Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι το έκζεμα δεν είναι απλώς μια δερματική πάθηση, αλλά ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που αφορά το ανοσοποιητικό καθώς και την ψυχοδιανοητική σφαίρα του ατόμου.1 Άλλωστε, η λέξη έκζεμα προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ἐκζέω, που σημαίνει «αναβράζω, ξεχειλίζω». Η ίδια η ετυμολογία του όρου αποκαλύπτει ότι μια βαθύτερη, εσωτερική ένταση ξεσπά στο δέρμα. Παράλληλα, η συχνή συνύπαρξη του εκζέματος με άσθμα και αλλεργίες έχει επιβεβαιωθεί επιστημονικά. Μελέτες της τελευταίας δεκαετίας αποδεικνύουν ότι οι τρεις αυτές παθήσεις μοιράζονται κοινό ανοσολογικό μηχανισμό.2
Δέρμα: Αντανάκλαση των πνευμόνων και του εντέρου
Το δέρμα αποτελεί το μεγαλύτερο όργανο άμυνας και αντικατοπτρίζει τη λειτουργική ισορροπία των πνευμόνων και του παχέος εντέρου. Οι πνεύμονες δεν εξυπηρετούν μόνο την αναπνοή, αλλά ρυθμίζουν την υγρασία και την αναπνευστική ισορροπία του δέρματος, ενώ το παχύ έντερο συμβάλλει όχι μόνο στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών αλλά και στην αποβολή των άχρηστων ουσιών και τοξινών. Όταν κάποιο από τα δύο συστήματα δυσλειτουργεί, το δέρμα διαμαρτύρεται μέσω φλεγμονής.
Η παρατήρηση αυτή δεν είναι νέα καθώς οι Ιπποκρατικοί ήδη δίδασκαν πως δέρμα, πνεύμονες και πεπτικός σωλήνας βρίσκονται σε στενή λειτουργική αλληλεξάρτηση ενώ η σύγχρονη εμβρυολογία επιβεβαιώνει ότι προέρχονται από κοινή εμβρυϊκή στιβάδα. Όταν, για παράδειγμα, οι πνεύμονες αδυνατούν να ρυθμίσουν σωστά την υγρασία, το δέρμα γίνεται ξηρό και ευάλωτο σε ερεθισμούς. Παρομοίως, η δυσλειτουργία του εντέρου οδηγεί σε συσσώρευση τοξινών που επιβαρύνουν τη φλεγμονώδη κατάσταση του δέρματος. Για μια πιο εις βάθος κατανόηση αυτής της σχέσης.
Όταν η ζωτικότητα (vitality) ενός οργανισμού είναι αυξημένη και ισχυρή, ο οργανισμός επιλέγει να μεταφέρει την όποια ανισορροπία προς τα έξω, π.χ. στο δέρμα, ώστε να προστατεύσει ζωτικά όργανα όπως οι πνεύμονες, οι νεφροί κ.λπ., τα οποία δεν αναγεννώνται με την ίδια ευκολία. Το δέρμα, όντας όργανο με αναπλαστική ικανότητα, λειτουργεί ως ασπίδα προστασίας. Η εκδήλωση μιας φλεγμονής στο δέρμα μπορεί, λοιπόν, να είναι ένδειξη υγείας και συγκριτικά υψηλής αμυντικής ικανότητας. Το ακόλουθο κλινικό παράδειγμα αποτυπώνει ακριβώς αυτό το φαινόμενο.
Όταν το δέρμα και η αναπνοή “μιλούν την ίδια γλώσσα”
Μία γυναίκα 48 ετών, με ιστορικό ατοπικής δερματίτιδας και αλλεργικού άσθματος από τη γέννηση, προσήλθε με έντονο έκζεμα στα χέρια και υποτροπιάζουσες κρίσεις άσθματος, κυρίως τις νυχτερινές ώρες. Το έκζεμα ήταν εξαιρετικά ενοχλητικό: ξηρό, σκασμένο, με κνησμό και εκκρίσεις όταν το δέρμα ερεθιζόταν.
Το άσθμα επιδεινωνόταν με την υγρασία και τη συναισθηματική φόρτιση. Η ασθενής χρησιμοποιούσε επί σειρά ετών εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή και βρογχοδιασταλτικά, καθώς και κορτιζονούχες κρέμες για το έκζεμα, χωρίς όμως σταθερή βελτίωση παρά μόνον προσωρινή ύφεση.
Το αναλυτικό ιστορικό αποκάλυψε μια βαθιά ψυχοσυναισθηματική γραμμή: απώλεια γονέα στην παιδική ηλικία, καταπιεσμένος θυμός, δυσκολία να εκφράζει συναισθήματα και χρόνιο αίσθημα ευθύνης.
Πρώτη φάση θεραπείας
Κατά τις πρώτες εβδομάδες της ομοιοπαθητικής αγωγής, η ασθενής ένιωθε περισσότερη ενέργεια ενώ, μετά από σύντομη επιδείνωση, παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση του εκζέματος στο αριστερό χέρι (≈80%). Ενδιαφέρον εύρημα ήταν η προσωρινή ενεργοποίηση των πνευμόνων με βήχα και φλέγμα, η οποία διήρκεσε δέκα ημέρες και σταδιακά υποχώρησε. Οι κρίσεις άσθματος μειώθηκαν σε συχνότητα και ένταση, ενώ η ασθενής ανέφερε βαθύτερη, πιο ελεύθερη αναπνοή.
Δεύτερη φάση θεραπείας
Στον μήνα η ασθενής διέκοψε τα βρογχοδιασταλτικά ενώ οι νυχτερινές κρίσεις εξαφανίστηκαν. Μπορούσε πλέον να κοιμηθεί συνεχόμενα όλη τη νύχτα και το δέρμα βελτιώθηκε θεαματικά (≈90% στο δεξί χέρι, πλήρης ίαση στο αριστερό).
Τρίτη φάση θεραπείας
Μετά από ένα συναισθηματικά δύσκολο γεγονός (αιφνίδιος θάνατος αγαπημένου προσώπου), εμφανίστηκε παροδική υποτροπή του εκζέματος. Το αναπνευστικό, ωστόσο, παρέμεινε σταθερό και χωρίς κρίσεις. Η συνέχιση της ομοιοπαθητικής φροντίδας, με μικρή προσαρμογή στη δυναμοποίηση του φαρμάκου, οδήγησε εκ νέου σε πλήρη ύφεση.
Ολιστική φροντίδα και σύγχρονη επιστήμη
Η συγκεκριμένη περίπτωση φωτίζει με σαφήνεια τη βαθιά σύνδεση μεταξύ δέρματος και πνεύμονα. Όπως αναγνωρίζεται και στη σύγχρονη ιατρική βιβλιογραφία, το ατοπικό φάσμα (έκζεμα, αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα) εκφράζει την ίδια υποκείμενη ανοσολογική δυσανεξία, που επιδεινώνεται από χρόνιο στρες και συναισθηματική καταπίεση.
Η ψυχοδερματολογία, ένας αναδυόμενος κλάδος της ιατρικής, τεκμηριώνει τη στενή σχέση μεταξύ ψυχολογικής κατάστασης και δερματικών παθήσεων. Το άγχος, η καταπίεση συναισθημάτων και η χρόνια ένταση μπορούν να πυροδοτήσουν ή να επιδεινώσουν δερματικές παθήσεις, καθώς επηρεάζουν τη φλεγμονώδη απόκριση του οργανισμού.
Η Ομοιοπαθητική αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως ενιαίο βιοψυχοκοινωνικό σύνολο. Σε καταστάσεις όπως το άσθμα, το έκζεμα και οι αλλεργίες, όπου συμμετέχουν ανοσολογικοί, ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, η Ομοιοπαθητική μπορεί να αποτελέσει ιδανική θεραπευτική επιλογή, καθώς, μέσα από την ολιστική και εξατομικευμένη προσέγγισή της, στοχεύει στην επαναφορά της συνολικής ισορροπίας.
Βιβλιογραφία
- Bieber, T. (2022). Atopic dermatitis: an expanding therapeutic pipeline for a complex disease. Nature Reviews Drug Discovery.
- Pawankar: Allergic diseases and asthma: a global public health concern and a call to action. World Allergy Organization Journal 2014 7:12.
