Οδηγός Βοτανοθεραπείας για την κατάθλιψη (και μια συνταγή)!

Κατηγορία Βότανα
Παρασκευή, 18 Φεβρουαρίου 2022 08:06 Διαβάστηκε 3384 φορές
Τεύχος 107 Γράφει η Κων/να Λίτσα, BSc Honours Herbal Medicine/ Phytotherapy Σύμβουλος Αγωγής Υγείας / Σύμβουλος Permaculture

Στη δυτική βοτανοθεραπεία η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται ολιστικά. Τα βότανα επιλέγονται με βάση τις προσωπικές ανάγκες, ανάλογα δηλαδή με τα διαφορετικά συμπτώματα του θεραπευόμενου και φυσικά ανάλογα με τους παράγοντες που έχουν συμβάλλει στην κατάθλιψη. Η βοτανοθεραπεία μπορεί να χρησιμεύσει στην αντιμετώπιση ειδικά της ήπιας κατάθλιψης, καλύπτοντας τις ανάγκες μεγάλου εύρους κοινού, που θα προτιμούσε μια φυσική, ήπια θεραπευτική αντιμετώπιση.

Πολλά βότανα μπορούν να φέρουν ευθυμία και χρησιμοποιούνται από την αρχαιότητα παραδοσιακά, ανά τον κόσμο για να προκαλούν “μέθη” ή για την ψυχοτρόπο δράση τους. Ωστόσο, στη σύγχρονη βοτανοθεραπεία σπανίως χρησιμοποιούνται πλέον ψυχοτρόπα βότανα, παρά την άμεση δράση τους, κυρίως επειδή έχουν κριθεί επικίνδυνα, εθιστικά ή δηλητηριώδη.

Έχω συχνά ερωτηθεί αν τα βότανα δρουν με την ίδια ταχύτητα και ισχύ όπως τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν τον οργανισμό, κάνοντας άμεσα διαθέσιμους κάποιους νευροδιαβιβαστές, που επιδρούν στη διάθεση. Παράλληλα με την ψυχιατρική αγωγή προτείνεται ψυχοθεραπεία, εφόσον τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα δεν αντιμετωπίζουν την αιτία του προβλήματος, αλλά βοηθούν στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων. Ομοίως και στη βοτανοθεραπεία, χρειάζεται να γίνεται παράλληλη διαχείριση των προβλημάτων που έχουν οδηγήσει στην κατάθλιψη. Τα βότανα της δυτικής βοτανοθεραπείας μπορεί να δρουν με ηπιότερο τρόπο από τα αντίστοιχα φάρμακα, αλλά σπανίως έχουν παρενέργειες και ανεπιθύμητα συμπτώματα.
Υπάρχουν διαφορετικά είδη και επίπεδα κατάθλιψης, που όλα σχετίζονται τουλάχιστον με κάποια ή όλα από τα παρακάτω συμπτώματα: θλίψη, ανηδονία, αδράνεια, δυσκολία συγκέντρωσης, αφαγία ή υπερφαγία, διαταραχές ύπνου, αισθήσεις δυσφορίας και συναισθήματα απόγνωσης, σκέψεις ή και απόπειρες αυτοκτονίας, που συνήθως επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα. Υπάρχουν πολλαπλά διαγνωστικά κριτήρια για να είναι εύστοχη η διάγνωση, όπως η συχνότητα, η ένταση και η διάρκεια των επεισοδίων. Η διάγνωση χρειάζεται να γίνει από ειδικό επαγγελματία ψυχικής υγείας, ειδάλλως θεωρείται ανακριβής.
Η κατάθλιψη μπορεί να είναι επικίνδυνη πάθηση που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αποβεί μέχρι και μοιραία.

Για όσους πάσχουν από κλινική κατάθλιψη, ειδικά εάν έχουν σκέψεις θανάτου και τάσεις αυτοκτονίας, προτείνεται άμεση επίσκεψη σε ειδικό ψυχίατρο, για ψυχοθεραπεία και ειδική αγωγή. Σε καμία περίπτωση δεν προτείνεται η διακοπή της θεραπευτικής αγωγής χωρίς την άδεια και παρακολούθηση του θεράποντα γιατρού, ακόμη κι αν κάποιος θέλει να τη διακόψει. Η βοτανοθεραπεία μπορεί να φανεί χρήσιμη και να λειτουργήσει παράλληλα με τη φαρμακευτική αγωγή, συμβάλλοντας επίσης στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων των φαρμάκων. Σε περίπτωση που προτείνεται σταδιακή μείωση της δοσολογίας ή και διακοπή των  φαρμάκων, ο βοτανοθεραπευτής μπορεί να συνεργαστεί με τον γιατρό, προτείνοντας βότανα που θα βοηθήσουν να γίνει ομαλότερα η μετάβαση.

Τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά φάρμακα δεν ενδείκνυνται για την ήπια κατάθλιψη, αλλά κυρίως για την μέτρια και τη σοβαρή κατάθλιψη.
Αντιθέτως, τα βότανα μπορεί, ειδικά μακροπρόθεσμα, να έχουν θεαματικά αποτελέσματα για την αντιμετώπιση της ήπιας κατάθλιψης και να φανούν ιδιαίτερα χρήσιμα κατά τη διαδικασία διαχείρισης του πένθους ή κάποιας έντονης αλλαγής που μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση.

Γνωρίζατε ότι

Τα συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν Βαλσαμόχορτο (Hypericum perforatum) είναι τα πιο διαδεδομένα από τα αυτο-συνταγογραφούμενα συμπληρώματα για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης στην Αμερική και στην Ευρώπη. Έρευνες δείχνουν ότι είναι αποτελεσματικά για την αντιμετώπιση της ήπιας και της μέτριας κατάθλιψης, αλλά όχι της κλινικής κατάθλιψης. Έχει ωστόσο πολλές παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή στη χρήση.

Η Ακακία Κωνσταντινουπόλεως (Albizia julibrissin)*, που φύεται σε πολλά πάρκα της Ελλάδας, χρησιμοποιείται στην Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική για τις αντικαταθλιπτικές, τις χαλαρωτικές και τις αγχολυτικές της ιδιότητες. Χρησιμοποιούνται τα άνθη αλλά και ο φλοιός για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης, της αϋπνίας και της δυσκολίας συγκέντρωσης, μεταξύ άλλων.

Η προσέγγιση της Βοτανοθεραπείας στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης έγκειται στη χρήση βοτάνων που μπορεί να έχουν μία ή παραπάνω από τις παρακάτω θεραπευτικές δράσεις. Παραδείγματα βοτάνων που αντιστοιχούν στις δράσεις αναγράφονται στον πίνακα.

  • Τονωτικά του νευρικού συστήματος
    Πρόκειται για βότανα που έχουν θεραπευτική επίδραση στο κεντρικό νευρικό σύστημα, στηρίζοντας τις λειτουργίες του. Τονώνουν, χωρίς να διεγείρουν το νευρικό σύστημα και ονομάζονται επίσης “θρεπτικά” ή “επουλωτικά” των νευρικών ιστών. Χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του στρες, της αγχώδους διαταραχής, της αϋπνίας και της κατάθλιψης.
  • Χαλαρωτικά
    Βότανα με χαλαρωτική δράση, που βοηθούν στην αντιμετώπιση της υπερέντασης και της υπερδιέγερσης, που συχνά σχετίζεται με την κατάθλιψη και το άγχος.
  • Διεγερτικά του νευρικού συστήματος
    Γενικά τα διεγερτικά επιταχύνουν και κινητοποιούν τις φυσιολογικές λειτουργίες και το μεταβολισμό. Δεν προτείνονται για την κατάθλιψη που σχετίζεται με την πιθανή εξάντληση του νευρικού συστήματος λόγω έντονου στρες, αλλά μπορεί να φανούν χρήσιμα σε κάποιες περιπτώσεις έντονης κατάπτωσης ή αδράνειας, επειδή δίνουν προσωρινά ενέργεια. Πολλά περιέχουν αλκαλοειδή, που μπορεί να χρειάζονται προσοχή στην κατανάλωση.
  • Πικρά
    Τα πικρά συστατικά των φυτών έχουν πολλαπλά οφέλη στο πεπτικό σύστημα και κατά προέκταση επηρεάζουν τη νοητική λειτουργία και τη διάθεση. Χρησιμοποιούνται ειδικά για την κατάθλιψη και τη νευρική ατονία. Έχουν πολλές αντενδείξεις, μεταξύ των οποίων στην εγκυμοσύνη και σε πολλά προβλήματα του πεπτικού.
  • Προσαρμογόνα
    Βοηθούν τον οργανισμό να διαχειριστεί αποτελεσματικότερα το στρες, μειώνοντας την αντίδραση στρες του οργανισμού και εμποδίζοντας ή καθυστερώντας την εξάντληση του οργανισμού και του νευρικού συστήματος.
  • Αποτοξινωτικά του ήπατος
    Το ήπαρ είναι υπεύθυνο για την αποβολή της περίσσειας αδρεναλίνης που παράγεται κατά την αντίδραση στρες. Όταν παράγονται υπερβολικά μεγάλες ποσότητες αδρεναλίνης συσσωρεύονται, επιβαρύνοντας τη λειτουργία του ήπατος και προκαλώντας συναισθηματική ανισορροπία. Τα αποτοξινωτικά του ήπατος είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την αντιμετώπιση των παρενεργειών ψυχιατρικών φαρμάκων ή άλλων ουσιών. Υποστηρίζουν γενικά το μεταβολισμό προκαλώντας αίσθηση ευφορίας και ζωντάνιας.

Παραδείγματα βοτάνων για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης

Δράσεις

Παραδείγματα βοτάνων

Τονωτικά του νευρικού συστήματος

βαλσαμόχορτο, στάχυα άγριας βρώμης, σκουτελλάρια, ασβαγκάντα.

Χαλαρωτικά

βαλεριάνα, πασιφλόρα, λεβάντα, χαμομήλι, νεπέτα, βερμπένα, τίλιο, κρόκος (Κοζάνης)

Διεγερτικά

τσάι, καφές καυτερή πιπεριά, μάτε, καρποί του φυτού κόλα, εφέδρα (έχει πλέον απαγορευτεί), θούγια (χρειάζεται προσοχή στη χρήση)

Πικρά

αρτεμισία (A. vulgaris), κενταύρια, χαμομήλι.

Προσαρμογόνα

ακακία Κωνσταντινουπόλεως (Albizia julibrissin), σιβηριανό, ασιατικό και αμερικάνικο τζίνσενγκ, ροντιόλα, Ασβαγκάντα, ιερός βασιλικός Ινδιών, σισάνδρα, αστράγαλος

Όλα τα παραπάνω βότανα θεωρούνται και αντικαταθλιπτικά

Αποτοξινωτικά του ήπατος

ρίζα ραδικιού, αρτεμισία (A. vulgaris), γαϊδουράγκαθο, άγρια αγκινάρα, αχίλλεια

Συνταγή: Ρόφημα “Αγάπης”

Συστατικά: 1 κουτ. σούπας Τίλιο, 1 κουτ. σούπας Μελισσόχορτο, 1 κουτ. σούπας Χαμομήλι, ½ κουτ. γλυκού άνθη λεβάντας, λίγες σταγόνες εκχύλισμα βανίλιας, 2 κουτ. σούπας ανθόνερο ή ροδόνερο, 1 πρέζα κρόκο Κοζάνης

Ρίχνετε όλα τα υλικά σε ένα σκεύος με 3 κούπες καυτό νερό. Αφήνετε για 15 λεπτά με κλειστό το καπάκι. Σουρώνετε και πίνετε ζεστό ή κρύο.


*** όλα τα βότανα ενδέχεται να έχουν παρενέργειες, αντενδείξεις και αλληλεπιδράσεις και όλα έχουν συγκεκριμένες προτάσεις για θεραπευτικές δοσολογίες. Συμβουλευτείτε κάποιον ειδικό πριν αποφασίσετε να καταναλώσετε βότανα, ειδικά εάν έχετε χρόνια ή σοβαρά προβλήματα υγείας, αν είστε έγκυος ή θηλάζουσα.
* Έμαθα για τις αντικαταθλιπτικές δράσεις της Ακακίας από την αγαπητή φίλη και Ανθοθεραπεύτρια Έλενα Γκόγκου, που την ευχαριστώ.


Λιτσα Κων να
Η Κωνσταντίνα Λίτσα σπούδασε Βοτανοθεραπεία στη Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας του Πανεπιστημίου Napier στο Εδιμβούργο,στη Σκωτία. Έπειτα έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη "Συμβουλευτική Ψυχολογία στη Δημόσια Υγεία" και εκπαιδεύτηκε στη Συμβουλευτική (Solution Focused Counselling και Προσωποκεντρική Συμβουλευτική). Από το 2007 εργάστηκε ως Φυτοθεραπεύτρια στη Βρετανία, στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, καθώς και σε κοινοτικά προγράμματα σχεδιασμένα για ευάλωτες ομάδες, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Για 3 χρόνια ήταν μέλος της ομάδας Αγωγής Υγείας του Δήμου του Εδιμβούργου,όπου εργαζόταν με εφήβους σε Γυμνάσια και έλαβε μέρος σε Βρετανικά προγράμματα εκπαίδευσης που αφορούσαν στην ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και περιβαλλοντολογικής συνείδησης σε σχολεία. Συμμετείχε για 7 χρόνια στην ομάδα Herbal Scotland, όπου προσέφερε Πρώτες Βοήθειες με Βότανα σε Διεθνή Φεστιβάλ. Από τον Αύγουστο του 2011, ζει στην Ελλάδα, όπου εργάζεται ως Βοτανοθεραπεύτρια και προωθεί τις αρχές της Αειφόρου Καλλιέργειας (Permaculture).Έχει συνεργαστεί με πολλές τοπικές ομάδες και παραδίδει σεμινάρια αυτάρκειας και πρακτικά εργαστήρια με στόχο την εκπαίδευση για την αυτοδιαχείριση της υγείας και την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση.