Όταν ένα μικρό παιδί περιγράφει λεπτομέρειες από τη ζωή ενός ανθρώπου που δεν γνώρισε ποτέ, η πρώτη πρόκληση για την έρευνα είναι να εξετάσει τι μπορεί να εξηγήσει αυτή την αφήγηση. Πρόκειται για πληροφορίες που άκουσε από άλλους; Για σύμπτωση, φαντασία ή ανακατασκευή της μνήμης; Ή υπάρχει κάτι που δεν εξηγείται εύκολα από τις γνωστές ψυχολογικές διεργασίες;
Εδώ και δεκαετίες, ερευνητές της Διεύθυνσης Μελετών Αντίληψης του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια καταγράφουν περιπτώσεις παιδιών που αναφέρουν μνήμες οι οποίες μοιάζουν να ανήκουν σε μια προηγούμενη ζωή. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο «περιπτώσεις τύπου μετενσάρκωσης» και, σε ορισμένες από αυτές, έχουν εντοπίσει συγκεκριμένο αποθανόντα άνθρωπο του οποίου βιογραφικά στοιχεία φαίνεται να αντιστοιχούν στις αναφορές του παιδιού. Ο όρος περιγράφει το είδος των περιστατικών που μελετάται· δεν προϋποθέτει ότι η μετενσάρκωση έχει αποδειχθεί. Στη νέα μελέτη, η ομάδα εξέτασε 1.678 τέτοιες περιπτώσεις από το αρχείο της. Το ερώτημα δεν ήταν αν οι αναφορές αποδεικνύουν ότι η συνείδηση μεταφέρεται από μια ζωή στην άλλη. Οι ερευνητές εξέτασαν αν ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό (ο τρόπος και η αναμενόμενη ή απρόσμενη φύση του θανάτου του προσώπου με το οποίο αντιστοιχίστηκε η αφήγηση), σχετιζόταν με το χρονικό διάστημα ανάμεσα στον θάνατό του και τη γέννηση του παιδιού. Αυτό το διάστημα ονομάστηκε «μεσοδιάστημα». phys.org
Στις 1.319 περιπτώσεις για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία χρονισμού, η διάμεση τιμή του μεσοδιαστήματος ήταν 16 μήνες. Οι περιπτώσεις με τον πιο αναμενόμενο θάνατο είχαν διάμεσο διάστημα περίπου 21 μηνών, ενώ στις περιπτώσεις με τον πιο απρόσμενο θάνατο το διάστημα ήταν περίπου 12 μήνες. Με άλλα λόγια, όσο πιο απρόσμενος χαρακτηριζόταν ο θάνατος, τόσο μικρότερο έτεινε να είναι το διάστημα. Η διαφορά αυτή αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 40–45% ανάμεσα στα άκρα της κλίμακας. Πρόκειται για συσχέτιση: δεν δείχνει ότι ο ένας παράγοντας προκαλεί τον άλλον. sciencealert.com Η συσχέτιση παρέμεινε όταν οι ερευνητές εξέτασαν πιθανούς παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα, όπως η ποιότητα της τεκμηρίωσης, η πιθανότητα οι πληροφορίες να είχαν φτάσει στο παιδί μέσω τρίτων, η σχέση ανάμεσα στις οικογένειες και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις τους. Ενδιαφέρον είχε και το εύρημα ότι η συσχέτιση φάνηκε ισχυρότερη στις οικογένειες που δεν πίστευαν στη μετενσάρκωση. Αυτό δυσκολεύει μια απλή εξήγηση σύμφωνα με την οποία οι σχετικές πεποιθήσεις των γονιών αρκούν για να δημιουργήσουν το μοτίβο. Δεν αποκλείει, ωστόσο, κάθε πιθανή επίδραση της κοινωνικής ή οικογενειακής επιρροής. phys.org
Εδώ χρειάζεται προσοχή στη διατύπωση. Η μελέτη δεν παρακολούθησε παιδιά από τη γέννηση ούτε δοκίμασε πειραματικά κάποια υπόθεση για τη μεταφορά της συνείδησης. Ανέλυσε αναδρομικά περιστατικά που είχαν ήδη συγκεντρωθεί σε ένα ειδικό αρχείο και στα οποία είχε εντοπιστεί ένα πιθανό πρόσωπο αναφοράς. Άρα, το δείγμα δεν είναι τυχαίο ούτε αντιπροσωπεύει όλα τα παιδιά που λένε κάτι που μοιάζει με ανάμνηση προηγούμενης ζωής. Η επιλογή των περιστατικών και η δυνατότητα να βρεθούν στοιχεία για το παρελθόν τους αποτελούν μέρος της εικόνας που πρέπει να έχουμε υπόψη. Επιπλέον, το εύρημα είναι στατιστικά ανιχνεύσιμο, αλλά η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι η απροσδόκητη φύση του θανάτου εξηγεί μόνο ένα μικρό μέρος της διακύμανσης του μεσοδιαστήματος, περίπου 2–3%. Αυτό δεν ακυρώνει τη συσχέτιση· περιορίζει όμως το πόσο μακριά μπορούμε να φτάσουμε στην ερμηνεία της. Οι έλεγχοι για ορισμένες πιθανές προκαταλήψεις ενισχύουν την αξιοπιστία της παρατήρησης, αλλά δεν μετατρέπουν ένα αναδρομικό εύρημα σε απόδειξη αιτιότητας ή σε επιβεβαίωση μιας μεταφυσικής εξήγησης.
Η σημασία της μελέτης βρίσκεται, επομένως, στο ερώτημα που μένει ανοιχτό. Αν οι αναφορές αυτές συγκεντρώνονται και εξετάζονται συστηματικά, μπορούν να προκύψουν μοτίβα που αξίζει να ελεγχθούν ξανά, με νέα περιστατικά και σαφέστερες μεθόδους καταγραφής. Το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι η προοπτική μελέτη νέων περιπτώσεων, με προκαθορισμένα κριτήρια για το τι θεωρείται απρόσμενος θάνατος, πώς επαληθεύονται οι πληροφορίες και πότε καταγράφονται οι δηλώσεις του παιδιού.
Αναφορά
Saeedeh Sadeghi, Marieta Pehlivanova, Philip J. Cozzolino, A Large-Scale Analysis of Temporal Patterns in Children’s Purported Past-Life Memories: Shorter Intervals Following Unexpected Deaths, DOI: 10.1037/cns0000493.
Το κείμενο βασίζεται στη μελέτη και στην παρουσίασή της από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια. med.virginia.edu
