Η κατανόηση των συναισθημάτων και η ευθύνη για τις πράξεις μπορούν να συνυπάρχουν. Το ζητούμενο είναι να βοηθήσουμε το παιδί να καταλάβει τι συνέβη, ποιον επηρέασε και πώς μπορεί να επανορθώσει.

Ακούμε το συναίσθημα, βάζουμε όρια στη συμπεριφορά: Όταν ένα παιδί θυμώνει, αρνείται ένα λάθος ή κατηγορεί τους άλλους, ο γονέας συχνά βρίσκεται σε δίλημμα: να το παρηγορήσει ή να επιμείνει στις συνέπειες; Η ψυχοθεραπεύτρια Erin Leonard θέτει αυτό το ερώτημα, υποστηρίζοντας ότι η διαρκής απαλλαγή του παιδιού από την ευθύνη δυσκολεύει την ανάπτυξη υπευθυνότητας. Η χρήσιμη αφετηρία του είναι ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε τη δυσκολία ενός παιδιού χωρίς να δικαιολογούμε κάθε αντίδρασή του. Η ενσυναίσθηση δεν απαιτεί να συμφωνήσουμε με όσα λέει το παιδί. Σημαίνει ότι προσπαθούμε να κατανοήσουμε την εμπειρία του. Μπορούμε να πούμε: «Σε στενοχώρησε που τελείωσε το παιχνίδι». Και αμέσως μετά: «Δεν επιτρέπεται να χτυπάς». Το συναίσθημα γίνεται αποδεκτό, ενώ η πράξη χρειάζεται καθοδήγηση.
Ας φανταστούμε δύο αδέλφια που διαφωνούν για ένα επιτραπέζιο. Το ένα σκίζει μια κάρτα επειδή χάνει. Μια πιθανή απάντηση είναι: «Βλέπω πόσο εκνευρίστηκες. Θα σταματήσουμε τώρα και, όταν ηρεμήσουμε, θα δούμε πώς θα φτιάξουμε την κάρτα». Η συζήτηση για τον ανταγωνισμό μπορεί να περιμένει. Προηγούνται η ασφάλεια, το σταμάτημα της καταστροφικής πράξης και η αποφόρτιση.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιαστική διάκριση: η υποστήριξη ενός παιδιού που υφίσταται εκφοβισμό ή αδικία δεν είναι απαλλαγή από ευθύνη. Πριν αποφασίσουμε ότι «κατηγορεί πάντα τους άλλους», χρειάζεται να ακούσουμε τι συνέβη. Η υπευθυνότητα αφορά τις δικές του πράξεις· δεν σημαίνει ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για τη βία ή την κακομεταχείριση που δέχεται. Για τη μητέρα, τον πατέρα ή οποιονδήποτε φροντιστή, η στάση αυτή απαιτεί χώρο και για τη δική του ένταση. Μερικές φορές η πιο χρήσιμη πρώτη κίνηση είναι μια σύντομη παύση, ώστε η απάντηση να υπηρετεί το πρόβλημα και όχι τον θυμό της στιγμής.

Τι δείχνουν οι έρευνες: Η επιστημονική τεκμηρίωση προσφέρει πιο συγκεκριμένα συμπεράσματα από γενικές προειδοποιήσεις για «κακομαθημένα» παιδιά. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη του προγράμματος Tuning in to Kids, συμμετείχαν 216 γονείς ή βασικοί φροντιστές παιδιών προσχολικής ηλικίας. Το πρόγραμμα εκπαίδευε τους ενήλικες στην αναγνώριση και διαχείριση των συναισθημάτων και στη συναισθηματική καθοδήγηση των παιδιών. PubMed Οι ερευνητές κατέγραψαν βελτιώσεις στις σχετικές γονεϊκές δεξιότητες και στη συναισθηματική γνώση των παιδιών, καθώς και λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς στις αναφορές γονέων και εκπαιδευτικών. Πρόκειται για αποτελέσματα ενός οργανωμένου προγράμματος με παρακολούθηση έξι μηνών. Δεν αποδεικνύουν ότι μια συγκεκριμένη φράση αρκεί, ούτε ότι τα ευρήματα μεταφέρονται αυτομάτως σε κάθε ηλικία και οικογένεια. Υποστηρίζουν, όμως, την αξία της συστηματικής συναισθηματικής εκπαίδευσης. PubMed
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει σαφείς, κατανοητούς κανόνες, ήρεμη καθοδήγηση και συνέπειες προσαρμοσμένες στην ηλικία. Συστήνει επίσης την αναγνώριση της επιθυμητής συμπεριφοράς και αποθαρρύνει τη σωματική τιμωρία, τον εξευτελισμό και τη ντροπή ως μέσα διαπαιδαγώγησης. HealthyChildren.org Στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε μια απλή ερώτηση: «Τι χρειάζεται να μάθει εδώ το παιδί;». Αν ξέχασε μια σχολική υποχρέωση, μπορούμε να αναζητήσουμε μαζί έναν τρόπο οργάνωσης: μια σημείωση, ένα σταθερό σημείο για την τσάντα, έναν έλεγχο το προηγούμενο βράδυ. Το περιστατικό γίνεται αφορμή για εξάσκηση μιας δεξιότητας, χωρίς να μετατρέπεται σε κρίση για την αξία του.
Η ηλικία και οι πραγματικές δυνατότητες έχουν σημασία. Ένα μικρό παιδί χρειάζεται πιο άμεση βοήθεια. Ένας έφηβος μπορεί να συμμετέχει περισσότερο στον σχεδιασμό μιας λύσης. Αποφεύγουμε απαιτήσεις που προϋποθέτουν δεξιότητες τις οποίες το παιδί ακόμη μαθαίνει. Εξετάζουμε επίσης αν η δυσκολία συνδέεται με κούραση, υπερφόρτωση ή μια οδηγία που δεν έγινε κατανοητή.

Από το λάθος στην επανόρθωση: Η ανάληψη ευθύνης αποκτά πρακτικό περιεχόμενο όταν ακολουθεί μια εφικτή πράξη επανόρθωσης. Αφού ηρεμήσουν όλοι, μπορούμε να ρωτήσουμε: «Τι έγινε;», «Πώς επηρεάστηκε ο άλλος;», «Τι μπορούμε να κάνουμε τώρα;». Στόχος της συζήτησης είναι να συνδέσει το παιδί την επιλογή του με το αποτέλεσμα και να βρει ένα επόμενο βήμα.
Αν λέρωσε επίτηδες το γραφείο του αδελφού του, μπορεί να βοηθήσει στον καθαρισμό. Αν διέκοψε μια κοινή δραστηριότητα, μπορεί να συμβάλει στην επανεκκίνησή της. Η επανόρθωση χρειάζεται να είναι συγκεκριμένη και ανάλογη με το περιστατικό. Μια υποχρεωτική «συγγνώμη» χωρίς κατανόηση δεν ολοκληρώνει από μόνη της τη διαδικασία. Αυτό αφορά και τους ενήλικες. Σε μελέτη του 2025 με 288 εφήβους, οι ουσιαστικές γονεϊκές συγνώμες, που αναγνώριζαν τη βλάβη και την ευθύνη, συνδέθηκαν με πιο ουσιαστική αναθεώρηση και καλύτερη αξιολόγηση της σχέσης. Η έρευνα περιλάμβανε αναμνήσεις πραγματικών περιστατικών και υποθετικά σενάρια· δεν εξέτασε άμεσα αν τα παιδιά έγιναν πιο υπεύθυνα. Δεν στήριξε, πάντως, την ιδέα ότι η συγγνώμη υπονομεύει αναγκαστικά το γονεϊκό κύρος. Wiley Online Library
«Σου μίλησα απότομα. Αυτό ήταν δικό μου λάθος. Ο κανόνας παραμένει, αλλά μπορούσα να τον εξηγήσω με σεβασμό». Μια τέτοια διατύπωση δίνει ένα παράδειγμα ευθύνης που δεν απαιτεί τελειότητα. Ο γονέας αναγνωρίζει την πράξη του και δεσμεύεται να αλλάξει τον τρόπο του. Χρειάζεται επίσης να παρατηρούμε τις μικρές προσπάθειες: όταν το παιδί παραδέχεται κάτι δύσκολο, επιστρέφει ένα αντικείμενο ή προτείνει μια λύση. Το «είδα ότι προσπάθησες να διορθώσεις αυτό που έγινε» στρέφει την προσοχή στη συγκεκριμένη πράξη.
Το μήνυμα που θέλουμε να μεταδώσουμε είναι σταθερό: μπορείς να κάνεις λάθος, να το συζητήσεις και να εργαστείς για να το διορθώσεις. Η σχέση παραμένει διαθέσιμη όσο μαθαίνεις. Μέσα σε αυτήν, η ευθύνη αποκτά τη μορφή μιας καθημερινής πρακτικής, που αφορά εξίσου παιδιά και ενήλικες.

Αναφορές

• Leonard, E. (2026). Don't Create a Monster: Curating Accountability in Your Child. Psychology Today. Άρθρο αφετηρίας.
• Havighurst, S. S. και συν. (2010). Tuning in to Kids: Improving emotion socialization practices in parents of preschool children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 51, 1342–1350. Τυχαιοποιημένη μελέτη.
• American Academy of Pediatrics. What’s the Best Way to Discipline My Child?. Οδηγίες προς γονείς.
• Robichaud, J.-M. και συν. (2025). Should parents apologize to their adolescents to mend their parent–adolescent relationship?. Journal of Research on Adolescence, 35, e70024.

Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Οι αλλεργίες στα παιδιά αυξάνονται. Αυτό ενδέχεται να οφείλεται στον σύγχρονο τρόπο ζωής και στη μειωμένη επαφή με τη φύση, γεγονός που συνδέεται με τη μείωση της μικροβιακής ποικιλομορφίας. Το ανθρώπινο μικροβίωμα, και ιδιαίτερα εκείνο του δέρματος, παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το μικροβίωμα του εδάφους στο οποίο ζει κανείς. Μια φινλανδική μελέτη διερεύνησε σε ποιον βαθμό το μικροβίωμα του εδάφους και του περιβάλλοντος σε αστικούς παιδικούς σταθμούς επηρεάζει το εντερικό και το δερματικό μικροβίωμα των παιδιών. Διαπιστώθηκε ότι το παιχνίδι σε δασικό έδαφος και γρασίδι οδηγεί σε μεγαλύτερη μικροβιακή ποικιλομορφία. Η επαφή με ένα υγιές περιβάλλον μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη των αλλεργιών.
Το μικροβίωμα και η υγεία συνδέονται στενά. Οι αλλεργίες εμφανίζονται συχνότερα σε άτομα που ζουν σε πόλεις σε σύγκριση με εκείνα που ζουν σε αγροτικές περιοχές. Η κύρια αιτία θεωρείται η χαμηλή μικροβιακή ποικιλομορφία σε συνδυασμό με αυξημένη έκθεση σε παθογόνα βακτήρια. Αυτό οφείλεται εν μέρει σε αυστηρότερα μέτρα υγιεινής, στη συχνότερη χρήση αντιβιοτικών και σε διατροφικά πρότυπα. Μια διατροφή πλούσια σε ζάχαρη και λιπαρά, καθώς και σε πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα -χαρακτηριστικά της λεγόμενης δυτικού τύπου διατροφής- συνδέεται με αύξηση επιβλαβών βακτηρίων και ταυτόχρονη μείωση της βακτηριακής ποικιλομορφίας. Όλοι αυτοί οι παράγοντες προάγουν τη δυσβίωση, δηλαδή τη μικροβιακή ανισορροπία.
Ιδιαίτερα στα πρώιμα στάδια της ζωής, η μικροβιακή αποίκιση είναι καθοριστική για τη φυσιολογική ανάπτυξη. Η αποίκιση αυτή επηρεάζεται κυρίως από τον τρόπο γέννησης, τη γενετική, τη διατροφή και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της επαφής με τη φύση. Είναι αξιοσημείωτο ότι παρατηρούνται πολλές ομοιότητες μεταξύ των βακτηριακών κοινοτήτων του δέρματος και εκείνων του εδάφους και του άμεσου περιβάλλοντος με το οποίο ερχόμαστε σε επαφή. Αν και τα βακτήρια του εντέρου και του εδάφους διαφέρουν σημαντικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι ο τύπος κάλυψης του εδάφους και η βλάστηση στους κήπους μπορούν να επηρεάσουν το εντερικό μικροβίωμα και, κατ’ επέκταση, το ανοσοποιητικό σύστημα.
Καθώς οι αλλεργίες εμφανίζονται ολοένα συχνότερα, ιδίως σε μικρή ηλικία, το ζήτημα των προληπτικών μέτρων καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτικό. Οι Roslund et al. (2020) εξέτασαν, λοιπόν, σε ποιον βαθμό η οικολογική βιοποικιλότητα των μικροοργανισμών σε αστικούς παιδικούς σταθμούς επηρεάζει το εντερικό και το δερματικό μικροβίωμα των παιδιών και, κατ’ επέκταση, την υγεία τους.

Σχεδιασμός της μελέτης
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε δέκα παιδικούς σταθμούς στις φινλανδικές πόλεις Lahti και Tampere. Συνολικά εξετάστηκαν 75 παιδιά ηλικίας τριών έως πέντε ετών. Οι παιδικοί σταθμοί κατηγοριοποιήθηκαν ως εξής:

• Παιδικοί σταθμοί με συμβατικές αυλές (τυπικοί παιδικοί σταθμοί): περίπου 500 m² αυλής με ελάχιστο ή καθόλου πράσινο, που λειτούργησαν ως ομάδα ελέγχου, με 16 παιδιά.
• Παιδικοί σταθμοί με αυλές παρέμβασης (παιδικοί σταθμοί παρέμβασης): αυλές με 100 m² δασικού εδάφους και 200 m² γρασιδιού. Επιπλέον, τοποθετήθηκαν φυτά ενός έτους σε γλάστρες και μπλοκ τύρφης για σκαρφάλωμα και σκάψιμο. Σε αυτούς τους σταθμούς συμμετείχαν 36 παιδιά.
• Παιδικοί σταθμοί με προσανατολισμό στη φύση, όπου τα παιδιά επισκέπτονταν καθημερινά κοντινά δάση (θετική ομάδα ελέγχου): εξετάστηκαν 23 παιδιά.

Όλα τα παιδιά έπαιζαν δύο φορές ημερησίως για περίπου μισή έως δύο ώρες στην αυλή ή στο δάσος. Λάμβαναν τρία τυποποιημένα γεύματα ημερησίως από δύο κεντρικές κουζίνες, παρασκευασμένα σύμφωνα με τις οδηγίες της Φινλανδικής Αρχής Τροφίμων και του Εθνικού Συμβουλίου Διατροφής. Η ιδιωτική κατανάλωση φρέσκων λαχανικών, η επαφή με ζώα, ο χρόνος παραμονής σε εξωτερικούς χώρους και ο αριθμός αδελφών ήταν συγκρίσιμα σε όλες τις ομάδες παιδικών σταθμών.
Πριν και μετά την περίοδο παρέμβασης των 28 ημερών (Μάιος–Ιούνιος), οι ερευνητές προσδιόρισαν το δερματικό και το εντερικό μικροβίωμα των παιδιών μέσω δειγμάτων δέρματος και κοπράνων. Παιδιά που έλαβαν αντιβιοτικά ή άλλα φάρμακα κατά τη διάρκεια της παρέμβασης αποκλείστηκαν από τη μελέτη. Μετρήθηκαν επίσης ανοσολογικές παράμετροι. Επιπλέον, συγκρίθηκε το μικροβίωμα του περιβάλλοντος στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης πριν και μετά την παρέμβαση, με ανάλυση της σχετικής αφθονίας και ποικιλομορφίας βακτηρίων σε δείγματα εδάφους από αυλές και αμμοδόχους.

Αποτελέσματα

Μικροβίωμα του εδάφους
Μετά την παρέμβαση, παρατηρήθηκαν αλλαγές τόσο σε μεμονωμένα βακτηριακά στελέχη όσο και σε ολόκληρες βακτηριακές κοινότητες μεταξύ των παιδικών σταθμών παρέμβασης και των συμβατικών. Για παράδειγμα, τα Gammaproteobacteria συσσωρεύτηκαν στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης, με οκταπλάσια υψηλότερη σχετική αφθονία σε σύγκριση με τους συμβατικούς σταθμούς. Συνολικά, η παρέμβαση οδήγησε σε αύξηση της μέσης ποικιλομορφίας (άλφα-ποικιλομορφία), καθώς και σε μεγαλύτερη διαφοροποίηση μεταξύ των μικροβιακών κοινοτήτων των παιδικών σταθμών (βήτα-ποικιλομορφία).

Δερματικό μικροβίωμα
Πριν από την παρέμβαση, τα παιδιά στους παιδικούς σταθμούς με προσανατολισμό στη φύση παρουσίαζαν πιο ποικιλόμορφη βακτηριακή κοινότητα στο δέρμα σε σύγκριση με τα παιδιά στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης, ιδίως όσον αφορά τα Alphaproteobacteria. Δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των παιδιών στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης πριν από την παρέμβαση. Μετά την παρέμβαση, τα παιδιά στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης εμφάνισαν πιο ποικιλόμορφο δερματικό μικροβίωμα, ιδίως όσον αφορά τα Proteobacteria και τα Gammaproteobacteria, σε σύγκριση με τα παιδιά στους συμβατικούς παιδικούς σταθμούς. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η αύξηση της ποικιλομορφίας των Alphaproteobacteria (p<0.001). Στο τέλος της μελέτης, η σύσταση του δερματικού μικροβιώματος των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης έμοιαζε με εκείνη των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς με προσανατολισμό στη φύση. 

Εντερικό μικροβίωμα
Παρόμοια με το δερματικό μικροβίωμα, η σύσταση του εντερικού μικροβιώματος των παιδιών στους συμβατικούς και στους παιδικούς σταθμούς παρέμβασης ήταν σε μεγάλο βαθμό συγκρίσιμη πριν από την παρέμβαση. Αυτό ήταν ιδιαίτερα εμφανές στην παρόμοια παρουσία των Ruminococcaceae, μιας βακτηριακής οικογένειας που προάγει την υγεία και εμφανιζόταν συχνότερα στα παιδιά των παιδικών σταθμών με προσανατολισμό στη φύση. Μετά την παρέμβαση, τόσο η ποικιλομορφία όσο και η σχετική αφθονία των Ruminococcaceae στα παιδιά των παιδικών σταθμών παρέμβασης αυξήθηκαν σημαντικά (p=0.01 και p=0.03 αντίστοιχα) και έγιναν παρόμοιες με εκείνες των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς με προσανατολισμό στη φύση. Ταυτόχρονα, η σχετική αφθονία των Clostridiales -μιας ομάδας βακτηρίων με περισσότερο παθογόνα χαρακτηριστικά- μειώθηκε στα παιδιά των παιδικών σταθμών παρέμβασης (p=0.003).
Η παρέμβαση επηρέασε και το ανοσολογικό προφίλ, καθώς οι εξετάσεις αίματος έδειξαν βελτιωμένη ρύθμιση των φλεγμονωδών διεργασιών.

Συμπέρασμα
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η έκθεση στη μικροβιακή ποικιλομορφία του περιβάλλοντος μπορεί να μεταβάλει το μικροβίωμα και να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών. Με τον επανασχεδιασμό της αυλής -την εισαγωγή δασικού εδάφους και γρασιδιού, καθώς και φυτών και μπλοκ τύρφης για παιχνίδι- αυξήθηκε η ποικιλομορφία των Gammaproteobacteria στο δέρμα και το ποσοστό των Treg κυττάρων στο αίμα. Οι Gammaproteobacteria μπορούν να υποστηρίξουν το ανοσοποιητικό σύστημα, προάγοντας την ωρίμανση των Treg κυττάρων και παρέχοντας αντιφλεγμονώδη σήματα. Μαζί, τα Gammaproteobacteria και τα Treg κύτταρα συμβάλλουν στην πρόληψη των αλλεργιών. Παράλληλα, παρατηρήθηκε θετική μεταβολή στο εντερικό μικροβίωμα, με αύξηση των Ruminococcaceae, μιας βακτηριακής οικογένειας που σχετίζεται με τη διατήρηση της υγείας του εντέρου. Επιπλέον, η παρέμβαση βελτίωσε τις αναλογίες κυτοκινών υπέρ των αντιφλεγμονωδών κυτοκινών.
Αν και η μελέτη χρονολογείται από το 2020, αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο σημαντική είναι η επίδραση του περιβάλλοντος -και ιδιαίτερα του εδάφους ως βιότοπου αμέτρητων μικροοργανισμών- στο ανθρώπινο σώμα, φτάνοντας έως τα μικρότερα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Εντυπωσιακό είναι το πόσο γρήγορα και εύκολα μεταβλήθηκε το μικροβίωμα των παιδιών: απλώς με το να βρίσκονται σε εξωτερικούς χώρους και να έρχονται σε επαφή με το έδαφος παίζοντας. Ένας πόρος υγείας που είναι εύκολα προσβάσιμος.
Το παιχνίδι στη φύση -ακόμη και το σκάψιμο στο χώμα- δεν είναι πλέον αυτονόητο σήμερα, όταν τα μικρά παιδιά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους μπροστά σε τάμπλετ και παρόμοιες συσκευές. Αν, όμως, παίζουν έξω και μπορούν να κινηθούν ελεύθερα, δεν είναι μόνο πιο ισορροπημένα και χαρούμενα, αλλά ενισχύουν μακροπρόθεσμα το ανοσοποιητικό τους σύστημα και προλαμβάνουν τις αλλεργίες. Για να προκύψει αυτό το ευεργετικό αποτέλεσμα, εκτός από την επαφή, απαιτείται έδαφος υγιές και με υψηλή μικροβιακή ποικιλομορφία. Αυτό επιτυγχάνεται όταν η διαχείριση του εδάφους είναι βιώσιμη, δηλαδή χωρίς χημικά και συνθετικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα. Ακριβώς αυτός είναι ο στόχος της βιοδυναμικής γεωργίας: η καλλιέργεια του εδάφους με τρόπο που ενισχύει τον σχηματισμό χούμου και διατηρεί υψηλή βιοποικιλότητα. Ένα τέτοιο έδαφος περιέχει βακτήρια που προάγουν την υγεία και μπορούν, μέσω της επαφής, να επηρεάσουν θετικά το ανθρώπινο μικροβίωμα και το ανοσοποιητικό σύστημα.

Βιβλιογραφία
[1] Roslund MI, Puhakka R, Grönroos M, Nurminen N, Oikarinen S, Gazali AM, Cinek O, Kramná L, Siter N, Vari HK, Soininen L, Parajuli A, Rajaniemi J, Kinnunen T, Laitinen OH, Hyöty H, Sinkkonen A, ADELE research group (2020): Biodiversity intervention enhances immune regulation and health-associated commensal microbiota among daycare children. Sci. Adv. 6, eaba2578.

Ένα κοινό παυσίπονο που υποτίθεται ότι είναι ασφαλές για τις έγκυες, μπορεί να προκαλέσει κλασικά συμπτώματα ΔΕΠΥ (διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/ υπερκινητικότητα) στο παιδί μέχρι την ηλικία των τριών ετών. Η ακεταμινοφαίνη (παρακεταμόλη) -που συνήθως λαμβάνεται για την αντιμετώπιση του πυρετού, των πόνων και των πονοκεφάλων- μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης ΔΕΠΥ, προειδοποιούν ερευνητές του Penn State College of Medicine. 
Το φάρμακο υποτίθεται ότι είναι ασφαλές να λαμβάνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, αλλά οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι το φάρμακο θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων ΔΕΠΥ, όπως προβλήματα προσοχής και αϋπνία. Παρακολούθησαν περίπου 2.400 γυναίκες και παράλληλα την υγεία του παιδιού για τρία χρόνια μετά τη γέννηση. Περίπου το 41% των γυναικών είχαν λάβει παρακεταμόλη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Από εκείνες που είχαν πάρει το φάρμακο, το 22% δήλωσε ότι το παιδί τους είχε προβλήματα ύπνου και το 33% προβλήματα προσοχής.
Συγκριτικά, το 18% στην ομάδα που δεν είχε πάρει φάρμακο δήλωσε ότι το παιδί τους είχε προβλήματα ύπνου και το 28% ανέφερε προβλήματα προσοχής. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το φάρμακο θα μπορούσε να βλάψει τον πλακούντα, και έτσι να διαταράξει την υγιή ανάπτυξη του εμβρύου, ή θα μπορούσε να βλάψει τα ηπατικά κύτταρα του εμβρύου, οδηγώντας σε κακή υγεία του εντέρου και μειωμένη νευρική ανάπτυξη.

PLOS ONE, 2022; 17: e0272593; doi: 10.1371/journal.pone.0272593

Με το άνοιγμα των σχολείων, πολλά είναι τα παιδάκια που αφήνουν για πρώτη ή για μια ακόμη φορά μακριά το κλειστό, προστατευμένο οικογενειακό περιβάλλον για να βρεθούν μέσα στον ευρύτερο κόσμο του σχολείου, των συμμαθητών και των δασκάλων. Τα περισσότερα το περιμένουν αυτό με ευχαρίστηση ή και ενθουσιασμό, χαρούμενα που βρίσκονται ανάμεσα στις παρέες τους από τις προηγούμενες χρονιές ή στις καινούριες που καλούνται να φτιάξουν. Για κάποια παιδιά όμως, το σχολείο, οι εξωσχολικές και λοιπές κοινωνικές δραστηριότητες και γενικότερα η παρουσία τους ανάμεσα σε κόσμο, αποτελούν μια πραγματική δοκιμασία.

Είναι τα παιδιά που είναι ‘ντροπαλά’ και συνεσταλμένα. Κρατιούνται μακριά από τους άλλους όταν και όσο μπορούν, σαν να φοβούνται, αν και θα ήθελαν πολύ να είναι και αυτά μέρος της παρέας. Η καρδούλα τους χτυπάει δυνατά όποτε πρέπει να γίνουν το επίκεντρο της προσοχής. Όταν χρειαστεί να μιλήσουν, μπορεί να κοκκινίζουν, η φωνή τους να τρέμει ή να ακούγεται αλλοιωμένη από την αγωνία και το τρακ. Είναι πολύ ήσυχα και πειθαρχημένα και η δασκάλα λέει στους γονείς ότι ‘δεν κινούνται’ στην τάξη, δεν συμμετέχουν στο μάθημα, δεν σηκώνουν το χέρι να ρωτήσουν ή να απαντήσουν σε ερωτήσεις. Όταν όμως ερωτηθούν, τελικά απαντούν σωστά. Γενικά έχουν την τάση να είναι ‘αόρατα’, να περνούν απαρατήρητα. Τα παιδάκια αυτά δεν ζηλεύουν ούτε νοιώθουν ανταγωνιστικά προς τους συμμαθητές τους που είναι θαρραλέοι, δημοφιλείς, διεκδικητικοί, και που διακρίνονται για την αξία και τις επιδόσεις τους. Αντίθετα, τους θαυμάζουν και θα ήθελαν πολύ να ήταν και αυτά όπως εκείνοι, πιστεύουν όμως ότι δεν μπορούν. Ο φόβος της αποτυχίας και της πιθανής γελοιοποίησης τα τρομάζει υπερβολικά. Συνήθως έχουν έναν μεγάλο φόβο ‘για τον δάσκαλο’, από τον οποίο κατά βάθος περιμένουν τιμωρίες και απόρριψη για το παραμικρό. Αυτή η χαμηλή τους αυτοπεποίθηση και ο συνεχής φόβος, τα εμποδίζει να είναι χαρούμενα και ευτυχισμένα και δυσχεραίνει την ψυχολογική τους εξέλιξη και ωρίμανση μέσα από τις σχέσεις με τους συνομήλικούς τους, σχέσεις τις οποίες τείνουν να αποφεύγουν λόγω της μεγάλης τους ευαισθησίας. Ο φόβος, η χαμηλή αυτοπεποίθηση και η απροθυμία τους να προβάλουν τα επιτεύγματα και τις ικανότητές τους μπορεί επίσης να υπονομεύουν την πρόοδό τους στο παρόν και την κοινωνική και επαγγελματική τους εξέλιξη στο μέλλον.

Το παιδί που αντιμετωπίζει προβλήματα όπως αυτά μπορεί να αντλήσει τεράστια βοήθεια από τα ανθοϊάματα, η οποία βοήθεια μάλιστα, εφόσον παρασχεθεί στη μικρή αυτή ηλικία, θα επηρεάσει θετικά τη ζωή του παιδιού μέσα από τη διαμόρφωση της ταυτότητάς του. Ολόκληρη η πορεία των βιωμάτων της ζωής, αν φροντιστεί σε εκείνη τη μικρή ηλικία, θα είναι πολύ περισσότερο θετική, πολύ διαφορετική από ότι αν το παιδί είχε αφεθεί στην τύχη του, οπότε και θα είχε βιώσει αρκετά σοβαρά ψυχικά τραύματα, από τα οποία θα προσπαθεί αργότερα στη ζωή με αρκετή δυσκολία να απαλλαγεί. Ακόμη και αν τα καταφέρει, θα είναι και πάλι αδύνατον να γυρίσει πίσω το χρόνο, να αλλάξει τα βιώματα και να ανακτήσει τις ευκαιρίες που έχασε μέχρι τότε. Η παιδική ηλικία είναι μια εξαιρετική περίοδος της ζωής κατά την οποία μπορεί να συμβεί πρόληψη και να αναπληρωθούν και να αναπτυχθούν ικανότητες και δεξιότητες που διάφοροι παράγοντες και προβλήματα εμποδίζουν.

Τα παιδιά ανταποκρίνονται στα ανθοϊάματα άμεσα. Οι αλλαγές συμβαίνουν γρήγορα και είναι θεαματικές. Το κατεξοχήν ανθοΐαμα Bach που αναπτύσσει και ενισχύει την αυτοπεποίθηση ονομάζεται Larch. Με τη βοήθειά του το παιδί αρχίζει μέρα με την ημέρα όλο και περισσότερο να αισθάνεται ότι είναι το ίδιο καλό και ικανό με τα άλλα παιδιά, ότι αξίζει όσο αυτά και ότι μπορεί να αναλάβει και να καταφέρει πράγματα με εξίσου επιτυχημένο τρόπο. Η κοινωνική αυτοπεποίθηση επίσης αυξάνεται και το παιδί νοιώθει πιο άνετα να είναι μέλος της ομήγυρης των συμμαθητών και φίλων. Αντίστοιχα το ανθοΐαμα Bach Mimulus θα βοηθήσει εξαιρετικά στη ντροπαλότητα και στο φόβο, κάνοντας το παιδί πιο τολμηρό και άνετο στις συναναστροφές και στην όλη του συμπεριφορά. Αν μάλιστα συνδυαστεί με το ανθοΐαμα Violet της FES, θα δούμε το παιδάκι που πριν κοιτούσε φαινομενικά αδιάφορο και από απόσταση τα άλλα παιδιά να δημιουργούν παρέες, να μιλούν, να παίζουν στο σχολείο, στο διάλειμμα ή στα παιδικά πάρτi και στις γιορτές, λαχταρώντας μέσα του αλλά μη τολμώντας και μη νοιώθοντας άνετα να τα πλησιάσει, να αισθάνεται ξαφνικά άνετα να αναμειχθεί με τη συντροφιά των άλλων παιδιών και να αρχίσει να τα συναναστρέφεται.

Συχνά η ανασφάλεια και ο φόβος της γελοιοποίησης εξαιτίας ενός λάθους κάνουν το παιδί να σιωπά επειδή αμφιβάλλει για τις γνώσεις του ή δεν τολμά να πει τη γνώμη του από φόβο μήπως αποδειχθεί ότι δεν είναι σωστή. Το ανθοΐαμα Bach Cerato είναι σωτήριο στο να ενισχύσει αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ‘διανοητική αυτοπεποίθηση’, δηλαδή την εμπιστοσύνη στις γνώσεις μας, στην κρίση μας, στην άποψή μας και γενικά στην αντίληψή μας. Είναι ένα ανθοΐαμα θεμελιώδους σημασίας για την ανάπτυξη μιας υγιούς, ελεύθερης και συγκροτημένες προσωπικότητας, που γνωρίζει ‘πού πατά’ και ‘τι της γίνεται’.

Όταν ένα παιδί φοβάται και δεν νοιώθει αυτοπεποίθηση ανάμεσα στα άλλα, είναι πολύ συνηθισμένο να προσπαθεί να κρύψει την αγωνία του και την ταραχή που βιώνει. Ο τρόπος που το κάνει φυσικά είναι είτε με το να προσποιείται ότι είναι ήρεμο και αδιάφορο είτε και με το να προσπαθεί να φαίνεται ευδιάθετο, χαμογελαστό και χαρούμενο. Έτσι πιστεύει ότι θα είναι περισσότερο ‘αποδεκτό’ από τους άλλους και θα το θέλουν στην παρέα τους ή ότι τουλάχιστον δεν θα το απορρίπτουν και πολύ. Αυτή η εσωτερική καταπίεση και μεταμφίεση των πραγματικών συναισθημάτων και ο φόβος του να μην αποκαλυφθεί το πώς νοιώθει πραγματικά είναι πολύ βασανιστικά. Το Bach Agrimony θα βοηθήσει το παιδί να είναι ‘ο εαυτός του’ και να νοιώθει άνετα με αυτό, απελευθερώνοντάς το και βοηθώντας το να εκφράζεται με φυσικότητα και αυθορμητισμό.

Ένα ακόμη πολύ συνηθισμένο πρόβλημα στα ντροπαλά και με χαμηλή αυτοπεποίθηση παιδιά είναι το να μη τους αρέσει η εμφάνισή τους ή κάτι στον τρόπο που μιλούν, κινούνται, εκφράζονται κλπ. Νοιώθουν πραγματική απελπισία συγκρίνοντας τον εαυτό τους με άλλα, πιο ‘προικισμένα’ παιδιά, και αυτοαπορρίπτονται ή προσπαθούν μάταια να ‘διορθώσουν τις ατέλειές τους’, τις οποίες μάλιστα συχνά μεγαλοποιούν. Tα φαινόμενα bullying που δυστυχώς τόσο συχνά παρατηρούνται στις παιδικές κοινότητες, μπορεί να τραυματίζουν ψυχικά το παιδί που έχει μικρές ή μεγαλύτερες ‘ατέλειες’ στην εμφάνισή του, στην ομιλία του κλπ, το οποίο στη συνέχεια απορρίπτει τον εαυτό του και μεγαλοποιεί τα προβλήματά του, είτε υπαρκτά ή ίσως και ουσιαστικά ανύπαρκτα. Το Bach Crab Apple θα μεταβάλει γρήγορα την άσχημη εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους ως προς τέτοια θέματα και θα τα βοηθήσει να νοιώσουν όμορφα και άνετα με αυτό που είναι.

Το ντροπαλό και φοβισμένο παιδί γίνεται γενικά συχνά στόχος bullying, καθώς οι ‘δυνατοί’ συμμαθητές, που αντλούν αίσθηση αξίας και δύναμης μέσα από την κακοποίηση και την ταπείνωση των πιο ‘αδύναμων’ βρίσκουν σε αυτό ένα εύκολο θύμα. Το παιδί αυτό θα χρειαστεί Centaury (Bach) για να αποκτήσει δυναμισμό και αποφασιστικότητα προκειμένου να υπερασπιστεί τον εαυτό του και να γίνει πιο δυνατό και υπολογίσιμο από τους άλλους, και ίσως και Rock Rose (Bach) για τον τρόμο που μπορεί να νοιώθει για τα άτομα αυτά. Το Mountain Pride (FES) θα βοηθήσει άμεσα το παιδί να εκφραστεί με σθένος και αξιοπρέπεια, υψώνοντας το ανάστημά του και υπερασπιζόμενο τα δίκαιά του.

Το παιδί που το πρόσωπό του είναι συχνά θλιμμένο χωρίς λόγο, θα βοηθηθεί από το Bach Mustard.

Το υποβόλιμο παιδί, που ταυτίζεται με το πώς το βλέπουν οι άλλοι και καταλήγει να νοιώθει έτσι παρόλο που μέσα του γνωρίζει ότι αυτό δεν είναι αληθινό, θα βοηθηθεί από το FES Pink Yarrow. Η κατάσταση αυτή είναι πολύ συνηθισμένη, ιδιαίτερα ανάμεσα σε ευαίσθητα άτομα που το περιβάλλον τους, οικογενειακό, σχολικό κλπ, δεν αντιλαμβάνεται καθαρά τη φύση και την προσωπικότητά τους και αποδίδει σε αυτά χαρακτηριστικά και προβλήματα που δεν τα χαρακτηρίζουν πραγματικά (πχ. ‘είναι φοβιτσιάρης’, ‘είναι τεμπέλα’, ‘δεν έχει αντίληψη’ κλπ).

Φυσικά, πάρα πολλά ακόμη ανθοϊάματα μπορούν να είναι χρήσιμα ή και απολύτως απαραίτητα ανάλογα με τις ιδιαίτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένα παιδί, και όπως πάντα είναι καλό να υπάρχει εξειδικευμένη αντιμετώπιση της κάθε ξεχωριστής περίπτωσης. Η βοήθεια όμως που θα προσφέρουν πάντα τα ‘κλασσικά’ αυτά για το θάρρος και την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης ανθοϊάματα που αναφέρθηκαν, θα είναι καθοριστική.

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'.