Η γυναικεία υγεία στη νέα εποχή: Αναθεωρώντας όσα γνωρίζαμε για την εμμηνόπαυση

Το νέο τεύχος του Holistic Life (Νοέμβριος – Δεκέμβριος 2026) κυκλοφορεί, με ένα μεγάλο αφιέρωμα στη γυναικεία υγεία και στις νέες επιστημονικές προσεγγίσεις της εμμηνόπαυσης.
Η εμμηνόπαυση δεν είναι απλώς το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου. Είναι μια σημαντική μετάβαση στη ζωή της γυναίκας, που συνδέεται με αλλαγές στη σωματική, ψυχική και γνωστική λειτουργία. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η επιστήμη επανεξετάζει όσα θεωρούσαμε δεδομένα.
Στο νέο μας τεύχος επιχειρούμε να φωτίσουμε αυτή τη μετάβαση από διαφορετικές πλευρές, να διαχωρίσουμε τα επιστημονικά δεδομένα από τις διαδεδομένες αντιλήψεις και να αναδείξουμε ερωτήματα που απασχολούν εκατομμύρια γυναίκες.

Στο κεντρικό μας αφιέρωμα διαβάστε:

ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ | Γιατί ο εγκέφαλος θολώνει;
Τι συμβαίνει στη μνήμη, στη συγκέντρωση και στη διαύγεια της σκέψης κατά την εμμηνόπαυση; Εξετάζουμε το φαινόμενο της «ομίχλης εγκεφάλου», τις πιθανές αιτίες του και όσα γνωρίζουμε για την αντιμετώπισή του.

ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ & ΚΑΡΚΙΝΟΣ | Τι γνωρίζουμε πραγματικά;
Μια σχέση που έχει προκαλέσει φόβο, αντιπαραθέσεις και συχνά αντικρουόμενες πληροφορίες. Τι δείχνουν οι μεγάλες επιστημονικές μελέτες και γιατί ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες;

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ | Οφέλη, κίνδυνοι και νέες επιλογές
Η ορμονική θεραπεία βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της επιστημονικής συζήτησης. Πότε μπορεί να βοηθήσει, ποιες επιλογές υπάρχουν και τι χρειάζεται να γνωρίζει μια γυναίκα πριν αποφασίσει;

Δ.Ε.Π.Υ. | Ο αθέατος ρόλος των ορμονών
Μπορούν οι ορμονικές διακυμάνσεις να επηρεάσουν την προσοχή, τη συγκέντρωση και τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ; Εξερευνούμε ένα πεδίο που μόλις αρχίζει να προσελκύει μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ | Υποστήριξη στην εμμηνόπαυση
Από τη διατροφή και τα συμπληρώματα έως τις συμπληρωματικές προσεγγίσεις, αναζητούμε τι μπορεί πραγματικά να προσφέρει υποστήριξη, πού υπάρχουν επιστημονικές ενδείξεις και πού απαιτείται περισσότερη έρευνα.

Περισσότερη γνώση. Λιγότερες βεβαιότητες. Καλύτερες αποφάσεις.
Η γυναικεία υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με γενικεύσεις. Κάθε γυναίκα έχει τη δική της ιστορία, τις δικές της ανάγκες και τα δικά της ερωτήματα. Με αυτό το αφιέρωμα, το Holistic Life δεν επιδιώκει να προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά να συμβάλει σε μια πιο ουσιαστική, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ανθρώπινη συζήτηση για την εμμηνόπαυση.

Το νέο τεύχος Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου 2026 διατίθεται δωρεάν σε έντυπη μορφή στα επιλεγμένα σημεία διανομής του Holistic Life, πανελλαδικά.
Αναζητήστε το στο φαρμακείο ή στο συνεργαζόμενο σημείο διανομής της περιοχής σας.

Διαβάστε το νέο τεύχος εδώ: Holistic Life T.136

Holistic Life — NATURE | SCIENCE | HUMAN
23 χρόνια συνδέουμε την πληροφορία για την υγεία με τον άνθρωπο.

Για πολλές γυναίκες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), η ικανότητα συγκέντρωσης, ο έλεγχος των συναισθημάτων και η ενέργεια δεν παραμένουν σταθερά. Υπάρχουν ημέρες που η καθημερινότητα φαίνεται διαχειρίσιμη και άλλες κατά τις οποίες η οργάνωση, η μνήμη εργασίας ή ακόμη και απλές υποχρεώσεις μοιάζουν ξαφνικά πολύ δυσκολότερες. Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες αρχίζουν να εξετάζουν σοβαρότερα έναν παράγοντα που επί δεκαετίες είχε υποτιμηθεί στην έρευνα της ΔΕΠΥ: τις γυναικείες ορμόνες.
Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Journal of Attention Disorders εξέτασε τις διαθέσιμες μελέτες σχετικά με τη ΔΕΠΥ και τις ορμόνες του φύλου στις γυναίκες. Το γενικό συμπέρασμα ήταν ότι οι ορμονικές μεταβολές φαίνεται να συνδέονται με αλλαγές στην ένταση των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα κατά τον εμμηνορροϊκό κύκλο και την εφηβεία. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ίδια εικόνα εμφανίζεται σε διαφορετικές φάσεις της γυναικείας ζωής: εφηβεία, εμμηνορροϊκός κύκλος, περίοδος μετά τον τοκετό και στην περιεμμηνόπαυση.

Γιατί η ΔΕΠΥ στις γυναίκες πέρασε για χρόνια απαρατήρητη: Η ΔΕΠΥ μελετήθηκε ιστορικά κυρίως μέσα από την εικόνα των αγοριών: υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα, δυσκολία παραμονής στη θέση τους και συμπεριφορές που γίνονται εύκολα αντιληπτές στο σχολείο. Στα κορίτσια, όμως, η εικόνα μπορεί να είναι διαφορετική. Η διάσπαση προσοχής, η δυσκολία οργάνωσης, η εσωτερική ανησυχία ή η συναισθηματική δυσκολία μπορεί να μην προκαλούν την ίδια εξωτερική αναστάτωση. Έτσι, αρκετές γυναίκες φτάνουν στην ενήλικη ζωή χωρίς διάγνωση, έχοντας αναπτύξει στρατηγικές για να αντισταθμίζουν τις δυσκολίες τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι στρατηγικές φαίνεται να δοκιμάζονται ιδιαίτερα όταν αλλάζει το ορμονικό περιβάλλον.

Ο εμμηνορροϊκός κύκλος δεν επηρεάζει μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα: Τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη δεν δρουν αποκλειστικά στα αναπαραγωγικά όργανα. Έχουν υποδοχείς και επιδράσεις στον εγκέφαλο και σχετίζονται με συστήματα νευροδιαβιβαστών που συμμετέχουν στη διάθεση, στην προσοχή και στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση των οιστρογόνων με την ντοπαμίνη. Η ντοπαμινεργική λειτουργία συμμετέχει στη ρύθμιση της προσοχής, του κινήτρου και της παρορμητικότητας και αποτελεί έναν από τους μηχανισμούς στους οποίους δρουν τα διεγερτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη ΔΕΠΥ. Αυτό έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι οι απότομες μεταβολές των οιστρογόνων μπορεί, σε ορισμένες γυναίκες, να επηρεάζουν ένα ήδη ευάλωτο σύστημα ρύθμισης της προσοχής και των συναισθημάτων. Δεν σημαίνει ότι η ΔΕΠΥ είναι απλώς «έλλειψη ντοπαμίνης» ούτε ότι τα χαμηλά οιστρογόνα προκαλούν ΔΕΠΥ. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Φαίνεται όμως ότι οι ορμονικές μεταβολές μπορεί να λειτουργούν ως ένας επιπλέον ρυθμιστικός παράγοντας.

Οι δύσκολες ημέρες πριν από την περίοδο: Από τις πιο χαρακτηριστικές παρατηρήσεις αφορά το δεύτερο μισό του εμμηνορροϊκού κύκλου και ιδιαίτερα τις ημέρες πριν από την έμμηνο ρύση. Γυναίκες με ΔΕΠΥ έχουν περιγράψει αυξημένη διάσπαση προσοχής, δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, συναισθηματική αστάθεια, μειωμένη ενέργεια και μεγαλύτερη δυσκολία στις εκτελεστικές λειτουργίες. Ορισμένες αναφέρουν ακόμη ότι η συνηθισμένη φαρμακευτική αγωγή τους φαίνεται λιγότερο αποτελεσματική αυτές τις ημέρες. Μια μικρή κλινική μελέτη του 2023 παρακολούθησε εννέα γυναίκες με ΔΕΠΥ που παρουσίαζαν επιδείνωση πριν από την περίοδο. Υπό ιατρική παρακολούθηση αυξήθηκε προσωρινά η δόση της ήδη συνταγογραφημένης διεγερτικής αγωγής τους κατά την προεμμηνορροϊκή περίοδο. Και οι εννέα ανέφεραν βελτίωση στην προσοχή, στη διάθεση, στην ευερεθιστότητα και στην ενέργεια. Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον αλλά δεν αποτελεί ακόμη θεραπευτική οδηγία. Πρόκειται για εξαιρετικά μικρό δείγμα χωρίς ομάδα ελέγχου και απαιτούνται μεγαλύτερες ελεγχόμενες μελέτες. Η αλλαγή της δοσολογίας διεγερτικών φαρμάκων δεν πρέπει να γίνεται χωρίς τον θεράποντα ιατρό.

Από την εγκυμοσύνη στην περιεμμηνόπαυση: Η πιθανή ορμονική ευαισθησία δεν περιορίζεται στον μηνιαίο κύκλο. Μεγάλες μεταβολές των ορμονών συμβαίνουν στην εφηβεία, στην εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα μετά τον τοκετό, καθώς και κατά την περιεμμηνόπαυση. Αυτές ακριβώς είναι περίοδοι στις οποίες αρκετές γυναίκες με ΔΕΠΥ αναφέρουν σημαντικές αλλαγές στη διάθεση και στη γνωστική λειτουργία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιεμμηνόπαυση. Τα επίπεδα των οιστρογόνων αρχίζουν να παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις και τελικά μειώνονται. Παράλληλα, πολλές γυναίκες αναφέρουν «brain fog», προβλήματα μνήμης και δυσκολία συγκέντρωσης ακόμη και χωρίς ΔΕΠΥ. Σε μια γυναίκα όμως που επί χρόνια αντιστάθμιζε μια μη διαγνωσμένη ΔΕΠΥ, αυτή η επιπλέον επιβάρυνση μπορεί να κάνει τις παλιές στρατηγικές λιγότερο αποτελεσματικές. Αυτό μπορεί να αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους αρκετές γυναίκες αναζητούν για πρώτη φορά διάγνωση στη μέση ηλικία. Σημαντική είναι εδώ μια διάκριση: η εμμηνόπαυση δεν προκαλεί ξαφνικά ΔΕΠΥ. Για να τεθεί η διάγνωση, πρέπει να υπάρχουν ενδείξεις ότι τα χαρακτηριστικά της διαταραχής υπήρχαν ήδη από την παιδική ηλικία. Η ορμονική αλλαγή μπορεί περισσότερο να αποκαλύψει κάτι που προηγουμένως παρέμενε διαχειρίσιμο ή καλυμμένο.

Δεν αντιδρούν όλες οι γυναίκες με τον ίδιο τρόπο: Δεν υπάρχει ένας «γυναικείος τύπος ΔΕΠΥ» που να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κύκλο. Ούτε κάθε γυναίκα με ΔΕΠΥ παρουσιάζει ορμονικά συνδεδεμένη επιδείνωση. Η επιστήμη προσπαθεί ακόμη να καταλάβει αν το κρίσιμο στοιχείο είναι τα χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων, η ταχύτητα με την οποία αυτά μεταβάλλονται ή η ιδιαίτερη ευαισθησία του εγκεφάλου κάθε γυναίκας στις μεταβολές αυτές. Αυτό εξηγεί και γιατί απλές λύσεις του τύπου «ρύθμιση των οιστρογόνων» δεν μπορούν να θεωρηθούν καθολική απάντηση. Ορμονικά αντισυλληπτικά ή ορμονικές θεραπείες μπορεί να βοηθούν ορισμένες γυναίκες και να επιδεινώνουν συμπτώματα σε άλλες.

Από τη στατική διάγνωση στη δυναμική παρατήρηση: Η σημαντικότερη αλλαγή που φέρνει αυτή η έρευνα δεν είναι ένα καινούργιο φάρμακο, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος παρατήρησης. Αντί να ρωτάμε μόνο «ποια συμπτώματα έχεις;», ίσως πρέπει να ρωτάμε και «πότε εμφανίζονται ή επιδεινώνονται;» Η συστηματική καταγραφή του κύκλου μαζί με τη συγκέντρωση, την ενέργεια, τον ύπνο, τη διάθεση και την αποτελεσματικότητα της αγωγής μπορεί να αποκαλύψει μοτίβα που διαφορετικά περνούν απαρατήρητα. Μια τέτοια καταγραφή μπορεί στη συνέχεια να συζητηθεί με τον γιατρό ή το θεραπευτή και να συμβάλει σε μια περισσότερο εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Το σημαντικότερο μήνυμα της αναδυόμενης έρευνας είναι ότι ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί απομονωμένος από το σώμα. Η νευροβιολογία, το ενδοκρινικό σύστημα, ο ύπνος, το στρες και οι διαφορετικές φάσεις της ζωής αλληλεπιδρούν συνεχώς. Για τις γυναίκες με ΔΕΠΥ, η αναγνώριση αυτής της σχέσης μπορεί να προσφέρει κάτι πολύ σημαντικό: μια περισσότερο ολοκληρωμένη κατανόηση του γιατί η ίδια γυναίκα μπορεί, μέσα σε διαφορετικές ημέρες του μήνα ή διαφορετικές περιόδους της ζωής της, να βιώνει τόσο διαφορετικά τον ίδιο της τον νου.

Συμπληρωματικές προσεγγίσεις που μπορεί να προσφέρουν υποστήριξη: Πέρα από τη φαρμακευτική αντιμετώπιση, ορισμένες συμπληρωματικές και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις φαίνεται ότι μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη σε συμπτώματα που συχνά επιβαρύνονται από τις ορμονικές μεταβολές. Ο βελονισμός έχει μελετηθεί τόσο σε προεμμηνορροϊκά όσο και σε εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, με ορισμένες μελέτες να καταγράφουν βελτίωση στις εξάψεις, στην ποιότητα ζωής και σε ψυχολογικά ή σωματικά συμπτώματα. Οι παρεμβάσεις mindfulness και ο διαλογισμός παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον, καθώς μετα-αναλύσεις έχουν δείξει βελτίωση στο άγχος, στον ύπνο, στο στρες και σε ορισμένα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, ενώ αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν μελετηθεί με θετικά αποτελέσματα και σε ενήλικες με ΔΕΠΥ. Η yoga έχει συνδεθεί με μείωση τόσο προεμμηνορροϊκών όσο και εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, καθώς και με βελτίωση του ύπνου και της ψυχολογικής ευεξίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμη η αρωματοθεραπεία, κυρίως με λεβάντα: κλινικές μελέτες και μετα-αναλύσεις αναφέρουν βελτιώσεις στο προεμμηνορροϊκό σύνδρομο, στο άγχος, στην ποιότητα του ύπνου και σε ορισμένα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Τέλος, νεότερη μετα-ανάλυση για το θεραπευτικό μασάζ σε γυναίκες στην εμμηνόπαυση κατέγραψε οφέλη κυρίως σε ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και κόπωση. Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας εξατομικευμένης υποστηρικτικής προσέγγισης για συμπτώματα που επιβαρύνουν την καθημερινότητα της γυναίκας.

Έρευνες και πηγές

1. Osianlis E., Thomas E.H.X., Jenkins L.M., Gurvich C. (2025). ADHD and Sex Hormones in Females: A Systematic Review. Journal of Attention Disorders, 29(9), 706–723. DOI: 10.1177/10870547251332319.
2. de Jong M., Wynchank D.S.M.R., van Andel E., Beekman A.T.F., Kooij J.J.S. (2023). Female-specific pharmacotherapy in ADHD: premenstrual adjustment of psychostimulant dosage. Frontiers in Psychiatry, 14, 1306194. DOI: 10.3389/fpsyt.2023.1306194.
3. Kooij J.J.S. et al. (2025). Research advances and future directions in female ADHD: the lifelong interplay of hormonal fluctuations with mood, cognition, and disease. Frontiers in Global Women's Health, 6, 1613628. DOI: 10.3389/fgwh.2025.1613628.
4. Williams C. (2026). Why many women with ADHD feel overwhelmingly controlled by their hormones. New Scientist, 17 August 2026. Αρχικό δημοσιογραφικό άρθρο που αποτέλεσε την αφετηρία του παρόντος κειμένου.

Έρευνες για τις Συμπληρωματικές προσεγγίσεις

1. Kim H.H., Jung N.H. (2025). Mindfulness-based interventions for adults with ADHD: A systematic review and meta-analysis. Medicine, 104(37), e44308.
   DOI: 10.1097/MD.0000000000044308. Η μετα-ανάλυση βρήκε βελτιώσεις σε συμπτώματα και λειτουργικότητα ενηλίκων με ΔΕΠΥ.
2. Tang S. et al. (2025). The effectiveness of mindfulness-based interventions on menopausal symptoms: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Συμπεριέλαβε 19 μελέτες και 1.670 γυναίκες· καταγράφηκαν βελτιώσεις σε εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, ύπνο, άγχος, κατάθλιψη και στρες. PubMed
3. Ranga M., Dev K. (2024). The Effect of Yoga Therapy in Premenstrual Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada, 46(10), 102579. DOI: 10.1016/j.jogc.2024.102579.
4. Pal A., Nath B., Paul S., Meena S. (2022). Evaluation of the effectiveness of yoga in management of premenstrual syndrome: a systematic review and meta-analysis. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 43(4), 517–525. DOI: 1080/0167482X.2022.2086457. Η ανάλυση 14 μελετών υποστήριξε όφελος της yoga στη συνολική εικόνα του PMS.
5. Cramer H., Peng W., Lauche R. (2018). Yoga for menopausal symptoms—A systematic review and meta-analysis. Maturitas, 109, 13–25.
   DOI: 10.1016/j.maturitas.2017.12.005. Περιέλαβε 13 RCTs με 1.306 συμμετέχουσες και βρήκε βελτίωση σε συνολικά, ψυχολογικά, σωματικά και αγγειοκινητικά συμπτώματα.
6. Es-Haghee S. et al. (2020). The Effects of Aromatherapy on Premenstrual Syndrome Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2020, 6667078.
   DOI: 10.1155/2020/6667078. Η μετα-ανάλυση βρήκε μειώσεις στη συνολική ένταση του PMS, στα ψυχολογικά συμπτώματα, στο άγχος, στην καταθλιπτική διάθεση και στην κόπωση.
7. Lee H.W. et al. (2021). Aromatherapy for Managing Menopausal Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Placebo-Controlled Trials. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 27(10), 813–823.
   DOI: 10.1089/acm.2020.0315. Τα αποτελέσματα υποστήριξαν όφελος κυρίως από λεβάντα και neroli.
8. Lee et al. (2026). Effects of aromatherapy on menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. doi: 10.1080/01443615.2026.2723303 Η νεότερη μετα-ανάλυση περιέλαβε 17 μελέτες και 1.347 γυναίκες, και βρήκε βελτιώσεις σε ύπνο, αγγειοκινητικά και ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος και καταθλιπτική διάθεση.
9. Lu X. et al. (2026). Can massage ameliorate menopausal and postmenopausal symptoms in women? A systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Medicine, 98, 103370. DOI: 10.1016/j.ctim.2026.103370. Βρέθηκαν σημαντικά αποτελέσματα κυρίως για ψυχολογικά συμπτώματα, άγχος, καταθλιπτική διάθεση και κόπωση.
10. Befus D. et al. (2018). Management of Menopause Symptoms with Acupuncture: An Umbrella Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 24(4), 314–323. DOI: 10.1089/acm.2016.0408. Παρατηρήθηκαν μειώσεις στη συχνότητα και ένταση αγγειοκινητικών συμπτωμάτων και βελτίωση της ποιότητας ζωής.
11. Jang S.H., Kim D.I., Choi M.S. (2014). Effects and treatment methods of acupuncture and herbal medicine for premenstrual syndrome/premenstrual dysphoric disorder: systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 14, 11.
    DOI: 10.1186/1472-6882-14-11. Η ανασκόπηση βρήκε ενδείξεις βελτίωσης του PMS/PMDD με βελονισμό.

Καθώς η χρήση φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ αυξάνεται, νέα δεδομένα ενισχύουν τις ανησυχίες για τις επιπτώσεις τους στην καρδιαγγειακή υγεία. Πόσο καθαρά παρουσιάζονται αυτοί οι κίνδυνοι πριν από τη συνταγογράφηση και πόσο επαρκής είναι η παρακολούθηση όταν η θεραπεία διαρκεί χρόνια; Η φαρμακευτική αντιμετώπιση της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Διεγερτικά όπως η μεθυλφαινιδάτη και η lisdexamfetamine χορηγούνται σε παιδιά και ενήλικες, συχνά για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Μαζί όμως με τα θεραπευτικά οφέλη υπάρχει ένα ερώτημα που δύσκολα μπορεί πλέον να παραμένει στο περιθώριο: τι γνωρίζουμε για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις αυτών των φαρμάκων στην καρδιά; Το ζήτημα ήρθε πρόσφατα ξανά στην επικαιρότητα στη Βρετανία μέσα από την περίπτωση του 28χρονου Jacob Wooderson. Ο Wooderson είχε διαγνωστεί με ΔΕΠΥ και λάμβανε Elvanse (lisdexamfetamine), ένα φάρμακο με βάση την αμφεταμίνη. Η δόση του αυξήθηκε σταδιακά από 30 mg σε 70 mg. Τον Αύγουστο του 2024 πέθανε αιφνίδια. Η επίσημη ιατροδικαστική έκθεση κατέγραψε ως αιτία θανάτου το σύνδρομο αιφνίδιου αρρυθμικού θανάτου (SADS) και ως δεύτερο παράγοντα τη θεραπεία με Elvanse. Η coroner Sarah Bourke επισήμανε ότι το συγκεκριμένο φάρμακο μπορεί να έχει σοβαρές καρδιακές ανεπιθύμητες ενέργειες και εξέφρασε ανησυχία για την ανάγκη επαρκούς παρακολούθησης της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού όταν αυξάνεται η δοσολογία. Αυτό αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα: πόσο εμφανώς και συστηματικά επισημαίνονται οι καρδιαγγειακοί κίνδυνοι στους ανθρώπους που ξεκινούν μια θεραπεία που μπορεί να διαρκέσει χρόνια;

Τι δείχνουν οι μεγάλες μελέτες: Τα διεγερτικά φάρμακα για τη ΔΕΠΥ δεν είναι καρδιαγγειακά ουδέτερα. Μέσω της δράσης τους στο συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορούν να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτές οι μεταβολές μεταφράζονται μακροπρόθεσμα σε κλινικά σημαντική καρδιαγγειακή νόσο. Μία από τις σημαντικότερες σχετικές έρευνες δημοσιεύθηκε στο JAMA Psychiatry. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν σουηδικά δεδομένα 278.027 ανθρώπων ηλικίας 6 έως 64 ετών με διάγνωση ΔΕΠΥ ή χρήση σχετικών φαρμάκων και εξέτασαν την έκθεση στη θεραπεία για χρονικό διάστημα έως 14 ετών.Τα αποτελέσματα αξίζουν προσοχής. Όσο μεγαλύτερη ήταν η συνολική διάρκεια χρήσης, τόσο υψηλότερη ήταν η συσχέτιση με καρδιαγγειακή νόσο. Για χρήση τριών έως πέντε ετών, οι πιθανότητες ήταν αυξημένες κατά 27% σε σχέση με τη μη χρήση, ενώ για περισσότερα από πέντε χρόνια κατά 23%. Ιδιαίτερα έντονη ήταν η συσχέτιση με την υπέρταση: σε όσους είχαν έκθεση άνω των πέντε ετών, οι πιθανότητες διάγνωσης υπέρτασης ήταν περίπου 80% υψηλότερες. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος που λαμβάνει φάρμακα για τη ΔΕΠΥ έχει «80% πιθανότητα» να εμφανίσει υπέρταση. Πρόκειται για σχετική αύξηση των πιθανοτήτων σε σύγκριση με τη συγκεκριμένη ομάδα αναφοράς. Ούτε μια παρατηρητική μελέτη μπορεί από μόνη της να αποδείξει αιτιώδη σχέση. Υπάρχει μάλιστα και η άλλη πλευρά των επιστημονικών δεδομένων. Μετα-ανάλυση 19 μελετών με περισσότερους από 3,9 εκατομμύρια συμμετέχοντες δεν βρήκε στατιστικά σημαντική συνολική συσχέτιση μεταξύ των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ και καρδιαγγειακών επεισοδίων. Οι ερευνητές, ωστόσο, σημείωσαν ότι δεν μπορούσε να αποκλειστεί μια αύξηση του κινδύνου, ιδιαίτερα για καρδιακή ανακοπή ή ταχυαρρυθμίες, και επισήμαναν την ανάγκη καλύτερων δεδομένων για τη μακροχρόνια χρήση. Η διάμεση παρακολούθηση στις μελέτες της συγκεκριμένης μετα-ανάλυσης ήταν μόλις 1,5 έτος, σημαντικός περιορισμός όταν μιλάμε για θεραπείες που μπορεί να συνεχίζονται επί χρόνια.

Όταν η θεραπεία γίνεται μακροχρόνια: Σε αυτό το σημείο θα εντοπίζαμε το σημαντικότερο ζήτημα καθώς πολλά φάρμακα εγκρίνονται βάσει κλινικών δοκιμών πολύ μικρότερης διάρκειας από εκείνη κατά την οποία τελικά χρησιμοποιούνται στην πραγματική ζωή. Οι συγγραφείς της μεγάλης σουηδικής μελέτης επισημαίνουν ότι οι τυχαιοποιημένες δοκιμές που είχαν αξιολογήσει καρδιαγγειακές επιδράσεις των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ είχαν κατά μέσο όρο διάρκεια θεραπείας περίπου 75 ημερών. Εβδομήντα πέντε ημέρες, όμως, απέχουν πολύ από πέντε ή δέκα χρόνια καθημερινής έκθεσης. Αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα για αυθαίρετη διακοπή μιας θεραπείας. Είναι όμως ισχυρό επιχείρημα υπέρ της πραγματικά ενημερωμένης συναίνεσης και της συστηματικής παρακολούθησης. Η πίεση, ο καρδιακός ρυθμός, το προσωπικό και οικογενειακό καρδιολογικό ιστορικό και η εμφάνιση συμπτωμάτων δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τυπικές λεπτομέρειες μιας συνταγογράφησης. Το ίδιο το JAMA Psychiatry, άλλωστε, καταλήγει ότι τα πιθανά οφέλη και οι κίνδυνοι της μακροχρόνιας θεραπείας πρέπει να σταθμίζονται προσεκτικά και ότι οι κλινικοί γιατροί χρειάζεται να παρακολουθούν συστηματικά καρδιαγγειακά σημεία και συμπτώματα. Καθώς το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ένα φάρμακο μπορεί να βοηθήσει. Είναι αν ο άνθρωπος που το λαμβάνει γνωρίζει ολόκληρη την εικόνα και όχι μόνο όσα γράφονται με μεγάλα γράμματα.

Πηγές και αναφορές

1. Zhang L. et al. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Medications and Long-Term Risk of Cardiovascular Diseases. JAMA Psychiatry, 2024;81(2):178–187 | Πρωτογενής μελέτη

2. Zhang L. et al. Risk of Cardiovascular Diseases Associated With Medications Used in Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Network Open, 2022;5(11):e2243597 | Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση

3. Courts and Tribunals Judiciary. Jacob Wooderson: Prevention of Future Deaths Report, 2025. Επίσημη ιατροδικαστική έκθεση

Απόδοση στην ελληνική γλώσσα: Holistic Life editorial group © 2026

Η ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής, υπερκινητικότητα) μπορεί να υπερδιαγνωσθεί υπερβολικά, και σε πολλές περιπτώσεις αγνοείται κάποιο άλλο πρόβλημα, όπως η κατάθλιψη.
Οι ερευνητές έχουν βιαστεί πολύ να κάνουν διάγνωση της ΔΕΠΥ χωρίς να αποκλείσουν πρώτα άλλες πιθανές πιθανότητες, και αυτά τα λάθη έχουν γίνει ακόμη και στις πιο σημαντικές μελέτες που έχουν καθοδηγήσει τις πολιτικές φαρμάκων και θεραπείας.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης ανέλυσαν 292 από τις σημαντικότερες μελέτες για τη ΔΕΠΥ σε ενήλικες και διαπίστωσαν ότι περίπου οι μισές δεν είχαν πραγματοποιήσει ενδελεχείς διαγνωστικούς ελέγχους. Οι μισές μελέτες περιλάμβαναν άτομα που είχαν άλλα προβλήματα ψυχικής υγείας και παρόλα αυτά εξακολουθούσαν να διαγιγνώσκονται με ΔΕΠΥ.
Οι περισσότεροι ερευνητές δεν είχαν τα προσόντα για να κάνουν ακριβή διάγνωση και μάλιστα σε μία μελέτη η διάγνωση έγινε από υπολογιστή.

European Psychiatry, 2025; 68 (1); doi: 10.1192/j.eurpsy.2025.2447