Η κατανόηση των συναισθημάτων και η ευθύνη για τις πράξεις μπορούν να συνυπάρχουν. Το ζητούμενο είναι να βοηθήσουμε το παιδί να καταλάβει τι συνέβη, ποιον επηρέασε και πώς μπορεί να επανορθώσει.

Ακούμε το συναίσθημα, βάζουμε όρια στη συμπεριφορά: Όταν ένα παιδί θυμώνει, αρνείται ένα λάθος ή κατηγορεί τους άλλους, ο γονέας συχνά βρίσκεται σε δίλημμα: να το παρηγορήσει ή να επιμείνει στις συνέπειες; Η ψυχοθεραπεύτρια Erin Leonard θέτει αυτό το ερώτημα, υποστηρίζοντας ότι η διαρκής απαλλαγή του παιδιού από την ευθύνη δυσκολεύει την ανάπτυξη υπευθυνότητας. Η χρήσιμη αφετηρία του είναι ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε τη δυσκολία ενός παιδιού χωρίς να δικαιολογούμε κάθε αντίδρασή του. Η ενσυναίσθηση δεν απαιτεί να συμφωνήσουμε με όσα λέει το παιδί. Σημαίνει ότι προσπαθούμε να κατανοήσουμε την εμπειρία του. Μπορούμε να πούμε: «Σε στενοχώρησε που τελείωσε το παιχνίδι». Και αμέσως μετά: «Δεν επιτρέπεται να χτυπάς». Το συναίσθημα γίνεται αποδεκτό, ενώ η πράξη χρειάζεται καθοδήγηση.
Ας φανταστούμε δύο αδέλφια που διαφωνούν για ένα επιτραπέζιο. Το ένα σκίζει μια κάρτα επειδή χάνει. Μια πιθανή απάντηση είναι: «Βλέπω πόσο εκνευρίστηκες. Θα σταματήσουμε τώρα και, όταν ηρεμήσουμε, θα δούμε πώς θα φτιάξουμε την κάρτα». Η συζήτηση για τον ανταγωνισμό μπορεί να περιμένει. Προηγούνται η ασφάλεια, το σταμάτημα της καταστροφικής πράξης και η αποφόρτιση.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιαστική διάκριση: η υποστήριξη ενός παιδιού που υφίσταται εκφοβισμό ή αδικία δεν είναι απαλλαγή από ευθύνη. Πριν αποφασίσουμε ότι «κατηγορεί πάντα τους άλλους», χρειάζεται να ακούσουμε τι συνέβη. Η υπευθυνότητα αφορά τις δικές του πράξεις· δεν σημαίνει ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για τη βία ή την κακομεταχείριση που δέχεται. Για τη μητέρα, τον πατέρα ή οποιονδήποτε φροντιστή, η στάση αυτή απαιτεί χώρο και για τη δική του ένταση. Μερικές φορές η πιο χρήσιμη πρώτη κίνηση είναι μια σύντομη παύση, ώστε η απάντηση να υπηρετεί το πρόβλημα και όχι τον θυμό της στιγμής.

Τι δείχνουν οι έρευνες: Η επιστημονική τεκμηρίωση προσφέρει πιο συγκεκριμένα συμπεράσματα από γενικές προειδοποιήσεις για «κακομαθημένα» παιδιά. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη του προγράμματος Tuning in to Kids, συμμετείχαν 216 γονείς ή βασικοί φροντιστές παιδιών προσχολικής ηλικίας. Το πρόγραμμα εκπαίδευε τους ενήλικες στην αναγνώριση και διαχείριση των συναισθημάτων και στη συναισθηματική καθοδήγηση των παιδιών. PubMed Οι ερευνητές κατέγραψαν βελτιώσεις στις σχετικές γονεϊκές δεξιότητες και στη συναισθηματική γνώση των παιδιών, καθώς και λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς στις αναφορές γονέων και εκπαιδευτικών. Πρόκειται για αποτελέσματα ενός οργανωμένου προγράμματος με παρακολούθηση έξι μηνών. Δεν αποδεικνύουν ότι μια συγκεκριμένη φράση αρκεί, ούτε ότι τα ευρήματα μεταφέρονται αυτομάτως σε κάθε ηλικία και οικογένεια. Υποστηρίζουν, όμως, την αξία της συστηματικής συναισθηματικής εκπαίδευσης. PubMed
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής προτείνει σαφείς, κατανοητούς κανόνες, ήρεμη καθοδήγηση και συνέπειες προσαρμοσμένες στην ηλικία. Συστήνει επίσης την αναγνώριση της επιθυμητής συμπεριφοράς και αποθαρρύνει τη σωματική τιμωρία, τον εξευτελισμό και τη ντροπή ως μέσα διαπαιδαγώγησης. HealthyChildren.org Στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε μια απλή ερώτηση: «Τι χρειάζεται να μάθει εδώ το παιδί;». Αν ξέχασε μια σχολική υποχρέωση, μπορούμε να αναζητήσουμε μαζί έναν τρόπο οργάνωσης: μια σημείωση, ένα σταθερό σημείο για την τσάντα, έναν έλεγχο το προηγούμενο βράδυ. Το περιστατικό γίνεται αφορμή για εξάσκηση μιας δεξιότητας, χωρίς να μετατρέπεται σε κρίση για την αξία του.
Η ηλικία και οι πραγματικές δυνατότητες έχουν σημασία. Ένα μικρό παιδί χρειάζεται πιο άμεση βοήθεια. Ένας έφηβος μπορεί να συμμετέχει περισσότερο στον σχεδιασμό μιας λύσης. Αποφεύγουμε απαιτήσεις που προϋποθέτουν δεξιότητες τις οποίες το παιδί ακόμη μαθαίνει. Εξετάζουμε επίσης αν η δυσκολία συνδέεται με κούραση, υπερφόρτωση ή μια οδηγία που δεν έγινε κατανοητή.

Από το λάθος στην επανόρθωση: Η ανάληψη ευθύνης αποκτά πρακτικό περιεχόμενο όταν ακολουθεί μια εφικτή πράξη επανόρθωσης. Αφού ηρεμήσουν όλοι, μπορούμε να ρωτήσουμε: «Τι έγινε;», «Πώς επηρεάστηκε ο άλλος;», «Τι μπορούμε να κάνουμε τώρα;». Στόχος της συζήτησης είναι να συνδέσει το παιδί την επιλογή του με το αποτέλεσμα και να βρει ένα επόμενο βήμα.
Αν λέρωσε επίτηδες το γραφείο του αδελφού του, μπορεί να βοηθήσει στον καθαρισμό. Αν διέκοψε μια κοινή δραστηριότητα, μπορεί να συμβάλει στην επανεκκίνησή της. Η επανόρθωση χρειάζεται να είναι συγκεκριμένη και ανάλογη με το περιστατικό. Μια υποχρεωτική «συγγνώμη» χωρίς κατανόηση δεν ολοκληρώνει από μόνη της τη διαδικασία. Αυτό αφορά και τους ενήλικες. Σε μελέτη του 2025 με 288 εφήβους, οι ουσιαστικές γονεϊκές συγνώμες, που αναγνώριζαν τη βλάβη και την ευθύνη, συνδέθηκαν με πιο ουσιαστική αναθεώρηση και καλύτερη αξιολόγηση της σχέσης. Η έρευνα περιλάμβανε αναμνήσεις πραγματικών περιστατικών και υποθετικά σενάρια· δεν εξέτασε άμεσα αν τα παιδιά έγιναν πιο υπεύθυνα. Δεν στήριξε, πάντως, την ιδέα ότι η συγγνώμη υπονομεύει αναγκαστικά το γονεϊκό κύρος. Wiley Online Library
«Σου μίλησα απότομα. Αυτό ήταν δικό μου λάθος. Ο κανόνας παραμένει, αλλά μπορούσα να τον εξηγήσω με σεβασμό». Μια τέτοια διατύπωση δίνει ένα παράδειγμα ευθύνης που δεν απαιτεί τελειότητα. Ο γονέας αναγνωρίζει την πράξη του και δεσμεύεται να αλλάξει τον τρόπο του. Χρειάζεται επίσης να παρατηρούμε τις μικρές προσπάθειες: όταν το παιδί παραδέχεται κάτι δύσκολο, επιστρέφει ένα αντικείμενο ή προτείνει μια λύση. Το «είδα ότι προσπάθησες να διορθώσεις αυτό που έγινε» στρέφει την προσοχή στη συγκεκριμένη πράξη.
Το μήνυμα που θέλουμε να μεταδώσουμε είναι σταθερό: μπορείς να κάνεις λάθος, να το συζητήσεις και να εργαστείς για να το διορθώσεις. Η σχέση παραμένει διαθέσιμη όσο μαθαίνεις. Μέσα σε αυτήν, η ευθύνη αποκτά τη μορφή μιας καθημερινής πρακτικής, που αφορά εξίσου παιδιά και ενήλικες.

Αναφορές

• Leonard, E. (2026). Don't Create a Monster: Curating Accountability in Your Child. Psychology Today. Άρθρο αφετηρίας.
• Havighurst, S. S. και συν. (2010). Tuning in to Kids: Improving emotion socialization practices in parents of preschool children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 51, 1342–1350. Τυχαιοποιημένη μελέτη.
• American Academy of Pediatrics. What’s the Best Way to Discipline My Child?. Οδηγίες προς γονείς.
• Robichaud, J.-M. και συν. (2025). Should parents apologize to their adolescents to mend their parent–adolescent relationship?. Journal of Research on Adolescence, 35, e70024.

Συντακτική Ομάδα Holistic Life. © 2026 Holistic Life.

Γεμίσαμε ειδικούς και συμβούλους γιατί τελικά «ό,τι δηλώσεις είσαι» ή μήπως όχι;
Γράφω τα παρακάτω πραγματικά ενοχλημένη όταν συνειδητοποίησα σε τυχαίο scroll στο ίντερνετ, βομβαρδισμό ενημερώσεων από διάφορους ανθρώπους που βγαίνουν δηλώνοντας επαγγελματίες σε διάφορες ειδικότητες. Λόγω επικαιρότητας με το έγκλημα στα Γλυκά Νερά οι ψυχολόγοι μιλούν για τίτλους όπως " σύμβουλος γάμου", "οικογενειακή σύμβουλος", υπνοθεραπεύτρια και άλλα τέτοια που όσοι τους φορούν διαπράττουν το έγκλημα της αντιποίησης επαγγέλματος! Και δυστυχώς υπάρχουν πολλοί. Και δυστυχώς όχι μόνο στο σινάφι των ψυχολόγων. Δυστυχώς είναι αυτό που λέμε στην Ελλάδα: «ότι δηλώσεις είσαι». Έτσι διαιτολόγοι, γυμναστές, coaches, σύμβουλοι προσωπικής ανάπτυξης και όλα τα συναφή είναι τίτλοι προς αντιποίηση.
Κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι οι άνθρωποι που καταχρηστικά φορούν αυτούς τους τίτλους δεν έχουν καμία ουσιαστική εκπαίδευση παρά μόνο πιστοποιητικά παρακολούθησης σεμιναρίων, κανένα ακαδημαϊκό υπόβαθρο και πλασάρουν τον εαυτό τους μέσω του εφευρήματος των ΜΚΟ ή μέσω του μαγικού κόσμου των social… Έτσι λοιπόν δεν έχουν σπουδές, δεν έχουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, αλλά… ξέρουν γιατί έχουν πείρα! Βλέπουμε συνταξιούχους εκπαιδευτικούς να πλασάρονται ως σύμβουλοι γονέων, λειτουργώντας ομάδες γονέων, ή ακόμη και «πρώην» ευτραφείς να πλασάρουν τον εαυτό τους ως «ειδικό» διατροφής επειδή τα κατάφεραν ή σφιχτοδεμένους κούρους να πλασάρονται ως γυμναστές. Και όλα αυτά επειδή έχουν διδαχθεί από την ζωή τους, ή κυρίως επειδή έχουν άποψη. Όμως με αυτό τον τρόπο παίζουν σοβαρά με την υγεία των ανθρώπων. Θλίβομαι βαθύτατα με αυτά που βλέπω και ακούω. Με την υγεία μας δεν παίζουμε και λέγοντας υγεία εννοώ σε νοητικό, συναισθηματικό και σωματικό επίπεδο.
Προσοχή σε τσιτάτα τύπου «όλα τα μπορείς, σκέψου θετικά», «αδυνάτισε γρήγορα, εύκολα και χωρίς κόπο», «γράμμωσε και απέκτησε το κορμί των ονείρων σου με το…» και άλλα τέτοια πιασάρικα και μοδάτα.

Μάθε λοιπόν ότι:
Ο διατροφολόγος – διαιτόλογος είναι ο επαγγελματίας που έχει επιτυχώς αποφοιτήσει από πανεπιστήμιο 4ετους φοίτησης με εξάμηνη πρακτική άσκηση. Διατροφολόγοι που σέβονται τις σπουδές τους δεν τάζουν μαγικά ματζούνια και δεν βασίζουν το σχεδιασμό διαιτολογίου σε σκόνες και υποκατάστατα γεύματος. Εξατομικεύουν την παρέμβαση σε κάθε περιστατικό και δεν δίνουν έτοιμες συνταγές.

Ο γυμναστής είναι καθηγητής φυσικής αγωγής που έχει επιτυχώς αποφοιτήσει από πανεπιστήμιο 4ετους φοίτησης και έχει βασικές γνώσεις ανθρώπινης φυσιολογίας & ιατρικής. Σπουδές που σε καμία περίπτωση ένα ταχύρυθμο 3μηνο σεμινάριο personal trainer δεν μπορεί να καλύψει.

Μοντέρνο, ναι και επικίνδυνο επίσης. «Ότι λάμπει δεν είναι χρυσός». Προσοχή στους τίτλους. Φιλτράρετε τον κόσμο των σόσιαλ, εκεί όλα φαίνονται μαγικά!
Εκεί που το θέμα εκτροχιάζεται τελείως είναι ο τίτλος του «συμβούλου»: σύμβουλος ευεξίας, σύμβουλος προσωπικής ανάπτυξης, life coach. Ακριβώς επειδή δεν έχει ακαδημαϊκό υπόβαθρο και δεν είναι (ακόμη) κατοχυρωμένο επάγγελμα, έχει αρχίσει να ανθίζει και μαζί να ξεφυτρώνουν και σαν μαϊντανοί διάφορα φυντάνια από ποικίλους χώρους. Άνθρωποι με ανύπαρκτη παιδεία, χωρίς υπόβαθρο σε σπουδές ανθρωπιστικού ενδιαφέροντος δηλώνουν «σύμβουλοι» … ή κοτσάρουν ένα «coach» δίπλα σε οτιδήποτε και έτοιμος ο τίτλος!
Προσοχή σε ποια άτομα εμπιστεύεστε την προσωπική σας εξέλιξη και πολύ περισσότερο την υγεία σας. Ενημερωθείτε για το ποια χαρακτηριστικά χρειάζεται να έχει ένας άνθρωπος που ασκεί ένα επάγγελμα σχετικό με την ανθρώπινη υγεία. Είναι σημαντική η επαγγελματική επάρκεια, αυτή προασπίζει τον καταναλωτή. Όταν εμπιστεύεστε τον εαυτό σας σε κάποιον πρέπει να σας αποδώσει τις ανάλογες πιστοποιήσεις. ΑΔΕΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ! Διαβάστε τον κώδικα δεοντολογίας των επαγγελμάτων που σας ενδιαφέρουν και ρωτήστε ελεύθερα: τι ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΕΣ σπουδές έχετε κάνει;
Και κυρίως: παρατηρείστε τους ανθρώπους που τους βάζετε ως δασκάλους, coach, και αυθεντίες στο μυαλό σας και στη ζωή σας αν

Κάνουν αυτά που λένε;
Σε πείθουν με το παράδειγμα τους;

Γέμισε ξαφνικά το σύμπαν συμβούλους άνθρωποι που τα έχουν κάνει χάλια στην προσωπική τους ζωή, ταυτόχρονα διατείνονται ότι βιοπορίζονται, συμβουλεύοντας τους άλλους, κάνοντας coaching.

Οκ. Δεν είναι αστείο.

Οι πράξεις μας και η συμπεριφορά μας μιλάει πιο δυνατά από τα λόγια μας. Ένας άνθρωπος που δεν σέβεται τη δεοντολογία του επαγγέλματος που πρεσβεύει, δεν ΣΕΒΕΤΑΙ, τι άλλο χρειάζεται να δεις ή να ξέρεις;
Άλλο το ξέρω, άλλο το κάνω.
Άλλο το μιλάω και άλλο το δρώ.
Άλλο το διδάσκω και άλλο το εμπνέω.
Αφιερωμένο στους «ειδικούς» προαγωγής υγείας και στους πραγματικούς αυθεντικούς συναδέλφους (γιατί γεμίσαμε και γιαλαντζί).
Και αλήθεια δεν με ενοχλεί καθόλου το μοίρασμα της οικονομικής πίτας στην αγορά. Θεωρώ ότι αυτό επαρκεί για όλους και προσωπικά μιλώντας έχω όσο κόσμο θέλω και χρειάζομαι, αμείωτο τα τελευταία 17 χρόνια, ανεξάρτητα με κρίσεις και καταστροφές.

Αυτό που με ενοχλεί είναι:
Η κυρία Τασία που ήρθε στο γραφείο «κολλημένη» μετά από δίαιτα που έκανε από κάποια κοπέλα – «διαιτολόγο» που πήγαινε σπίτι.
Η κυρία Μαρία που είχε φτάσει τις τρανσαμινάσες (ηπατικά ένζυμα) στο Θεό μετά από σκευάσματα – υποκατάστατα τροφίμων που της έδωσε ένας σύμβουλος διατροφής για να χάσει «αποτελεσματικά» βάρος.
Ο κύριος Αρναούτογλου που κόντεψε να χάσει τον εαυτό του και τους φίλους του μετά από φαρμακευτική αγωγή που του έδωσε πλαστικός για να κόψει την όρεξη.
Ο κύριος Χάρης που δεν θέλει να ξανακούσει για γυμναστική γιατί την τελευταία φορά που απευθύνθηκε σε κάποιον περσοναλ τραυματίστηκε.
Η Άννα που για να βάλει τα πράγματα σε μια σειρά στη ζωή της πήγε σε «κόουτσερ» και έγινε το πλεον ναρκισιστικό πλάσμα του πλανήτη, αυτή και πολλοί ακόμη...
Αυτό που με ενοχλεί και για αυτό το κατεβατό μου (που σε ευχαριστώ που το διάβασες) είναι για τον κύριο και την κυρία «Χ», εμένα, εσένα που δεν μπορούμε να δούμε ποιο είναι το πραγματικό κόστος πίσω από τις υπηρεσίες που «πληρώνουμε». Το οικονομικό είναι το ένα κομμάτι του κόστους που είναι το μετρήσιμο, αυτό όμως που δεν μετριέται μην γελιέσαι, μετράει!

Η Μυλωνά Μυρτώ Μαρία γεννήθηκε στην Αθήνα το 1981 και αποφοίτησε από το τμήμα Διατροφής της Θεσσαλονίκης το 2003.
Από το 2005 διατηρεί ιδιωτικό γραφείο στο Χαϊδάρι και εργάζεται ως διατροφολόγος και σύμβουλος προσωπικής ανάπτυξης (Wellness Coach) βοηθώντας άτομα και ομάδες να πετύχουν αλλαγές στον τρόπο ζωής τους (Lifestyle Medicine), ώστε να γίνουν πιο υγιείς και πιο ευτυχισμένοι. Η προσέγγιση  της είναι ολιστική και εστιάζει στους 7 τομής ευεξίας: Διατροφή, Άσκηση, Ενέργεια και Στρες, Βάρος, Πνευματική και Συναισθηματική Ευεξία, Υγεία, Ικανοποίηση Ζωής. Εργάζεται κάνοντας ατομικές και ομαδικές  συνεδρίες. Θεωρεί το επάγγελμά της συναρπαστικό, γιατί έχει την ευλογία να παρακολουθεί την πρόοδο, την αλλαγή και το ταξίδι μεταμόρφωσης των ανθρώπων και μέσα από αυτό η ευγνωμοσύνη που δέχεται, την ωθεί να  εξελίσσεται και η ίδια.  
Πάθος της η συνεχής προσωπική εξέλιξη και για αυτό η εκπαίδευση είναι μια διαδικασία που μέσα στα χρόνια δεν έχει σταματήσει. Το 2007 παρακολούθησε τέσσερις κύκλους σεμιναρίων ψυχολογίας για την παχυσαρκία και για τις διατροφικές διαταραχές στο Λονδίνο (National Center for Eating Disorders). Επίσης υπήρξε για ενάμισι χρόνο ενεργά διαιτολόγος στην  Μονάδα Εφηβικής Υγείας του νοσοκομείου Παίδων Αγλαΐα Κυριακού και έκτοτε παραμένει επιστημονικός συνεργάτης.
Εδώ η συνέχεια του βιογραφικού...