Μπορεί ένα συστατικό του γνωστού μεσογειακού βοτάνου να ανοίξει νέους δρόμους απέναντι στη νευροεκφύλιση;
Το δεντρολίβανο έχει συνδεθεί με τη μνήμη εδώ και αιώνες. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το άρωμά του έχει χρησιμοποιηθεί ως σύμβολο διαύγειας και ανάμνησης. Τώρα, όμως, η επιστημονική έρευνα προσπαθεί να απαντήσει σε ένα πολύ πιο συγκεκριμένο ερώτημα: μπορούν ορισμένες ουσίες του δεντρολίβανου να επηρεάσουν βιολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με τη νόσο Alzheimer; Το ενδιαφέρον αυτό αναζωπυρώθηκε μετά από μελέτη ερευνητών του Scripps Research στις ΗΠΑ, οι οποίοι ανέπτυξαν ένα σταθερό παράγωγο του καρνοσικού οξέος, μιας φυσικής ουσίας που βρίσκεται στο δεντρολίβανο και στο φασκόμηλο. Το νέο μόριο, γνωστό ως diAcCA, δοκιμάστηκε σε γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που εμφανίζουν χαρακτηριστικά της νόσου Alzheimer. PubMed Central (PMC)
Το καρνοσικό οξύ στο επίκεντρο
Το καρνοσικό οξύ είναι μια φαινολική διτερπενική ένωση με αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Σε εργαστηριακές μελέτες έχει φανεί ότι μπορεί να ενεργοποιεί την οδό Nrf2, έναν μηχανισμό κυτταρικής άμυνας που βοηθά τα κύτταρα να ανταποκρίνονται σε οξειδωτικό στρες και φλεγμονή.
Το πρόβλημα είναι ότι το ίδιο το καρνοσικό οξύ είναι αρκετά ασταθές και οξειδώνεται εύκολα. Γι’ αυτό οι ερευνητές ανέπτυξαν το diAcCA, μια πιο σταθερή μορφή που μετατρέπεται ξανά σε καρνοσικό οξύ στο πεπτικό σύστημα πριν περάσει στην κυκλοφορία του αίματος. Στις δοκιμές σε ποντίκια, το παράγωγο αυτό παρουσίασε καλύτερη σταθερότητα και βιοδιαθεσιμότητα.
Τι έδειξαν τα πειράματα σε ποντίκια
Στη μελέτη του 2025, τα ποντίκια με το μοντέλο 5xFAD έλαβαν diAcCA για τρεις μήνες. Οι ερευνητές ανέφεραν:
- βελτίωση της μάθησης και της μνήμης σε συμπεριφορικές δοκιμασίες,
- μείωση της απώλειας συνάψεων,
- λιγότερες αμυλοειδείς πλάκες,
- μείωση φωσφορυλιωμένων συσσωματωμάτων tau,
- περιορισμό της μικρογλοιακής και αστροκυτταρικής φλεγμονής.
Τα αποτελέσματα αυτά είναι σαφώς ενδιαφέροντα. Όμως υπάρχει ένα κρίσιμο όριο στην ερμηνεία τους: η μελέτη έγινε σε ποντίκια, όχι σε ανθρώπους. Αυτό σημαίνει ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη αν τα ίδια αποτελέσματα μπορούν να αναπαραχθούν σε ασθενείς με Alzheimer, ποια δόση θα ήταν αποτελεσματική ή ασφαλής και αν το όφελος θα ήταν κλινικά σημαντικό.
Δεν είναι το ίδιο με το να τρώμε περισσότερο δεντρολίβανο
Το ότι ένα παράγωγο μιας ουσίας του δεντρολίβανου έδειξε δράση σε πειραματόζωα δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση δεντρολίβανου μπορεί να προλάβει ή να θεραπεύσει τη νόσο Alzheimer. Η συγκέντρωση, η απορρόφηση και η φαρμακοκινητική μιας καθαρής ή τροποποιημένης ουσίας είναι εντελώς διαφορετικές από εκείνες του βοτάνου ως τροφής ή αφεψήματος.
Επομένως, το σωστό επιστημονικό μήνυμα σήμερα δεν είναι «το δεντρολίβανο προστατεύει από το Alzheimer», αλλά μάλλον: ορισμένες βιοδραστικές ουσίες του δεντρολίβανου παρουσιάζουν ενδιαφέρουσες νευροπροστατευτικές ιδιότητες σε προκλινικά μοντέλα και αξίζουν περαιτέρω μελέτη.
Τι γνωρίζουμε από ανθρώπινες μελέτες
Υπάρχουν και ορισμένα ανθρώπινα δεδομένα γύρω από το άρωμα του δεντρολίβανου και τη γνωστική λειτουργία, αλλά είναι σαφώς πιο περιορισμένα. Μια μικρή μελέτη αρωματοθεραπείας σε 28 ηλικιωμένους με άνοια (17 από τους οποίους είχαν Alzheimer), χρησιμοποίησε συνδυασμό αιθέριων ελαίων δεντρολίβανου και λεμονιού το πρωί και λεβάντας και πορτοκαλιού το βράδυ. Οι ερευνητές ανέφεραν βελτιώσεις σε ορισμένες γνωστικές μετρήσεις, αλλά το μικρό μέγεθος του δείγματος και ο συνδυασμός πολλών ελαίων δεν επιτρέπουν να αποδοθεί το αποτέλεσμα ειδικά στο δεντρολίβανο. PubMed Παράλληλα, άλλες μελέτες έχουν εξετάσει το ροσμαρινικό οξύ (μια άλλη φυτική πολυφαινόλη που υπάρχει και στο δεντρολίβανο), σε διαφορετικά φυτικά εκχυλίσματα. Σε μια μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη ασθενών με ήπιο Alzheimer δεν υπήρξε σαφής βελτίωση στις κύριες γνωστικές μετρήσεις. PubMed
Γιατί όμως οι ερευνητές επιμένουν;
Η νόσος Alzheimer δεν είναι αποτέλεσμα ενός μόνο μηχανισμού. Στη βιολογία της εμπλέκονται το αμυλοειδές, η tau, η φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες, η συναπτική δυσλειτουργία και πολλοί ακόμη παράγοντες. Ακριβώς γι’ αυτό ουσίες όπως το καρνοσικό οξύ είναι ενδιαφέρουσες: δεν φαίνεται να στοχεύουν έναν μόνο μηχανισμό, αλλά ένα ευρύτερο δίκτυο κυτταρικής άμυνας και φλεγμονώδους ρύθμισης. Πρόσφατη ανασκόπηση του 2026 περιγράφει το καρνοσικό οξύ ως υποσχόμενο νευροπροστατευτικό μόριο για Alzheimer και Parkinson, αλλά τονίζει επίσης την ανάγκη για περαιτέρω κλινική έρευνα. PubMed
Η μεγάλη απόσταση από το εργαστήριο στον ασθενή
Η ιστορία του δεντρολίβανου είναι ένα καλό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η σύγχρονη φαρμακολογία συχνά επιστρέφει σε φυτά με μακρά παράδοση χρήσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η παράδοση επιβεβαιώνεται αυτομάτως. Το ουσιαστικό επιστημονικό βήμα είναι να απομονωθούν οι δραστικές ουσίες, να κατανοηθεί ο μηχανισμός τους και στη συνέχεια να δοκιμαστούν με αυστηρό τρόπο σε ανθρώπους.
Σήμερα, το καρνοσικό οξύ και το diAcCA βρίσκονται ακριβώς σε αυτό το μεταβατικό σημείο: αρκετά υποσχόμενα ώστε να δικαιολογούν περαιτέρω έρευνα, αλλά όχι αρκετά τεκμηριωμένα ώστε να θεωρούνται θεραπεία για τη νόσο Alzheimer. Το πραγματικό ενδιαφέρον του δεντρολίβανου βρίσκεται στο γεγονός ότι ένα γνώριμο μεσογειακό φυτό συνεχίζει να προσφέρει μόρια που η σύγχρονη νευροεπιστήμη θεωρεί άξια διερεύνησης.
Αναφορές
- Banerjee P, Wang Y, Carnevale LN, et al. diAcCA, a Pro-Drug for Carnosic Acid That Activates the Nrf2 Transcriptional Pathway, Shows Efficacy in the 5xFAD Transgenic Mouse Model of Alzheimer’s Disease. 2025;14(3):293. DOI 10.3390/antiox14030293 MDPI
- Jimbo D, Kimura Y, Taniguchi M, Inoue M, Urakami K. Effect of aromatherapy on patients with Alzheimer’s disease. 2009/2010. DOI 10.1111/j.1479-8301.2009.00299.x PubMed
- Noguchi-Shinohara M, et al. Safety and efficacy of Melissa officinalis extract containing rosmarinic acid in the prevention of Alzheimer’s disease progression. Scientific Reports. 2020. PubMed
- El Omari N, et al. Alzheimer’s disease: In silico study of rosemary diterpenes activities. Current Research in Toxicology. 2024;6:100159. DOI 10.1016/j.crtox.2024.100159 PubMed
- Battling Parkinson’s and Alzheimer’s: The Neuroprotective Power of Carnosic Acid. Journal of Biochemical and Molecular Toxicology. 2026. DOI 10.1002/jbt.70991 PubMed
- The Independent / The Conversation. The herb linked to better memory, lower anxiety and Alzheimer’s protection. 25 September 2026. The Independent
Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026
