Νέα γενετική μελέτη διερευνά γιατί παραλλαγές του DNA που συνδέονται με ψυχιατρικές διαταραχές σχετίζονται επίσης με διαφορετικές γνωστικές ικανότητες, ανοίγοντας νέα ερωτήματα για την ανθρώπινη εξέλιξη.
Γιατί γενετικές παραλλαγές που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης ψυχιατρικών διαταραχών εξακολουθούν να υπάρχουν στον ανθρώπινο πληθυσμό; Το ερώτημα απασχολεί εδώ και δεκαετίες την εξελικτική βιολογία. Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, προτείνει μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία: ορισμένες γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με ψυχιατρικές διαταραχές σχετίζονται ταυτόχρονα με συγκεκριμένες γνωστικές ικανότητες.
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Diego Londoño-Correa από το Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, εξέτασαν γενετικά δεδομένα που αφορούσαν τη σχιζοφρένεια, τη διπολική διαταραχή, τον αυτισμό, τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και τη νόσο Alzheimer. Αντί να αντιμετωπίσουν τη νοημοσύνη ως ένα ενιαίο χαρακτηριστικό, διαχώρισαν διαφορετικές γνωστικές λειτουργίες: την αποκρυσταλλωμένη νοημοσύνη, δηλαδή τις γνώσεις και δεξιότητες που αποκτούμε μέσω της εμπειρίας και της μάθησης, τη ρευστή νοημοσύνη, που αφορά την επίλυση νέων προβλημάτων, και την ταχύτητα αντίδρασης. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ότι οι γενετικές συσχετίσεις διαφοροποιούνται σημαντικά ανάλογα με τη γνωστική λειτουργία και τη διαταραχή. Για παράδειγμα, η γενετική προδιάθεση για σχιζοφρένεια και διπολική διαταραχή παρουσίασε θετική συσχέτιση με την αποκρυσταλλωμένη νοημοσύνη, αλλά αρνητική με ορισμένες άλλες γνωστικές ικανότητες.
Ένα εξελικτικό παράδοξο
Τα ευρήματα αναδεικνύουν ένα ενδιαφέρον εξελικτικό ερώτημα. Εάν ορισμένες γενετικές παραλλαγές αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρών ψυχιατρικών διαταραχών, γιατί δεν έχουν περιοριστεί περισσότερο μέσω της φυσικής επιλογής; Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι ορισμένες από αυτές συμμετέχουν ταυτόχρονα σε βιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με γνωστικά χαρακτηριστικά. Έτσι, οι εξελικτικές συνέπειές τους ενδέχεται να είναι περισσότερο σύνθετες από μια απλή διάκριση ανάμεσα σε ωφέλιμα και επιβλαβή γονίδια. Ωστόσο, η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι αυτές οι γενετικές συσχετίσεις προσέφεραν πράγματι εξελικτικό πλεονέκτημα. Ούτε τεκμηριώνει ότι οι άνθρωποι με ψυχιατρικές διαταραχές διαθέτουν αναγκαστικά μεγαλύτερη νοημοσύνη ή δημιουργικότητα.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για την κατανόηση του ανθρώπου;
Η σημαντικότερη συμβολή της έρευνας είναι ότι αμφισβητεί την απλουστευτική αντίληψη πως η γενετική προδιάθεση για μια ψυχιατρική διαταραχή συνδέεται αποκλειστικά με μειονεκτήματα σε όλες τις γνωστικές λειτουργίες*. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει τα όρια της γενετικής πρόβλεψης. Οι περισσότερες αναλύσεις βασίστηκαν σε πληθυσμούς ευρωπαϊκής καταγωγής, ενώ οι γενετικές συσχετίσεις δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα για τις ικανότητες ή την ψυχική υγεία ενός συγκεκριμένου ατόμου. Η ανθρώπινη νοημοσύνη και η ψυχική υγεία διαμορφώνονται μέσα από πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις γονιδίων, περιβάλλοντος, ανάπτυξης και προσωπικών εμπειριών. Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο μήνυμα της μελέτης να είναι ότι η ανθρώπινη βιολογική ποικιλομορφία δεν μπορεί να περιγραφεί εύκολα με όρους γενετικής «υπεροχής» ή «κατωτερότητας». Οι ίδιες γενετικές παραλλαγές μπορεί να σχετίζονται με διαφορετικές λειτουργίες, χωρίς αυτό να καθορίζει την αξία ή τις δυνατότητες ενός ανθρώπου.
Αναφορές
- Londoño-Correa D. et al. Crystallized and fluid cognitive abilities have different genetic associations with neuropsychiatric disorders. Nature Communications, 2026. DOI: 10.1038/s41467-026-72477-7.
*Μια σημαντική λεπτομέρεια για τη συγκεκριμένη έρευνα: Η θετική γενετική συσχέτιση με την αποκρυσταλλωμένη νοημοσύνη δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι με σχιζοφρένεια ή διπολική διαταραχή διαθέτουν περισσότερες γνώσεις. Σημαίνει ότι εντοπίστηκε στατιστική αλληλεπικάλυψη ανάμεσα σε γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.
