύτατη αλληλεπίδρασή τους. Μέχρι να έχουμε μια καλή και πλήρη εικόνα των αλληλεπιδράσεων αυτών, η χρήση τεχνολογιών όπως η Crispr-Cas9 κάνει επιστήμονες όπως ο He Jiankui αλλά και προγενέστερους αυτού να μοιάζουν με μαθητευόμενοι μάγοι.

Γιατί όμως ένας ερευνητής με πολλές διακρίσεις και με τέσσερις κερδοφόρες εταιρίες βιοτεχνολογίας να ασχοληθεί με το AIDS κι όχι με κάποια από τις χιλιάδες αθεράπευτες μέχρι σήμερα κληρονομικές ασθένειες που θα αποτελούσαν πολύ καταλληλότερους στόχους για το Crispr-Cas9;

Η απάντηση ίσως να βρίσκεται στη δομή της εξουσίας στην Κίνα και στις συνέπειές της στην κινεζική δημόσια υγεία.

Το 1975 το κομμουνιστικό κόμμα της Κίνας αποφάσισε για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο του υπερπληθυσμού την επιβολή της πολιτικής του «Ενός Παιδιού» στα ζευγάρια. Η πολιτική αυτή σταμάτησε μόλις το 2015 όπου κι επιτράπηκε και δεύτερο παιδί. Τα σαράντα χρόνια επιβολής της όμως είχαν σοβαρότατες συνέπειες: Οι Κινέζοι γονείς προτιμούσαν το μοναδικό τους παιδί να είναι αγόρι, να υπάρχει ένα ακόμη ζευγάρι εργατικά χέρια, ένας ακόμη μισθός στο σπίτι. Έτσι σήμερα, σε έναν στους πέντε άντρες δεν αντιστοιχεί γυναίκα.

Η πολιτική αυτή είχε ως έμμεση επίπτωση την πρόσφατη άνοδο των κρουσμάτων του AIDS στην Κίνα. Μόνο το 2017, τα κρούσματα του AIDS αυξήθηκαν κατά 14%.

Το AIDS πλέον στην Κίνα έχει διαφορετικά πληθυσμιακά χαρακτηριστικά από ότι είχε κατά το παρελθόν. Η κινέζικη ηγεσία αντιμετώπισε αποτελεσματικότατα πηγές μετάδοσης του AIDS όπως ξεπερασμένες μεθόδους μετάγγισης αίματος και τις πρακτικές ενδοφλεβίων χρηστών ναρκωτικών. Τα ποσοστά του AIDS στο γενικό πληθυσμό κατά μέσο όρο είναι 0,037%, μικρότερα από πολλές άλλες χώρες του δυτικού κόσμου. Τα ποσοστά όμως του AIDS σε άντρες που κάνουν σεξ με άντρες είναι 7,7% στην Κίνα, δηλαδή 2000% μεγαλύτερα από τον γενικό πληθυσμό.

Κι αυτό μας λέει αυτό κάτι που γνωρίζαμε εξαρχής: Ότι παρά την προπαγάνδα υπέρ του AIDS που το ήθελε να μας αφορά όλους το ίδιο, το AIDS αφορά πρωτίστως και κυρίως τις ομάδες υψηλού κινδύνου και ως τέτοιο και κυρίως ως τέτοιο πρέπει να μας αφορά όλους.

Στην περίπτωση των αντρών που κάνουν σεξ με άντρες, ανεξάρτητα από το τι φύλο νιώθουν ή δηλώνουν, τα υψηλότατα ποσοστά επιπολασμού δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας ηθικολογίας ή θρησκευτικής ιδεοληψίας. Οφείλονται στην φυσιολογία του σεξ, στη βασική μας βιολογία αν κι όχι μόνο.

Στην Κίνα, το ηθικό στίγμα της ομοφυλοφιλίας υπήρξε εξαιρετικά ανθεκτικό: Η ομοφυλοφιλία αποποινικοποιήθηκε μόλις το 1997 κι αφαιρέθηκε από την επίσημη λίστα των ψυχιατρικών διαταραχών το 2001.

Η πολιτική του ενός παιδιού, σε συνδυασμό με το ηθικό στίγμα της ομοφυλοφιλίας, δημιούργησε μια ισχυρή πίεση προς τον γάμο. Πολλοί ομοφυλόφιλοι άντρες, με περίπου το 7,7% να είναι καταγεγραμμένα φορείς του AIDS, ενέδωσαν σε αυτήν κοινωνική πίεση. Παντρεύτηκαν κι έκαναν οικογένειες. Κι έτσι φαίνεται να αυξήθηκαν τα ποσοστά του AIDS τα τελευταία χρόνια στην Κίνα.

Ακολούθησε λοιπόν ο He Jiankui, ο σχεδιαστής της Νίνα και της Λούλα, κυβερνητικές επιταγές προκειμένου να έχει η κινεζική ηγεσία εργαλεία για να αντιμετωπίσει το νέο ξέσπασμα του AIDS στην Κίνα;

Ακόμη κι αν κάτι τέτοιο συνέβη, δεν το έκανε με τον σωστό τρόπο. Αυτό μαρτυρά η προσωρινή εξαφάνισή του, μια ακόμη εξαφάνιση σε μια μακρά λίστα Κινέζων που εξαφανίζονται όταν ξεστρατίζουν από την γραμμή του Κόμματος.

Με την εξαφάνιση του Ηe αλλά και με την προβληματική της επιστημονικής προόδου στην Κίνα θα ασχοληθούμε στα επόμενα άρθρα μας σε περίπτωση που κρίνετε κάτι τέτοιο ενδιαφέρον. Από τη δική μου τη σκοπιά το θεωρώ κρίσιμο καθώς κρίνω πως το μεγαλύτερο κομμάτι του 21ου αιώνα θα μείνει στην ιστορία ως ο κινεζικός αιώνας.

(Ο Πέτρος Αργυρίου είναι ένας ξεχωριστός λογοτέχνης κι ένας από τους κορυφαίους Έλληνες αναλυτές, ιδιαιτέρως στο πεδίο του παρασκηνίου των παγκόσμιων πολιτικών δημόσιας υγείας. Είναι επίσης μέλος της ένωσης δημοσιογραφίας της επιστήμης Science View και μόνιμος συνεργάτης του Holistic Life. Από τις εκδόσεις ETRA κυκλοφορούν τα σχετικά βιβλία του: "Τι δεν σας λένε οι γιατροί", 2009, "Θανάσιμες Θεραπείες", 2011 και "Παρά Φύση", 2014, όλα τους μοναδικά στο είδος τους στην ελληνική εκδοτική πραγματικότητα και όχι μόνο. Το προσωπικό του blog είναι το agriazwa.blogspot.com).