Οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου συμπεριλαμβανομένης της ελκώδους κολίτιδας και της νόσου του Crohn επηρεάζουν περισσότερους από 2,5 εκατομμύρια Ευρωπαίους,^1,2 πάνω από 1,4 εκατομμύρια Αμερικανούς και κάποια εκατομμύρια ακόμα σε όλο τον κόσμο.³ Όπως υποδηλώνει το όνομα, αυτές οι ασθένειες είναι αποτέλεσμα φλεγμονής σε διαφορετικά μέρη του γαστρεντερικού σωλήνα, και έχουν ως αποτέλεσμα ενοχλητικά εντερικά έλκη, χρόνια διάρροια, πυρετό και μειωμένη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, γεγονός που οδηγεί σε κόπωση, διαρροή εντέρου και απώλεια βάρους. Η διάγνωση δεν είναι ξεκάθαρη: μεταξύ περιπτώσεων κολίτιδας και νόσου του Crohn, έως και το 15% αυτών των περιπτώσεων είναι δύσκολο να διακριθούν. Ένα άλλο περίπου 15% έχει διάγνωση που αλλάζει με την πάροδο του χρόνου.⁴

Δεν είναι απλώς μία ασθένεια του εντέρου
Αν και οι γιατροί αρχικά πίστευαν ότι η νόσος του εντέρου αποτελούσε αυστηρά γαστρεντερική διαταραχή, τώρα γνωρίζουν ότι συνδέεται με το ανοσοποιητικό σύστημα και ανέπτυξαν νέα διαγνωστικά τεστ για να ελεγχθούν δείκτες του ανοσοποιητικού συστήματος που ονομάζονται κυτοκίνες και μπορεί να διαφέρουν μεταξύ των παθήσεων.⁵
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης πρόσφατα ότι η ισορροπία βακτηρίων, ιών και διαφόρων παράσιτων που κατοικούν στο έντερο (γνωστό ως μικροβίωμα του εντέρου) και βοηθούν στην πέψη των τροφών, στην παραγωγή θρεπτικών συστατικών και στην αποστολή σημάτων στο ανοσοποιητικό σύστημα, είναι επίσης βασικός  παράγοντας στην εμφάνιση της νόσου. Επειδή πρόκειται για συστημική ασθένεια που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή, η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου σχετίζεται επίσης με πολλές άλλες ασθένειες όπως η αρθρίτιδα, η στεφανιαία νόσος και η οστεοπόρωση. Και επειδή η πρώτη γραμμή θεραπείας των γιατρών για τα συμπτώματα της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου είναι τα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα και τα στεροειδή, οι πάσχοντες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο λοιμώξεων και λεμφώματος ως παρενέργειες της θεραπείας.
Όταν τα φάρμακα δεν λειτουργούν, οι γιατροί χρησιμοποιούν χειρουργική επέμβαση για να κόψουν τα άρρωστα τμήματα του εντερικού σωλήνα, αλλά αυτό συνεπάγεται πολλούς κινδύνους και τα αποτελέσματα δεν είναι καθόλου ικανοποιητικά. Μία ανασκόπηση μελετών αναφέρει ότι η υποτροπή εμφανίζεται στο 70-90% των ασθενών μέσα σε μόλις μία εβδομάδα μετά τη χειρουργική επέμβαση και το 60% των ασθενών εμφανίζουν πάλι συμπτώματα μέσα σε 10 χρόνια. Το ένα τρίτο των ασθενών με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου που έχουν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση θα χρειαστεί να υποβληθούν ξανά σε αυτήν.⁶

Περιβαλλοντικοί παράγοντες
Παρόλο που οι πάσχοντες από φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου πιστεύεται ότι έχουν κάποια γενετική ευαισθησία στη νόσο, τα γονίδια δεν εξηγούν όλη την εικόνα. Δεδομένου ότι η ασθένεια δεν περιγράφηκε μέχρι τη βιομηχανική επανάσταση και η νόσος του Crohn δεν καθορίστηκε μέχρι το 1932, πιστεύεται ότι νέοι περιβαλλοντικοί παράγοντες αποτελούν τη βάση της διαδικασίας της νόσου. Έχει εντοπιστεί ένα ευρύ φάσμα αυτών, από το κάπνισμα, τη φόρμουλα γάλακτος που δίνεται στα βρέφη και τις λοιμώξεις⁷ έως τη χρήση συνταγογραφούμενων φαρμάκων όπως αντισυλληπτικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και αντιβιοτικά⁸ και ακόμη και εμβόλια, ειδικά αυτά που περιέχουν πρόσθετα αλουμινίου.⁹
Το κοινό σε όλους αυτούς τους παράγοντες είναι η ικανότητά τους να αλλάζουν τη σύνθεση των μικροβίων που ζουν στο έντερο. Πιστεύεται ότι αυτή η υποκείμενη «δυσβίωση»-ή ανισορροπία στη μικροχλωρίδα του εντέρου-είναι αυτό που επιτρέπει στο ανοσοποιητικό σύστημα να βγει εκτός ελέγχου και να επικρατήσει φλεγμονή που σχετίζεται με την ασθένεια.
Μόλις πρόσφατα οι γιατροί άρχισαν να εξετάζουν σοβαρά τους διαιτητικούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των ινών¹⁰ και της πρόσληψης λίπους¹¹ ως υποκείμενους παράγοντες της νόσου - ή ως παράγοντες με δυνατότητα αλλαγής του μικροβιώματος ώστε να επέλθει ίαση.

Συμβουλές για την υγεία του εντέρου:

1) Κόψτε τους υδατάνθρακες
Πολλοί άνθρωποι βιώνουν μεγάλη βελτίωση στα συμπτώματά τους όταν εξαλείφουν ουσίες όπως η γλουτένη από τη διατροφή τους. Αυτό συμβαίνει συνήθως επειδή κόβουν επίσης δημητριακά όπως σιτάρι, σίκαλη και κριθάρι, μειώνοντας έτσι σημαντικά συνολικά τους υδατάνθρακες. Οι υδατάνθρακες, ειδικά αυτοί που περιέχουν τα αμυλούχα και ζαχαρούχα τρόφιμα, ζυμώνονται και αποσυντίθενται στο έντερο όταν δεν μπορούν να αφομοιωθούν σωστά. Όταν υπάρχουν αιμορραγικές πληγές στο έντερο, όπως και στη φλεγμονώδη εντερική πάθηση, οι τοξίνες και τα άπεπτα σωματίδια διαρρέουν στην κυκλοφορία του αίματος και προκαλούν ζημιά στο σώμα.
Οι σύνθετοι υδατάνθρακες τροφοδοτούν επίσης κακά βακτήρια και ζυμομύκητες, επιτρέποντάς τους να αυξηθούν υπερβολικά.

2) Κόψτε τις λεκτίνες
Οι λεκτίνες είναι πρωτεΐνες που βρίσκονται σε πολλά φυτικά τρόφιμα, ειδικά σε δημητριακά. Συνδέονται με μόρια υδατανθράκων μέσα στο έντερο, τα οποία μπορούν να βλάψουν τις κυτταρικές μεμβράνες και να ερεθίσουν την επένδυση του εντέρου. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αναπτύξει μηχανισμούς προστασίας από τις λεκτίνες, αλλά για άτομα με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου των οποίων η προστατευτική επένδυση του εντέρου είναι κατεστραμμένη, τα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λεκτίνες μπορούν να επιδεινώσουν το έλκος του εντέρου.
Καλύτερα να αποκλείσετε από τη διατροφή σας τα στρυχνοειδή (nightshades) που μεγαλώνουν νύχτα και έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε λεκτίνες, συμπεριλαμβανομένων των ωμών ντοματών και πιπεριών, καθώς και τα κάσιους, κινόα, πολλά όσπρια και γαλακτοκομικά από αγελάδες που τρέφονται με καλαμπόκι και σόγια.

3) Αποφύγετε τον καφέ
Συχνά συνιστάται στους πάσχοντες από φλεγμονώδη νόσο του εντέρου να αποφεύγουν τον καφέ επειδή μπορεί να βλάψει την πεπτική οδό και να εξαντλήσει τα θρεπτικά συστατικά.

4) Επιλέξτε τα λίπη που θα καταναλώνετε
Σύμφωνα με έρευνες, η υψηλή πρόσληψη ωμέγα-3 λιπαρών οξέων στη διατροφή συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο ελκώδους κολίτιδας, ενώ οι δίαιτες πλούσιες σε τρανς λιπαρά συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο φλεγμονώδους νόσου.¹¹
Τα τρανς λιπαρά είναι λίπη που έχουν υδρογονωθεί ή εν μέρει υδρογονωθεί μέσω επεξεργασίας ή μαγειρέματος και προστίθενται στα τρόφιμα ως γαλακτωματοποιητές - ένας πιθανός λόγος για τον οποίο οι γαλακτωματοποιητές έχουν συνδεθεί με την αύξηση της νόσου του Crohn και άλλων πεπτικών ασθενειών¹² - και διγλυκερίδια λιπαρών οξέων.
Τα ωμέγα-3 λιπαρά βρίσκονται στα καρύδια, τους ηλιόσπορους και τους σπόρους λιναριού και στα ψάρια, συμπεριλαμβανομένου του σολομού, του σκουμπριού, της ρέγγας και της πέστροφας.
Μην αγνοείτε τα καλά κορεσμένα λίπη, τα οποία έχουν βοηθήσει να θεραπεύσουν πολλούς πάσχοντες από Crohn και κολίτιδα. Το λάδι καρύδας είναι ένα κορεσμένο λίπος φυτικής προέλευσης πλούσιο σε λιπαρά οξέα μέσης αλυσίδας, λαυρικό οξύ και δεκανοϊκό οξύ (επίσης καπρικό οξύ), τα οποία έχουν αποδειχθεί ότι έχουν αντιιικά, αντιβακτηριακά και ιδιαίτερα αντιμυκητιακά αποτελέσματα, βοηθώντας στον έλεγχο της λοίμωξης από τον μύκητα Candida.
Σε μελέτες σε ζώα (οι οποίες φυσικά δεν ισχύουν απαραίτητα και για τους ανθρώπους), οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Case Western Reserve διαπίστωσαν ότι τα ποντίκια με νόσο του Crohn που τρέφονταν με λάδι καρύδας και βούτυρο κακάο είχαν μετρήσιμη μεταβολή στη σύνθεση των μικροβιωμάτων τους. Τα επίπεδα των βακτηρίων που σχετίζονται με τη νόσο μειώθηκαν έως και 30% στα ποντίκια και επίσης μετριάστηκαν τα συμπτώματα της ασθένειάς τους. Ακόμη και τα ποντίκια που έλαβαν χαμηλές συγκεντρώσεις ελαίου καρύδας ή βουτύρου κακάο είχαν βελτίωση στη φλεγμονή του λεπτού εντέρου τους.¹³
«Το εύρημα είναι σημαντικό γιατί δείχνει ότι ένας ασθενής με Crohn θα μπορούσε να έχει ευεργετική επίδραση στα βακτήρια του εντέρου και στη φλεγμονή μόνο με την αλλαγή του τύπου λίπους στη διατροφή του. Οι ασθενείς θα πρέπει μόνο να αντικαταστήσουν ένα «κακό» λίπος με ένα «καλό» λίπος και να τρώνε φυσιολογικές ποσότητες», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Alexander Rodriguez-Palacios.
Τα βασικά λιπαρά οξέα έχουν ισχυρές αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις και είναι σημαντικά για τη λειτουργία του νευρικού και ενδοκρινικού συστήματος και την αποκατάσταση του ιστού του εντέρου. Αλλά είναι γενικά δύσκολο να αφομοιωθούν από τα τρόφιμα, οπότε η συμπλήρωσή τους σε περίπτωση φλεγμονώδους πάθησης του εντέρου είναι πραγματικά σημαντική.

5) Πιείτε ζωμό από κόκαλα
Ο ζωμός οστών από κοτόπουλο, βόειο κρέας, αρνί ή ψάρι είναι πολύ θρεπτικός για το έντερο και επίσης εύκολα απορροφήσιμος. Είναι μια πλούσια πηγή των δομικών στοιχείων της επένδυσης του εντέρου, που συμπεριλαμβάνουν κολλαγόνο, αμινοξέα όπως αργινίνη, γλουταμίνη και γλυκίνη και μέταλλα όπως μαγνήσιο, φώσφορο, πυρίτιο και θείο.
Το μαγείρεμα κολλαγόνου παράγει ζελατίνη, η οποία βοηθά στη διάσπαση των πρωτεϊνών και καταπραΰνει το βλεννογόνο του εντέρου. Δεν είναι μόνο χρήσιμη για τη θεραπεία του συνδρόμου διαρρέοντος εντέρου αλλά και για την τόνωση των γαστρικών υγρών και την επιδιόρθωση του βλεννογόνου (βλέπε συνταγή ζωμού οστών).

6) Φτιάξτε το δικό σας λάχανο τουρσί (sauerkraut)
Παρόλο που είναι καλή ιδέα να δοκιμάσετε προβιοτικά για να ενισχύσετε τη χλωρίδα του εντέρου σας με νέα μικρόβια, τα παραδοσιακά ζυμωμένα τρόφιμα όπως το λάχανο τουρσί περιέχουν πολύ περισσότερα προβιοτικά - ή "καλά" μικρόβια του εντέρου που εξισορροπούν το μικροβίωμα - από οποιαδήποτε κάψουλα που μπορείτε να αγοράσετε. Εάν έχετε σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου ή φλεγμονώδη διαταραχή του εντέρου, μπορεί να είναι δύσκολο να τρώτε ζυμωμένα τρόφιμα όπως το ξινολάχανο στην αρχή, είτε επειδή είναι ερεθιστικά για το βλεννογόνο του εντέρου είτε επειδή ο τεράστιος αριθμός βακτηρίων που εισάγονται προκαλούν «εξάλειψη» των «κακών» μικροβίων, τα οποία με τη σειρά τους οδηγούν στην απελευθέρωση πολλών τοξινών που μπορούν να διαρρεύσουν μέσω του μη θεραπευμένου τοιχώματος του εντέρου στην κυκλοφορία του αίματος και να προκαλέσουν νέα συμπτώματα. Πολλοί επαγγελματίες υγείας συνιστούν την εισαγωγή τροφών που έχουν υποστεί ζύμωση πολύ αργά, ξεκινώντας με ένα κουταλάκι του γλυκού χυμό ξινολάχανο που προστίθεται σε ένα φλιτζάνι ζωμό (όχι πολύ ζεστό γιατί θα σκοτώσει τα προβιοτικά) και στη συνέχεια αυξάνοντας σταδιακά την ποσότητα που καταναλώνεται κάθε φορά.

7) Κοιμηθείτε αρκετά
Η σωστή ανάπαυση και ο ποιοτικός ύπνος είναι το κλειδί για να επιτραπεί στο σώμα να θεραπευτεί. Ο ύπνος πριν από τα μεσάνυχτα είναι δύο φορές πιο αποτελεσματικός από τον ύπνο μετά. Τότε είναι που η μελατονίνη μας είναι υψηλότερη και έχουμε την υψηλότερη ποσότητα REM ύπνου (στάδιο βαθύ ύπνου)».

8) Διατηρήστε μια θετική στάση
Η αντιμετώπιση του άγχους είναι ζωτικής σημασίας για τη θεραπεία και είναι σημαντική η καλλιέργεια θετικής ενέργειας στην καθημερινότητα. Η ασθένεια που καταστρέφει την υγεία και τη ζωή μας μπορεί να είναι το καλύτερο πράγμα που μας συνέβη ποτέ, γιατί ρόκειται για το να βιώνουμε την υψηλότερη εκδοχή του εαυτού μας, να βιώνουμε το υψηλότερο επίπεδο της ζωής… Είναι δύσκολο να μη γίνουμε πιο θετικοί από αυτό.

Άλλα συμπληρώματα που πρέπει να λάβετε υπόψη

Προβιοτικά
Το μικροβίωμά μας είναι σημαντικό για την υγεία του εντέρου, αλλά η επιστήμη του προσδιορισμού του ποια καλά βακτήρια λείπουν ή ποια κακά είναι σε υπερβολή στο σύστημά μας, είναι στα σπάργανα. Ενδεχομένως η οικολογία του μικροβιώματος να διαφέρει σε κάθε άτομο με πεπτικές διαταραχές και δεν υπάρχει ένα μόνο συνταγογραφούμενο προβιοτικό που να λειτουργεί για όλους με τα ίδια συμπτώματα.
Επιπλέον, διαφορετικές παρτίδες του ίδιου τύπου μπορούν να περιέχουν διαφορετικά στελέχη του ίδιου είδους και να παράγουν διαφορετικά αποτελέσματα.
Όταν επιλέγετε ένα προβιοτικό, αναζητήστε αυτό που περιέχει ποικιλία και μεγάλο αριθμό φιλικών βακτηρίων. Βεβαιωθείτε ότι περιλαμβάνει τα βακτήρια Lactobacillus acidophilus. Μελέτες έχουν δείξει όφελος για το L. acidophilus στην πρόληψη και θεραπεία επιπλοκών της χειρουργικής επέμβασης της ελκώδους κολίτιδας.

Σκόνη ρίζας Αστράγαλου
Ένα φυτικό συστατικό της παραδοσιακής κινέζικης ιατρικής, ο αστράγαλος αποτελεί ένα προσαρμογόνο του ανοσοποιητικού συστήματος που ενισχύει την ανοσία, ηρεμεί τις αντιδράσεις των επινεφριδίων στο στρες και έχει αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Η δοσολογία εξαρτάται από το αν το παίρνετε ως βάμμα, σε σκόνη ή χάπι ή ως τσάι. Ακολουθήστε τις οδηγίες της συσκευασίας ή συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία.

Κουρκουμάς
Αυτό το παραδοσιακό ινδικό μπαχαρικό περιέχει κουρκουμίνη και άλλα εξαιρετικά αντιφλεγμονώδη μόρια. Μια μελέτη του 2017 διαπίστωσε ότι η κουρκουμίνη θα μπορούσε να αποτρέψει τη βλάβη στα κύτταρα που καλύπτουν το έντερο, και μια μελέτη του 2015 ανέφερε ότι η κουρκουμίνη προστατεύει την επένδυση του εντέρου από βακτηριακή εισβολή.

Σκόνη ρίζας Maca
Αυτή η ρίζα της Νότιας Αμερικής έχει χρησιμοποιηθεί για χιλιετίες ως ρυθμιστής ορμονών που ενισχύει τη λίμπιντο και τη γονιμότητα. Επίσης ενισχύει τη διάθεση και τονώνει, καθώς περιέχει βιταμίνες Β1, Β2, C και Ε, αμινοξέα, λιπαρά οξέα ελεύθερης μορφής, ασβέστιο, μαγνήσιο, κάλιο, χαλκό, ψευδάργυρο, μαγγάνιο, φώσφορο, σελήνιο, θείο, νάτριο και σίδηρο.
Προσθέστε ½ κουταλιά της σούπας ρίζα maca σε ένα ρόφημα ή smoothie.

Πηγές:

1 Front Pharmacol, 2017;8:505

2 World J Gastroenterol, 2017;23:4735-43

3 Nutrients, 2017 Jun 6;9(6). pii: E578. doi: 10.3390/nu9060578

4 Nutr Res Pract, 2015; 9: 117-22

Βιβιογραφικές αναφορές

1 Nature, 2011;474:307-17

2 https://www.crohnsandcolitis.org.uk/about-inflammatory-bowel-disease

3 Gastroenterology, 2004;126:1504-17

4 World J Gastroenterol, 2015;21:21-46

5 J Crohns Colitis, 2013;7:622-30

6 Gastroenterol Hepatol (N Y), 2010;6:587-96

7 Urology, 2015 Feb 7. pii: S0090-4295(14)01380-6

8 Inflamm Bowel Dis, 2013;19:445-56

9 Clin Gastroenterol Hepatol, 2015;13:1405-15.e1

10  Gastroenterology, 2013;145:970-7

11  Gut, 2014;63:776-84

12  J Crohns Colitis, 2013;7:338-41

13  Digestive Disease Week annual conference, June 2017; Chicago, Illinois.

Μετά την απόφαση της Ομοσπονδίας των Κρατικών Ιατρικών Συμβουλίων να τιμωρήσει τους γιατρούς που θεωρούνται ότι διέδιδαν «ψέματα σχετικά με τον covid-19», το Αμερικανικό Συμβούλιο Επείγουσας Ιατρικής (ABEM) δημοσίευσε μία δήλωση απειλώντας με πειθαρχικά μέτρα ενάντια σε όποιο μέλους του εκφράζεται κατά των περιορισμών του covid. Για να διασφαλιστεί ότι οι γιατροί μοιράζονται μόνο «εγκεκριμένες» πληροφορίες που σχετίζονται με τον covid, η Αμερικανική Ιατρική Ένωση (AMA) δημοσίευσε πρόσφατα ένα ενημερωτικό έγγραφο προπαγάνδας  που έχει σχεδιαστεί για να καθοδηγεί τους γιατρούς σχετικά με το τι πρέπει να πουν σε σχέση με τον Covid-19. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σελίδα 9 η οποία περιγράφει λεπτομερώς τις «αλλαγές στη γλώσσα» προκειμένου να μειωθεί η αντίδραση από τους ασθενείς, συμπεριλαμβανομένης της πρότασης για αλλαγή της λέξης «θάνατος» με τη φράση «ποσοστά νοσηλείας». Το έγγραφο ισχυρίζεται ότι "Η διαφάνεια είναι το κλειδί για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης ...". Δεδομένης της σαφούς εντολής που δόθηκε στους γιατρούς να αλλάξουν τον τρόπο που μιλάνε για όσα ανακοινώνουν στους ασθενείς τους, αυτό δεν είναι ούτε ηθικό, ούτε διαφανές ούτε αληθινό. Ανεξάρτητα από το πώς περιστρέφονται τα πράγματα γύρω από την κρίση του κορονοϊού, δεν θα αλλάξει το γεγονός ότι οι πληροφορίες στρεβλώνονται σκόπιμα και εκούσια για να παραπληροφορήσουν το ευρύ κοινό.

Τι είναι η ADE.
H ADE είναι η ενίσχυση της νόσου από προϋπάρχοντα αντισώματα που έχουν πάψει να είναι εξουδετερωτικά. Όταν αυτό συμβαίνει από αντισώματα που δημιουργούνται από εμβόλια, το φαινόμενο ονομάζεται VADE (Vaccine Associated Disease Enhancement, συνδεδεμένη με εμβόλια ενίσχυση νόσου). 

Μηχανισμοί VADE:
Υπάρχουν τρεις μηχανισμοί VADE που μπορεί να υπάρχουν ξεχωριστά ή και να συνυπάρχουν και όλοι τους συνδέονται με μη εξουδετερωτικά αντισώματα ή πολύ χαμηλούς τίτλους εξουδετερωτικών αντισωμάτων. Για να καταλάβουμε τι είναι το εξουδετερωτικό αντίσωμα, θα επικαλεστούμε τον μηχανισμό κλειδιού ή κλειδαριάς. Ας υποθέσουμε ότι οι ιοί είναι διαρρήκτες που παραβιάζουν το σώμα μας, έχοντας φτιάξει αντικλείδια για την κεντρική του είσοδο. Τα εξουδετερωτικά αντισώματα λειτουργούν μπλοκάροντας το αντικλείδι σαν μια πλαστική θήκη, κι έτσι αυτό δεν μπορεί πια να μπει στην κλειδαριά.
Καθώς όμως μέσω της εξέλιξης, οι διαρρήκτες-ιοί τροποποιούν ελαφρώς τα αντικλείδια τους, κάποιες από τις παλιές θήκες, όχι απλά δεν μπλοκάρουν τα νέα αντικλείδια, αλλά κάνουν την είσοδο τους πιο εύκολη. Έτσι, οι ιοί μπορούν να μολύνουν ακόμη και κύτταρα του ανοσοποιητικού και να αναπαράγονται μέσω αυτού, όπως συμβαίνει με το AIDS, να δημιουργούν υπεραντίδραση, την λεγόμενη καταιγίδα κυτοκινών όπως συμβαίνει στη σοβαρή Covid αλλά και σε άλλους ιούς του αναπνευστικού, ή απλά να γίνονται ακόμη πιο μολυσματικοί, όπως συμβαίνει με την Δέλτα ή άλλες ιώσεις.
Όλα τα προηγούμενα, μου επιτρέπουν να εκφράσω μια εικασία που έκανα από νωρίς στην εξέλιξη της πανδημίας, ότι ένα κομμάτι δηλαδή της σοβαρής νόσου Covid, γιατί η ήπια μας είναι πραγματικά παντελώς αδιάφορη, μπορεί να είναι ADE από αντισώματα που έχουμε σε προγενέστερους κορονοϊούς που κυκλοφορούν άφθονα στο μείγμα των εποχιακών ιώσεων, με κάποια από αυτά να μας προστατεύουν έναντι και του SARS-COV2 αλλά με κάποια άλλα να ενισχύουν την νόσο σε κάποια προφίλ υγείας.

Παραδείγματα VADE.
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα ενίσχυσης της νόσου από το εμβόλιο (VADE), είναι αυτό του δάγκειου πυρετού. Εμείς όμως θα ασχοληθούμε τους ιούς του αναπνευστικού για να έχουμε μια εικόνα που να είναι πλησιέστερη στο επίμαχο της πανδημίας.
Ήδη αναφέραμε ενίσχυση νόσου σε προηγούμενα εμβόλια κορονοϊών.
Το 1965, ξεκινούν οι κλινικές δοκιμές για το πρώτο εμβόλιο κατά του RSV, του Αναπνευστικού Συγκυτιακού Ιού σε βρέφη, που καταλήγουν σε τραγωδία. Αρχικά, το εμβόλιο φάνηκε καλώς ανεκτό, προκαλώντας και ανοσολογική απάντηση.
Όταν όμως τα 20 βρέφη ήρθαν σε επαφή με τον ιό, τα 16 από αυτά χρειάστηκαν νοσοκομείο και τα δύο από αυτά πέθαιναν, σε αντίθεση με την ομάδα ελέγχου, όπου από τα 21 βρέφη που πήραν placebo (εικονικό εμβόλιο), μόνο το ένα χρειάστηκε νοσοκομείο. Είδαμε λοιπόν, μια δραματική ενίσχυση της νόσου από το εμβόλιο.
Ενίσχυση νόσου (VADE) έχουμε δει και πιο πρόσφατα, σε εμβόλια κατά των συγγενών του τωρινού κορονοϊούς, στους SARS και MERS όπου και τα εμβόλια κάναν τον ιό πιο μεταδοτικό.
Ας πάμε λοιπόν σε κάτι που μας είναι τόσο γνωστό που είμαστε παντελώς εξοικειωμένοι μαζί του: Στους ιούς της γρίπης και στα εμβόλιά τους.
Οι ιοί της γρίπης έχουν τόσα πολλά στελέχη που για τα εμβόλια της κάθε χρονιάς κάνουμε μια μαντεψιά με βάση προκαταρκτικά δεδομένα για τα ποια στελέχη θα επικρατήσουν ώστε να φτιάξουμε τα αντίστοιχα εμβόλια. Αυτός είναι από τους πολλούς λόγους που τα εμβόλια της γρίπης δεν έχουν καλή αποτελεσματικότητα, φτάνοντας μεσοσταθμικά στο 50%, ενώ υπάρχουν χρονιές που αστοχούν εντελώς, φτάνοντας ακόμη και κάτω από το 20%, παρότι είναι τριδύναμα, περιέχουν δηλαδή τρία διαφορετικά στελέχη γρίπης. Ένας άλλος λόγος, είναι πως, όπως τα εμβόλια κατά του Covid, τα εμβόλια της γρίπης δεν είναι αποστειρωτικά, δεν μπορούν δηλαδή να αποτρέψουν την μετάδοση, με τα εμβόλια μάλιστα του Covid, να είναι, μάλλον απρόσμενα, για κάποιο περιορισμένο χρονικό διάστημα, πιο αποτελεσματικά στην αποτροπή της μετάδοσης από αυτά της γρίπης, μια προστασία που είναι όμως βραχύβια.
Τι θα λέγατε όμως αν κάνατε ένα εμβόλιο που όχι μόνο δεν αποτρέπει αλλά ενισχύει την μετάδοση; Γιατί αυτό ακριβώς συμβαίνει σε ένα ποσοστό των εμβολιασμών κατά της γρίπης. Μελέτη του 2018, έδειξε ότι κάποιοι από τους εμβολιασμένους είχαν έξι φορές παραπάνω ιικό φορτίο στα αερολύματά τους από τους ανεμβολίαστους.
ADE παρατηρήθηκε και στην γρίπη των χοίρων, όπου η ύπαρξη μη εξουδετερωτικών αντισωμάτων συνδέθηκε με σοβαρότερη νόσο.
Τι συμβαίνει όμως με τις επαναλαμβανόμενες δόσεις που θα χρειαστούν στην τρέχουσα πανδημία για να αντιμετωπιστεί το ότι η εμβολιαστική ανοσία φθίνει με αργούς ρυθμούς και ως προς την αποτελεσματικότητα προς την νόσηση;
Παρότι μιλάμε για διαφορετικούς ιούς και πολύ διαφορετικά εμβόλιο, αν τυχόν, τα δεδομένα που έχουμε για την γρίπη ισχύουν και για την Covid, τα πράγματα δεν είναι καθόλου ευοίωνα. Χωρίς να έχουμε καταληκτικά και οριστικά αποτελέσματα και παρότι οι σχετικές μελέτες είναι μικρές σε μέγεθος, τα δεδομένα μέχρι τώρα μας λένε ότι οι επαναλαμβανόμενοι εμβολιασμοί γρίπης, μειώνουν την αποτελεσματικότητα των εμβολίων αντί να την αυξάνουν. Άτομα που εμβολιάστηκαν και το 2015 και το 2016 και το 2017 για παράδειγμα είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να κολλήσουν γρίπη, απ’ ότι άτομα που εμβολιάστηκαν μόνο το 2017. Ακόμη χειρότερα, ανοσολογική μελέτη έδειξε πως οι επαναλαμβανόμενοι εμβολιασμοί μειώνουν τα επίπεδα των εξουδετερωτικών αντισωμάτων, κάτι που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για το πολύ επικίνδυνο φαινόμενο που λέγεται ADE.
Τι έχουμε δει μέχρι τώρα από τα εμβόλια Covid; Έχουμε δει ADE από την νόσο σε κυτταρικές καλλιέργειες. Κι έχουμε δει τα εξουδετερωτικά αντισώματα από τον εμβολιασμό να είναι πολύ λιγότερα από ότι από την φυσική νόσηση. Καθώς λοιπόν η Covid θα τείνει να γίνει γρίπη, με όλα και περισσότερες μεταλλάξεις της να κυκλοφορούν, αυτές που θα σπάνε την εμβολιαστική ανοσία και σε μικρότερο βαθμό και την φυσική, θέτουν υποψηφιότητα όχι μόνο να γίνουν ακόμη πιο μεταδοτικές λόγω ενίσχυσης της νόσου από εμβόλια που δεν παράγουν πλέον αρκετά εξουδετερωτικά αντισώματα, αλλά και πιο επικίνδυνες.  
Λένε πως τα εμβόλια για Covid είναι ασφαλή γιατί δοκιμάστηκαν σε πρωτόγνωρο αριθμό ανθρώπων. Το δεύτερο αναντίρρητα ισχύει. Όμως, οι μελέτες για μορφές ADE στην γρίπη είναι του 2018-2020 και παρότι έχουμε εμπειρία 80 ετών από τα εμβόλια της γρίπης, είχαμε λοιπόν, πρόσφατα αναπάντεχα ευρήματα.

(Ο Πέτρος Αργυρίου είναι ένας ξεχωριστός λογοτέχνης κι ένας από τους κορυφαίους Έλληνες αναλυτές, ιδιαιτέρως στο πεδίο του παρασκηνίου των παγκόσμιων πολιτικών δημόσιας υγείας. Είναι επίσης μέλος της ένωσης δημοσιογραφίας της επιστήμης Science View και μόνιμος συνεργάτης του Holistic Life. Από τις εκδόσεις ETRA κυκλοφορούν τα σχετικά βιβλία του: "Τι δεν σας λένε οι γιατροί", 2009, "Θανάσιμες Θεραπείες", 2011,  "Παρά Φύση", 2014 και "Χωρίς Ανάσα", 2020 , όλα τους μοναδικά στο είδος τους στην ελληνική εκδοτική πραγματικότητα και όχι μόνο. Το προσωπικό του blog είναι το agriazwa.blogspot.com).

Ο προστάτης, είναι ένας πολύτιμος για τη διαιώνιση της ζωής αδένας, καθώς παράγει ένα πρωτεϊνούχο, γαλακτερό υγρό απαραίτητο για την εκσπερμάτωση και την επιβίωση του σπέρματος. Μπορεί να μην απασχολήσει τους άντρες για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους, αλλά οι παθήσεις του, ανήκουν στα σημαντικότερα ανδρολογικά προβλήματα. Τα πιο κοινά προβλήματα του προστάτη είναι η προστατίτιδα, η καλοήθης υπερπλασία προστάτη (ΚΥΠ) και ο καρκίνος του προστάτη. Συμπτώματα προστατίτιδας μπορεί να εμφανίσουν ένας στους δύο άντρες, και υπερπλασία προστάτη ένας στους τρεις, ειδικά άνω των 50 ετών. Καρκίνο του προστάτη μπορεί να εμφανίσουν ένας στους έξι άντρες.
Η συχνότητα αυτών των προβλημάτων, υποδεικνύει πόσο πολύτιμη είναι η πρόληψη, η παρακολούθηση και η έγκαιρη αντιμετώπιση. Οι σημαντικότεροι παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν στη φροντίδα του προστάτη είναι η ισορροπημένη διατροφή (με πολλά λαχανικά, φρούτα, λιπαρά οξέα, σπόρους, καρπούς και όσπρια), η άσκηση (μία με τρεις ώρες περπάτημα την εβδομάδα μειώνουν την πιθανότητα καρκίνου του προστάτη κατά 86%), μια ζωή χωρίς άγχος και ιδανικά χωρίς (ή έστω με ελάχιστο) αλκοόλ και, φυσικά, η χρήση των κατάλληλων βοτάνων στην καθημερινότητα.
Πολλά βότανα ανά τον κόσμο έχουν χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για την ανακούφιση των προβλημάτων του προστάτη και έχουν ερευνηθεί ή γίνει γνωστά στη διεθνή αγορά βοτάνων, μερικά με θεαματικά αποτελέσματα και άλλα που χρήζουν περαιτέρω έρευνας. Τα πιο γνωστά, για παράδειγμα, για την ΚΥΠ είναι το Serenoa repens (Σο Παλμέτο) και το Pygeum africanum (Αφρικανική κερασιά). Υπάρχουν βέβαια πολλά εξίσου πολύτιμα, ελληνικά βότανα με παρόμοιες δράσεις.
Γενικότερα, ο προστάτης, παρότι αδένας του (ανδρικού) αναπαραγωγικού συστήματος, σχετίζεται με το ουροποιητικό σύστημα, επειδή βρίσκεται ακριβώς κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει την ουρήθρα, οπότε οι φλεγμονές του προστάτη ή η ΚΥΠ μπορεί να έχουν επιπλοκές στην ουροδόχο κύστη και κατ’ επέκταση στα νεφρά. Αυτός είναι ο λόγος που η βοτανοθεραπευτική αντιμετώπιση των προβλημάτων του προστάτη περιλαμβάνει βότανα που στηρίζουν με διάφορους τρόπους και το ουροποιητικό σύστημα. Φυσικά, ως ολιστικό μοντέλο θεραπείας, χρειάζεται να συμπεριλαμβάνει ένα πλάνο διατροφής και άλλων συνηθειών υγείας.
Τα κατάλληλα επιλεγμένα βότανα μπορεί να συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ή και, ιδανικά, στην εξάλειψη κάποιων συμπτωμάτων. Ωστόσο, η κάθε μεμονωμένη περίσταση απαιτεί ξεχωριστή (ιατρική) παρακολούθηση και ειδική διαχείριση, ώστε η χρήση των βοτάνων να είναι αποτελεσματική και ασφαλής.
Στη δυτική φυτοθεραπεία η τελική επιλογή των βοτάνων που προτείνονται περιλαμβάνει βότανα με θεραπευτικές δράσεις που ενδείκνυνται για το αντίστοιχο σύμπτωμα ή σωματικό πρόβλημα, υπό το πρίσμα ενός ολιστικού μοντέλου διάγνωσης και θεραπείας. Έτσι λοιπόν, πριν καταλήξουμε στην επιλογή των βοτάνων, που μπορούν συνήθως να συνδυαστούν, δίνουμε έμφαση στο να επιλέξουμε τις κατάλληλες δράσεις.*
(*Η ορολογία που χρησιμοποιείται για τις δράσεις των βοτάνων κάποιες φορές ταυτίζεται με την ορολογία της δυτικής ιατρικής, ενώ άλλες φορές με την ορολογία παραδοσιακών ή ολιστικών μοντέλων θεραπείας.)

Για την αντιμετώπιση προβλημάτων του προστάτη, χρησιμοποιούνται παραδοσιακά φυτά με τις παρακάτω δράσεις:

Τα πιο διαδεδομένα φυτικής προέλευσης αυτοσυνταγογραφούμενα σκευάσματα για την αντιμετώπιση όλων των προβλημάτων του προστάτη περιέχουν Σο Παλμέτο ή Αφρικανική κερασιά. Άλλα κοινά φυτά είναι η σίκαλη (χρησιμοποιείται η γύρη της), το Αφρικανικό Αστρό-χορτο (σε ελεύθερη απόδοση από το αγγλικό “Star-grass”/ Hypoxis hemerocallidea), η τσουκνίδα, ο ιβίσκος, το κόκκινο τριφύλλι και το λάδι από κολοκυθόσπορο (ως συμπλήρωμα στο φαγητό ή σε κάψουλες), όπως και μια μεγάλη κατηγορία λαχανικών και φρούτων που περιέχουν λυκοπένιο και άλλα αντιοξειδωτικά συστατικά. Παρότι θα αναφερθούμε στα δύο πιο γνωστά, αξίζει να υπενθυμιστεί πως συνδυασμοί από βότανα που καλύπτουν όλες τις ζητούμενες δράσεις, ακόμη και από κοινά βότανα, που αναφέρονται στον πίνακα, μπορεί να έχουν αντίστοιχα αποτελέσματα με τα παρακάτω εξωτικά φυτά.

Το Σο Παλμέτο (“Saw palmetto”) είναι το δημοφιλέστερο βότανο παγκοσμίως για την αντιμετώπιση της ΚΥΠ, της προστατίτιδας και των προβλημάτων του ουροποιητικού. Παρότι χρειάζονται περισσότερες έρευνες για την εξακρίβωση της αποτελεσματικότητάς του, έχει χρησιμοποιηθεί από τους Ινδιάνους της Ανατολικής Ακτής της Κεντρικής Αμερικής για περισσότερα από 300 χρόνια και η χρήση του στην Ευρώπη έχει εγκριθεί επίσημα για την αντιμετώπιση του πρώτου και δεύτερου σταδίου Καλοήθους Υπερπλασίας Προστάτη. Πρόκειται για έναν μικρό φοίνικα, από τον οποίο χρησιμοποιούμε τους καρπούς. Θέλει προσοχή στη χρήση λόγω του ότι αλληλεπιδρά με κάποια αντιπηκτικά καθώς και άλλα φάρμακα.

Η Αφρικάνικη κερασιά (Pygeum africanum) και συγκεκριμένα ο φλοιός της, είναι το συστατικό εκατοντάδων φαρμακευτικών και βοτανικών σκευασμάτων που χρησιμοποιούνται στην παγκόσμια αγορά. Λόγω της υπερσυλλογής ως φάρμακο και για ξυλεία, θεωρείται “απειλούμενο” είδος. Αυτός είναι ο λόγος που στη Δυτική Βοτανοθεραπεία δεν υποστηρίζεται πλέον η χρήση του, εκτός και εάν υπάρχει έγκυρη πιστοποίηση ότι η πρώτη ύλη προέρχεται από καλλιεργούμενα φυτά.
Η Αφρικανική κερασιά μπορεί να αντικατασταθεί με τον Κουρκουμά, τη Φιλιπέντουλα (Σπειραία) ή το Πεντάνευρο, που έχουν παραπλήσιες θεραπευτικές ιδιότητες.

Smoothie “Προστασία του προστάτη”
Υλικά (για 2 σερβιρίσματα): 1 ρόδι καθαρισμένο, ½ κούπα σμέουρα, ½ κούπα “κράνμπερι”, ½ κούπα φράουλες, ½ κούπα κεράσια, ½ κούπα αμυγδαλόγαλο, 1 μεγάλη φέτα καρπούζι (με ή χωρίς τα κουκούτσια)
Αναμιγνύετε όλα τα υλικά στο μπλέντερ - αν το θέλετε παγωμένο μπορείτε να φροντίσετε ώστε τα υλικά να είναι παγωμένα ή μπορείτε να προσθέσετε πάγο στο μπλέντερ.

Χυμός “Πράσινος προστάτης”
Υλικά (για 2 σερβιρίσματα): 1 αγγούρι, 2 καρότα, 1 παντζάρι, 4 κοτσάνια “σέλερι”, 1 ματσάκι μαϊντανός, χυμός 2 γκρέιπφρουτ, 5 φύλλα λαχανίδας (kale), 2 κουταλιές της σούπας τσουκνίδα αποξηραμένη, ½ κουταλιά του γλυκού πράσινο τσάι, ½ κουταλιά του γλυκού κουρκουμά (προαιρετικά).
Φτιάχνετε χυμό από όλα τα φρούτα και λαχανικά στον αποχυμωτή (ή αν δεν έχετε στο μπλέντερ και μετά σουρώνετε σε μουσελίνα) και αναμιγνύετε στο μπλέντερ τον χυμό με την αποξηραμένη τσουκνίδα, το πράσινο τσάι ή και τον κουρκουμά

-Μπορείτε να αυτοσχεδιάσετε με τις συνταγές, χρησιμοποιώντας διαφορετικούς συνδυασμούς φρούτων και λαχανικών. Προσθέστε έναν χυμό στην καθημερινή σας ρουτίνα!

*Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας ή κάποιον ειδικό πριν την θεραπευτική χρήση οποιουδήποτε βοτάνου. Τα περισσότερα έχουν αντενδείξεις και αλληλεπιδρούν με άλλα φάρμακα. Βεβαιωθείτε ότι τηρείτε τις προφυλάξεις για τις χρήσεις  όλων των βοτάνων.
*Η βοτανοθεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει λήψη εκτενούς ιστορικού, ιατρικές εξετάσεις όπου χρειαστεί και συνεργασία με επαγγελματίες υγείας. Η αγωγή που προτείνεται μπορεί να περιλαμβάνει συνδυασμούς βοτάνων και αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής. Οι παραπάνω πληροφορίες δεν αντικαθιστούν την επαγγελματική γνώμη του εκπαιδευμένου ειδικού.

Η Κωνσταντίνα Λίτσα σπούδασε Βοτανοθεραπεία στη Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας του Πανεπιστημίου Napier στο Εδιμβούργο,στη Σκωτία. Έπειτα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη "Συμβουλευτική Ψυχολογία στη Δημόσια Υγεία" και εκπαιδεύτηκε στη Συμβουλευτική (Solution Focused Counselling και Προσωποκεντρική Συμβουλευτική). Από το 2007 εργάστηκε ως Φυτοθεραπεύτρια στη Βρετανία, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και σε κοινοτικά προγράμματα σχεδιασμένα για ευάλωτες ομάδες, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Για 3 χρόνια ήταν μέλος της ομάδας Αγωγής Υγείας του Δήμου του Εδιμβούργου,όπου εργαζόταν με εφήβους σε Γυμνάσια και έλαβε μέρος σε Βρετανικά προγράμματα εκπαίδευσης που αφορούσαν στην ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και περιβαλλοντολογικής συνείδησης σε σχολεία. Συμμετείχε για 7 χρόνια στην ομάδα Herbal Scotland, όπου προσέφερε Πρώτες Βοήθειες με Βότανα σε Διεθνή Φεστιβάλ. Από τον Αύγουστο του 2011, ζει στην Ελλάδα, όπου εργάζεται ως Βοτανοθεραπεύτρια και προωθεί τις αρχές της Αειφόρου Καλλιέργειας (Permaculture).Έχει συνεργαστεί με πολλές τοπικές ομάδες και παραδίδει σεμινάρια αυτάρκειας και πρακτικά εργαστήρια με στόχο την εκπαίδευση για την αυτοδιαχείριση της υγείας και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.