Για πολλές γυναίκες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η ικανότητα συγκέντρωσης, ο έλεγχος των συναισθημάτων και η ενέργεια δεν παραμένουν σταθερά. Υπάρχουν ημέρες που η καθημερινότητα φαίνεται διαχειρίσιμη και άλλες κατά τις οποίες η οργάνωση, η μνήμη εργασίας ή ακόμη και απλές υποχρεώσεις μοιάζουν ξαφνικά πολύ δυσκολότερες. Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες αρχίζουν να εξετάζουν σοβαρότερα έναν παράγοντα που επί δεκαετίες είχε υποτιμηθεί στην έρευνα της ΔΕΠΥ: τις γυναικείες ορμόνες.
Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Journal of Attention Disorders εξέτασε τις διαθέσιμες μελέτες σχετικά με τη ΔΕΠΥ και τις ορμόνες του φύλου στις γυναίκες. Το γενικό συμπέρασμα ήταν ότι οι ορμονικές μεταβολές φαίνεται να συνδέονται με αλλαγές στην ένταση των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα κατά τον εμμηνορροϊκό κύκλο και την εφηβεία. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ίδια εικόνα εμφανίζεται σε διαφορετικές φάσεις της γυναικείας ζωής: εφηβεία, εμμηνορροϊκός κύκλος, περίοδος μετά τον τοκετό και στην περιεμμηνόπαυση.

Γιατί η ΔΕΠΥ στις γυναίκες πέρασε για χρόνια απαρατήρητη: Η ΔΕΠΥ μελετήθηκε ιστορικά κυρίως μέσα από την εικόνα των αγοριών: υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα, δυσκολία παραμονής στη θέση τους και συμπεριφορές που γίνονται εύκολα αντιληπτές στο σχολείο. Στα κορίτσια, όμως, η εικόνα μπορεί να είναι διαφορετική. Η διάσπαση προσοχής, η δυσκολία οργάνωσης, η εσωτερική ανησυχία ή η συναισθηματική δυσκολία μπορεί να μην προκαλούν την ίδια εξωτερική αναστάτωση. Έτσι, αρκετές γυναίκες φτάνουν στην ενήλικη ζωή χωρίς διάγνωση, έχοντας αναπτύξει στρατηγικές για να αντισταθμίζουν τις δυσκολίες τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι στρατηγικές φαίνεται να δοκιμάζονται ιδιαίτερα όταν αλλάζει το ορμονικό περιβάλλον.

Ο εμμηνορροϊκός κύκλος δεν επηρεάζει μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα: Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη δεν δρουν αποκλειστικά στα αναπαραγωγικά όργανα. Έχουν υποδοχείς και επιδράσεις στον εγκέφαλο και σχετίζονται με συστήματα νευροδιαβιβαστών που συμμετέχουν στη διάθεση, στην προσοχή και στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση των οιστρογόνων με την ντοπαμίνη. Η ντοπαμινεργική λειτουργία συμμετέχει στη ρύθμιση της προσοχής, του κινήτρου και της παρορμητικότητας και αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς στους οποίους δρουν τα διεγερτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη ΔΕΠΥ. Αυτό έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι οι απότομες μεταβολές των οιστρογόνων μπορεί, σε ορισμένες γυναίκες, να επηρεάζουν ένα ήδη ευάλωτο σύστημα ρύθμισης της προσοχής και των συναισθημάτων. Δεν σημαίνει ότι η ΔΕΠΥ είναι απλώς «έλλειψη ντοπαμίνης» ούτε ότι τα χαμηλά οιστρογόνα προκαλούν ΔΕΠΥ. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Φαίνεται όμως ότι οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να λειτουργούν ως ένας επιπλέον ρυθμιστικός παράγοντας.

Οι δύσκολες ημέρες πριν από την περίοδο: Από τις πιο χαρακτηριστικές παρατηρήσεις αφορά το δεύτερο μισό του εμμηνορροϊκού κύκλου και ιδιαίτερα τις ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση. Γυναίκες με ΔΕΠΥ έχουν περιγράψει αυξημένη διάσπαση προσοχής, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, συναισθηματική αστάθεια, μειωμένη ενέργεια και μεγαλύτερη δυσκολία στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ορισμένες αναφέρουν ακόμη ότι η συνηθισμένη φαρμακευτική αγωγή τους φαίνεται λιγότερο αποτελεσματική αυτές τις ημέρες. Μια μικρή κλινική μελέτη του 2023 παρακολούθησε εννέα γυναίκες με ΔΕΠΥ που παρουσίαζαν επιδείνωση πριν από την περίοδο. Υπό ιατρική παρακολούθηση αυξήθηκε προσωρινά η δόση της ήδη συνταγογραφημένης διεγερτικής αγωγής τους κατά την προεμμηνορροϊκή περίοδο. Και οι εννέα ανέφεραν βελτίωση στην προσοχή, στη διάθεση, στην ευερεθιστότητα και στην ενέργεια. Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον αλλά δεν αποτελεί ακόμη θεραπευτική οδηγία. Πρόκειται για εξαιρετικά μικρό δείγμα χωρίς ομάδα ελέγχου και απαιτούνται μεγαλύτερες ελεγχόμενες μελέτες. Η αλλαγή της δοσολογίας διεγερτικών φαρμάκων δεν πρέπει να γίνεται χωρίς τον θεράποντα ιατρό.

Από την εγκυμοσύνη στην περιεμμηνόπαυση: Η πιθανή ορμονική ευαισθησία δεν περιορίζεται στον μηνιαίο κύκλο. Μεγάλες μεταβολές των ορμονών συμβαίνουν στην εφηβεία, στην εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα μετά τον τοκετό, καθώς και κατά την περιεμμηνόπαυση. Αυτές ακριβώς είναι περίοδοι στις οποίες αρκετές γυναίκες με ΔΕΠΥ αναφέρουν σημαντικές αλλαγές στη διάθεση και στη γνωστική λειτουργία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιεμμηνόπαυση. Τα επίπεδα των οιστρογόνων αρχίζουν να παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις και τελικά μειώνονται. Παράλληλα, πολλές γυναίκες αναφέρουν «brain fog», προβλήματα μνήμης και δυσκολία συγκέντρωσης ακόμη και χωρίς ΔΕΠΥ. Σε μια γυναίκα όμως που επί χρόνια αντιστάθμιζε μια μη διαγνωσμένη ΔΕΠΥ, αυτή η επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να κάνει τις παλιές στρατηγικές λιγότερο αποτελεσματικές. Αυτό μπορεί να αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους αρκετές γυναίκες αναζητούν για πρώτη φορά διάγνωση στη μέση ηλικία. Σημαντική είναι εδώ μια διάκριση: η εμμηνόπαυση δεν προκαλεί ξαφνικά ΔΕΠΥ. Για να τεθεί η διάγνωση, πρέπει να υπάρχουν ενδείξεις ότι τα χαρακτηριστικά της διαταραχής υπήρχαν ήδη από την παιδική ηλικία. Η ορμονική αλλαγή μπορεί περισσότερο να αποκαλύψει κάτι που προηγουμένως παρέμενε διαχειρίσιμο ή καλυμμένο.

Δεν αντιδρούν όλες οι γυναίκες με τον ίδιο τρόπο: Δεν υπάρχει ένας «γυναικείος τύπος ΔΕΠΥ» που να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κύκλο. Ούτε κάθε γυναίκα με ΔΕΠΥ παρουσιάζει ορμονικά συνδεδεμένη επιδείνωση. Η επιστήμη προσπαθεί ακόμη να καταλάβει αν το κρίσιμο στοιχείο είναι τα χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων, η ταχύτητα με την οποία αυτά μεταβάλλονται ή η ιδιαίτερη ευαισθησία του εγκεφάλου κάθε γυναίκας στις μεταβολές αυτές. Αυτό εξηγεί και γιατί απλές λύσεις του τύπου «ρύθμιση των οιστρογόνων» δεν μπορούν να θεωρηθούν καθολική απάντηση. Ορμονικά αντισυλληπτικά ή ορμονικές θεραπείες μπορεί να βοηθούν ορισμένες γυναίκες και να επιδεινώνουν συμπτώματα σε άλλες.

Από τη στατική διάγνωση στη δυναμική παρατήρηση: Η σημαντικότερη αλλαγή που φέρνει αυτή η έρευνα δεν είναι ένα καινούργιο φάρμακο, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος παρατήρησης. Αντί να ρωτάμε μόνο «ποια συμπτώματα έχεις;», ίσως πρέπει να ρωτάμε και «πότε εμφανίζονται ή επιδεινώνονται;» Η συστηματική καταγραφή του κύκλου μαζί με τη συγκέντρωση, την ενέργεια, τον ύπνο, τη διάθεση και την αποτελεσματικότητα της αγωγής μπορεί να αποκαλύψει μοτίβα που διαφορετικά περνούν απαρατήρητα. Μια τέτοια καταγραφή μπορεί στη συνέχεια να συζητηθεί με τον γιατρό ή το θεραπευτή και να συμβάλει σε μια περισσότερο εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Το σημαντικότερο μήνυμα της αναδυόμενης έρευνας είναι ότι ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί απομονωμένος από το σώμα. Η νευροβιολογία, το ενδοκρινικό σύστημα, ο ύπνος, το στρες και οι διαφορετικές φάσεις της ζωής αλληλεπιδρούν συνεχώς. Για τις γυναίκες με ΔΕΠΥ, η αναγνώριση αυτής της σχέσης μπορεί να προσφέρει κάτι πολύ σημαντικό: μια περισσότερο ολοκληρωμένη κατανόηση του γιατί η ίδια γυναίκα μπορεί, μέσα σε διαφορετικές ημέρες του μήνα ή διαφορετικές περιόδους της ζωής της, να βιώνει τόσο διαφορετικά τον ίδιο της τον νου.

Συμπληρωματικές προσεγγίσεις που μπορεί να προσφέρουν υποστήριξη: Πέρα από τη φαρμακευτική αντιμετώπιση, ορισμένες συμπληρωματικές και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις φαίνεται ότι μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη σε συμπτώματα που συχνά επιβαρύνονται από τις ορμονικές μεταβολές. Ο βελονισμός έχει μελετηθεί τόσο σε προεμμηνορροϊκά όσο και σε εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, με ορισμένες μελέτες να καταγράφουν βελτίωση στις εξάψεις, στην ποιότητα ζωής και σε ψυχολογικά ή σωματικά συμπτώματα. Οι παρεμβάσεις mindfulness και ο διαλογισμός παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον, καθώς μετα-αναλύσεις έχουν δείξει βελτίωση στο άγχος, στον ύπνο, στο στρες και σε ορισμένα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, ενώ αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν μελετηθεί με θετικά αποτελέσματα και σε ενήλικες με ΔΕΠΥ. Η yoga έχει συνδεθεί με μείωση τόσο προεμμηνορροϊκών όσο και εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, καθώς και με βελτίωση του ύπνου και της ψυχολογικής ευεξίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμη η αρωματοθεραπεία, κυρίως με λεβάντα: κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις αναφέρουν βελτιώσεις στο προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, στο άγχος, στην ποιότητα του ύπνου και σε ορισμένα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Τέλος, νεότερη μετα-ανάλυση για το θεραπευτικό μασάζ σε γυναίκες στην εμμηνόπαυση κατέγραψε οφέλη κυρίως σε ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και κόπωση. Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας εξατομικευμένης υποστηρικτικής προσέγγισης για συμπτώματα που επιβαρύνουν την καθημερινότητα της γυναίκας.

Έρευνες και πηγές

1. Osianlis E., Thomas E.H.X., Jenkins L.M., Gurvich C. (2025). ADHD and Sex Hormones in Females: A Systematic Review. Journal of Attention Disorders, 29(9), 706–723. DOI: 10.1177/10870547251332319.
2. de Jong M., Wynchank D.S.M.R., van Andel E., Beekman A.T.F., Kooij J.J.S. (2023). Female-specific pharmacotherapy in ADHD: premenstrual adjustment of psychostimulant dosage. Frontiers in Psychiatry, 14, 1306194. DOI: 10.3389/fpsyt.2023.1306194.
3. Kooij J.J.S. et al. (2025). Research advances and future directions in female ADHD: the lifelong interplay of hormonal fluctuations with mood, cognition, and disease. Frontiers in Global Women's Health, 6, 1613628. DOI: 10.3389/fgwh.2025.1613628.
4. Williams C. (2026). Why many women with ADHD feel overwhelmingly controlled by their hormones. New Scientist, 17 August 2026. Αρχικό δημοσιογραφικό άρθρο που αποτέλεσε την αφετηρία του παρόντος κειμένου.

Έρευνες για τις Συμπληρωματικές προσεγγίσεις

1. Kim H.H., Jung N.H. (2025). Mindfulness-based interventions for adults with ADHD: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 104(37), e44308.
   DOI: 10.1097/MD.0000000000044308. Η μετα-ανάλυση βρήκε βελτιώσεις σε συμπτώματα και λειτουργικότητα ενηλίκων με ΔΕΠΥ.
2. Tang S. et al. (2025). The effectiveness of mindfulness-based interventions on menopausal symptoms: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Συμπεριέλαβε 19 μελέτες και 1.670 γυναίκες· καταγράφηκαν βελτιώσεις σε εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, ύπνο, άγχος, κατάθλιψη και στρες. PubMed
3. Ranga M., Dev K. (2024). The Effect of Yoga Therapy in Premenstrual Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 46(10), 102579. DOI: 10.1016/j.jogc.2024.102579.
4. Pal A., Nath B., Paul S., Meena S. (2022). Evaluation of the effectiveness of yoga in management of premenstrual syndrome: a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 43(4), 517–525. DOI: 1080/0167482X.2022.2086457. Η ανάλυση 14 μελετών υποστήριξε όφελος της yoga στη συνολική εικόνα του PMS.
5. Cramer H., Peng W., Lauche R. (2018). Yoga for menopausal symptoms—A systematic review and meta-analysis. Maturitas, 109, 13–25.
   DOI: 10.1016/j.maturitas.2017.12.005. Περιέλαβε 13 RCTs με 1.306 συμμετέχουσες και βρήκε βελτίωση σε συνολικά, ψυχολογικά, σωματικά και αγγειοκινητικά συμπτώματα.
6. Es-Haghee S. et al. (2020). The Effects of Aromatherapy on Premenstrual Syndrome Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2020, 6667078.
   DOI: 10.1155/2020/6667078. Η μετα-ανάλυση βρήκε μειώσεις στη συνολική ένταση του PMS, στα ψυχολογικά συμπτώματα, στο άγχος, στην καταθλιπτική διάθεση και στην κόπωση.
7. Lee H.W. et al. (2021). Aromatherapy for Managing Menopausal Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Placebo-Controlled Trials. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 27(10), 813–823.
   DOI: 10.1089/acm.2020.0315. Τα αποτελέσματα υποστήριξαν όφελος κυρίως από λεβάντα και neroli.
8. Lee et al. (2026). Effects of aromatherapy on menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. doi: 10.1080/01443615.2026.2723303 Η νεότερη μετα-ανάλυση περιέλαβε 17 μελέτες και 1.347 γυναίκες, και βρήκε βελτιώσεις σε ύπνο, αγγειοκινητικά και ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος και καταθλιπτική διάθεση.
9. Lu X. et al. (2026). Can massage ameliorate menopausal and postmenopausal symptoms in women? A systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Medicine, 98, 103370. DOI: 10.1016/j.ctim.2026.103370. Βρέθηκαν σημαντικά αποτελέσματα κυρίως για ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και κόπωση.
10. Befus D. et al. (2018). Management of Menopause Symptoms with Acupuncture: An Umbrella Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 24(4), 314–323. DOI: 10.1089/acm.2016.0408. Παρατηρήθηκαν μειώσεις στη συχνότητα και ένταση αγγειοκινητικών συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής.
11. Jang S.H., Kim D.I., Choi M.S. (2014). Effects and treatment methods of acupuncture and herbal medicine for premenstrual syndrome/premenstrual dysphoric disorder: systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 14, 11.
    DOI: 10.1186/1472-6882-14-11. Η ανασκόπηση βρήκε ενδείξεις βελτίωσης του PMS/PMDD με βελονισμό.

Στη δυτική βοτανοθεραπεία πολλά γυναικολογικά προβλήματα θεωρείται ότι σχετίζονται με ορμονική ανισορροπία. Τέτοια προβλήματα μπορεί να είναι οι διαταραχές περιόδου, η αμηνόρροια ή δυσμηνόρροια, το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο και τα σχετικά συμπτώματα όπως οι πόνοι περιόδου, η υπερένταση, το άγχος, οι ημικρανίες, οι αϋπνίες και οι διαταραχές της διάθεσης. Επίσης επιπλοκές που ίσως εμφανίζονται στην αρχή ή και στα τελικά στάδια της εποχής της γονιμότητας, δηλαδή στην εφηβεία και τελικά στην κλιμακτήριο και στην εμμηνόπαυση. Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να είναι από ήπια έως πιο έντονα και να επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής μιας γυναίκας. Προβλήματα, όπως η υπογονιμότητα, οι πολυκυστικές ωοθήκες, τα ινομυώματα, η ενδομητρίωση και οι ορμονοεξαρτώμενοι όγκοι επίσης σχετίζονται με ορμονική ανισορροπία, δηλαδή με την υπερβολή ή την έλλειψη κάποιων ορμονών.

Για την εξισορρόπηση των ορμονών αρχικά χρησιμοποιούνται βότανα που συμβάλλουν στην αποτοξίνωση του οργανισμού. Τα λεμφαγωγά βότανα, δηλαδή αυτά που ενεργοποιούν την κυκλοφορία της λέμφου, θεωρούνται από τα σημαντικότερα στην αντιμετώπιση ορμονικών προβλημάτων, επειδή η λέμφος μεταφέρει και ορμόνες. Αντίστοιχα, βότανα αποτοξινωτικά του ήπατος βοηθούν το ήπαρ να αποβάλλει την περίσσεια οιστρογόνων. Αποτοξινωτικά του ήπατος θεωρούνται το ραδίκι (Taraxacum officinale) και η αγκινάρα (Cynara scolymus), ενώ λεμφαγωγά θεωρούνται η κολλιτσίδα (Galium aparine), το κόκκινο τριφύλλι (Trifolium pratense), το τσιμένι (Trigonella foenum-graecum) και η καλέντουλα (Calendula officinalis).

Γενικότερα, η προσέγγιση της βοτανοθεραπείας είναι ότι προσπαθούμε να ισορροπήσουμε τις ορμόνες μέσω της αποτοξίνωσης, μέσω της διαχείρισης του στρες, μέσω του κατάλληλου πλάνου διατροφής και με ρυθμιστικά ορμονών.

Ας διευκρινιστεί ότι ο όρος ρυθμιστικά ορμονών προκύπτει κυρίως από το αποτέλεσμα που προκαλούν και την ανακούφιση των συμπτωμάτων μετά τη λήψη τους σε θεραπευτικές δόσεις και για αρκετό χρονικό διάστημα. Οι ακριβείς μηχανισμοί που επιδρούν στις γυναικείες ορμόνες μπορεί να είναι πολύπλοκοι. Τα βότανα που περιέχουν φυτοοιστρογόνα, θεωρούνται τα σημαντικότερα ρυθμιστικά ορμονών. Ο κυριότερος μηχανισμός δράσης τους είναι ότι θηλυκώνουν στους υποδοχείς οιστρογόνων και λειτουργούν ως ασθενέστεροι ανταγωνιστές. Αυτό σημαίνει ότι δεν επιτρέπουν περαιτέρω πρόσληψη οιστρογόνων όταν υπάρχει περίσσεια και ότι καλύπτουν την έλλειψη όταν δεν υπάρχουν αρκετά. Ωστόσο δεν φαίνεται να αλλάζουν τις συγκεντρώσεις οιστρογόνων και προγεστερόνης άμεσα στο αίμα και η δράση τους είναι πολύ ηπιότερη από αυτή των ορμονών που παράγονται στο σώμα ή σε βιοχημικά εργαστήρια.

Ας δούμε πώς χρησιμεύουν κάποια από τα πιο γνωστά ρυθμιστικά ορμονών για το γυναικολογικό σύστημα.
 

Ακταία- Black cohosh (Actaea/Cimicifuga racemosa)

Γυναικολογικές χρήσεις στη βοτανοθεραπεία: Χρησιμοποιείται ως σπασμολυτικό, εμμηναγωγό, χαλαρωτικό, αντιφλεγμονώδες, και παυσίπονο για συμπτώματα της κλιμακτηρίου (εξάψεις, οστεοπόρωση, άγχος, διαταραχές διάθεσης), τη δυσμηνόρροια (πόνοι περιόδου), την αμηνόρροια, τη φλεγμονώδη νόσο της πυέλου, το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, τους σπασμούς της μήτρας, τα ινομυώματα και ως βοήθημα στον τοκετό.

Πώς λειτουργεί: Ρυθμίζει τη σεροτονίνη και ανακουφίζει από το στρες. Mέσω της αντιοξειδωτικής και αντιφλεγμονώδους δράσης του επιδρά στο νευρικό, στο μυοσκελετικό αλλά και στο γυναικολογικό σύστημα. Τα φυτοοιστρογόνα που περιέχει λειτουργούν ως ρυθμιστικά ορμονών και ταιριάζουν σε ένα συγκεκριμένο είδος υποδοχέα, επιδρώντας μόνο στα κόκαλα και στον εγκέφαλο, αλλά όχι στο στήθος και στη μήτρα, που σημαίνει ότι δε φαίνεται να προκαλεί ορμονοεξαρτώμενους όγκους ή άλλες αντίστοιχες επιπλοκές.

Προφυλάξεις: Παρότι θεωρείται αρκετά ασφαλές βότανο προτείνεται να μη λαμβάνεται στο πρώτο τρίμηνο εγκυμοσύνης, ούτε παράλληλα με φάρμακα που περιέχουν προγεστερόνη ή οιστρογόνα, ούτε από γυναίκες που έχουν ορμονοεξαρτώμενους όγκους ή λαμβάνουν θεραπεία για την αντιμετώπισή τους χωρίς την έγκριση του/της ιατρού τους. Καλύτερα να μη λαμβάνεται για διάστημα μεγαλύτερο των 6 μηνών συνεχόμενα σε θεραπευτική δόση, χωρίς παρακολούθηση.

Λυγαριά (Vitex agnus-castus)

Γυναικολογικές χρήσεις στη βοτανοθεραπεία: Χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου, των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης, την αμηνόρροια, την έντονη αιμορραγία της μήτρας (μηνορραγία), την υπογονιμότητα, τις πολυκυστικές ωοθήκες και την ακμή που σχετίζεται με τις ορμόνες. Γενικότερα ανακουφίζει από τα συμπτώματα της έλλειψης προγεστερόνης, που είναι απαραίτητη για τη γυναικεία γονιμότητα ή την υπερβολή οιστρογόνων, που σχετίζεται με την έλλειψη ερωτικής διάθεσης και από τα συμπτώματα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου και της εμμηνόπαυσης. Έχει χρησιμοποιηθεί για την παύση της παραγωγής γάλακτος στο θηλασμό και ενισχύει τη γονιμότητα

Πώς λειτουργεί: Ρυθμίζει τις ορμόνες μέσω της επίδρασης που έχει στον υποθάλαμο και στην υπόφυση, που συντονίζουν το ενδοκρινικό σύστημα. Αναστέλλει την υπερπαραγωγή της προλακτίνης, μιας ορμόνης που χρησιμεύει στην παραγωγή γάλακτος αλλά η οποία σε υπερβολή μπορεί να προκαλέσει υπογονιμότητα και να αυξήσει τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, όπως τις εξάψεις, την ξηρότητα του κόλπου και την οστεοπενία. Επίσης μειώνει την ωοθυλακιοτρόπο ορμόνη (FSH) και αυξάνει την ωχρινοτρόπο ορμόνη (LH), μειώνοντας έτσι την παραγωγή οιστρογόνων και τεστοστερόνης και αυξάνοντας την παραγωγή προγεστερόνης. 

Προφυλάξεις: Να μη λαμβάνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Οι μεγάλες δόσεις (20 φορές μεγαλύτερες της προτεινόμενης δοσολογίας) μπορεί να δημιουργήσουν επιπλοκές στη λειτουργία της υπόφυσης, των επινεφριδίων και της μήτρας. Συνεπώς χρειάζεται να λαμβάνεται στις προτεινόμενες δοσολογίες και να διακόπτεται η χρήση αν τυχόν παρουσιαστούν παρενέργειες, όπως πονοκέφαλοι, ναυτία, στομαχικές διαταραχές και υπερένταση.

Μαυροκούκι (Nigella sativa)

Γυναικολογικές χρήσεις στη βοτανοθεραπεία: Έχει χρησιμοποιηθεί κυρίως για την αντιμετώπιση της αμηνόρροιας, της δυσμηνόρροιας και της γυναικείας υπογονιμότητας. Έχει γίνει γνωστό ως τονωτικό του νευρικού συστήματος, ρυθμιστικό των ορμονών και του σακχάρου. Έχει επίσης, αντικαρκινική, ηπατοπροστατευτική και αντιφλεγμονώδη δράση και μειώνει το οίδημα (πρήξιμο).

Πώς λειτουργεί: Έχει αντιοξειδωτική και προστατευτική δράση στους ιστούς και σε ειδικά κύτταρα του ενδοκρινικού συστήματος, χρησιμεύοντας πιθανώς στην αντιμετώπιση προβλημάτων του θυρεοειδούς αλλά και των αναπαραγωγικών ορμονών για τα δύο φύλλα. Φαίνεται να ενισχύει τη στεροειδογένεση, τη διαδικασία της δημιουργίας στεροειδών ορμονών δηλαδή ανδρογόνων, προγεστερόνης, οιστρογόνων, κορτιζόνης και αλδοστερόνης, που είναι απαραίτητες για την ομαλή λειτουργία και ανάπτυξη των ωοθηκών, των όρχεων, των επινεφριδίων και του πλακούντα. Το έλαιο επιδεικνύει οιστρογονική δράση και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που χρησιμεύει ως τονωτικό της λίμπιντο και της γονιμότητας για τις γυναίκες.

Προφυλάξεις: Η μακροπρόθεσμη χρήση του ελαίου σε μεγάλες δόσεις υπάρχει πιθανότητα να επηρεάσει τη γονιμότητα στους άντρες. Να μη λαμβάνεται σε μεγάλες δόσεις κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Προτείνεται προσοχή όταν λαμβάνεται με αντιπηκτική αγωγή, λόγω της αντιπηκτικής του δράσης.

Ασγουαγκάντα Ashwagandha (Withania somnifera)

Γυναικολογικές χρήσεις στη βοτανοθεραπεία: Λειτουργεί κυρίως ως προσαρμογόνο, βοηθά δηλαδή ολόκληρο τον οργανισμό να ανταπεξέλθει στο στρες. Ειδικά για το γυναικολογικό σύστημα χρησιμοποιείται για την υπογονιμότητα και ανακουφίζει από συμπτώματα που σχετίζονται με το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο και την εμμηνόπαυση. Τονώνει τη λίμπιντο, μειώνει την όρεξη, ειδικά για υδατάνθρακες, και ανακουφίζει από την αϋπνία, το άγχος και την ευερεθιστότητα, τις εξάψεις, την ξηρότητα του κόλπου, την τριχόπτωση, τη σωματική και τη νοητική εξάντληση. Χρησιμοποιείται ως ρυθμιστικό του κύκλου περιόδου στην ενδομητρίωση και στις πολυκυστικές ωοθήκες.

Πώς λειτουργεί: Φαίνεται πως κατά την εμμηνόπαυση βοηθά στη διατήρηση των οιστρογόνων και τη μείωση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH), δηλαδή καθυστερεί και μειώνει την εμφάνιση των συμπτωμάτων που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση. Μειώνει τα επίπεδα του σακχάρου και της ινσουλίνης, που επηρεάζει την όρεξη ειδικά για γλυκά. Φαίνεται πως περιορίζει την παραγωγή κορτιζόλης, που παράγεται σε καταστάσεις στρες και η οποία όταν βρίσκεται σε υπερβολή επηρεάζει τον ρυθμό του ύπνου και τα επίπεδα ενέργειας και αναστέλλει την παραγωγή προγεστερόνης, που συμβάλλει στη γονιμότητα. Με αυτόν τον τρόπο ανακουφίζει από το άγχος και τις  έντονες εναλλαγές της διάθεσης.

Προφυλάξεις: Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει ευαισθησία στο στομάχι και δυσπεψία. Να μη λαμβάνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Μάκα (Lepidium meyenii)

Γυναικολογικές χρήσεις στη βοτανοθεραπεία: Χρησιμοποιείται ως γενικότερο τονωτικό ολόκληρου του οργανισμού που επίσης βελτιώνει τη γονιμότητα, τονώνει τη λίμπιντο, ανακουφίζει από τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και τη δυσμηνόρροια. Χρησιμεύει επίσης ως τονωτικό της μήτρας, ρυθμίζει τον κύκλο περιόδου και ανακουφίζει από την εξάντληση, τη χρόνια κόπωση και την κατάθλιψη. Είναι αντιφλεγμονώδες και χρησιμοποιείται για τη μαστίτιδα και τις φλεγμονές του μυοσκελετικού. Χρησιμοποιείται επίσης προληπτικά κατά του καρκίνου του μαστού και άλλων μορφών καρκίνου και έχει ηπατοπροστατευτική δράση.

Πώς λειτουργεί: Ως προσαρμογόνο, έχει γενικευμένη επίδραση στον οργανισμό. Έχει αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις δράσεις στο νευρικό, στο πεπτικό, στο κυκλοφορικό, στο μυοσκελετικό αλλά και στο γυναικολογικό σύστημα. Εξισορροπεί τις ορμόνες επιδρώντας ως προστατευτικό στις διαδικασίες του αναπαραγωγικού άξονα (υποθαλάμου-υπόφυσης-ωοθηκών) και φαίνεται ένα πολλά υποσχόμενο φυτικό φάρμακο για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης. Μεταξύ άλλων αυξάνει τους δείκτες οστικής πυκνότητας στην οστεοπόρωση.

Προφυλάξεις: Δεν υπάρχουν έρευνες που να υποστηρίζουν ότι η χρήση της Μάκα μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες σε θεραπευτική δοσολογία ή στη διατροφή. Προτείνεται ωστόσο να μη λαμβάνεται κατά τη διάρκεια θεραπειών που επηρεάζουν τις ορμόνες (όπως θεραπείες για τον καρκίνο του μαστού ή θεραπεία για τον υποθυρεοειδισμό) λόγω της επίδρασης που μπορεί να έχει στο ενδοκρινικό σύστημα.

Τσουκνίδα (Urtica dioica)

Γυναικολογικές χρήσεις στη βοτανοθεραπεία: Χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση των πολυκυστικών ωοθηκών, της αμηνόρροιας, της δυσμηνόρροιας, της υπογονιμότητας και των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης. Έχει επίσης υπογλυκαιμική δράση και ανακουφίζει από το οίδημα ως διουρητικό.

Πώς λειτουργεί: Περιέχει φυτοοιστρογόνα με ήπια οιστρογονική και αντι-οιστρογονική δράση, που φαίνεται να ενισχύουν το μεταβολισμό των οιστρογόνων, τη διαδικασία δηλαδή της διάσπασης και τελικά αποβολής τους. Ενδέχεται να λειτουργεί προληπτικά κατά ορμονοεξαρτώμενων όγκων και προβλημάτων που προκαλούνται λόγω της υπερβολής οιστρογόνων. Έχει αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση και μπορεί να συμβάλλει στην αντιμετώπιση φλεγμονωδών καταστάσεων που σχετίζονται με ορμονική ανισορροπία, όπως η ενδομητρίωση.

Προφυλάξεις: Μπορεί να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση σε ανθρώπους που έχουν αλλεργία ή ευαισθησία στο φυτό. Προς αποφυγή αυτής της πιθανότητας, καλύτερα να λαμβάνεται αρχικά σε μικρότερες δόσεις.

Η Κωνσταντίνα Λίτσα σπούδασε Βοτανοθεραπεία στη Σχολή Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Napier στο Εδιμβούργο,στη Σκωτία. Έπειτα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη "Συμβουλευτική Ψυχολογία στη Δημόσια Υγεία" και εκπαιδεύτηκε στη Συμβουλευτική (Solution Focused Counseling και Προσωποκεντρική Συμβουλευτική). Από το 2007 εργάστηκε ως Φυτοθεραπεύτρια στη Βρετανία, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και σε κοινοτικά προγράμματα σχεδιασμένα για ευάλωτες ομάδες, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Για 3 χρόνια ήταν μέλος της ομάδας Αγωγής Υγείας του Δήμου του Εδιμβούργου, όπου εργαζόταν με εφήβους σε Γυμνάσια και έλαβε μέρος σε Βρετανικά προγράμματα εκπαίδευσης που αφορούσαν στην ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και περιβαλλοντολογικής συνείδησης σε σχολεία. Συμμετείχε για 7 χρόνια στην ομάδα Herbal Scotland, όπου προσέφερε Πρώτες Βοήθειες με Βότανα σε Διεθνή Φεστιβάλ. Από τον Αύγουστο του 2011, ζει στην Ελλάδα, όπου εργάζεται ως Βοτανοθεραπεύτρια και προωθεί τις αρχές της Αειφόρου Καλλιέργειας (Permaculture).Έχει συνεργαστεί με πολλές τοπικές ομάδες και παραδίδει σεμινάρια αυτάρκειας και πρακτικά εργαστήρια με στόχο την εκπαίδευση για την αυτοδιαχείριση της υγείας και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.