Υπάρχουν άνθρωποι που λένε «ναι» σχεδόν πριν προλάβουν να σκεφτούν αν πραγματικά θέλουν. Αναλαμβάνουν ακόμη μία υποχρέωση, αποφεύγουν τη σύγκρουση, ζητούν συγγνώμη ακόμη κι όταν δεν φταίνε και ανησυχούν μήπως δυσαρεστήσουν τους άλλους. Συχνά αισθάνονται υπεύθυνοι ακόμη και για τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων γύρω τους. Εξωτερικά, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να μοιάζει με καλοσύνη, ευγένεια ή γενναιοδωρία. Και πολλές φορές είναι. Όταν όμως η ανάγκη να ευχαριστούμε τους άλλους γίνεται σχεδόν αυτόματη, ακόμη και εις βάρος των δικών μας αναγκών, τότε μπορεί να μιλάμε για το μοτίβο που περιγράφεται ως people-pleasing.

Όταν το «ναι» μαθαίνεται από νωρίς: Οι ρίζες αυτού του μοτίβου μπορεί να βρίσκονται ήδη στην παιδική ηλικία. Ένα παιδί εξαρτάται απόλυτα από τους ανθρώπους που το φροντίζουν. Χρειάζεται τροφή και προστασία, αλλά εξίσου σημαντικές είναι η ασφάλεια, η αποδοχή και η συναισθηματική σύνδεση. Αν αντιληφθεί ότι η ηρεμία στο σπίτι εξαρτάται από το να είναι «καλό παιδί», να μην αντιμιλά, να μην απαιτεί πολλά ή να προσαρμόζεται συνεχώς στη διάθεση των ενηλίκων, μπορεί σταδιακά να μάθει κάτι βαθύτερο: η ασφάλεια περνά μέσα από την προσαρμογή στις ανάγκες των άλλων. Σε οικογένειες όπου ένας γονέας είναι συναισθηματικά απρόβλεπτος, απόμακρος, υπερβολικά θυμωμένος ή αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα εξάρτησης, το παιδί μπορεί να γίνει ιδιαίτερα ευαίσθητο στις διαθέσεις των γύρω του. Μαθαίνει να παρατηρεί τον τόνο της φωνής, το βλέμμα, τις εκφράσεις. Να «διαβάζει το δωμάτιο» πριν μιλήσει. Αυτό μπορεί να αποτελεί αποτελεσματική προσαρμογή στην παιδική ηλικία. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ο ίδιος μηχανισμός συνεχίζει να λειτουργεί στην ενήλικη ζωή, ακόμη κι όταν το αρχικό περιβάλλον δεν υπάρχει πια.

Από την προσαρμογή στην αποσιώπηση των προσωπικών αναγκών: Στην ψυχολογική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος self-silencing για να περιγράψει την τάση ενός ανθρώπου να καταπνίγει ή να αποσιωπά τις δικές του σκέψεις, ανάγκες και συναισθήματα, προκειμένου να διατηρήσει μια σχέση, να αποφύγει τη σύγκρουση ή να ανταποκριθεί σε αυτό που πιστεύει ότι περιμένουν οι άλλοι από εκείνον.  Η έννοια παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή βρίσκεται πολύ κοντά σε όσα συνήθως περιγράφουμε ως people-pleasing. Μετα-ανάλυση της σχετικής βιβλιογραφίας έχει βρει σαφή σχέση ανάμεσα στην αποσιώπηση των προσωπικών αναγκών και στα καταθλιπτικά συμπτώματα, ενώ νεότερη ανασκόπηση τριών δεκαετιών έρευνας εξετάζει τη σύνδεσή της με παράγοντες όπως η ανασφαλής προσκόλληση, η ευαισθησία στην απόρριψη και οι δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις. [1,2] Μια πρόσφατη μελέτη του 2025 σε 304 γυναίκες ηλικίας 25 έως 35 ετών έδειξε επίσης ότι οικογενειακά πρότυπα επικοινωνίας που δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη συμμόρφωση και στην αποδοχή της εξουσίας συνδέονταν με αυξημένη αυτό-αποσιώπηση, η οποία με τη σειρά της σχετιζόταν με περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα. [3] Αυτό δεν σημαίνει ότι το people-pleasing προκαλεί κατάθλιψη. Οι περισσότερες σχετικές μελέτες καταγράφουν συσχετίσεις και όχι απλές σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος. Δείχνουν όμως ότι η χρόνια καταπίεση των προσωπικών αναγκών μπορεί να συνοδεύεται από σημαντικό ψυχολογικό κόστος.

Το «fawn response» και ο κατευνασμός της απειλής: Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται συχνά στην ψυχοθεραπευτική γλώσσα και ο όρος fawn response, ή «αντίδραση κατευνασμού». Περιγράφει την τάση ενός ανθρώπου, όταν αισθάνεται απειλή, να επιχειρεί να την εξουδετερώσει μέσα από υπερβολική προσαρμογή: συμφωνεί, υποχωρεί, κρύβει τον θυμό του ή προσπαθεί να γίνει όσο το δυνατόν πιο ευχάριστος και ακίνδυνος για τον άλλον. Ο όρος έχει γίνει δημοφιλής στη συζήτηση γύρω από το ψυχικό τραύμα, χρειάζεται όμως προσοχή: δεν αποτελεί ξεχωριστή κλινική διάγνωση και η εμπειρική τεκμηρίωσή του είναι σαφώς περιορισμένη σε σύγκριση με καθιερωμένες έννοιες της έρευνας για το στρες και το τραύμα. Ως περιγραφή μιας συμπεριφοράς, ωστόσο, εκφράζει κάτι που πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζουν: «αν σε κρατήσω ευχαριστημένο, ίσως παραμείνω ασφαλής».

Το κρυφό κόστος του να είμαστε πάντα διαθέσιμοι: Στην ενήλικη ζωή, το people-pleasing μπορεί να εμφανιστεί ως δυσκολία να αρνηθούμε μια χάρη, ενοχή όταν θέτουμε όρια, υπερβολική ανάληψη ευθυνών στη δουλειά, συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση ή φόβος ότι μια διαφωνία θα οδηγήσει σε απόρριψη. Κάποια στιγμή όμως μπορεί να εμφανιστούν εξάντληση, εκνευρισμός και συσσωρευμένος θυμός. Έρευνες για την αυτό-αποσιώπηση έχουν πράγματι βρει σχέσεις ανάμεσα στην καταστολή του θυμού, στην αυτοθυσία και στα καταθλιπτικά συμπτώματα.[4] Και τότε προκύπτει το δυσκολότερο ερώτημα: «Τι θέλω πραγματικά εγώ;» Όταν έχουμε μάθει για χρόνια να στρεφόμαστε πρώτα στις ανάγκες των άλλων, η απάντηση δεν είναι πάντοτε εύκολη.

Καλοσύνη δεν σημαίνει αυτοεγκατάλειψη: Η έξοδος από το people-pleasing δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνουμε ψυχροί ή αδιάφοροι. Σημαίνει ότι μπορούμε να είμαστε δοτικοί χωρίς να εξαφανίζουμε τον εαυτό μας. Ένα πρώτο βήμα είναι να δημιουργούμε λίγο χώρο ανάμεσα στο αίτημα και στην απάντηση. Αντί για ένα αυτόματο «ναι», μπορούμε να πούμε: «Θα το σκεφτώ και θα σου απαντήσω». Μπορούμε επίσης να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει μέσα μας όταν θέλουμε να αρνηθούμε κάτι. Δεν μπορούμε πραγματικά να πούμε «όχι» ή φοβόμαστε απλώς τη δυσαρέσκεια του άλλου;

Η ενοχή που μπορεί να ακολουθήσει ένα όριο δεν αποδεικνύει απαραίτητα ότι κάναμε κάτι λάθος. Μερικές φορές σημαίνει απλώς ότι κάνουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που μάθαμε να κάνουμε για χρόνια. Γιατί μια υγιής σχέση δεν χρειάζεται τη διαρκή αυτοθυσία μας για να επιβιώσει. Το «όχι» δεν είναι το αντίθετο της αγάπης. Μερικές φορές είναι ο τρόπος με τον οποίο αρχίζουμε να συμπεριλαμβάνουμε και τον εαυτό μας μέσα σε αυτήν.

Αναφορές

1. Pintea S, Gatea A. The Relationship Between Self-Silencing and Depression: A Meta-Analysis. Journal of Social and Clinical Psychology. 2021;40(4):333–358. DOI: 10.1521/jscp.2021.40.4.333.

2. Advancing the Next Generation of Research on Self-Silencing and Depression: A Narrative Review and Synthesis of Three Decades of Research. Sex Roles. 2025. DOI: 10.1007/s11199-025-01637-8.

3. Iqbal N, Emran A, Dar KA. Family communication patterns and depression in Indian women: Examining the effects of self-silencing. International Journal of Social Psychiatry. 2025;71(8):1610–1620. DOI: 10.1177/00207640251348046.

4. Tan J, Carfagnini B. Self-silencing, anger and depressive symptoms in women: implications for prevention and intervention. Journal of Prevention & Intervention in the Community. 2008;35(2):5–18. DOI: 10.1300/J005v35n02_02.

5. Grant TM, Jack DC, Fitzpatrick AL, Ernst CC. Carrying the burdens of poverty, parenting, and addiction: depression symptoms and self-silencing among ethnically diverse women. Community Mental Health Journal. 2011;47(1):90–98. DOI: 10.1007/s10597-009-9255-y.

Προτεινόμενα βιβλία

• Hailey Magee, Stop People Pleasing: And Find Your Power, Simon & Schuster | Simon & Schuster – Stop People Pleasing
• Nedra Glover Tawwab, Set Boundaries, Find Peace: A Guide to Reclaiming Yourself, TarcherPerigee / Penguin Random House | Penguin Random House – Set Boundaries, Find Peace
• Pete Walker, Complex PTSD: From Surviving to Thriving, Azure Coyote Publishing | Pete Walker – Complex PTSD
• Harriet B. Braiker, The Disease to Please: Curing the People-Pleasing Syndrome, McGraw-Hill | The Disease to Please – Google Books

Απόδοση, μετάφραση και επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Μια σοβαρή διάγνωση μπορεί να χωρίσει τη ζωή στα δύο: πριν και μετά. Πρώτα έρχεται η στιγμή που ο άνθρωπος ακούει από έναν γιατρό μια λέξη που αλλάζει τον ορίζοντά του. Και λίγο αργότερα εμφανίζεται ένα δεύτερο, διαφορετικό ερώτημα: Πώς θα το πω στους άλλους; Για κάποιους, η ανάγκη να μιλήσουν είναι άμεση. Για άλλους, η σκέψη ότι θα πρέπει να εξηγούν ξανά και ξανά τι συμβαίνει μοιάζει εξαντλητική. Υπάρχει ο φόβος της ανησυχίας των συγγενών, οι ερωτήσεις, οι συμβουλές που δεν ζητήθηκαν και, μερικές φορές, η αίσθηση ότι ο άνθρωπος παύει να αντιμετωπίζεται ως ο εαυτός του και γίνεται απλώς «ο ασθενής».

Η Dr. Neha Sangwan, ιατρός και συγγραφέας των βιβλίων TalkRxTalkRx και Powered by MePowered by Me, τονίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο βιώνεται μια διάγνωση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: πόσο αιφνίδια ήρθε, πόσο απειλητική θεωρείται, αλλά και πόσο χώρο έχει ο άνθρωπος να επεξεργαστεί τα συναισθήματα και τα όριά του. Αυτό σημαίνει ότι, πριν ανακοινώσει κανείς τη διάγνωση στους άλλους, ίσως χρειάζεται πρώτα να την καταλάβει ο ίδιος. Τι ακριβώς συμβαίνει; Πόσο βέβαιη είναι η διάγνωση; Ποια είναι τα επόμενα βήματα; Τι θέλω να γνωρίζουν οι άλλοι και τι επιθυμώ να κρατήσω για μένα; Η καθυστέρηση στην κοινοποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα άρνηση. Μπορεί να είναι ένας τρόπος προστασίας του ψυχικού χώρου που χρειάζεται ο άνθρωπος για να οργανώσει μια νέα πραγματικότητα.

Δεν χρειάζεται να τα πεις όλα σε όλους: Η σοβαρή ασθένεια δεν καταργεί το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Κάποιος μπορεί να επιλέξει να ενημερώσει μόνο την οικογένεια. Κάποιος άλλος τρεις φίλους. Ή να μιλήσει στους συνεργάτες του χωρίς να αναφερθεί σε λεπτομέρειες της πρόγνωσης. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι οι άνθρωποι διαφέρουν σημαντικά ως προς το πόσες πληροφορίες θέλουν να γνωρίζουν ή να συζητούν γύρω από τη νόσο και το μέλλον τους. Αυτό κάνει ακόμη πιο σημαντική την εξατομίκευση της επικοινωνίας. Το ίδιο ισχύει και για το ποιος θα μεταφέρει την πληροφορία. Ένας σύντροφος, φίλος ή συγγενής μπορεί να αναλάβει να ενημερώσει τον ευρύτερο κύκλο, ώστε ο ασθενής να μη χρειάζεται να επαναλαμβάνει την ίδια δύσκολη αφήγηση πολλές φορές. Σε μια περίοδο γεμάτη εξετάσεις, ιατρικές αποφάσεις και αβεβαιότητα, αυτή η πρακτική μπορεί να προστατεύσει πολύτιμη ψυχική ενέργεια.

Πριν μιλήσεις, σκέψου τι χρειάζεσαι: Ίσως η σημαντικότερη ερώτηση πριν από μια δύσκολη συζήτηση να μην είναι «τι θα πω;» αλλά: Τι χρειάζομαι από τον άνθρωπο που θα το ακούσει; Οι άλλοι συχνά προσπαθούν να βοηθήσουν με τον τρόπο που γνωρίζουν. Προτείνουν γιατρούς, θεραπείες, συμπληρώματα ή ιστορίες ανθρώπων που «είχαν το ίδιο». Όμως ο ασθενής μπορεί να μη χρειάζεται τίποτε από αυτά. Μερικές φορές αρκεί να πει: «Θέλω να σου μιλήσω, αλλά αυτή τη στιγμή δεν χρειάζομαι συμβουλές. Θέλω απλώς να με ακούσεις» ή «Θέλω να γνωρίζεις τι συμβαίνει, αλλά δεν είμαι ακόμη έτοιμος να μιλήσω για την πρόγνωση.» Η σαφής διατύπωση των αναγκών μειώνει τις παρεξηγήσεις και βοηθά τους άλλους να προσφέρουν ουσιαστικότερη υποστήριξη.

Η στιγμή και ο τρόπος έχουν σημασία: Μια δύσκολη πληροφορία χρειάζεται χώρο. Δεν είναι το ίδιο να ανακοινώνεται βιαστικά σε ένα διάλειμμα ή ενώ ο άλλος οδηγεί. Μια απλή φράση μπορεί να αλλάξει το πλαίσιο: «Έχω κάτι δύσκολο να σου πω. Είναι καλή στιγμή να μιλήσουμε;» Η Nora McInerny, περιγράφει αυτή την προσέγγιση ως ένα είδος «συναίνεσης στη συνομιλία». Δεν σημαίνει ότι ζητάμε άδεια για να πούμε την αλήθεια, αλλά ότι δημιουργούμε τις συνθήκες ώστε η αλήθεια να ακουστεί. Η έρευνα γύρω από την επικοινωνία σοβαρών ασθενειών συμφωνεί ότι η ειλικρίνεια λειτουργεί καλύτερα όταν συνοδεύεται από ενσυναίσθηση, χρόνο για ερωτήσεις και σεβασμό στον ρυθμό του ασθενούς. 

Όταν οι άλλοι αντιδρούν διαφορετικά: Μια διάγνωση μπορεί να αλλάξει και τον χάρτη των σχέσεων. Κάποιοι άνθρωποι θα σταθούν δίπλα μας ακριβώς όπως ελπίζαμε. Άλλοι μπορεί να απομακρυνθούν, να πανικοβληθούν ή να προσπαθήσουν διαρκώς να «διορθώσουν» την κατάσταση. Αυτό δεν σημαίνει πάντα έλλειψη αγάπης. Συχνά σημαίνει ότι ο άλλος δυσκολεύεται να αντέξει τον φόβο και την αβεβαιότητα. Και μερικές φορές άνθρωποι που μέχρι τότε βρίσκονταν στην περιφέρεια της ζωής μας γίνονται πολύτιμες πηγές υποστήριξης.

Η επικοινωνία είναι μέρος της φροντίδας: Η σύγχρονη ιατρική αντιμετωπίζει πλέον όλο και περισσότερο τις δύσκολες συνομιλίες ως μέρος της ίδιας της θεραπευτικής φροντίδας. Η καλή επικοινωνία δεν αφορά μόνο την πληροφορία. Αφορά τους φόβους, τις προτεραιότητες, την ποιότητα ζωής, τις σχέσεις και το πόσο θέλει ο ίδιος ο ασθενής να γνωρίζει, να μοιράζεται και να αποφασίζει. Συνεπώς το πραγματικό ερώτημα δεν είναι απλώς: «Πώς ανακοινώνω τη διάγνωσή μου;» Αλλά: «Πώς μπορώ να παραμείνω άνθρωπος (και όχι απλώς ασθενής), μέσα σε όλες τις συνομιλίες που θα ακολουθήσουν;»

Η απάντηση ξεκινά από το δικαίωμα στην επιλογή: να μιλήσεις όταν είσαι έτοιμος, στους ανθρώπους που επιλέγεις, με τις λέξεις που σου ανήκουν και με τα όρια που χρειάζεσαι.

Έρευνες και πηγές

1. Bernacki RE, Block SD. Communication about serious illness care goals: a review and synthesis of best practices. JAMA Internal Medicine. 2014;174(12):1994–2003. DOI: 10.1001/jamainternmed.2014.5271

2. Fried TR, Bradley EH, O'Leary J. Prognosis communication in serious illness: perceptions of older patients, caregivers, and clinicians. Journal of the American Geriatrics Society. 2003;51(10):1398–1403. DOI: 10.1046/j.1532-5415.2003.51457.x

3. Hancock K, Clayton JM, Parker SM, et al. Truth-telling in discussing prognosis in advanced life-limiting illnesses: a systematic review. Palliative Medicine. 2007;21(6):507–517. DOI: 10.1177/0269216307080823

4. Etkind SN, et al. Improving communication of prognostic uncertainty in advanced illness: a realist review. BMJ Open. 2026. DOI: 10.1136/bmjopen-2025-115385

Holistic Life editorial group © 2026

Οι νέοι άνθρωποι, πολύ περισσότερο από τις άλλες ηλικίες, έχουν την ανάγκη να συναναστρέφονται μεταξύ τους, να βιώσουν οικειότητα και να ερωτευτούν. Συγχρόνως, η εποχή μας είναι μια εποχή μεταβατική ως προς πολλά πράγματα, μεταξύ αυτών και ως προς τις συμπεριφορές και τον τρόπο εκδήλωσης των αναγκών των νεαρών ηλικιών. Ακόμη και αν δεν τίθεται θέμα προσδιορισμού της ταυτότητας του φύλου, όπως γίνεται με έναν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό νέων παιδιών σήμερα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μέχρι πρότινος ‘αποδεκτές’ και ‘κατάλληλες’ συμπεριφορές στις σχέσεις των νέων μεταξύ τους έχουν αμφισβητηθεί, κάνοντας πολλούς να αισθάνονται αμήχανοι και ανασφαλείς, με αποτέλεσμα να δυσλειτουργούν ή να ‘επιλέγουν’ να μένουν συχνά μόνοι. Τα νέα κορίτσια εμφανίζονται συχνά στα μάτια των αγοριών εξαιρετικά δυναμικά, επικριτικά και απορριπτικά προς το άλλο φύλο και εντελώς ‘αυτάρκη’ απέναντι σ’ αυτούς. Αυτό βέβαια πολύ συχνά είναι απλά μια περσόνα, μια ψευδαίσθηση που ούτε το ίδιο το άτομο που την εκφράζει συνειδητοποιεί. Είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τα πραγματικά συναισθήματα και τις πραγματικές επιθυμίες κάτω από το προσωπείο μιας επιθετικής αυτάρκειας και ενός αγέρωχου ναρκισσισμού που καλλιεργεί η εποχή. Πολύ περισσότερο δύσκολο είναι το να διαφανεί ο φόβος και το άγχος που προκαλεί σε πολλές –και η αμηχανία και η ενοχή που προκαλεί σε πολλούς- η βία που τόσο συχνά πλέον εκδηλώνεται και ανακυκλώνεται στις ειδήσεις και τις ενημερώσεις γύρω από αυτά τα θέματα και που πλήττει άμεσα το αίσθημα και την αντίληψης της κοινωνικής ταυτότητας του φύλου και τις συνδεόμενες με αυτό συμπεριφορές. Το αίσθημα ασφάλειας, η αναγκαία αυτοπεποίθηση και η εμπιστοσύνη ανάμεσα στα νεαρά αγόρια και τα κορίτσια δοκιμάζεται, συχνά δυστυχώς χωρίς αυτό να συνειδητοποιείται, άρα και χωρίς το άτομο να μπορεί να δώσει στον εαυτό του τη δυνατότητα να βοηθηθεί.

Ας επιχειρήσουμε μια σύντομη και δειγματοληπτική αναφορά σε ανθοϊάματα που μπορούν να δράσουν υποστηρικτικά ως προς την ψυχολογία των νέων (και βέβαια οποιουδήποτε άλλου χρειάζεται) ως προς τα θέματα αυτά. Το κορίτσι μπορεί λοιπόν, συνειδητά ή κατά βάθος, να αντιμετωπίζει με καχυποψία τα αγόρια που προσπαθούν να την πλησιάσουν, φοβούμενη βία από πλευράς τους ή άλλες άσχημες συμπεριφορές. Ανάλογα τα αγόρια κατά βάθος φοβούνται τις σύγχρονες κοπέλες, ότι θα τους εξευτελίσουν και θα τους αποδείξουν ανάξιους και ανίκανους, θα τους απορρίψουν και θα τους εκθέσουν στο κοινωνικό περιβάλλον τους και στους συνομήλικούς τους. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε φόβο και έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στον άλλον, κάτι που καθιστά την επικοινωνία επιφανειακή, αμυντική-επιθετική, ανταγωνιστική και δυσάρεστη. Το γνωστό ανθοΐαμα Bach Holly έχει ασφαλώς θέση εδώ, όπως επίσης και το εξαιρετικό για την έλλειψη εμπιστοσύνης που προέρχεται από φόβο για τους άλλους FES Green Rose, αλλά και το Australian Bush Mountain Devil.

Γνωρίζουμε βέβαια ότι υπάρχουν φορές που ο φόβος της βίας αποδεικνύεται δυστυχώς δικαιολογημένος. Το FES Black Cohosh θα οπλίσει το άτομο με αφοβία και μεγάλο κουράγιο ώστε να αντιμετωπίσει τη βία χωρίς να γίνει θύμα της.

Το αυθόρμητο αίσθημα της αγάπης, που έχει την τάση να φροντίζει τους άλλους με στοργή και νοιάξιμο, κλασσικό ‘μητρικό’ χαρακτηριστικό της γυναικείας ιδιοσυγκρασίας αλλά και γενικότερα βασικό στοιχείο της ανθρώπινης συμπεριφοράς που προάγει την οικειότητα και την θετική επαφή, φαίνεται να δοκιμάζεται αυτή την εποχή και –στο βαθμό που δεν αφορά αποκλειστικά τη συμπεριφορά προς τα παιδιά- να θεωρείται ίσως ‘ξεπερασμένο’ και εκδήλωση γυναικείας εξαρτητικότητας και αδυναμίας. Στα πλαίσια της ατομικιστικής, φατριαστικής και ανταγωνιστικής προς τους άλλους στάσης, πολλές νέες κοπέλες δυσκολεύονται να νοιώσουν πραγματικά τρυφερά και φροντιστικά συναισθήματα προς τον άνθρωπο που τις ενδιαφέρει αλλά και γενικότερα. Η στενή διαπροσωπική σχέση συχνά θυμίζει μάχη όπου το ζητούμενο είναι το ποιος θα είναι ο ‘κυρίαρχος’ και ο ‘νικητής’. Το FES Mariposa Lily (επαν)ενεργοποιεί και ενισχύει μέσα στην ψυχή τη φυσική διάθεση για ψυχική προσέγγιση και φροντίδα για συναισθηματική ‘θρέψη’ και προστασία των άλλων.

Αντίστοιχα, το Sunflower της Pegasus, απομακρύνοντας από τον άνθρωπο τον φανερό ή απωθημένο θυμό προς τον πατέρα και προς το πατρικό αρχέτυπο, βοηθά τους άνδρες -αλλά και όλους- στο να έρθουν πιο κοντά στην καρδιά και στην ικανότητά τους να νοιάζονται και να φροντίζουν τους άλλους με ‘πατρικό’ τρόπο, χρησιμοποιώντας τη δύναμή τους με τρόπο που ενισχύει και προστατεύει αυτό που χρειάζεται να προστατευθεί και να ενδυναμωθεί. Το Sunflower της FES, εξομαλύνοντας και αυτό τη σχέση μας με το πατρικό αρχέτυπο (το κλασσικό ‘αρχέτυπο του ήλιου’, στο οποίο το ηλιοτρόπιο –σύμφωνα και με το όνομά του, τη μορφή και τη ‘συμπεριφορά του’ παραπέμπει), βοηθά στο να εξισορροπηθεί το εγώ και να απελευθερωθεί από την τάση της νευρωτικής ενασχόλησης με τον εαυτό -είτε μέσω τάσεων αυτοϋποτίμησης και αυτοϋποβιβασμού είτε αντίθετα μέσω μιας συνεχούς ανάγκης αυτοπροβολής και προσπάθειας να επισκιάζει κανείς τους άλλους με τη δύναμη και τις ικανότητές του προκειμένου να αποδεικνύει ότι αξίζει, είτε φυσικά και εναλλαγών ανάμεσα σε αυτές τις δύο αντίθετες καταστάσεις. Με τη βοήθεια του πολύ σημαντικού αυτού ανθοϊάματος, το άτομο κατακτά εν τέλει το εσωτερικό βίωμα μιας ήρεμης και ώριμης αυτοπεποίθησης, μέσα από την οποία, απαλλαγμένο από την τυραννική δυναστεία του εγώ, στρέφεται ελεύθερα και με υγιή τρόπο προς την κοινωνία και προς τους άλλους.

Η ανάγκη του να καταπιέζονται και να απωθούνται τα βαθύτερα, πιο ‘ευάλωτα’ συναισθήματα και οι ευαίσθητες πλευρές της ανθρώπινης φύσης μέσα από μια εμμονή σε μια άτρωτη, σκληρή, ‘μάτσο’ εικόνα και στάση ζωής, ανάγκη με την οποία έχουν ανατραφεί και της οποίας έχουν υπάρξει διαχρονικά δέσμιες αμέτρητες γενιές ανδρών, αποκτά τη δυνατότητα του να εξανθρωπιστεί και να εξυγιανθεί με το FES Poison Oak. Χωρίς να χάσει τη δύναμη και την αποφασιστικότητά του κανείς, γίνεται ικανός να εμπεριέχει ολόκληρη τη γκάμα των φυσιολογικών συναισθημάτων, να μπορεί να ξεκουράζεται ψυχικά και να ανταλλάσσει φυσικότητα, στοργή και φιλία με το περιβάλλον αντί του να ζει εγκλωβισμένος σε μια κατάσταση συνεχούς ακαμψίας, επίδειξης σκληρότητας και αφύσικης αυτάρκειας και αυτονομίας, μεταμφιέζοντας συχνά την κρυμμένη του ανασφάλεια σε φαντασίωση παντοδυναμίας.

Η ανάγκη υπερβολικής ενασχόλησης με τον εαυτό και ναρκισσιστικής αγνόησης των συναισθημάτων και των αναγκών του άλλου –τεράστιο πρόβλημα στις σχέσεις και πηγή πολλών δεινών- μπορεί να μετριαστεί και να εξισορροπηθεί με το Bach Heather. Ο άνθρωπος που χρειάζεται το ανθοΐαμα αυτό είναι τόσο εγκλωβισμένος στην ανάγκη του να ‘σκεφτεί τον εαυτό του’ ή/και να ‘εκφραστεί’ ώστε δεν μπορεί πραγματικά να αντιληφθεί την κατάσταση, τα συναισθήματα, τις έγνοιες και τις ανάγκες του άλλου, παρόλο που συχνά δεν το καταλαβαίνει και δεν θα παραδεχτεί ούτε καν στον εαυτό του ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει. Ότι και αν πει ή κάνει ο άλλος, του φέρνει στο νου ‘τα δικά του’, και ποτέ δεν είναι πραγματικά διαθέσιμος για τον άλλο μέσα σε μια κοντινή σχέση ή ακόμα και σε μια απλή συναναστροφή. Με το Heather η υπερ-απορρόφηση στον εαυτό, που είτε λόγω ανασφάλειας είτε λόγω άλλων αναγκών κρύβεται συχνά πίσω από μια τέτοια στάση, θα μειωθεί και το άτομο θα νοιώσει ελεύθερο να είναι πραγματικά παρόν ως μέλος του συνόλου, να ‘δει’ και να ασχοληθεί πιο αληθινά με τους άλλους.

Το FES Quaking Grass θα βοηθήσει ουσιαστικά στο να νοιώσει κάποιος ζωτικό και αναπόσπαστο μέρος της ομάδας των άλλων, να μπορέσει, παράλληλα με την ατομική του υπόσταση, να ‘συντηχθεί’ με την ομάδα και να θελήσει και να μπορέσει να συνεργαστεί και να απολαύσει τη χαρά, την αποτελεσματικότητα και την ικανοποίηση που απορρέει από αυτό.

Η ανάγκη για περισσότερη αυτοπεποίθηση είναι βεβαίως εξαιρετικά συχνή στα νέα άτομα, με τα ανθοϊάματα Bach Larch και Australian Bush Five Corners (αλλά και το σύνθετο Confid Essence) να μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά σε αυτό. Η ντροπαλότητα είναι κλασσικό πρόβλημα, και το ανθοΐαμα Bach Mimulus για τον άνθρωπο που νοιώθει ανασφαλής, τρέμει και ‘κοκκινίζει’ όταν πρέπει να ‘φανεί’, να μιλήσει, να πάρει κάποια πρωτοβουλία κλπ, είναι κατάλληλο. Για το πολύ ντροπαλό άτομο, που ενώ λαχταρά να μπει στον κύκλο των γνωστών ή άγνωστων μιας παρέας και να συμμετάσχει, δεν διανοείται παρόλαυτα να μετακινηθεί από τη θέση του, δίνοντας συχνά στους άλλους την εντύπωση ανθρώπου μοναχικού, αδιάφορου ή ακόμη και ακατάδεχτου, το FES Violet θα δώσει γρήγορα αποτελέσματα και το άτομο θα ‘ανακαλύψει’ ότι είναι σε θέση να πλησιάσει, να επικοινωνήσει και να ενταχτεί στην παρέα των άλλων με άνεση και χωρίς καθόλου εσωτερικό στρες.

Αυτός ή αυτή που αισθάνεται άβολα με την εμφάνιση ή τη στάση του/της επειδή πχ ‘έχει μερικά παραπάνω κιλά’, δεν είναι αρκετά ‘εμφανίσιμη/ος’, ή γενικά νοιώθει να αναστέλλεται από ατέλειες και προβλήματα που μπορεί να έχει –ή απλώς φαντάζεται ότι έχει ή τα μεγαλοποιεί- θα βοηθηθεί στο να πάψει να καθορίζεται από αυτά και να τους δίνει ιδιαίτερη σημασία με το Bach Crab Apple.

Επηρεασμένοι από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τις ιδέες της εποχής, πολλοί νεαροί φαίνεται να βιώνουν σύγχυση, μη όντας ξεκάθαροι ως προς το τι πιστεύουν και βιώνουν οι ίδιοι σε σχέση με το τι είναι το ιδεολογικά ισχύον στην εποχή και στο περιβάλλον τους. Το Bach Cerato θα δώσει διαύγεια ως προς το τι πιστεύουμε και το τι νομίζουμε, ανεξάρτητα του ποιες και πόσο μεγάλες ιδεολογικές και συνειδησιακές πιέσεις ασκεί –άμεσα ή έμμεσα, ηθελημένα ή αθέλητα- το περιβάλλον. Το FES Mountain Pride θα δώσει εξαιρετική δύναμη στο να μπορεί να εκφράζει το άτομο ελεύθερα την αλήθεια του και να υπερασπίζεται τα δικαιώματά του. Το FES Goldenrod θα οπλίσει το άτομο με εξαιρετική δύναμη και αίσθημα προσωπικής αυτονομίας, προκειμένου να μπορέσει να υπερβεί τις πιέσεις της ομάδας και να παραμείνει πιστό στις πεποιθήσεις και στις αξίες του, χωρίς να φοβάται την απόρριψη, την απομόνωση και την αποπομπή από την ‘παρέα’, από την ομάδα και από το περιβάλλον του γενικότερα. Το FES Red Clover θα τον/την προστατέψει από το να γίνεται, αθέλητα και ασυνείδητα, μέρος της ‘ψυχολογίας της μάζας’. Το FES Pink Yarrow θα προφυλάξει από του να επιβληθούν στο άτομο ψυχολογικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας που δεν είναι δικά του αλλά αποτελούν προβολές του περιβάλλοντός του.

Σε μια εποχή όπου τόσος πολύς λόγος γίνεται για την ταυτότητα του φύλου, με την συνεπακόλουθη σύγχυση γύρω από αυτό να είναι για πολλούς νέους συχνή και αναπόφευκτη, το FES Calla Lily θα αποκαταστήσει την αίσθηση και την επίγνωση αυτής της ταυτότητας, στο βαθμό που η σύγχυση αποτελεί αποτέλεσμα επιδράσεων του περιβάλλοντος και όχι βαθύτερο δομικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. 

Η Μαρίνα Αγγελή είναι ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική, εκπαίδευση στην Συστημική Ψυχοθεραπεία και πολυετή ενασχόληση με εναλλακτικές θεραπείες και κυρίως με τη μέθοδο των Ανθοϊαμάτων και τις θεραπευτικές εφαρμογές τους στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων. Έχει γράψει πολλά άρθρα και εργασίες για τα Ανθοϊάματα καθώς και το βιβλίο 'Ανθοθεραπεία με τα Ιάματα Μπαχ'.