Από το τέλος του 2026, όλα τα μη ολικής άλεσης άλευρα σίτου στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει υποχρεωτικά να εμπλουτίζονται με φυλλικό οξύ, σύμφωνα με νέα κυβερνητική νομοθεσία. Το μέτρο αφορά τόσο τα συμβατικά όσο και τα βιολογικά άλευρα και αποσκοπεί στη μείωση των περιστατικών ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα στα νεογνά, οι οποίες σχετίζονται με έλλειψη φυλλικού οξέος κατά την εγκυμοσύνη.
Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη λογική της «προληπτικής ενίσχυσης» βασικών τροφίμων, ώστε να καλύπτονται διατροφικά κενά σε επίπεδο πληθυσμού. Ωστόσο, η απόφαση επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: αποτελεί ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός τη σωστή μακροπρόθεσμη λύση ή απλώς διορθώνει επιφανειακά ένα πρόβλημα που έχει βαθύτερες διατροφικές και κοινωνικές ρίζες; 

Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση και το σκεπτικό της δημόσιας υγείας
Η νομοθεσία αφορά τα μη ολικής άλεσης άλευρα από κοινό σιτάρι (Triticum aestivum). Ήδη τα συγκεκριμένα άλευρα εμπλουτίζονται υποχρεωτικά με ασβέστιο, σίδηρο, νιασίνη και θειαμίνη, και πλέον προστίθεται και το φολικό οξύ. Αν και τα βιολογικά πρότυπα κανονικά αποτρέπουν τον εμπλουτισμό -καθώς προάγουν την ελάχιστη επεξεργασία και τη διατήρηση της φυσικής σύστασης των τροφίμων- επιτρέπουν εξαιρέσεις όταν ο εμπλουτισμός επιβάλλεται από την κρατική νομοθεσία.
Το φολικό οξύ είναι η συνθετική μορφή της βιταμίνης Β9 (φυλλικό οξύ) και είναι απαραίτητο για τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και τη σωστή ανάπτυξη του εμβρύου. Η ανεπάρκειά του κατά τα πρώτα στάδια της κύησης έχει συσχετιστεί με σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες. Σε επίπεδο πληθυσμού, ο εμπλουτισμός βασικών τροφίμων θεωρείται ένας αποτελεσματικός τρόπος μείωσης του κινδύνου, ιδίως σε κοινωνικές ομάδες που δεν λαμβάνουν επαρκή διατροφική καθοδήγηση ή συμπληρώματα. Ωστόσο, η πολιτική αυτή βασίζεται στην παραδοχή ότι η διατροφή του γενικού πληθυσμού δεν μπορεί να βελτιωθεί επαρκώς μέσω εκπαίδευσης, πρόσβασης σε ποιοτικές τροφές και ενίσχυσης της διατροφικής κουλτούρας.

Η κριτική προσέγγιση και ποια προϊόντα εξαιρούνται
Οργανισμοί του χώρου της βιολογικής γεωργίας έχουν εκφράσει επιφυλάξεις. Τονίζουν ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην έλλειψη εμπλουτισμού, αλλά στην υπερβολική επεξεργασία των δημητριακών, η οποία οδηγεί σε σημαντική απώλεια φυσικών θρεπτικών στοιχείων. Η εκτεταμένη άλεση και η επεξεργασία αφαιρούν το πίτουρο και το φύτρο του σιταριού (τμήματα πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες). Έτσι, το τελικό προϊόν απαιτεί «διόρθωση» μέσω προσθήκης συνθετικών μικροθρεπτικών συστατικών. Η εναλλακτική προσέγγιση θα ήταν η ενίσχυση της κατανάλωσης φυσικών πηγών φυλλικών ενώσεων: πράσινα φυλλώδη λαχανικά, εσπεριδοειδή, όσπρια και ψωμί ολικής άλεσης.
Αξιοσημείωτο είναι ότι μικροί παραδοσιακοί μύλοι που παράγουν λιγότερους από 500 μετρικούς τόνους ετησίως εξαιρούνται από την υποχρέωση προσθήκης φολικού οξέος. Επίσης, δεν υπόκεινται στον εμπλουτισμό: Άλευρα ολικής άλεσης, Άλευρα χωρίς γλουτένη, Άλευρα από άλλα είδη σίτου, όπως spelt ή durum, προϊόντα μικρών αρτοποιών και παραδοσιακών μύλων. Για τον συνειδητοποιημένο καταναλωτή, αυτές οι επιλογές αποτελούν έναν τρόπο διατήρησης της φυσικής σύστασης των τροφίμων.

Ένα βαθύτερο ερώτημα
Το ζήτημα του εμπλουτισμού αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης διατροφικής πολιτικής: Θέλουμε να διορθώνουμε βιομηχανικά τα θρεπτικά κενά ή να επανασχεδιάσουμε το διατροφικό μας μοντέλο; Ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμο όφελος σε ευάλωτες ομάδες. Ωστόσο, δεν υποκαθιστά την ανάγκη για πρόσβαση σε ποιοτικά, ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα και για μια κουλτούρα διατροφικής παιδείας που ξεκινά από το σχολείο.
Η πρόκληση δεν είναι απλώς να προσθέσουμε θρεπτικά συστατικά σε ένα προϊόν. Η πρόκληση είναι να επαναφέρουμε τη διατροφική ακεραιότητα στο ίδιο το τρόφιμο.

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα με τον εμπλουτισμό φολικού οξέος
Σε αντίθεση με χώρες όπως οι ΗΠΑ ή ορισμένες στη Λατινική Αμερική όπου ο εμπλουτισμός άλευρου με φολικό οξύ είναι υποχρεωτικός και έχει μετρήσιμα οφέλη στη μείωση ανωμαλιών του νευρικού σωλήνα, στην Ελλάδα δεν υπάρχει υποχρεωτική πολιτική εμπλουτισμού άλευρου με φολικό οξύ σε εθνικό επίπεδο, ακόμη. Σε γενικές γραμμές, τα τρόφιμα με προσθήκη βιταμινών ή μετάλλων στην ελληνική αγορά έχουν ως βάση εκούσια πολιτική της βιομηχανίας ή ειδικές περιπτώσεις ενίσχυσης, όχι νομοθετική επιβολή από την Πολιτεία ή τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό [1]. Food Fortification Initiative
Για την Ελλάδα δεν υπάρχει ξεκάθαρη νομοθετική υποχρέωση να εμπλουτίζονται τα βασικά άλευρα με φολικό οξύ (ούτε ολόκληρο το άλευρο ούτε μη ολικής άλεσης), ούτε στο πλαίσιο ΕΕ ούτε σε εθνικό επίπεδο. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή πολιτική γενικά διστάζει να εφαρμόσει υποχρεωτικό εμπλουτισμό σε τρόφιμα-βάση, και μέχρι πρόσφατα η μόνη χώρα της ΕΕ με υποχρεωτικό εμπλουτισμό ήταν η Μολδαβία ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδιάζει να προσθέσει φολικό οξύ στο άλευρο το 2026 με σχετικούς κανονισμούς [2] . Folic Acid and Neural Tube Defects

Λύση ή υπεραπλούστευση;
Παρότι η γνώση ότι η λήψη φολικού οξέος πριν και στην αρχή της εγκυμοσύνης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νευροσωλιακών ανωμαλιών είναι καλά τεκμηριωμένη, η ιδέα του μαζικού εμπλουτισμού τροφίμων με το συνθετικό αυτό συστατικό παραμένει αμφιλεγόμενη και δεν έχει γίνει δεκτή ευρέως στην Ευρώπη. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι η απλή προσθήκη φολικού οξέος σε βασικά τρόφιμα δεν ήταν αρκετή για να μειώσει ουσιαστικά τα ποσοστά αυτών των ανωμαλιών, και οι συστάσεις για συμπληρώματα πριν τη σύλληψη δεν εφαρμόζονται επαρκώς στη ζωή των περισσότερων γυναικών. [2]
Ταυτόχρονα, η περίπλοκη βιοχημεία του φυλλικού οξέος και οι συζητούμενοι, αλλά όχι πλήρως κατανοητοί, κίνδυνοι από υψηλή πρόσληψη του συνθετικού φολικού (όπως η πιθανότητα να καλύπτει διατροφικές ανεπάρκειες άλλων βιταμινών ή να προκαλεί ανεπιθύμητα μεταβολικά φαινόμενα), υπογραμμίζουν ότι ο εμπλουτισμός τροφίμων δεν είναι απλώς μια «ανώδυνη» λύση. [3]
Με άλλα λόγια, η πολιτική του υποχρεωτικού εμπλουτισμού τροφίμων με φολικό οξύ συνεχίζει να γεννά ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητά της, την πραγματική προστασία του πληθυσμού και τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία, και κάθε τέτοια απόφαση θα πρέπει να λαμβάνεται με μεγάλη προσοχή, βάσει πλήρους αξιολόγησης όλων των δεδομένων.

Αναφορές

1. Europe - Food Fortification Initiative
2. Folic Acid and Neural Tube Defects
3. Intended and Unintended Benefits of Folic Acid Fortification—A Narrative Review - Foods 2023, 12(8), 1612; https://doi.org/10.3390/foods12081612

Η θυρεοειδίτιδα ή νόσος του Hashimoto είναι ένα αυτοάνοσο νόσημα όπου το ανοσοποιητικό σύστημα δεν αναγνωρίζει τα κύτταρα του θυρεοειδή αδένα ως δικά του, τους επιτίθεται και σταδιακά τα καταστρέφει, οδηγώντας τελικά σε υπο-θυρεοειδισμό. Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto δεν αποτελεί μόνο μια ορμονική νόσο. Είναι ένα επικίνδυνο αυτοάνοσο νόσημα. Στην προκειμένη περίπτωση τα αντισώματα του θυρεοειδούς «μπλοκάρουν» τους υποδοχής παραγωγής θυρεοειδικών ορμονών και δημιουργούν την παθολογική κατάσταση της θυρεοειδίτιδας του Hashimoto.

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto συνήθως εκδηλώνεται με νευροψυχιατρικά συμπτώματα όπως διαταραχές βάρους, πονοκεφάλους, διαταραχές μνήμης και επικοινωνίας, διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη και επιθετικότητα εναλλασσόμενη με αδράνεια. Τα συμπτώματα αυτά με τον καιρό και χωρίς αγωγή αυξάνονται και μπορούν να οξυνθούν με τέτοια ένταση που ο ασθενής να έρχεται σε αδιέξοδο. Αρκετές φορές η θυρεοειδίτιδα του Hashimoto συνοδεύεται και από φλεγμονές που προέρχονται από άλλες λοιμώξεις ή παθήσεις. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, περιπλέκεται περισσότερο η συμπτωματολογία, πάντα με κορύφωση τα νευροψυχιατρικά σημεία. Όσο υπολειτουργεί ο θυρεοειδής τόσο καταστρέφεται η εγκεφαλική λειτουργία. Τα τελευταία χρόνια τα ποσοστά της θυρεοειδίτιδας του Hashimoto, στην Ευρώπη έχουν υπερδιπλασιαστεί και πλέον μάλλον δεν είναι δυνατόν με την ταχύτητα που εξαπλώνεται το νόσημα, να υπολογιστούν ακριβώς.

Πολλές φυσικές ουσίες και κυρίως τα αμινοξέα έχουν φανεί χρήσιμα στην βελτίωση των ορμονικών δυσλειτουργιών.

Πολύ χρήσιμος συνδυασμός αμινοξέων σε αυτοάνοσα νοσήματα (όπως η θυρεοειδίτιδα Hashimoto) όπου υπάρχει διαταραχή των ορμονικών και νευρολογικών λειτουργιών είναι ο παρακάτω:

- L-Τρυπτοφάνη, πρόδρομος των νευροδιαβιβαστών της σεροτονίνης, της μελατονίνης, του κυνουρενικού οξέως, της βιταμίνης Β3 (Νιασίνη), και αναπνευστικών ενζύμων του κυττάρου.

- L-Τυροσίνη, επίσης πρόδρομος στην σύνθεση των κατεχολαμινών, της επινεφρίνης, της νοροεπινεφρίνης και της ντοπαμίνης, αλλά και των ορμονών του θυρεοειδούς, της θυροξίνης, της τριιωδοθυρονίνης και της χρωστικής μελανίνης.

- L-Φαινυλαλανίνη, η οποία μετατρέπεται σε L-Τυροσίνη που με την σειρά της είναι πρόδρομος στην σύνθεση των νευροδιαβιβαστών ντοπαμίνης και νορεπινεφρίνης, αλλά και των ορμονών του θυρεοειδούς αδένα.

Επιπλέον, οι βιταμίνες Β1, Β2, Β6 και το Φολικό οξύ αποτελούν δομικά και λειτουργικά απαραίτητα στοιχεία του νευρικού συστήματος και ενισχύουν θετικά την αντοχή και τη λειτουργία του. Λαμβάνουν μέρος ως συνένζυμα σε μια σειρά από σπουδαίες ενζυματικές αντιδράσεις απαραίτητες για τη λειτουργία του νευρικού συστήματος, του καρδιαγγειακού και στις διαδικασίες μεταβολισμού των κυττάρων. Είναι ουσίες που πρέπει να προσλαμβάνουμε εξωγενώς, γιατί ο σύγχρονος τρόπος διατροφής έχει μειώσει σημαντικά την περιεκτικότητά τους στα τρόφιμα.

Ο παραπάνω συνδυασμός των φυσικών ουσιών και των βιταμινών ενεργοποιεί συνένζυμα που βελτιώνουν λειτουργίες σε αυτοάνοσες καταστάσεις, συμβάλλοντας στην ομαλοποίηση της λειτουργίας του ορμονικού και νευρικού συστήματος. Βοηθά την λειτουργία των μιτοχονδρίων, αυξάνοντας την κυτταρική ενέργεια (ATP) και συντελεί στην αντιμετώπιση του οξειδωτικού stress. Επίσης, προάγει την παραγωγή ενζύμων που αποτρέπουν τους πόνους και επηρεάζει θετικά την ψυχική διάθεση. Βοηθά σε συνυπάρχουσα μελαγχολία, κατάθλιψη, αϋπνία και βελτιώνει την λειτουργία της μνήμης. Μπορεί επίσης να χορηγηθεί βοηθητικά σε σοβαρές νοητικές διαταραχές, όπως σχιζοφρένεια και διπολική διαταραχή.

Γενικά, ένας τέτοιος στοχευμένος συνδυασμός ρυθμίζει τους νευροδιαβιβαστές και βελτιώνει την λειτουργία των συνάψεων του ορμονικού συστήματος και της εγκεφαλικής λειτουργίας.