Ένα βακτήριο που παρέμεινε παγιδευμένο για χιλιάδες χρόνια σε πάγο σπηλαίου αποδείχθηκε ανθεκτικό σε δέκα σύγχρονα αντιβιοτικά. Το παράδοξο; Το ίδιο μικρόβιο φαίνεται να διαθέτει μηχανισμούς ικανούς να αναστείλουν μερικά από τα πιο επικίνδυνα ανθεκτικά παθογόνα της εποχής μας.

Η αντοχή στα αντιβιοτικά συχνά παρουσιάζεται ως ένα πρόβλημα που δημιούργησε η σύγχρονη ιατρική. Η εκτεταμένη και συχνά ακατάλληλη χρήση αντιβιοτικών πράγματι ασκεί ισχυρή εξελικτική πίεση στα βακτήρια, ευνοώντας την επικράτηση ανθεκτικών στελεχών. Ωστόσο, μια ανακάλυψη από ένα παγωμένο σπήλαιο της Ρουμανίας υπενθυμίζει κάτι πολύ σημαντικό: η μικροβιακή αντοχή είναι πολύ αρχαιότερη από τα ίδια τα φάρμακα που χρησιμοποιούμε σήμερα. ([MDPI][1])
Σε πάγο ηλικίας περίπου 5.000 ετών από το σπήλαιο Scărișoara, στα βουνά Apuseni της Τρανσυλβανίας, ερευνητές απομόνωσαν ένα αρχαίο βακτήριο του γένους Psychrobacter. Η γενετική και λειτουργική ανάλυσή του αποκάλυψε κάτι εντυπωσιακό: το βακτήριο παρουσίαζε αντοχή σε δέκα αντιβιοτικά από οκτώ διαφορετικές κατηγορίες, μεταξύ των οποίων κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς, φθοριοκινολόνες, αμινογλυκοσίδες και ριφαμπικίνη. ([Frontiers][2]). Πώς είναι δυνατόν ένα μικρόβιο που βρισκόταν στον πάγο χιλιάδες χρόνια πριν από την ανακάλυψη της πενικιλίνης να «γνωρίζει» πώς να αντιστέκεται στα σύγχρονα αντιβιοτικά;

Η αντοχή δεν γεννήθηκε στα νοσοκομεία: Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια τη φύση. Πολλά αντιβιοτικά δεν αποτελούν ανθρώπινη εφεύρεση. Είναι ουσίες που παράγονται φυσικά από μικροοργανισμούς (βακτήρια και μύκητες) στο πλαίσιο ενός αδιάκοπου ανταγωνισμού για χώρο και θρεπτικά συστατικά. Επομένως, εκεί όπου εξελίχθηκαν φυσικά αντιμικροβιακές ουσίες, εξελίχθηκαν παράλληλα και μηχανισμοί άμυνας απέναντί τους .Το αρχαίο Psychrobacter αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η αλληλούχηση ολόκληρου του γονιδιώματός του αποκάλυψε περισσότερα από 100 γονίδια που σχετίζονται με αντοχή σε αντιμικροβιακούς παράγοντες. Ανάμεσά τους βρίσκονταν γονίδια που σχετίζονται με μηχανισμούς αντίστασης σε διαφορετικές κατηγορίες αντιβιοτικών, καθώς και συστήματα εκροής μέσω των οποίων τα βακτηριακά κύτταρα μπορούν να απομακρύνουν βλαπτικές ουσίες.
Αυτό αλλάζει κάπως την οπτική μας για το σημερινό πρόβλημα. Η ιατρική χρήση αντιβιοτικών δεν «εφηύρε» την αντίσταση. Επιτάχυνε όμως δραματικά την επιλογή και τη διάδοση ήδη υπαρχόντων βιολογικών μηχανισμών, δημιουργώντας περιβάλλοντα στα οποία τα ανθεκτικά βακτήρια αποκτούν μεγάλο εξελικτικό πλεονέκτημα.

Το παράδοξο: ένα ανθεκτικό βακτήριο που καταπολεμά άλλα ανθεκτικά βακτήρια: Εδώ όμως η ιστορία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τη δράση του αρχαίου βακτηρίου απέναντι σε άλλα μικρόβια, ανακάλυψαν ότι μπορούσε να αναστείλει 14 παθογόνα της ομάδας ESKAPE (μιας ομάδας μικροοργανισμών που συνδέονται με σοβαρές νοσοκομειακές λοιμώξεις και παρουσιάζουν ιδιαίτερα προβλήματα αντοχής στα αντιβιοτικά).
Μεταξύ αυτών βρίσκονταν ο ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus (MRSA), ο Enterococcus faecium, η Klebsiella pneumoniae, η Pseudomonas aeruginosa και το Acinetobacter baumannii. Δηλαδή, ένα βακτήριο ηλικίας χιλιάδων ετών που διαθέτει εντυπωσιακούς μηχανισμούς αντίστασης φαίνεται ταυτόχρονα να διαθέτει βιοδραστικούς μηχανισμούς εναντίον σύγχρονων ανθεκτικών παθογόνων. Οι ερευνητές εντόπισαν στο γονιδίωμά του στοιχεία που σχετίζονται με την παραγωγή αντιμικροβιακών ενώσεων, μεταξύ άλλων ουσιών που συνδέονται με γλυκοπεπτίδια και βακιτρακίνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι βρέθηκε ήδη ένα νέο αντιβιοτικό έτοιμο για χρήση. Σημαίνει όμως ότι αρχαίοι μικροοργανισμοί μπορούν να αποτελέσουν μια σχεδόν ανεξερεύνητη βιβλιοθήκη βιολογικών λύσεων.

Μπορούμε να μάθουμε από τα αρχαία μικρόβια; Αν γνωρίζουμε ποιοι μηχανισμοί αντοχής υπήρχαν πριν από χιλιάδες χρόνια, μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα πώς εξελίσσονται και μεταφέρονται μεταξύ βακτηρίων. Θεωρητικά, η χαρτογράφηση αρχαίων «resistomes» (του συνόλου δηλαδή των γονιδίων αντίστασης ενός μικροβιακού οικοσυστήματος), μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε μηχανισμούς που ενδέχεται κάποτε να εμφανιστούν σε παθογόνα που προσβάλλουν τον άνθρωπο. Ταυτόχρονα, οι ίδιοι μικροοργανισμοί μπορεί να περιέχουν μόρια που η σύγχρονη φαρμακολογία δεν έχει ακόμη αξιοποιήσει.
Η ιδέα εντάσσεται σε μια ευρύτερη επιστημονική τάση: την αναζήτηση νέων αντιμικροβιακών όχι μόνο στα συμβατικά χημικά εργαστήρια αλλά σε αρχαίους οργανισμούς, παραδοσιακές θεραπείες, ακραία οικοσυστήματα και ακόμη και ανακατασκευασμένα μόρια εξαφανισμένων ειδών. Πρόσφατες επιστημονικές ανασκοπήσεις χρησιμοποιούν ήδη όρους όπως ancientbiotics και «molecular de-extinction» για αυτές τις νέες ερευνητικές κατευθύνσεις. ([PubMed][3])

Ένας μικροβιακός πόλεμος πολύ αρχαιότερος από εμάς: Η ανακάλυψη έχει και μια βαθύτερη σημασία. Για δεκαετίες αντιμετωπίζαμε τα αντιβιοτικά σαν ένα σχεδόν ανεξάντλητο τεχνολογικό όπλο: ανακαλύπτουμε ένα νέο μόριο, εξουδετερώνουμε το βακτήριο και προχωρούμε στο επόμενο. Η εξέλιξη, όμως, λειτουργεί διαφορετικά. Τα βακτήρια ανταγωνίζονται, παράγουν αντιμικροβιακές ουσίες, ανταλλάσσουν γενετικό υλικό και αναπτύσσουν μηχανισμούς προστασίας εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Η σύγχρονη κρίση αντοχής στα αντιβιοτικά δεν είναι λοιπόν μόνο φαρμακολογικό πρόβλημα. Είναι μια εξελικτική αναμέτρηση με ένα μικροβιακό σύστημα ασύγκριτα αρχαιότερο από την ιατρική μας. Και ίσως ένα μέρος της λύσης να βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου δεν είχαμε σκεφτεί να κοιτάξουμε: όχι μόνο στα καινούργια μόρια που μπορούμε να κατασκευάσουμε, αλλά και στις στρατηγικές που η ίδια η φύση δοκιμάζει εδώ και χιλιάδες,  ή εκατομμύρια χρόνια.

Πηγές – Έρευνες

1. Paun VI, Itcus C, Lavin P, Chifiriuc MC, Purcarea C. (2026). First genome sequence and functional profiling of Psychrobacter SC65A.3 preserved in 5,000-year-old cave ice: insights into ancient resistome, antimicrobial potential, and enzymatic activities. Frontiers in Microbiology. DOI: 10.3389/fmicb.2025.1713017

2. Aminov RI et al. (2025). Reviving the past for a healthier future: ancient molecules and remedies as a solution to the antibiotic crisis. DOI: 10.1080/17460913.2025.2476290

3. Molecular Paleontology Meets Drug Discovery: The Case for De-extinct Antimicrobials. (2025). ACS Omega, 10(37), 42175–42187. DOI: 10.1021/acsomega.5c05530.

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ένα νέο στέλεχος βακτηριδίων στο ιρλανδικό έδαφος που ήταν παραδοσιακά ιερό και συνήθως χρησιμοποιούταν για τη θεραπεία διαφόρων παθήσεων. Τα βακτήρια αυτά μπορούν να καταπολεμήσουν τέσσερα από τα έξι superbugs που εμφανίζουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά στις μέρες μας.

Οι επιστήμονες έχουν εκπλαγεί με την ανακάλυψη ότι βακτήρια που κρύβονται στο αρχαίο ιρλανδικό έδαφος, μπορούν να σταματήσουν την ανάπτυξη κάποιων superbugs (μικρόβια με πολύ μεγάλη ανθεκτικότητα στις φαρμακευτικές αγωγές) και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό καθώς τέσσερα από τα superbugs που μπορούν να καταπολεμήσουν, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν πλέον με αντιβιοτικά, συμπεριλαμβανομένου του φονικού στελέχους του χρυσίζοντα σταφυλόκοκκου.

Όπως αναφέρει το Phys.org, με τόσα μικρόβια σήμερα που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) προειδοποιεί ότι έως το έτος 2050, μόνο στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι κινδυνεύουν να πεθάνουν 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι από superbugs. Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα αυτό είναι τόσο μεγάλο τώρα που ο ΠΟΥ δήλωσε ότι το θέμα των ανθεκτικών στα αντιβιοτικά superbugs είναι "μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την παγκόσμια υγεία, την ασφάλεια τροφίμων και την ανάπτυξη σήμερα".

Το σημαντικό νέο στέλεχος βακτηρίων που ανακαλύφθηκε στο ιρλανδικό έδαφος ονομάζεται Streptomyces sp. myrophorea και βρέθηκε από επιστήμονες από τη Βραζιλία, την Ουαλία, το Ιράκ και τη Βόρεια Ιρλανδία, οι οποίοι εργάζονταν στην έρευνα στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Swansea.

Το χώμα που περιέχει αυτό το νέο στέλεχος βακτηρίων βρίσκεται στο έδαφος μιας περιοχή της Βόρειας Ιρλανδίας που αποκαλείται "Boho Highlands" αλλά είναι γνωστή ως Fermanagh. Είναι ενδιαφέρον ότι το έδαφος αυτό έχει θεωρηθεί κατά καιρούς ιερό και έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία πολλών ασθενειών που κυμαίνονται από απλούς πόνους στα δόντια μέχρι πονόλαιμους.

Πριν από περίπου 1.500 χρόνια σ’ αυτή την περιοχή κατοικούσαν οι αρχαίοι Δρυίδες και ίσως είχαν χρησιμοποιήσει αυτό το πλούσιο ιρλανδικό έδαφος ενώ πριν από 4.000 χρόνια, πριν εμφανιστούν οι Δρυίδες, η περιοχή είχε αποικιστεί από κατοίκους της Νεολιθικής εποχής.

Ο Δρ. Gerry Quinn, μέλος της επιστημονικής ομάδας που ασχολείται σήμερα με την έρευνα για το νέο στέλεχος βακτηρίων που ανακαλύφθηκε, είχε ήδη γνώση των θεραπευτικών ιδιοτήτων του εδάφους καθώς ζούσε στα Boho Highlands και εξηγεί ότι ανακαλύφθηκαν και άλλοι αντιβακτηριδιακοί οργανισμοί σε ιρλανδικά εδάφη.

"Η ανακάλυψη του Streptomyces sp. Myrophorea θα βοηθήσει στην αναζήτησή μας για νέα φάρμακα για τη θεραπεία ανθεκτικών βακτηρίων που αφορούν πολλές επικίνδυνες και θανατηφόρες λοιμώξεις. Θα επικεντρωθούμε τώρα στον καθαρισμό και την ταυτοποίηση αυτών των αντιβιοτικών. Έχουμε επίσης ανακαλύψει επιπλέον αντιβακτηριακούς οργανισμούς από το ίδιο θεραπευτικό χώμα που μπορεί να καλύπτουν ένα ευρύτερο φάσμα πολύ-ανθεκτικών παθογόνων."

Ο καθηγητής Paul Dyson, ο οποίος εργάζεται στη Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Swansea, τόνισε ότι τα βακτήρια αυτά είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά έναντι τεσσάρων από τα έξι superbugs που τα αντιβιοτικά σήμερα δεν μπορούν να σκοτώσουν και ότι η ανακάλυψη της ερευνητικής ομάδας δείχνει ότι πολλές φορές υπάρχει μεγάλη αλήθεια πίσω από την αρχαία λαογραφία που δεν πρέπει να αγνοηθεί.

"Αυτό το νέο στέλεχος βακτηρίων είναι αποτελεσματικό έναντι 4 από τα κορυφαία 6 παθογόνα που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, συμπεριλαμβανομένου του MRSA. Η ανακάλυψη μας είναι ένα σημαντικό βήμα μπροστά για την καταπολέμηση της αντοχής στα αντιβιοτικά. Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι τα λαογραφικά και παραδοσιακά φάρμακα αξίζει να διερευνηθούν στην αναζήτηση νέων αντιβιοτικών. Οι επιστήμονες, οι ιστορικοί και οι αρχαιολόγοι μπορούν όλοι να έχουν κάτι να συνεισφέρουν σε αυτό το έργο. Φαίνεται ότι μέρος της απάντησης σε αυτό το σύγχρονο πρόβλημα μπορεί να έγκειται στη σοφία του παρελθόντος. "

Η νέα μελέτη σχετικά με την ανακάλυψη βακτηρίων που βρέθηκαν στο ιρλανδικό έδαφος, που μπορούν να καταπολεμήσουν τα superbugs (που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά), έχει δημοσιευθεί στο Frontiers in Microbiology.

Η αυξανόμενη εμφάνιση και η επικράτηση των ανθεκτικών στα αντιβιοτικά μικροβίων (superbugs) που είναι ικανά να σκοτώσουν ανθρώπους δεν ήταν πάντα το σοβαρότατο πρόβλημα που είναι σήμερα, καθώς μερικά από αυτά τα θανατηφόρα στελέχη προέρχονται στην πραγματικότητα από αβλαβή παθογόνα για τον άνθρωπο. Όμως η ευρέως διαδεδομένη πρακτική της υπερχρήσης αντιβιοτικών σε ζώα που εκτρέφονται σε εργοστασιακές μονάδες είναι τουλάχιστον ένα από τα βασικά αίτια που έχει προκαλέσει τη μετατροπή αυτών των αβλαβών βακτηριακών στελεχών σε ισχυρούς δολοφόνους.

Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στην περιοδική έκδοση του Αμερικανικού Συλλόγου Μικροβιολόγων, mBio, εξηγεί πως για παράδειγμα, το περίφημο ανθεκτικό στη μεθικιλλίνη στέλεχος CC398 του χρυσίζοντα σταφυλόκοκκου (Staphylococcus aureus - MRSA), φαίνεται να προέρχεται από ένα είδος αβλαβούς προβιοτικού στο σώμα, γνωστού ως ευαίσθητου στη μεθικιλλίνη σταφυλόκοκκου (Staphylococcus aureus - MSSA). Σύμφωνα με τον Lance Price και τους συναδέλφους του, το αβλαβές MSSA μεταμορφώθηκε σε θανατηφόρο MRSA ως αποτέλεσμα της μετανάστευσής του στα ζώα μαζικής εκτροφής, στα οποία χορηγούνται υπερβολικές ποσότητες αντιβιοτικών.

"Η σύγχρονη παραγωγή ζωικών ειδών διατροφής χαρακτηρίζεται από υπερβολικά συνωστισμένα ζώα και συνήθη χρήση αντιβιοτικών, γεγονός που μπορεί να διευκολύνει την εμφάνιση νέων παθογόνων ζωονοσογόνων παραγόντων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά", γράφουν οι συγγραφείς στην περιοδική έκδοσή τους. "Τα συμπεράσματά μας υποστηρίζουν έντονα την ιδέα ότι το σχετικό με τα ζώα στέλεχος MRSA CC398 προήλθε από το MSSA στον άνθρωπο" (http://mbio.asm.org/content/3/1/e00305-11).

Τα ζώα στα εργοστάσια μαζικής εκτροφής ταΐζονται συνήθως με αντιβιοτικά όπως η τετρακυκλίνη και η μεθικιλλίνη, προκειμένου να αυξηθούν ταχύτερα. Αυτά τα φάρμακα συμβάλλουν επίσης στο να αποφευχθούν ασθένειες που προκαλούνται από τη βρωμιά, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του εργοστασιακού συστήματος διατροφής, το οποίο περιορίζει τα ζώα σε συνθήκες ανθυγιεινής διαβίωσης και τα αναγκάζει σε αφύσικη διατροφή που τα αναγκάζει να αναπτύξουν συχνές λοιμώξεις (https: //www.naturalnews. com / 028031_antibiotics_infections.html).

Διάφορες περιβαλλοντικές ομάδες και ομάδες δημόσιας υγείας έχουν προσπαθήσει επανειλημμένα να πείσουν τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) να ρυθμίσει σωστά τη χρήση αντιβιοτικών στις ζωοτροφές, αλλά ο οργανισμός έχει απορρίψει κάθε τέτοιο αίτημα. Ακόμη και μετά την καταγγελία εναντίον του το περασμένο καλοκαίρι, ο FDA αντέστρεψε ήσυχα μια προηγούμενη υπόσχεση ότι θα αρχίσει μία ρύθμιση για τα αντιβιοτικά και δημοσίευσε (βολικά) μια ανακοίνωση σχετικά με αυτό το κατά την περίοδο των Χριστουγέννων όταν λίγοι έδιναν ιδιαίτερη προσοχή (http://www.guardian.co.uk).

Αργότερα, ωστόσο, ο FDA αποφάσισε τελικά να προστατεύσει ορισμένα αντιβιοτικά από το να αχρηστευθούν, απαγορεύοντας τη χρήσης τους στη ζωική παραγωγή, όμως αυτά τα συγκεκριμένα φάρμακα αντιπροσωπεύουν το 0,2% αυτών που χρησιμοποιούνται συνήθως σε μονάδες μαζικής εκτροφής ούτως ή άλλως, σύμφωνα με το New Scientists. Ως εκ τούτου, οι φάρμες παραγωγής ανθεκτικών στελεχών μικροβίων (superbugs) είναι ελεύθερες να συνεχίσουν να εκσφενδονίζουν θανάσιμα παθογόνα ενώ ο FDA προσποιείται ότι όλα είναι καλά.

Πηγές: motherjones.com